{"id":10055,"date":"2015-12-08T17:12:13","date_gmt":"2015-12-08T13:12:13","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=10055"},"modified":"2015-12-08T17:12:13","modified_gmt":"2015-12-08T13:12:13","slug":"svetlana-aleksievicin-nobel-nitqi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=10055","title":{"rendered":"Svetlana Aleksievi\u00e7in Nobel nitqi"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/62-575x363.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-10056 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/62-575x363-300x189.jpg\" alt=\"62-575x363\" width=\"300\" height=\"189\" \/><\/a>\u00a0 <em><strong>\u00a0kultur.az \u00a0 Azadl\u0131q radiosunun Oxu.zal\u0131na istinad\u0259n\u00a0<\/strong><\/em><br class=\"Apple-interchange-newline\" \/><strong><em>\u00a0 Stokholmda<span style=\"color: #000000;\">\u00a0201-ci ilin\u00a0<\/span>\u00a0\u018fd\u0259biyyat Nobelini alm\u0131\u015f Belarus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131\u00a0Svetlana Aleksievi\u00e7in\u00a0Nobel m\u00fckafat\u0131n\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259li t\u0259qdimat m\u0259rasimind\u0259ki \u00a0Nobel nitqini\u00a0t\u0259qdim edir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><span style=\"text-decoration: underline;\"><em>Svetlana Aleksievi\u00e7<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong><em>Uduzulmu\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f haqq\u0131nda<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n bu tribunada t\u0259k dayanmam\u0131\u015fam&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nim \u0259traf\u0131mda s\u0259sl\u0259r var, y\u00fczl\u0259rl\u0259 s\u0259s, onlar h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259niml\u0259dir. U\u015faql\u0131\u011f\u0131mdan b\u0259ri.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n k\u0259ndd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fam. Biz, u\u015faqlar k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 oynama\u011f\u0131 xo\u015flay\u0131rd\u0131q, ax\u015famlarsa skamyalar maqnit kimi bizi \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kirdi, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, yor\u011fun n\u0259n\u0259l\u0259r evl\u0259rinin yan\u0131ndak\u0131 bu skamyalarda otururdular.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Onlar\u0131n he\u00e7 birinin \u0259ri, atas\u0131, qarda\u015flar\u0131 yox idi, m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra k\u0259ndimizd\u0259 ki\u015fi oldu\u011funu xat\u0131rlam\u0131ram &#8211; \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 h\u0259r d\u00f6rd belarusdan biri ya Belarus \u00f6n c\u0259bh\u0259sind\u0259, ya da partizan kimi h\u0259lak olmu\u015fdu.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra bizim u\u015faq d\u00fcnyam\u0131z \u2013 qad\u0131n d\u00fcnyas\u0131 idi. H\u0259r \u015feyd\u0259n \u00e7ox yad\u0131mda o qal\u0131b ki, qad\u0131nlar \u00f6l\u00fcmd\u0259n yox, sevgid\u0259n dan\u0131\u015fard\u0131lar.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ax\u0131r\u0131nc\u0131 g\u00fcn sevdikl\u0259ri insanlarla nec\u0259 sa\u011folla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar, onlar\u0131 nec\u0259 g\u00f6zl\u0259mi\u015fdil\u0259r v\u0259 yen\u0259 d\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Uzun ill\u0259r ke\u00e7mi\u015fdi, amma onlar g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r: \u201cQoy \u0259lsiz, ayaqs\u0131z g\u0259lsin, onu \u0259ll\u0259rim \u00fcst\u0259 g\u0259zdir\u0259r\u0259m.\u201d \u00a0\u018flsiz&#8230; ayaqs\u0131z&#8230; Dey\u0259s\u0259n, m\u0259n sevginin n\u0259 oldu\u011funu u\u015faq ya\u015flar\u0131mdan bilir\u0259m&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Budur, e\u015fitm\u0259kd\u0259 oldu\u011fum k\u0259d\u0259rli xordan bir ne\u00e7\u0259 musiqi:<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong><em>Birinci s\u0259s:<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cN\u0259yin\u0259 laz\u0131md\u0131, bilib n\u0259 ed\u0259c\u0259ks\u0259n? El\u0259 k\u0259d\u0259rlidir ki. M\u0259n \u0259riml\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015fam. Tankist idim. Berlin\u0259 q\u0259d\u0259r gedib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fam.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Yad\u0131mdad\u0131, dayanm\u0131\u015fd\u0131q, h\u0259l\u0259 \u0259rim deyildi, Reyxstaq\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndayd\u0131q, o, m\u0259n\u0259 dedi:<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cG\u0259l evl\u0259n\u0259k. M\u0259n s\u0259ni sevir\u0259m.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nis\u0259 bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra el\u0259 inciklik b\u00fcr\u00fcy\u00fcr&#8230; ax\u0131 m\u00fcharib\u0259 gedir, \u00e7irkin, tozun i\u00e7ind\u0259yik, \u0259traf b\u00fcsb\u00fct\u00fcn mat v\u0259ziyy\u0259td\u0259. Ona cavab verir\u0259m:<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cS\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259 m\u0259nd\u0259n qad\u0131n d\u00fcz\u0259lt: \u00e7i\u00e7\u0259k ba\u011f\u0131\u015fla, m\u00fclayim s\u00f6zl\u0259r de, m\u0259n d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259lim v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u0259 paltar tikim.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>El\u0259 incimi\u015fdim ki, h\u0259tta ona \u015fill\u0259 vurmaq ist\u0259mi\u015fdim. O, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 hiss el\u0259di, bir yana\u011f\u0131nda yan\u0131q v\u0259 tiki\u015fl\u0259r vard\u0131, o tiki\u015fl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 g\u00f6z ya\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cYax\u015f\u0131, s\u0259n\u0259 \u0259r\u0259 ged\u0259r\u0259m\u201d &#8211; dedim&#8230; \u00f6z\u00fcm \u00f6z dediyim\u0259 inanmad\u0131m&#8230; \u018ftraf his-pas, d\u00f6y\u00fclm\u00fc\u015f k\u0259rpicl\u0259r, bir s\u00f6zl\u0259, m\u00fcharib\u0259nin t\u0259n ortas\u0131&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong><em>\u0130kinci s\u0259s:<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cBiz \u00c7ernob\u0131l atom stansiyas\u0131n\u0131n yan\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131q. M\u0259n \u015firniyyat\u00e7\u0131 i\u015fl\u0259yirdim, bi\u015f-d\u00fc\u015f edirdim. \u018frims\u0259 yan\u011f\u0131ns\u00f6nd\u00fcr\u0259n idi. Lap t\u0259z\u0259 evl\u0259nmi\u015fdik. Harasa ged\u0259nd\u0259 \u0259l-\u0259l\u0259 gedirdik.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Reaktor partlayan g\u00fcn \u0259rim yan\u011f\u0131n hiss\u0259sind\u0259 n\u00f6vb\u0259t\u00e7i idi. Onlar \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fa \u00f6z k\u00f6yn\u0259kl\u0259rind\u0259, ev geyiml\u0259rind\u0259 getdil\u0259r, &#8211; atom stansiyas\u0131nda partlay\u0131\u015f olub, amma onlara he\u00e7 bir x\u00fcsusi geyim verm\u0259d\u0259n hadis\u0259 yerin\u0259 g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bel\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f\u0131q, bilirsinizmi&#8230; B\u00fct\u00fcn gec\u0259ni yan\u011f\u0131n s\u00f6nd\u00fcrd\u00fcl\u0259r v\u0259 radiadoza ald\u0131lar, o radiasiyayla ya\u015famaq olmazd\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>S\u0259h\u0259ri g\u00fcn onlar\u0131 t\u0259cili t\u0259yyar\u0259y\u0259 mindirib Moskvaya apard\u0131lar. K\u0259skin \u015f\u00fcalanma x\u0259st\u0259liyi&#8230;\u00a0 onunla insan yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 ya\u015faya bil\u0259r. M\u0259nimki g\u00fccl\u00fc idi, idman\u00e7\u0131 idi, ham\u0131dan ax\u0131rda \u00f6ld\u00fc.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n ora \u00e7atanda dedil\u0259r ki, x\u00fcsusi izolyasiyada yat\u0131r, yan\u0131na olmaz. \u201cM\u0259n onu sevir\u0259m\u201d \u2013 xahi\u015f el\u0259dim. \u201cOnlara \u0259sg\u0259rl\u0259r qulluq edirl\u0259r, s\u0259nin yerin deyil.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cSevir\u0259m.\u201d\u00a0 M\u0259ni dil\u0259 tutdular: \u201cO, art\u0131q sevdiyin adam deyil, obyektdir, z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir. Ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259n?\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259ns\u0259 eyni s\u00f6z\u00fc deyib durmu\u015fdum: Sevir\u0259m, sevir\u0259m&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Gah gec\u0259 yan\u011f\u0131n n\u0259rdivan\u0131yla yan\u0131na qalxd\u0131m&#8230;. Gah gec\u0259 qap\u0131\u00e7\u0131lara pul verdim ki, m\u0259ni i\u00e7\u0259ri buraxs\u0131nlar&#8230;\u00a0<\/em><em>Onu t\u0259k qoymad\u0131m, ax\u0131racan onunla oldum&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>O \u00f6l\u0259nd\u0259n&#8230; bir ne\u00e7\u0259 ay sonra q\u0131z\u0131m d\u00fcnyaya g\u0259ldi, c\u0259mi bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn ya\u015fad\u0131. Biz onu el\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdik ki&#8230; M\u0259ns\u0259 onu \u00f6ld\u00fcrd\u00fcm&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>O, m\u0259ni radiasiya z\u0259rb\u0259sind\u0259n xilas etmi\u015f, ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc&#8230; K\u00f6rp\u0259m&#8230; \u018fziz balam&#8230; Amma m\u0259n onlar\u0131n h\u0259r ikisini sevirdim. M\u0259g\u0259r sevgiyl\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k olar?! Onlar \u2013 sevgi v\u0259 \u00f6l\u00fcm, ax\u0131 niy\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 yan-yanad\u0131rlar? Kim m\u0259n\u0259 izah ed\u0259r?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130ndi q\u0259birl\u0259ri \u00fcst\u00fcnd\u0259 dizin-dizin s\u00fcr\u00fcn\u00fcr\u0259m&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong><em>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0259s:<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201c\u0130lk d\u0259f\u0259 nec\u0259 alman \u00f6ld\u00fcrd\u00fcm&#8230; On ya\u015f\u0131m vard\u0131, partizanlar art\u0131q m\u0259ni \u00f6zl\u0259ril\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131\u011fa apar\u0131rd\u0131lar. O alman yaral\u0131 idi, yerd\u0259 uzanm\u0131\u015fd\u0131&#8230; M\u0259n\u0259 dedil\u0259r ki, y\u00fcy\u00fcr\u00fcb onun silah\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcm, m\u0259n ona t\u0259r\u0259f qa\u00e7anda o, iki\u0259lli tapan\u00e7as\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb d\u00fcz sif\u0259tim\u0259 tu\u015flad\u0131. Amma vurma\u011f\u0131 \u00e7atd\u0131rmad\u0131, m\u0259n c\u0259ld t\u0259rp\u0259ndim&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00d6ld\u00fcrd\u00fcm dey\u0259, qorxmad\u0131m&#8230; M\u00fcharib\u0259d\u0259 onu he\u00e7 yad\u0131ma da salmad\u0131m. \u018ftrafda o q\u0259d\u0259r \u00f6l\u00fc vard\u0131 ki, \u00f6l\u00fcl\u0259rin aras\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131q.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Uzun ill\u0259rd\u0259n sonra o alman\u0131 yuxuda g\u00f6r\u0259nd\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndim. He\u00e7 g\u00f6zl\u0259mirdim&#8230; Eyni yuxunu bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 g\u00f6rd\u00fcm. G\u00f6rd\u00fcm, u\u00e7uram, o m\u0259ni buraxm\u0131r. Qalx\u0131ram.. U\u00e7uram, u\u00e7uram&#8230; O da m\u0259niml\u0259, q\u0259fil onunla bir yer\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. N\u0259s\u0259 bir \u00e7uxura d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. Hay ist\u0259yir\u0259m qalx\u0131m&#8230; aya\u011fa durum&#8230; O, qoymur. Qoymur m\u0259ni u\u00e7am&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Eyni bir yuxu m\u0259ni onill\u0259rl\u0259 t\u0259qib el\u0259di&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bu yuxunu o\u011fluma dan\u0131\u015fmam\u0131\u015fam. O\u011flum balaca idi \u2013 ona na\u011f\u0131l oxuyurdun, bel\u0259 bir \u015feyi dan\u0131\u015fa bilm\u0259zdim. O\u011flum b\u00f6y\u00fcd\u00fc \u2013 yen\u0259 d\u0259 bacarm\u0131ram.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em><strong>Flober<\/strong>\u00a0deyirdi ki, o, q\u0259l\u0259m adam\u0131d\u0131r, m\u0259n dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, qulaq adam\u0131yam.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>K\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ged\u0259nd\u0259 qula\u011f\u0131ma hans\u0131sa s\u00f6zl\u0259r, ifad\u0259l\u0259r, nidalar d\u0259y\u0259nd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m:\u00a0<\/em><em>Bir g\u00f6r n\u0259 q\u0259d\u0259r roman itib gedir, izi d\u0259 qalm\u0131r. Zamanda. Qaranl\u0131qda.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130nsan h\u0259yat\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si &#8211; \u015fifahidir, onu \u0259d\u0259biyyata qazand\u0131rmaq n\u0259sib olmur biz\u0259. Biz onu h\u0259l\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirmirik, o bizi heyr\u0259tl\u0259ndirmir h\u0259l\u0259. M\u0259ni m\u0259hz o yaxalay\u0131b, \u0259sirin\u0259 \u00e7evirdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130nsan dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 sevir\u0259m&#8230; T\u0259k bir insan s\u0259sini sevir\u0259m. Bu, m\u0259nim \u0259n b\u00f6y\u00fck e\u015fqim v\u0259 ehtiras\u0131md\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nim bu tribunaya yolum q\u0131rx illik uzun bir yol olub, &#8211; insandan insana, s\u0259sd\u0259n s\u0259s\u0259. Dey\u0259 bilm\u0259r\u0259m ki, h\u0259mi\u015f\u0259 qatlana bilmi\u015f\u0259m, &#8211; d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 olub ki, insandan diksinmi\u015f\u0259m v\u0259 qorxmu\u015fam, heyr\u0259t v\u0259 ikrah duymu\u015fam, e\u015fitdiyimi unutmaq ist\u0259mi\u015f\u0259m, x\u0259b\u0259rsiz oldu\u011fum zamanlara d\u00f6nm\u0259k ist\u0259mi\u015f\u0259m. G\u00f6z\u0259l bir insan g\u00f6rm\u0259kd\u0259n sevinc duyma\u011f\u0131m da az olmay\u0131b.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n el\u0259 bir \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fam ki, orada biz\u0259 u\u015faql\u0131qdan \u00f6lm\u0259yi \u00f6yr\u0259dibl\u0259r. \u00d6l\u00fcm\u00fc \u00f6yr\u0259dibl\u0259r. Biz\u0259 deyirdil\u0259r ki, insan \u00f6z\u00fcn\u00fc f\u0259da etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, yanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, qurban getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fay\u0131r. Silahl\u0131 insan\u0131 sevm\u0259yi \u00f6yr\u0259dirdil\u0259r. Ba\u015fqa bir \u00f6lk\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fcs\u0259ydim, bu yolu ke\u00e7\u0259 bilm\u0259zdim.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u015e\u0259r amans\u0131zd\u0131r, ona qar\u015f\u0131 peyv\u0259ndin olmal\u0131d\u0131r. Biz c\u0259lladlar v\u0259 qurbanlar aras\u0131nda b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f\u00fck. B\u0259lk\u0259 d\u0259 valideynl\u0259rimiz qorxu i\u00e7ind\u0259 ya\u015fay\u0131r, biz\u0259 h\u0259r \u015feyi, yaxud he\u00e7 n\u0259yi demirdil\u0259r, amma h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n havas\u0131 onunla z\u0259h\u0259rl\u0259nmi\u015fdi. \u015e\u0259r bizi qarabaqara izl\u0259yirdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be\u015f kitab yazm\u0131\u015fam, amma m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 bir kitabd\u0131r. Bir utopiyan\u0131n tarixi haqda kitab.<\/em><\/p>\n<div class=\"embedded_content_object\" style=\"color: #000000;\">\n<div id=\"expandSmallb63c9e3f3db4447b9a14a984f45f2bd3\" class=\"expandSmall floatLeft\" style=\"color: #000000;\">\n<div class=\"contentImage floatLeft\" style=\"color: #000000;\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"color: #000000;\"><em><strong>Varlam \u015ealamov\u00a0<\/strong>yaz\u0131rd\u0131: \u201cM\u0259n insanl\u0131\u011f\u0131n h\u0259qiqi yenil\u0259nm\u0259si u\u011frunda n\u0259h\u0259ng v\u0259 uduzulmu\u015f bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 oldum.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n bu d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc, onun q\u0259l\u0259b\u0259 v\u0259 m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r tarixini b\u0259rpa edir\u0259m.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 S\u0259mavi S\u0259lt\u0259n\u0259t qurmaq ist\u0259yirmi\u015fl\u0259r! C\u0259nn\u0259t! G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u0259h\u0259ri! Amma ax\u0131r\u0131 n\u0259 oldu, yerd\u0259 qan d\u0259nizi qald\u0131, milyonlarla m\u0259hv edilmi\u015f insan h\u0259yat\u0131 qald\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Vaxt oldu, XX y\u00fczilin he\u00e7 bir ideologiyas\u0131 kommunizml\u0259 qiyaslanmaz oldu (Oktyabr inqilab\u0131yla, onun simvollar\u0131yla), q\u0259rbli intellektuallar v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n insanlar\u0131n\u0131 he\u00e7 bir ideologiya onun q\u0259d\u0259r c\u0259lb etm\u0259di.<\/em><\/p>\n<div class=\"embedded_content_object\" style=\"color: #000000;\">\n<div id=\"expandSmall6110c25caa6b4ea0be1d66245197e5e5\" class=\"expandSmall floatLeft\" style=\"color: #000000;\">\n<div class=\"contentImage floatLeft\" style=\"color: #000000;\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"color: #000000;\"><em><strong>Raymon Aron\u00a0<\/strong>Rus inqilab\u0131n\u0131 \u201cintellektuallar \u00fc\u00e7\u00fcn tiry\u0259k\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Kommunizm ideyas\u0131n\u0131n \u0259n az\u0131 iki min il ya\u015f\u0131 var. Ona<strong>Platon<\/strong>da rast g\u0259lirik \u2013 ideal do\u011fru d\u00f6vl\u0259t t\u0259limind\u0259, ona\u00a0<strong>Aristofan<\/strong>da rast g\u0259lirik \u2013 \u201ch\u0259r \u015feyin \u00fcmumi olaca\u011f\u0131 zaman\u201d haqda arzular\u0131nda&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em><strong>Tomas Mor<\/strong>\u00a0v\u0259\u00a0<strong>Tammazo Kampanella<\/strong>da&#8230; Daha sonra\u00a0<strong>Sen-Simon<\/strong>da,\u00a0<strong>Furye<\/strong>d\u0259 v\u0259\u00a0<strong>Ouen<\/strong>d\u0259.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Rus ruhunda el\u0259 bir \u015fey var ki, b\u00fct\u00fcn bu \u00e7irkab\u0131 reall\u0131\u011fa \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259hd g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 vadar etdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130yirmi il bundan qabaq biz \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131\u201d imperiyan\u0131 l\u0259n\u0259t v\u0259 g\u00f6z ya\u015f\u0131yla yola sald\u0131q. Bu g\u00fcn art\u0131q yax\u0131n tarix\u0259 tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259 kimi sakitc\u0259 baxa bil\u0259rik. Bu, ona g\u00f6r\u0259 vacibdir ki, sosializm haqda m\u00fcbahis\u0259l\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 s\u0259ngimir. Yeni n\u0259sil yeti\u015fib, onlar\u0131n ayr\u0131 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc var, amma yen\u0259 d\u0259\u00a0<strong>Marks<\/strong>\u00a0v\u0259\u00a0<strong>Lenin<\/strong>i oxuyan g\u0259ncl\u0259rin say\u0131 az deyil, rus \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Stalin muzeyl\u0259ri a\u00e7\u0131rlar, ona heyk\u0259ll\u0259r qoyurlar.<\/em>..<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cQirm\u0131z\u0131\u201d imperiya yoxdur, amma \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131\u201d insan qal\u0131r. Davam edir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Atam, bu yax\u0131nlarda \u00f6ld\u00fc, sona q\u0259d\u0259r inadc\u0131l kommunist idi. Partiya biletini qoruyub saxlay\u0131rd\u0131. \u201cSovok\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc he\u00e7 vaxt dilim\u0259 g\u0259tir\u0259 bilm\u0259r\u0259m, yoxsa atam\u0131 da bel\u0259 adland\u0131rmal\u0131 olard\u0131m, \u201cdo\u011fmalar\u0131m\u0131\u201d da, tan\u0131\u015flar\u0131m\u0131 da. Dostlar\u0131m\u0131 da.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ham\u0131s\u0131 oradan g\u0259lir \u2013 sosializmd\u0259n. Aralar\u0131n\u0131da idealistl\u0259r az deyil. Romantikl\u0259r az deyil. \u0130ndi onlara bir ad da qoyublar: k\u00f6l\u0259lik romantikl\u0259ri. Utopiya qullar\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Onlar ba\u015fqa c\u00fcr d\u0259 ya\u015faya bil\u0259rdil\u0259r, amma sovet h\u0259yat\u0131 ya\u015fad\u0131lar. Niy\u0259? Bu suala uzun m\u00fcdd\u0259t cavab axtarm\u0131\u015fam: bu yax\u0131nlara q\u0259d\u0259r SSR\u0130 adlanan n\u0259h\u0259ng bir \u00f6lk\u0259ni ba\u015fdan-ba\u015fa g\u0259zmi\u015f\u0259m, minl\u0259rl\u0259 lent yaz\u0131lar\u0131 qeyd\u0259 alm\u0131\u015fam. Bel\u0259 olub sosializm, bel\u0259 olub bizim h\u0259yat\u0131m\u0131z.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Qal\u0131qlardan, t\u00f6r-t\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259rd\u0259n sosializmin \u201cev\u201d tarixini, \u201cdaxili\u201d tarixini toplam\u0131\u015fam. Onun insan ruhunda nec\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 toplam\u0131\u015fam. M\u0259ni bax\u0131n, bu ki\u00e7ik m\u0259kan maraqland\u0131r\u0131r \u2013 insan&#8230; bir insan. \u018fslind\u0259 h\u0259r \u015fey orada ba\u015f verir.<\/em><\/p>\n<div class=\"embedded_content_object\" style=\"color: #000000;\">\n<div id=\"expandSmallbb001cc93605446888c965e12d5c1bde\" class=\"expandSmall floatLeft\" style=\"color: #000000;\">\n<div class=\"contentImage floatLeft\" style=\"color: #000000;\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u00fcharib\u0259d\u0259n d\u0259rhal sonra\u00a0<strong>Teodor Adorno<\/strong>silk\u0259l\u0259nmi\u015fdi: \u201cOsventsimd\u0259n sonra \u015feir yazmaq \u2013 v\u0259h\u015filikdir.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nim m\u00fc\u0259llimim, ad\u0131n\u0131 bu g\u00fcn minn\u0259tdarl\u0131qla \u00e7\u0259kdiyim\u00a0<strong>Ales Adamovi\u00e7\u00a0<\/strong>d\u0259 hesab edirdi ki, XX y\u00fczilin d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259ri haqda n\u0259sr yazmaq kafirlikdir. Bu yerd\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n n\u0259s\u0259 uydurmaq olmaz. H\u0259qiq\u0259ti verm\u0259k laz\u0131md\u0131r, oldu\u011fu kimi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cF\u00f6vq\u0259l-\u0259d\u0259biyyat\u201d t\u0259l\u0259b olunur. \u015eahid dan\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bu yerd\u0259\u00a0<strong>Nit\u015fe<\/strong>nin d\u0259 s\u00f6zl\u0259rini xat\u0131rlamaq olar, deyirdi ki, he\u00e7 bir r\u0259ssam reall\u0131\u011fa tab g\u0259tirm\u0259z.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259ni h\u0259mi\u015f\u0259 narahat edib ki, h\u0259qiq\u0259t bir q\u0259lb\u0259, bir \u0259ql\u0259 s\u0131\u011fa bilmir. O, bir n\u00f6v do\u011franm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259dir, o, \u00e7oxdur v\u0259 d\u00fcnyaya s\u0259p\u0259l\u0259nib.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em><strong>Dostoyevski<\/strong>\u00a0deyir ki, insanl\u0131q \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda \u0259d\u0259biyyatda yazd\u0131\u011f\u0131ndan daha \u00e7ox \u015fey bilir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n n\u0259 edir\u0259m? M\u0259n g\u00fcnd\u0259lik hissl\u0259ri, fikirl\u0259ri, s\u00f6zl\u0259ri toplay\u0131ram. \u00d6z z\u0259man\u0259min h\u0259yat\u0131n\u0131 toplay\u0131ram. M\u0259n\u0259 q\u0259lbin, ruhun tarixi maraql\u0131d\u0131r. Ruhun h\u0259yat\u0131. B\u00f6y\u00fck tarixin buraxd\u0131qlar\u0131n\u0131, yuxar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 baxd\u0131qlar\u0131n\u0131 toplay\u0131ram. Burax\u0131lm\u0131\u015f tarixl\u0259 m\u0259\u015f\u011fulam.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Az e\u015fitm\u0259mi\u015f\u0259m ki, bu, \u0259d\u0259biyyat deyil, s\u0259n\u0259ddir (dokumentdir).<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>B\u0259s n\u0259dir bu g\u00fcn \u0259d\u0259biyyat? Bu suala kiim cavab ver\u0259r?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Biz indi \u0259vv\u0259lkind\u0259n daha \u00e7evik ya\u015fay\u0131r\u0131q. M\u0259zmun formaya s\u0131\u011fm\u0131r. Onu s\u0131nd\u0131r\u0131r v\u0259 d\u0259yi\u015fdirir. H\u0259r \u015fey \u00f6z h\u0259ddini a\u015f\u0131r: musiqi d\u0259, r\u0259sm d\u0259, s\u0259n\u0259dli s\u00f6z d\u0259 \u00f6z h\u0259dl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Fakt v\u0259 m\u0259na aras\u0131nda s\u0259rh\u0259d yoxdur, biri dig\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u015eahidin d\u0259 hissl\u0259ri var. \u0130nsan dan\u0131\u015fark\u0259n yarad\u0131r, heyk\u0259ltara\u015f m\u0259rm\u0259rl\u0259 \u00e7arp\u0131\u015fan kimi o da zamanla \u00e7arp\u0131\u015f\u0131r. O, aktyor v\u0259 yarad\u0131c\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259ni ki\u00e7ik insan maraqland\u0131r\u0131r. Ki\u00e7ik b\u00f6y\u00fck insan, ona g\u00f6r\u0259 ki, ki\u00e7ik insan\u0131 iztirablar\u0131 b\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Ki\u00e7ik insan\u0131n \u00f6z\u00fc m\u0259nim kitablar\u0131mda \u00f6z tarix\u00e7\u0259sini dan\u0131\u015f\u0131r, \u00f6z tarix\u00e7\u0259sil\u0259 birg\u0259 b\u00f6y\u00fck tarixi d\u0259.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259nl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259rk olunmay\u0131b, dan\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 dan\u0131\u015fmaq. Biz bundan qorxuruq, h\u0259l\u0259 \u00f6z ke\u00e7mi\u015fimizl\u0259 ba\u015f ed\u0259 bilmirik.<\/em><\/p>\n<div class=\"embedded_content_object\" style=\"color: #000000;\">\n<div id=\"expandSmalle926b55dfcc944548d4f8f94242923b1\" class=\"expandSmall floatLeft\" style=\"color: #000000;\">\n<div class=\"contentImage floatLeft\" style=\"color: #000000;\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Dostoyevskinin\u00a0<strong>\u201cCinl\u0259r\u201d<\/strong>\u00a0\u0259s\u0259rind\u0259 \u015eatov s\u00f6hb\u0259td\u0259n \u0259vv\u0259l Stavrogin\u0259 deyir:<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cBiz iki varl\u0131q h\u00fcdudsuz al\u0259md\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lmi\u015fik&#8230; d\u00fcnyada sonuncu d\u0259f\u0259. Saxlay\u0131n tonunuzu v\u0259 insan s\u0259sil\u0259 dan\u0131\u015f\u0131n! He\u00e7 olmasa bir d\u0259f\u0259 insan s\u0259sil\u0259!\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nim \u00f6z q\u0259hr\u0259manlar\u0131mla s\u00f6hb\u0259tl\u0259rim t\u0259xmin\u0259n bel\u0259 ba\u015flan\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, insan \u00f6z z\u0259man\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir, o, bo\u015fluqdan dan\u0131\u015fa bilm\u0259z!<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Amma insan\u0131n q\u0259lbin\u0259 yol tapmaq \u00e7\u0259tindir, onu \u0259srin xurafat\u0131, ehtiras v\u0259 aldan\u0131\u015flar\u0131 zibill\u0259yib. Televizor v\u0259 q\u0259zetl\u0259r zibill\u0259yib.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130st\u0259rdim indi burada \u00f6z g\u00fcnd\u0259likl\u0259rimd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 s\u0259hif\u0259ni g\u00f6t\u00fcr\u00fcb v\u0259r\u0259ql\u0259yim ki, zaman\u0131n nec\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdiyini&#8230; ideyan\u0131n nec\u0259 \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rim&#8230; H\u0259m\u00e7inin onun izil\u0259 nec\u0259 getdiyimi&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\"><strong><em>1980-85-ci ill\u0259rin g\u00fcnd\u0259liyi:<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">M\u00fcharib\u0259 haqda kitab yaz\u0131ram&#8230; Niy\u0259 m\u00fcharib\u0259? \u00c7\u00fcnki biz h\u0259rb\u00e7i adamlar\u0131q \u2013 h\u0259mi\u015f\u0259 gah vuru\u015fmu\u015fuq, gah da m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fm\u0131\u015f\u0131q.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Diqq\u0259tli olsaq g\u00f6r\u0259rik ki, ham\u0131m\u0131z h\u0259rbi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 malikik. Evd\u0259 d\u0259, k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 d\u0259. Ona g\u00f6r\u0259 bizd\u0259 insan h\u0259yat\u0131 bel\u0259 ucuzdur. H\u0259r \u015fey m\u00fcharib\u0259d\u0259ki kimidir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u015e\u00fcbh\u0259yl\u0259 ba\u015flad\u0131m. M\u00fcharib\u0259 haqda daha bir kitab&#8230; Niy\u0259?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Jurnalist s\u0259f\u0259rl\u0259rimin birind\u0259 bir qad\u0131nla tan\u0131\u015f oldum, m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 sanitar t\u0259limat\u00e7\u0131 olub. Dan\u0131\u015fd\u0131. Dedi, q\u0131\u015fda Buzlu g\u00f6ld\u0259n ke\u00e7\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n onlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t etdiyini g\u00f6r\u00fcb, ba\u015flay\u0131b at\u0259\u015f a\u00e7ma\u011fa.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Atlar v\u0259 adamlar buzun \u00fcst\u00fcyl\u0259 gedirl\u0259r. Gec\u0259dir. Qad\u0131n yaral\u0131lar\u0131 sahil\u0259 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cYa\u015f, \u00e7\u0131lpaq bir adam s\u00fcr\u00fctl\u0259yirdim, el\u0259 bilirdim paltar\u0131 c\u0131r\u0131l\u0131b, g\u00fcc-b\u0259layla onu sahil\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131m, sahild\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm ki, b\u00f6y\u00fck yaral\u0131 bir belyuqa bal\u0131\u011f\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131b g\u0259tirmi\u015f\u0259m.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00dc\u00e7m\u0259rt\u0259b\u0259li mat! \u0130nsanlar \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirl\u0259r, b\u0259s heyvanlar, qu\u015flar, bal\u0131qlar niy\u0259, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ba\u015fqa bir s\u0259f\u0259rimd\u0259 s\u00fcvari eskadronunun sanitar t\u0259limat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 dinl\u0259dim.<\/em><em>Dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, bir yaral\u0131 alman\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f yerind\u0259n s\u00fcr\u00fcd\u00fcb \u00e7\u0131xar\u0131b, \u0259vv\u0259lc\u0259 bilm\u0259yib almand\u0131r, aya\u011f\u0131 yar\u0131dan k\u0259silmi\u015f, qan i\u00e7ind\u0259 bu \u0259sg\u0259rin voronka formal\u0131 alman \u0259sg\u0259ri oldu\u011funu sonradan g\u00f6r\u00fcb. Bu ki, d\u00fc\u015fm\u0259ndir! N\u0259 etm\u0259li? Orada &#8211; yuxar\u0131da \u00f6z yaral\u0131lar\u0131<\/em>\u00a0<em>can verm\u0259kd\u0259dir!<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Amma o, bu alman\u0131n yaras\u0131n\u0131 sar\u0131y\u0131b, sonra s\u00fcr\u00fcnm\u0259y\u0259 davam edib. S\u00fcr\u00fcn\u0259-s\u00fcr\u00fcn\u0259 bir rus \u0259sg\u0259rin\u0259 \u00e7at\u0131b, hu\u015fsuz \u0259sg\u0259r \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 alman\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259yib, alman da \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 rusu \u00f6ld\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn avtomat\u0131n\u0131 axtar\u0131b.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cGah bunu it\u0259l\u0259yirdim, gah o birini. Ayaqlar\u0131 bizd\u0259 idi, qan i\u00e7ind\u0259. Qan qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bu, m\u0259nim bilm\u0259diyim m\u00fcharib\u0259 idi. Qad\u0131n m\u00fcharib\u0259si. Q\u0259hr\u0259manlar haqda deyil! \u0130nsanlar\u0131n bir-birl\u0259rini nec\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qla \u00f6ld\u00fcrm\u0259si haqda deyil.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bir qad\u0131n\u0131n m\u00fcharib\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 yax\u015f\u0131 yad\u0131mdad\u0131r: \u201cD\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra meydanda gedirs\u0259n. Ham\u0131s\u0131 yerd\u0259dir&#8230; Ham\u0131s\u0131 g\u0259nc, ham\u0131s\u0131 g\u00f6z\u0259l. Uzan\u0131b s\u0259maya bax\u0131rlar. Bunlara da yaz\u0131q, onlara da.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bu \u201cbunlar\u201d, \u201conlar\u201d s\u00f6zl\u0259ri m\u0259n\u0259 kitab\u0131n n\u0259 haqda olaca\u011f\u0131na eyham vurdu: m\u00fcharib\u0259nin \u2013 qatillik olmas\u0131 haqda. Qad\u0131n yadda\u015f\u0131nda nec\u0259 qalmas\u0131 haqda.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130ndic\u0259 bu insan g\u00fcl\u00fcms\u0259yirdi, siqaret \u00e7\u0259kirdi, &#8211; amma daha o, yoxdur. H\u0259r \u015feyd\u0259n \u00e7ox qad\u0131nlar he\u00e7lik haqda dan\u0131\u015f\u0131rlar: deyirl\u0259r, m\u00fcharib\u0259d\u0259 h\u0259r \u015fey pu\u00e7 olur. \u0130nsan da, insan\u0131n vaxt\u0131 da.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>B\u0259li, onlar c\u0259bh\u0259y\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc gedibl\u0259r, 17-18 ya\u015flar\u0131nda, amma \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259m\u0259yibl\u0259r. \u00d6lm\u0259y\u0259 is\u0259 haz\u0131r olublar. V\u0259t\u0259n u\u011frunda \u00f6lm\u0259y\u0259. Tarixd\u0259n s\u00f6z silib \u00e7\u0131xara bim\u0259zs\u0259n \u2013 Stalind\u0259n d\u0259 h\u0259m\u00e7inin.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Kitab\u0131 iki il \u00e7ap etm\u0259dil\u0259r, Yenid\u0259nqurmaya q\u0259d\u0259r. Qorba\u00e7ova q\u0259d\u0259r. \u201cSizin bu kitab\u0131n\u0131zdan sonra he\u00e7 k\u0259s d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 getm\u0259z\u201d \u2013 senzor m\u0259n\u0259 dedi, \u201cSizin t\u0259svir etdiyiniz m\u00fcharib\u0259 qorxuludur. Niy\u0259 sizin kitabda q\u0259hr\u0259manlar yoxdur?\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n q\u0259hr\u0259man axtarm\u0131rd\u0131m. M\u0259n tarixi hekay\u0259tl\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131rd\u0131m, \u015fahidind\u0259n v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015fqa he\u00e7 k\u0259sin g\u00f6rm\u0259diyi kimi.<\/em>..<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130nsan m\u00fcharib\u0259d\u0259n d\u0259rhal sonra bir, on il ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra is\u0259 ayr\u0131 m\u00fcharib\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r&#8230; S\u0259n\u0259dl\u0259r \u2013 canl\u0131 varl\u0131qlard\u0131r, onlar biziml\u0259 birg\u0259 d\u0259yi\u015filir&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00a0Amma m\u0259n tam \u0259min\u0259m ki, bel\u0259 41 ya\u015fl\u0131 h\u0259rb\u00e7i q\u0131zlar bir d\u0259 he\u00e7 vaxt olmayacaqlar. Bu, \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131\u201d ideyan\u0131n \u0259n \u015fidd\u0259tli vaxt\u0131 idi, \u0130nqilab v\u0259 Lenin zaman\u0131nda oldu\u011fundan da \u015fidd\u0259tli.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Onlar\u0131n Q\u0259l\u0259b\u0259sin\u0259 QULAQ da daxildir. Bu q\u0131zlar\u0131 h\u0259dsiz \u00e7ox sevir\u0259m.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Amma onlarla Stalin haqda dan\u0131\u015fmaq olmazd\u0131&#8230; M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra \u0259n c\u0259surlarla, qalibl\u0259ril\u0259 birg\u0259 Sibir\u0259 getm\u0259kl\u0259ri haqda<\/em>\u00a0dan\u0131\u015fmaq olmazd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Qay\u0131td\u0131lar v\u0259 susdular. Bir d\u0259f\u0259 biri dedi: \u201cBiz yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259d\u0259 azad idik. \u00d6n c\u0259bh\u0259d\u0259\u201d.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bizim ba\u015fl\u0131ca kapital\u0131m\u0131z &#8211; \u0259zablard\u0131r. Neft, qaz deyil, \u0259zablar. Daim \u0259zab qaz\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131r\u0131q.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259mi\u015f\u0259 bu suala cavab axtar\u0131ram: Niy\u0259 bizim iztirablar\u0131m\u0131z azadl\u0131\u011fa \u00e7evrilmir? Do\u011frudanm\u0131, onlar beyhud\u0259dir?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em><strong>\u00c7aadayev\u00a0<\/strong>haql\u0131 idi: Rusiya yadda\u015fs\u0131z \u00f6lk\u0259dir, total amneziya m\u0259kan\u0131d\u0131r, t\u0259nqid v\u0259 refleksiya \u015f\u00fcuru yoxdur.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Dahiyan\u0259\u00a0<\/em><em>kitablar ayaqlar alt\u0131nda tapdan\u0131r&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong><em>1989-cu ildir:<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n \u2013 Kabuldayam. Daha m\u00fcharib\u0259d\u0259n yazmaq ist\u0259mirdim. Amma budur, \u0259sl m\u00fcharib\u0259nin i\u00e7in\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fam. \u201cPravda\u201d q\u0259zetind\u0259n: \u201cBiz qarda\u015f \u0259frqan xalq\u0131na sosializm qurma\u011fa k\u00f6m\u0259k edirik.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259r t\u0259r\u0259f h\u0259rb\u00e7il\u0259rdir, m\u00fcharib\u0259 \u0259\u015fyalar\u0131d\u0131r. M\u00fcharib\u0259 zaman\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>D\u00fcn\u0259n m\u0259ni d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 aparmad\u0131lar: \u201cMehmanxanada qal\u0131n, xan\u0131m&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n mehmanxanada oturub fikirl\u0259\u015fir\u0259m: ba\u015fqas\u0131n\u0131n ki\u015filik v\u0259 riskin\u0259 tama\u015fa etm\u0259kd\u0259 bir m\u0259n\u0259viyyats\u0131zl\u0131q var.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Art\u0131q iki h\u0259ft\u0259dir ki, buradayam, m\u00fcharib\u0259nin \u2013 ki\u015fi t\u0259bi\u0259tind\u0259n do\u011fmas\u0131, m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn anla\u015f\u0131lmaz olmas\u0131 hissin\u0259 qap\u0131lm\u0131\u015fam.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Amma m\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mdir. Silah\u0131n g\u00f6z\u0259l oldu\u011funu k\u0259\u015ff etdim \u00f6z\u00fcm \u00fc\u00e7\u00fcn: avtomatlar, minalar, tanklar. Ba\u015fqas\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 nec\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k olar \u2013 insan bu haqda \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb. H\u0259qiq\u0259t v\u0259 g\u00f6z\u0259llik aras\u0131nda \u0259b\u0259di m\u00fcbahis\u0259 gedir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n\u0259 yeni bir italyan minas\u0131 g\u00f6st\u0259rdil\u0259r, \u201cqad\u0131n\u201d reaksiyam bel\u0259 oldu: \u201cG\u00f6z\u0259ldir. O, niy\u0259 bel\u0259 g\u00f6z\u0259ldir?\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259rb\u00e7il\u0259r izah etdil\u0259r ki, onun \u00fcst\u00fcn\u0259 aya\u011f\u0131n\u0131 qoysan, bir ucunu bel\u0259, tapdasan&#8230; insandan yar\u0131m vedr\u0259 \u0259td\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey qalmaz&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Burada anormal \u015feyl\u0259r haqda normal, m\u0259ntiqli \u015feyl\u0259r kimi dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u00fcharib\u0259&#8230; Bu m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259r he\u00e7 k\u0259sin a\u011fl\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131ndan alm\u0131r, he\u00e7 k\u0259s insan\u0131 bir qaya par\u00e7as\u0131n\u0131n yox, ba\u015fqa bir insan\u0131n \u00f6ld\u00fcrm\u0259sind\u0259n, o \u00f6lm\u00fc\u015f insan\u0131n yerd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb qalmas\u0131ndan d\u0259li olmur.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cQara t\u00fclpan\u201d adlanan t\u0259yyar\u0259ni g\u00f6rd\u00fcm, V\u0259t\u0259n\u0259 sink tabutlar\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. \u00d6l\u00fcl\u0259ri q\u0131rx\u0131nc\u0131 ill\u0259rin k\u00f6hn\u0259 \u0259sg\u0259r formalar\u0131na b\u00fcr\u00fcy\u00fcrl\u0259r, b\u0259z\u0259n \u00e7at\u0131\u015fm\u0131r bu formalar.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018fsg\u0259rl\u0259r \u00f6z aralar\u0131nda g\u00f6r\u00fcn bir n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar: \u201cSoyuducuya yeni \u00f6l\u00fcl\u0259r apard\u0131lar. Xarab qaban \u0259ti kimi iyl\u0259nirl\u0259r.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bu haqda yazaca\u011fam.\u00a0<\/em><em>B\u0259lk\u0259 d\u0259 evd\u0259 dan\u0131\u015fsam, inanmayacaqlar. Q\u0259zetl\u0259rimiz sovet \u0259sg\u0259rl\u0259rinin qoydu\u011fu dostluq \u0259klill\u0259rind\u0259n d\u0259m vurur.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>U\u015faqlarla dan\u0131\u015f\u0131ram, \u00e7oxu k\u00f6n\u00fcll\u00fcd\u00fcr. \u00d6zl\u0259ri bura g\u0259lm\u0259k ist\u0259yibl\u0259r. \u00c7oxu ziyal\u0131 ail\u0259d\u0259ndir, m\u00fc\u0259llim, h\u0259kim, kitabxana\u00e7\u0131 u\u015faqlar\u0131d\u0131r, &#8211; kitab adamlar\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018ffqan xalq\u0131na sosializm quruculu\u011funda k\u00f6m\u0259k etm\u0259yi s\u0259mimi q\u0259lbd\u0259n arzulay\u0131blar. \u0130ndi \u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00fcl\u00fcrl\u0259r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n\u0259 hava liman\u0131nda bir yer g\u00f6st\u0259rdil\u0259r, orada y\u00fczl\u0259rl\u0259 bo\u015f sink tabut var, onlar sirli \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259rq vururdular g\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda. M\u0259ni m\u00fc\u015fayi\u0259t ed\u0259n zabit \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259di: \u201cM\u0259nimki d\u0259 ordad\u0131r&#8230; Onlardan birin\u0259 soxacaqlar. B\u0259s m\u0259n burda n\u0259 g\u0259zir\u0259m, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m?\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bu yerd\u0259 \u00f6z\u00fc \u00f6z dediyimd\u0259n qorxdu: \u201cBunu yazmay\u0131n.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Gec\u0259l\u0259r yuxuma \u00f6l\u00fcl\u0259r girdi, ham\u0131s\u0131n\u0131n heyr\u0259tl\u0259nmi\u015f sif\u0259tl\u0259ri vard\u0131: m\u0259n kim\u0259m bel\u0259? Do\u011frudanm\u0131, \u00f6lm\u00fc\u015f\u0259m?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Tibb bac\u0131lar\u0131yla m\u00fclki \u0259fqanlar\u0131n u\u015faqlar\u0131na h\u0259diyy\u0259l\u0259r apard\u0131q. Oyuncaqlar, konfetl\u0259r, pe\u00e7enye&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n\u0259 be\u015f d\u0259n\u0259 ay\u0131 balas\u0131 h\u0259diyy\u0259si d\u00fc\u015fd\u00fc. Hospitala g\u0259ldik \u2013 uzun bir s\u0259ng\u0259r, yataq ad\u0131na yaln\u0131z odeyallar vard\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n\u0259 g\u0259nc bir \u0259fqan qad\u0131n yax\u0131nla\u015fd\u0131, quca\u011f\u0131nda u\u015faq vard\u0131, n\u0259s\u0259 dem\u0259k ist\u0259yirdi, 10 il \u0259rzind\u0259 burada h\u0259r k\u0259s biraz rusca \u00f6yr\u0259nib&#8230; u\u015fa\u011fa h\u0259diyy\u0259 verdim, \u0259fqan qad\u0131n dedi ki, u\u015faq o h\u0259diyy\u0259ni di\u015fiyl\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259k.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Niy\u0259 di\u015fiyl\u0259?&#8221; \u2013 m\u0259n soru\u015fdum. &#8220;Ona g\u00f6r\u0259 ki, sizin ruslar bombalay\u0131blar, bu balaca o\u011flan\u0131n \u0259ll\u0259ri yoxdur.&#8221; Hu\u015fumu itirdim&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bizim \u201cQrad\u201d\u0131n q\u0131\u015flaqlar\u0131 nec\u0259 \u015fumanlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. \u018ffqan m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131nda oldum, uzun bir q\u0131\u015flaq kimiydi. M\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n ortas\u0131nda bir qoca \u0259fqan qad\u0131n q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131. Yad\u0131mdad\u0131, Minsk yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 k\u0259ndimiz\u0259 sink tabut g\u0259l\u0259nd\u0259 ana nec\u0259 haray qoparm\u0131\u015fd\u0131. O, insan s\u0259si deyildi, v\u0259h\u015fi bir s\u0259s idi&#8230; Kabul m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131nda e\u015fitdiyim s\u0259s\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Etiraf edir\u0259m, d\u0259rhal azad olmam\u0131\u015fam. Q\u0259hr\u0259manlar\u0131mla s\u0259mimi olmu\u015fam, onlar m\u0259n\u0259 etibar edibl\u0259r. H\u0259r birimizin azadl\u0131\u011fa \u00f6z yolumuz, \u00f6z bax\u0131\u015f\u0131m\u0131z vard\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018ffqan\u0131stana q\u0259d\u0259r m\u0259n insan simal\u0131 sosializm\u0259 inan\u0131rd\u0131m. Oradan qay\u0131danda \u00f6z ill\u00fcziyalar\u0131mdan azad olmu\u015fdum.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cBa\u011f\u0131\u015fla ata, s\u0259n m\u0259ni kommunist ruhunda t\u0259rbiy\u0259 etdin, amma s\u0259nin v\u0259 anam\u0131n d\u0259rs verdiyiniz k\u0259nd m\u0259kt\u0259blil\u0259rinin ba\u015fqalar\u0131n\u0131n torpa\u011f\u0131nda tan\u0131mad\u0131qlar\u0131 insanlar\u0131 nec\u0259 \u00f6ld\u00fcrd\u00fckl\u0259rini g\u00f6r\u0259nd\u0259 sizin b\u00fct\u00fcn s\u00f6zl\u0259riniz pu\u00e7 olur. Biz \u2013 qatilik, ata, ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259nmi?\u201d Atama bel\u0259 dey\u0259nd\u0259 o, a\u011flad\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018ffqan\u0131standan \u00e7oxlar\u0131 bel\u0259 azad qay\u0131td\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Amma ba\u015fqa bir n\u00fcmun\u0259m d\u0259 var. \u018ffqan\u0131standa bir cavan o\u011flan m\u0259n\u0259 dedi: \u201cEy qad\u0131n, s\u0259n m\u00fcharib\u0259d\u0259n n\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259rs\u0259n? M\u0259g\u0259r insanlar m\u00fcharib\u0259d\u0259 kino v\u0259 kitablardak\u0131 kimi \u00f6l\u00fcrl\u0259r? Orada g\u00f6z\u0259l \u00f6l\u00fcrl\u0259r, amma d\u00fcn\u0259n m\u0259nim dostum \u00f6ld\u00fc, ba\u015f\u0131ndan d\u0259ydi g\u00fcll\u0259. O, bir ne\u00e7\u0259 metr qa\u00e7\u0131b \u00f6z ba\u015f\u0131n\u0131 tutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bu o\u011flan yeddi il sonra u\u011furlu bir biznesmen oldu, indi d\u0259 \u0259fqanlar haqda dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 xo\u015flay\u0131r. Bir d\u0259f\u0259 m\u0259n\u0259 z\u0259ng etdi: \u201cNeynirs\u0259n kitab yaz\u0131rsan? \u00c7ox qorxunc yaz\u0131rsan.\u201d O, art\u0131q ba\u015fqa bir insan idi. \u00d6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm, iyirmi ya\u015f\u0131nda \u00f6lm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n o insan deyildi&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00d6z\u00fcm\u0259 sual verdim, m\u00fcharib\u0259 haqda nec\u0259 bir kitab yazmaq ist\u0259rdin&#8230; \u0130st\u0259rdim el\u0259 bir kitab yaz\u0131m ki, insan g\u00fcll\u0259 ata bilmir, ba\u015fqas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259 bilmir, m\u00fcharib\u0259 haqda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k bel\u0259, onu d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259tirir. Haradad\u0131r el\u0259 bir insan? M\u0259n ona rast g\u0259lm\u0259mi\u015f\u0259m.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong><em>1990-97-ci ill\u0259rin g\u00fcnd\u0259liyi:<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Yaln\u0131z rus \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u0259h\u0259ng \u00f6lk\u0259nin ke\u00e7diyi unikal t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n dan\u0131\u015fa bil\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 maraql\u0131d\u0131r rus \u0259d\u0259biyyat\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nd\u0259n soru\u015furlar: niy\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 faci\u0259d\u0259n yaz\u0131rs\u0131z?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ona g\u00f6r\u0259 ki, biz bel\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q. H\u0259r\u00e7\u0259nd, indi ayr\u0131-ayr\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259yik, amma \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131\u201d insan h\u0259r yerd\u0259dir. O, h\u0259min h\u0259yat\u0131n xatir\u0259l\u0259ril\u0259 ya\u015fay\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7ernob\u0131l haqda uzun m\u00fcdd\u0259t yazmaq ist\u0259m\u0259mi\u015f\u0259m. Bilmirdim o haqda nec\u0259 yaz\u0131m. Hans\u0131 \u00fcsulla, haradan ba\u015flamaqla?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nim ki\u00e7ik, Avropada itmi\u015f, ad\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259ll\u0259r he\u00e7 k\u0259sin dem\u0259k olar ki, e\u015fitm\u0259diyi \u00f6lk\u0259m haqda indi b\u00fct\u00fcn dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar, biz belaruslar \u00c7ernob\u0131l xalq\u0131 olmu\u015fduq.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Kommunist, mill\u0259t\u00e7i v\u0259 yeni dini partlay\u0131\u015fdan ba\u015fqa, bizi ir\u0259lid\u0259 amans\u0131z v\u0259 total, amma h\u0259l\u0259 g\u00f6z-n\u0259z\u0259rd\u0259n iraq bir \u015fey d\u0259 g\u00f6zl\u0259yirmi\u015f. \u00c7ernob\u0131ldan sonra ba\u015fqa bir s\u0259hif\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Yad\u0131ma g\u0259lir, bir taksist qabaq \u015f\u00fc\u015f\u0259sin\u0259 d\u0259yib d\u00fc\u015f\u0259n g\u00f6y\u0259r\u00e7ini g\u00f6r\u0259nd\u0259 n\u0259 demi\u015fdi: \u201cG\u00fcnd\u0259 iki-\u00fc\u00e7 d\u0259n\u0259 qu\u015f \u00f6l\u00fcr. Q\u0259zetl\u0259rs\u0259 yaz\u0131r ki, v\u0259ziyy\u0259t n\u0259zar\u0259td\u0259dir.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u015e\u0259h\u0259r parklar\u0131ndan yarpaqlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131b \u015f\u0259h\u0259r k\u0259nar\u0131na apar\u0131r, orada basd\u0131r\u0131rd\u0131lar. Torpaqdan l\u0259k\u0259l\u0259ri g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, apar\u0131b ba\u015fqa yerd\u0259 basd\u0131r\u0131rd\u0131lar. Torpa\u011f\u0131 torpaqda d\u0259fn edirdil\u0259r. A\u011fac\u0131, otu d\u0259fn edirdil\u0259r. H\u0259r k\u0259s bir az d\u0259li sima alm\u0131\u015fd\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bir qoca ba\u011fban dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131:<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cS\u0259h\u0259r ba\u011fa \u00e7\u0131xd\u0131m, g\u00f6rd\u00fcm n\u0259s\u0259 \u00e7atm\u0131r, n\u0259s\u0259 tan\u0131\u015f bir s\u0259s&#8230; Qu\u015f s\u0259si yoxdur. Bir d\u0259n\u0259 d\u0259! Bu n\u0259dir bel\u0259? \u0130kinci g\u00fcn d\u0259 yoxdurlar, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn d\u0259&#8230; Sonra m\u0259lumat g\u0259ldi ki, atom stansiyas\u0131nda q\u0259za olub, yax\u0131nl\u0131qda.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Amma uzun m\u00fcdd\u0259t he\u00e7 n\u0259 bilmirdik. Qu\u015flar bilirdi, biz yox.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7ernob\u0131l haqda m\u0259lumatlar q\u0259zetd\u0259 h\u0259rbi dill\u0259 \u0259ks olunurdu: partlay\u0131\u015f, q\u0259hr\u0259manlar, \u0259sg\u0259rl\u0259r, evakuasiya.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>KQB o stansiyada i\u015f apar\u0131rd\u0131. Casus v\u0259 diversant axtar\u0131rd\u0131lar. \u015eayi\u0259 g\u0259zirdi ki, q\u0259za xarici t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik orqanlar\u0131n\u0131n planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f aksiyas\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7ernob\u0131la t\u0259r\u0259f h\u0259rbi texnika, \u0259sg\u0259rl\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259t edirdi. H\u0259rbi sistem i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Amma avtomatl\u0131 \u0259sg\u0259r bu yeni d\u00fcnyada faci\u0259vi idi. Onun \u0259lind\u0259n radiasiyaya m\u0259ruz qalmaqdan, ev\u0259 qay\u0131dandan sonra \u00f6lm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey g\u0259lmirdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>G\u00f6zl\u0259rimin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00c7ernob\u0131laq\u0259d\u0259rki v\u0259 \u00c7ernob\u0131l insanlar\u0131 ayr\u0131ld\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Radiasiyan\u0131 g\u00f6zl\u0259 g\u00f6rm\u0259k, toxunmaq, e\u015fitm\u0259k, qoxlamaq olmur&#8230; Bel\u0259 bir tan\u0131\u015f v\u0259 qeyri-tan\u0131\u015f d\u00fcnya il\u0259 \u0259hat\u0259l\u0259nmi\u015fdik.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259n zonaya yollananda biz\u0259 tezc\u0259 izah etdil\u0259r ki, g\u00fcl d\u0259rm\u0259k olmaz, \u00e7\u0259m\u0259nd\u0259 oturmaq olmaz, vedr\u0259d\u0259n su i\u00e7m\u0259k olmaz&#8230; \u00d6l\u00fcm h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 gizl\u0259nmi\u015fdi, bu, ba\u015fqa c\u00fcr bir \u00f6l\u00fcm idi. Yeni maskalarla. Yad qiyaf\u0259d\u0259.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u00fcharib\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f qocalar evakuasiya edil\u0259nd\u0259 g\u00f6y\u0259 bax\u0131b dedil\u0259r: \u201cG\u00fcn\u0259\u015f parlay\u0131r&#8230; T\u00fcst\u00fc yox, qaz yox. G\u00fcll\u0259 s\u0259sl\u0259ri yox. M\u0259g\u0259r m\u00fcharib\u0259dir?&#8221; Qa\u00e7q\u0131n olmaq zaman\u0131 idi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>S\u0259h\u0259r ham\u0131 acg\u00f6zl\u00fckl\u0259 q\u0259zetl\u0259r\u0259 h\u00fccum edirdi, oxuyan kimi onlar\u0131 hirsl\u0259 k\u0259nara tullay\u0131rd\u0131lar, &#8211; casuslar tap\u0131lmay\u0131b. Xalq d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri haqda yazm\u0131rlar.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Casussuz d\u00fcnya v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nsiz xalq \u2013 biz\u0259 tan\u0131\u015f deyildi. N\u0259s\u0259 yeni bir \u015fey ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. \u018ffqan\u0131stan\u0131n ard\u0131nca \u00c7ernob\u0131l bizi azad insanlar etdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nd\u0259n \u00f6tr\u00fc d\u00fcnya t\u0259rp\u0259ndi. Zonada \u00f6z\u00fcm\u00fc n\u0259 belarus, n\u0259 rus, n\u0259 ukraynal\u0131 kimi hiss etdim, yeni bir boloji n\u00f6v idim, m\u0259hv olacaqd\u0131m.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130ki q\u0259za \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc: sosial q\u0259za \u2013 Sosialist Atlandidas\u0131 suyun alt\u0131na gedirdi v\u0259 kosmik q\u0259za \u2013 \u00c7ernob\u0131l.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130mperiyan\u0131n \u00e7\u00f6km\u0259si ham\u0131n\u0131 narahat edirdi: insanlar m\u0259i\u015f\u0259t qay\u011f\u0131lar\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc, n\u0259 als\u0131nlar, nec\u0259 ya\u015fas\u0131nlar? N\u0259y\u0259 inans\u0131nlar? Hans\u0131 bayra\u011f\u0131 qald\u0131rs\u0131nlar? Ya b\u0259lk\u0259 b\u00f6y\u00fck ideyas\u0131z ya\u015fama\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259li?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bax, bu nam\u0259lum idi, ax\u0131 he\u00e7 bel\u0259 ya\u015famam\u0131\u015fd\u0131q. \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131\u201d insan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda y\u00fczl\u0259rl\u0259 sual vard\u0131, o, t\u0259nha \u00e7\u0259kirdi b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131. O, he\u00e7 vaxt bel\u0259, azadl\u0131\u011f\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 oldu\u011fu q\u0259d\u0259r t\u0259nha olmam\u0131\u015fd\u0131. Sars\u0131lm\u0131\u015f insanlar vard\u0131 \u0259traf\u0131mda. M\u0259n onlar\u0131 dinl\u0259yirdim&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">G\u00fcnd\u0259likl\u0259rimd\u0259n bu q\u0259d\u0259r.<\/p>\n<div class=\"embedded_content_object\" style=\"color: #000000;\">\n<div id=\"expandSmall09c31ff8f88748759792462a9a2f41e3\" class=\"expandSmall floatLeft\" style=\"color: #000000;\">\n<div class=\"contentImage floatLeft\" style=\"color: #000000;\"><img decoding=\"async\" class=\"photo\" src=\"http:\/\/gdb.rferl.org\/F7D24482-8828-4122-A33E-BAEEAC919B10_w268_r1_cx4_cy20_cw84.jpg\" alt=\"Nobel nitqi\" border=\"0\" \/><span class=\"imageCaption\" style=\"color: #666666;\">Nobel nitqi<\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130mperiya \u00e7\u00f6k\u0259nd\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131za n\u0259 g\u0259ldi?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018fvv\u0259l d\u00fcnya iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcrd\u00fc: c\u0259lladlara v\u0259 qurbanlara \u2013 bac\u0131lar v\u0259 qarda\u015flar, bu, QULAQ-d\u0131r, bu is\u0259 m\u00fcharib\u0259, elektorat \u2013 texnologiya, m\u00fcasir d\u00fcnya.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018fvv\u0259ll\u0259r bizim d\u00fcnyam\u0131z oturanlara v\u0259 oturdanlara b\u00f6l\u00fcn\u00fcrd\u00fc, bu g\u00fcn slavyanofill\u0259r\u0259 v\u0259 q\u0259rb\u00e7il\u0259r\u0259, milli satq\u0131nlara v\u0259 patriotlara b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, ala bil\u0259nl\u0259r\u0259 v\u0259 ala bilm\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Sonuncu, dey\u0259rdim, sosializmd\u0259n sonra \u0259n s\u0259rt s\u0131naqd\u0131r, \u00e7\u00fcnki bu yax\u0131nlara q\u0259d\u0259r ham\u0131 b\u0259rab\u0259r olmu\u015fdu.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u201cQirm\u0131z\u0131\u201d insan he\u00e7 c\u00fcr m\u0259tb\u0259xd\u0259 oturub x\u0259yal\u0131n\u0131 qurdu\u011fu o azad s\u0259lt\u0259n\u0259t\u0259 daxil ola bilm\u0259di. Rusiyan\u0131 &#8220;q\u0131rm\u0131z\u0131&#8221; insans\u0131z b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fcl\u0259r. O, he\u00e7 n\u0259siz qald\u0131. Al\u00e7ald\u0131lm\u0131\u015f, qar\u0259t olunmu\u015f. Aqressiv v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Rusiyaya ged\u0259nd\u0259 bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r e\u015fidir\u0259m&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 Modernl\u0259\u015fm\u0259 bizd\u0259 yaln\u0131z \u0259m\u0259k-islah d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259ri v\u0259 edamlarla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 El\u0259 bil rus insan\u0131 varl\u0131 olmaq ist\u0259mir, h\u0259tta bundan qorxur. Ax\u0131 o, n\u0259 ist\u0259yir?<\/em>\u00a0<em>O, h\u0259mi\u015f\u0259 bir \u015fey ist\u0259yir: ist\u0259yir ki, ba\u015fqa birisi varl\u0131, ondan daha varl\u0131 olmas\u0131n.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 D\u00fcr\u00fcst insan bizl\u0259rd\u0259 tapmazsan, m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rs\u0259 var.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 Rahat n\u0259sil yeti\u015f\u0259c\u0259yini g\u00f6zl\u0259m\u0259; rus insan\u0131 azadl\u0131\u011f\u0131n n\u0259 oldu\u011funu anlam\u0131r, ona kazak v\u0259 qam\u00e7\u0131 laz\u0131md\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 Rus dilind\u0259 iki ba\u015fl\u0131ca s\u00f6z var: m\u00fcharib\u0259 v\u0259 h\u0259bs. O\u011furlad\u0131n, g\u0259zdin, i\u00e7\u0259ri girdin. \u00c7\u0131xd\u0131n, yen\u0259 girdin.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 Rus h\u0259yat\u0131 pis, r\u0259zil olmal\u0131d\u0131r, onda ruh qalx\u0131r, onda ruh ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr ki, bu d\u00fcnyaya aiddir&#8230; N\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7irk v\u0259 qan olsa, o q\u0259d\u0259r seyr\u0259ngahd\u0131r&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 Yeni inqilab \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 g\u00fcc var, n\u0259 d\u0259 d\u0259lilik. Ruh yoxdur. Rus insan\u0131na el\u0259 bir ideya laz\u0131md\u0131r ki, \u015faxta kimi d\u0259risin\u0259 vursun&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u2013 Bel\u0259 ke\u00e7ir h\u0259yat\u0131m\u0131z \u2013 bardak v\u0259 barak aras\u0131nda. Kommunizm \u00f6lm\u0259yib, \u00f6l\u00fc sa\u011fd\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>C\u0259sar\u0259t ed\u0259r\u0259k deyir\u0259m ki, 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0259limizd\u0259 olan bir \u015fans\u0131 buraxm\u0131\u015f\u0131q. \u201c\u00d6lk\u0259 nec\u0259 olmal\u0131d\u0131r ki, insanlar orada yax\u015f\u0131 ya\u015fas\u0131nlar: g\u00fccl\u00fc, ya yoxsa l\u0259yaq\u0259tli\u201d sual\u0131na birinci cavab\u0131 &#8211; &#8220;g\u00fccl\u00fc&#8221; cavab\u0131n\u0131 se\u00e7mi\u015fik.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ruslar ukraynal\u0131larla sava\u015f\u0131rlar. Qarda\u015flar\u0131yla. Atam belarusdur, anam ukraynal\u0131. \u00c7oxlar\u0131 m\u0259nim kimi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Rus t\u0259yyar\u0259l\u0259ri Suriyan\u0131 bombalay\u0131r&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00dcmid d\u00f6vr\u00fcn\u00fc qorxu d\u00f6vr\u00fc \u0259v\u0259z edib.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Zaman geri d\u00f6n\u00fcr&#8230; \u0130kinci \u0259l (secondhand) zaman&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u0130ndi \u0259min deyil\u0259m ki, \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131\u201d insan haqda h\u0259r \u015feyi yaz\u0131b qurtarm\u0131\u015fam&#8230;<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259nim \u00fc\u00e7 evim var \u2013 Belarus torpa\u011f\u0131, atam\u0131n v\u0259t\u0259ni, b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131m\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m yer, Ukrayna \u2013 anam\u0131n v\u0259t\u0259ni, do\u011fuldu\u011fum yer v\u0259 b\u00f6y\u00fck rus m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, onsuz \u00f6z\u00fcm\u00fc t\u0259s\u0259vv\u00fcr etmir\u0259m.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 m\u0259n\u0259 \u0259zizdir, &#8211; sevgi haqq\u0131nda is\u0259 dan\u0131\u015fmaq bizim d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00e7\u0259tindir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>7 dekabr, 2015<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ruscadan t\u0259rc\u00fcm\u0259: N\u0259rmin Kamal<\/em><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"10055\">Yaz\u0131ya 1418 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0kultur.az \u00a0 Azadl\u0131q radiosunun Oxu.zal\u0131na istinad\u0259n\u00a0\u00a0 Stokholmda\u00a0201-ci ilin\u00a0\u00a0\u018fd\u0259biyyat Nobelini alm\u0131\u015f Belarus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131\u00a0Svetlana Aleksievi\u00e7in\u00a0Nobel m\u00fckafat\u0131n\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259li t\u0259qdimat m\u0259rasimind\u0259ki \u00a0Nobel nitqini\u00a0t\u0259qdim edir. Svetlana Aleksievi\u00e7 Uduzulmu\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f haqq\u0131nda M\u0259n bu tribunada t\u0259k dayanmam\u0131\u015fam&#8230; M\u0259nim \u0259traf\u0131mda s\u0259sl\u0259r var, y\u00fczl\u0259rl\u0259 s\u0259s, onlar h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259niml\u0259dir. U\u015faql\u0131\u011f\u0131mdan b\u0259ri. M\u0259n k\u0259ndd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fam. Biz, u\u015faqlar k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 oynama\u011f\u0131 xo\u015flay\u0131rd\u0131q, ax\u015famlarsa skamyalar maqnit kimi bizi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5,18,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10055"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10055"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10057,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10055\/revisions\/10057"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}