{"id":10552,"date":"2016-03-20T01:04:50","date_gmt":"2016-03-19T21:04:50","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=10552"},"modified":"2016-03-20T01:07:20","modified_gmt":"2016-03-19T21:07:20","slug":"uzeyir-hacib%c9%99ylinin-ordubadiy%c9%99-m%c9%99ktubu-qoculardan-qorxma-see-more-at-httpteleqraf-comnews91571sthash-erzbrza6-dpuf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=10552","title":{"rendered":"\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin Ordubadiy\u0259 m\u0259ktubu \u2013 \u201cQo\u00e7ulardan qorxma\u201d"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"newsImage\" style=\"color: #000000;\" src=\"http:\/\/teleqraf.com\/cdn\/2016\/march\/19\/1458377720.jpg\" alt=\"\" align=\"left\" \/><\/p>\n<p><strong>Teleqraf.com yaz\u0131\u00e7\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadinin b\u0259st\u0259kar \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli haqq\u0131ndak\u0131 xatir\u0259l\u0259rini t\u0259qdim edir:<\/strong><br \/>\n\u00dczeyir il\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z birinci d\u0259f\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d m\u0259cmu\u0259si il\u0259 ba\u015flad\u0131. Onun \u00f6z\u00fc satira\u00e7\u0131l\u0131qda q\u00fcdr\u0259tli bir q\u0259l\u0259m\u0259 malik oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn satira yazanlarla tan\u0131\u015f olma\u011f\u0131 da sevirdi. M\u0259n h\u0259l\u0259 Ordubadda oldu\u011fum zaman r\u0259ssam \u018fzim \u018fzimzad\u0259 il\u0259 tan\u0131\u015f idim v\u0259 onunla tez-tez m\u0259ktubla\u015f\u0131rd\u0131m. G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k yaz\u0131lm\u0131\u015f bir m\u0259ktub ald\u0131m. M\u0259ktub \u018fzimzad\u0259, \u00dczeyir b\u0259y, bir d\u0259 o zaman\u0131n satira\u00e7\u0131lar\u0131ndan birisi t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. O m\u0259ktubda \u00dczeyir b\u0259y yaz\u0131rd\u0131:<br \/>\n<em><strong>\u201cS\u0259id! T\u0259\u0259cc\u00fcb edir\u0259m ki, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn Ordubadda qapan\u0131b qalm\u0131san. S\u0259n y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b Bak\u0131ya g\u0259ls\u0259n, \u00f6z yaz\u0131lar\u0131na \u00e7ox geni\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259r tapa bil\u0259rs\u0259n, s\u0259ninl\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olar\u0131q, s\u0259nin ir\u0259li getm\u0259yin \u00fc\u00e7\u00fcn imkan yaradar\u0131q. \u018fzimzad\u0259nin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, qo\u00e7ulardan qorxdu\u011fun \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131ya g\u0259lm\u0259k ist\u0259mirs\u0259n. Bu bar\u0259d\u0259 he\u00e7 d\u0259 qorxma\u011fa g\u0259lm\u0259z. M\u0259n\u0259 inan, qo\u00e7ular\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 satiran\u0131 g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 oxuyurlar. S\u0259nin \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d m\u0259cmu\u0259sind\u0259 \u201cPilov c\u0259zair m\u00fcct\u0259m\u0259sinin \u0259hval co\u011frafiyas\u0131\u201d \u00fcnvanl\u0131 satiran \u00e7ox xo\u015fuma g\u0259ldi. Onu daima yor\u011fun oldu\u011fum vaxt g\u00f6t\u00fcr\u00fcb oxuyuram. H\u0259tta qar\u0131nqulu mollalar bel\u0259, ac\u0131qland\u0131qlar\u0131na baxmayaraq, bu yaz\u0131n\u0131 g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259, d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 oxuyurlar. M\u0259n m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, bel\u0259 \u015feyl\u0259ri yazanda oxucunu yaln\u0131z g\u00fcld\u00fcrm\u0259y\u0259 diqq\u0259t verm\u0259, onlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u0259y\u0259 d\u0259 \u00e7al\u0131\u015f!<br \/>\nS\u0259nin qaiban\u0259 dostun H. \u00dczeyir\u201d.<\/strong><\/em><br \/>\n\u00dczeyir il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z Oktyabr inqilab\u0131ndan sonra ba\u015flad\u0131. M\u0259n iyirminci ild\u0259 H\u0259\u015ft\u0259rxandan Bak\u0131ya g\u0259ldim. O zaman Bak\u0131 ziyal\u0131lar\u0131 v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 h\u0259l\u0259 tan\u0131\u015f olmam\u0131\u015fd\u0131m, yaln\u0131z r\u0259ssam \u018fzimzad\u0259 v\u0259 Haqverdiyevl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 bilmi\u015fdim. Bir az sonra m\u0259rhum C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 il\u0259 \u201c\u018fxbar\u201d q\u0259zeti idar\u0259sind\u0259 tan\u0131\u015f oldum. \u00dczeyiri g\u00f6r\u0259 bilm\u0259mi\u015fdim. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra m\u0259ni \u201c\u018fxbar\u201d q\u0259zetind\u0259 m\u00fcdir m\u00fcavini t\u0259yin etdil\u0259r. Bu rad\u0259l\u0259rd\u0259 \u00dczeyirl\u0259 birinci d\u0259f\u0259 olaraq \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259ldik v\u0259 tan\u0131\u015f oldum. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259, yad\u0131mdad\u0131r, \u00dczeyir \u0259limi s\u0131xd\u0131 v\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259r\u0259k dedi: \u2014 Daha qorxmursan ki!..<br \/>\n\u018flb\u0259tt\u0259, bir d\u0259f\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259kl\u0259 \u00dczeyir kimi bir s\u0259n\u0259tkar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn ola bilm\u0259zdi. T\u0259sad\u00fcfi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 d\u0259xi s\u0259n\u0259t bar\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fmaq \u00e7\u0259tin idi. B\u0259z\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n ba\u015fqa adamlar\u0131n aral\u0131\u011fa atd\u0131\u011f\u0131 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr m\u00f6vzular s\u0259n\u0259t bar\u0259sind\u0259ki s\u00f6hb\u0259tl\u0259r\u0259 imkan vermirdi.<br \/>\nM\u0259n \u00dczeyirin \u0259s\u0259rl\u0259rinin he\u00e7 birisini g\u00f6rm\u0259mi\u015fdim. Birinci olaraq onun \u201cAr\u015f\u0131n mal alan\u201d musiqili komediyas\u0131n\u0131n tama\u015fas\u0131na getdim. Z\u0259nn edirdim ki, gec\u0259d\u0259 \u00dczeyirb\u0259y il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olacaqd\u0131r. Lakin o, teatra g\u0259lm\u0259mi\u015fdi. Bu \u0259s\u0259rin tama\u015fas\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131m t\u0259sirat \u00e7ox b\u00f6y\u00fck oldu. \u018fvv\u0259la, bu \u0259s\u0259rd\u0259 \u00dczeyir b\u0259yin bir b\u0259st\u0259kar olmaqdan ba\u015fqa, bacar\u0131ql\u0131 dramaturq v\u0259 satira ustas\u0131 oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bildim v\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259: \u201c\u00dczeyirb\u0259y \u00f6z epoxas\u0131n\u0131n t\u0259z\u0259 adam\u0131d\u0131r\u201d\u2014 dey\u0259 \u015fadland\u0131m. O, bu \u0259s\u0259rind\u0259 \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f aristokratiyan\u0131n i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, qad\u0131nlar bar\u0259sind\u0259 olan k\u00f6hn\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259ni d\u0259 laz\u0131mi q\u0259d\u0259r baltalam\u0131\u015fd\u0131. \u00dczeyir b\u0259y il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z 1929-cu ill\u0259rd\u0259n ba\u015flad\u0131. O zaman Az\u0259rbaycan musiqisinin inki\u015faf yollar\u0131 geni\u015f m\u00fczakir\u0259 olunurdu.<br \/>\n\u00dczeyir b\u0259y bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 ham\u0131dan art\u0131q rahats\u0131z olur v\u0259 musiqimizin g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Musiq\u0131miz \u00fcz\u0259rind\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f dedi-qodular g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 art\u0131rd\u0131. Bu zaman partiya v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u00dczeyir b\u0259y Az\u0259rbaycan radio komit\u0259sinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 xalq \u00e7al\u011f\u0131 al\u0259tl\u0259rind\u0259n notlu orkestr d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<br \/>\nH\u0259min bu zamanlarda m\u0259n Az\u0259rbaycan radio komit\u0259sinin \u0259d\u0259biyyat \u015f\u00f6b\u0259sini t\u0259\u015fkil v\u0259 idar\u0259 edirdim. \u00dczeyir b\u0259yl\u0259 tez-tez g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcm. B\u0259&#8217;z\u0259n onun \u00e7alanlarla ke\u00e7diyi m\u0259\u015fql\u0259rl\u0259 maraqlan\u0131rd\u0131m. Buradan ald\u0131\u011f\u0131m q\u0259na\u0259t notlu orkestr bar\u0259sind\u0259 aral\u0131qda ged\u0259n dedi-qodular\u0131n v\u0259 b\u0259dbinlikl\u0259rin yersiz oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rirdi v\u0259 m\u0259n \u00dczeyirin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanaca\u011f\u0131na q\u0259ti inanma\u011fa ba\u015flad\u0131m.<br \/>\nBu zamanlar \u00dczeyir m\u0259ni n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fe&#8217;r yazma\u011fa maraqland\u0131rd\u0131. Bir ne\u00e7\u0259 \u015fe&#8217;rim\u0259 musiqi yazd\u0131. N\u0259hay\u0259t, g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 o, radio idar\u0259sind\u0259 (t\u0259n\u0259ff\u00fcs zaman\u0131) yan\u0131mda oturub \u0259d\u0259bi verili\u015fl\u0259rimizin v\u0259ziyy\u0259ti bar\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nSonra bir papiros yand\u0131r\u0131b dedi ki: \u201cX\u0131rda i\u015fl\u0259rd\u0259n fayda yoxdur. H\u0259l\u0259lik orkestr il\u0259 m\u0259\u015f\u011fulam, bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra s\u0259n\u0259 bir s\u00f6z dey\u0259c\u0259y\u0259m, el\u0259 bilir\u0259m ki, s\u0259n onu bacararsan, ancaq nigaran qalma, dediyim s\u00f6z inc\u0259s\u0259n\u0259t\u0259 aiddir\u201d.<br \/>\nO, ged\u0259nd\u0259n sonra m\u0259n \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm&#8230; n\u0259hay\u0259t, onun t\u0259z\u0259 bir opera yazmaq fikrind\u0259 oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n etdim.<br \/>\nBu s\u00f6hb\u0259td\u0259n bir ay sonra m\u0259ni opera teatr\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar v\u0259 \u201cD\u0259mir\u00e7i Gav\u0259\u201d pyesi \u0259sas\u0131nda bir opera librettosu yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flad\u0131lar. M\u0259n bu bar\u0259d\u0259 \u00dczeyirb\u0259yl\u0259 tez-tez g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcm. Biz \u0259s\u0259rin xorlar\u0131, ariyalar\u0131 bar\u0259sind\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015firdik.<br \/>\nB\u0259&#8217;z\u0259n o m\u0259n\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r verdiyind\u0259n m\u0259&#8217;lum olurdu ki, o, \u0259s\u0259rin ariya v\u0259 xorlar\u0131ndan bir \u00e7oxunu yazm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBu \u0259s\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rimiz bir il\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdi. Bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 librettonu yaz\u0131b bitirdim. Onu oxuyub t\u0259sdiq etdil\u0259r. Art\u0131q oturub i\u015f\u0259 ba\u015flamal\u0131yd\u0131q. \u00dczeyirl\u0259 bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn oturduq, lakin he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6rm\u0259dik, n\u0259d\u0259ns\u0259 \u00dczeyir \u00e7ox t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. N\u0259hay\u0259t, o \u00f6z q\u0259lbini a\u00e7\u0131b dedi:<br \/>\n\u2014 \u201cD\u0259mir\u00e7i Gav\u0259\u201dnin librettosu \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7ox z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259kdin, m\u0259n d\u0259 az z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259km\u0259mi\u015f\u0259m. Ancaq m\u0259n fikrimi d\u0259yi\u015fmi\u015f\u0259m. B\u0259z\u0259n\u00a0yax\u015f\u0131 bir i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259tl\u0259ri qurban etm\u0259yin d\u0259 eybi yoxdur. Biz \u201cD\u0259mir\u00e7i Gav\u0259\u201d operas\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zin\u0259 el\u0259 bir \u0259s\u0259r yaratmal\u0131y\u0131q ki, onunla xalq\u0131m\u0131z\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na q\u0259hr\u0259manl\u0131q ruhu a\u015f\u0131lamaq m\u00fcmk\u00fcn olsun.<br \/>\nBiz s\u00fckuta dald\u0131q. Bu s\u00fckut bir \u00e7ay i\u00e7m\u0259k v\u0259 bir papiros \u00e7\u0259km\u0259k q\u0259d\u0259r davam etdi. N\u0259hay\u0259t, m\u0259n ona sual verdim:<br \/>\n\u2014 N\u0259 etm\u0259k ist\u0259yirs\u0259n?<br \/>\n\u2014 Koro\u011flu dastan\u0131 \u0259sas\u0131nda bir opera yazmaq x\u0259yal\u0131ndayam. S\u0259n bilirs\u0259n ki, Koro\u011flunun q\u0259hr\u0259manl\u0131q simas\u0131 m\u00fcxt\u0259lif variantlar i\u00e7\u0259risind\u0259 itib getmi\u015fdir. Koro\u011flu kimi s\u0259batl\u0131 bir \u00fcsyan\u00e7\u0131n\u0131 orta \u0259srl\u0259r\u0259 m\u0259xsus bir \u00e7ap\u011f\u0131n v\u0259 e\u015fqbaz q\u0259l\u0259m\u0259 verirl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz Koro\u011flu epoxas\u0131n\u0131n siyasi v\u0259 ictimai m\u00fcnd\u0259ric\u0259sini yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z operada ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmal\u0131y\u0131q. Xalq\u0131m\u0131z Koro\u011flunun m\u00f6hk\u0259m bir q\u0259hr\u0259man oldu\u011funu, \u00f6z \u0259srinin m\u0259\u015fhur \u00fcsyan t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 kimi feodallara qar\u015f\u0131 mubariz\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0259hn\u0259d\u0259 g\u00f6rm\u0259lidir.<br \/>\n\u00dczeyir bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra m\u0259n\u0259 bir daha m\u00fcraci\u0259t etdi:<br \/>\n\u2014 Dem\u0259k ki, biz bunu q\u0259rara al\u0131r\u0131q! \u2014 dedikd\u0259, m\u0259n d\u0259 \u0259limd\u0259ki \u00e7ay st\u0259kan\u0131n\u0131 yer\u0259 qoyub:<br \/>\n\u2014 B\u0259li, q\u0259rarla\u015fd\u0131q, \u2014 dey\u0259 cavab verdim.<br \/>\nBir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra opera teatr\u0131n\u0131n m\u00fcdiriyy\u0259ti m\u0259ni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131n librettosunu yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcqavil\u0259nam\u0259 ba\u011flad\u0131.<br \/>\nBiz \u0259vv\u0259lc\u0259 bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn oturub librettonun plan\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131q. Ariyalar\u0131n, xorlar\u0131n v\u0259 re\u00e7itativl\u0259rin yeri v\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi. Bu i\u015f bir q\u0259d\u0259r asanl\u0131q yaratd\u0131. \u018fs\u0259r par\u00e7a-par\u00e7a yaz\u0131ld\u0131. Bel\u0259likl\u0259, libretto yaz\u0131l\u0131b qurtard\u0131\u011f\u0131 zaman, dem\u0259k olar ki, musiqi d\u0259 yaz\u0131l\u0131b qurtard\u0131.<br \/>\nSaat bird\u0259n d\u00f6rd\u0259 q\u0259d\u0259r oturub i\u015fl\u0259m\u0259yi q\u0259rara alm\u0131\u015fd\u0131q. Ancaq b\u0259&#8217;z\u0259n vaxtlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259k laz\u0131m g\u0259lirdi. \u0130\u015fin gedi\u015find\u0259 onun bir xasiyy\u0259ti n\u0259z\u0259rimi c\u0259lb edirdi: h\u0259r g\u00fcn i\u015f\u0259 ba\u015flamazdan \u0259vv\u0259l m\u0259nim i\u015f\u0259 h\u0259v\u0259sim olub-olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 yoxlay\u0131rd\u0131. H\u0259rgah m\u0259nd\u0259 bir k\u0259d\u0259r hiss edirdis\u0259, m\u00fctl\u0259q \u0259hval-ruhiyy\u0259mi d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 v\u0259 l\u0259tif\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259rimi unutdurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Sonra da i\u015f\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131q.<br \/>\nEl\u0259 g\u00fcnl\u0259rimiz olard\u0131 ki, vaxt\u0131m\u0131z yaln\u0131z \u0259s\u0259rin m\u00fcnd\u0259ric\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 ged\u0259n m\u00fcbahis\u0259y\u0259 s\u0259rf olunard\u0131, bir misra bel\u0259 yazmazd\u0131q (h\u0259r bir s\u0259hn\u0259nin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131na uzun m\u00fcbahis\u0259l\u0259rd\u0259n sonra ba\u015flard\u0131q). Bizi \u00e7ox m\u0259\u015f\u011ful ed\u0259n s\u0259hn\u0259l\u0259rd\u0259n birisi d\u0259 H\u0259s\u0259n xan il\u0259 \u018fhs\u0259n pa\u015fan\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f s\u0259hn\u0259si oldu, \u00e7unki yaln\u0131z bu s\u0259hn\u0259nin vasit\u0259sil\u0259 \u0259s\u0259rin siyasi m\u00fcnd\u0259ric\u0259si tamamlana bil\u0259c\u0259kdi.<br \/>\nB\u00f6y\u00fck m\u00fcbahis\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan s\u0259hn\u0259l\u0259rd\u0259n birisi d\u0259 \u201c\u00c7\u0259nlibel\u201d s\u0259hn\u0259si oldu. M\u0259n, Koro\u011flu kimi bir q\u0259hr\u0259man\u0131n \u00e7ox tez inanan v\u0259 sad\u0259\u00fcr\u0259kli bir adam g\u00f6st\u0259rilm\u0259sin\u0259 raz\u0131 ola bilmirdim. Onun ke\u00e7\u0259l H\u0259mz\u0259b\u0259yi t\u00f6yl\u0259\u00e7iliy\u0259 (meht\u0259rliy\u0259) q\u0259bul etm\u0259sini yersiz hesab edirdim. Lakin Q\u0131rat\u0131 o\u011furlatd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ba\u015fqa bir yol yox idi. \u00dczeyir bir \u00e7ox \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n q\u0259hramanlar\u0131n sad\u0259\u00fcr\u0259kli olmalar\u0131ndan misallar g\u0259tirib dedi:<br \/>\n\u2014 Q\u0259hr\u0259manlarda tez inanmaq v\u0259 sad\u0259\u00fcr\u0259klilik t\u0259bii bir xarakterdir, eyni zamanda bu hadis\u0259 \u0259s\u0259rin gedi\u015fi il\u0259 \u00fczvi sur\u0259td\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan, ba\u015fqa c\u00fcr\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259yimiz m\u00fcmk\u00fcn deyil.<br \/>\n\u00dczeyir \u00e7ox t\u0259l\u0259sik v\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259yi sevm\u0259zdi. M\u0259n \u0259s\u0259rin \u0259limizd\u0259 yuband\u0131\u011f\u0131n\u0131 ona s\u00f6yl\u0259mi\u015fdim. N\u0259hay\u0259t o m\u0259n\u0259 bel\u0259 cavab verdi.<br \/>\n\u2014 \u018fs\u0259rin tez ba\u015fa g\u0259tirilm\u0259sin\u0259 t\u0259l\u0259sm\u0259k laz\u0131m deyil. Biz bu \u0259s\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox i\u015fl\u0259s\u0259k, \u0259s\u0259rd\u0259 o q\u0259d\u0259r s\u0259hn\u0259d\u0259 \u00e7ox davam ed\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nB\u0259st\u0259kar\u0131n bu n\u0259sih\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131n b\u0259&#8217;zi par\u00e7alar\u0131n\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259k m\u0259ni he\u00e7 d\u0259 dar\u0131xd\u0131rm\u0131rd\u0131.<br \/>\nBir d\u0259f\u0259 \u00dczeyird\u0259n soru\u015fdum:<br \/>\n\u2014 N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259&#8217;zi musiqi par\u00e7alar\u0131n\u0131 royal qar\u015f\u0131s\u0131nda oturmadan yaz\u0131rsan?<br \/>\nO g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n\u2014 B\u0259st\u0259kar musiqi al\u0259tl\u0259rinin verdiyi s\u0259sl\u0259ri o q\u0259d\u0259r d\u0259rind\u0259n m\u0259nims\u0259m\u0259lidir ki, b\u0259&#8217;z\u0259n royal v\u0259 piano olmadan da \u0259s\u0259r yaratma\u011f\u0131 bacara bilsin.<br \/>\n\u00dczeyir bir \u00e7ox hallarda fikrind\u0259 canland\u0131\u011f\u0131 bir \u0259s\u0259ri ancaq yoxlamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 royal qar\u015f\u0131s\u0131nda oturard\u0131.<br \/>\n\u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 m\u0259n ancaq \u201c\u00c7\u0259nlibel\u201d s\u0259hn\u0259sind\u0259ki xorun musiqisini t\u0259fsil\u0259n e\u015fid\u0259 bildim. O, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri m\u0259n\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu xoru bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 royalda s\u0259sl\u0259ndirdi.<br \/>\nG\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, \u00dczeyir \u00f6z\u00fc d\u0259 bu xorun musiqisi il\u0259 maraqlan\u0131rd\u0131. B\u0259&#8217;z\u0259n bu xoru royalda \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 zaman h\u0259y\u0259can\u0131ndan titr\u0259diyini hiss edirdim. O, daima dey\u0259rdi ki:<br \/>\n\u2014 H\u0259l\u0259lik musiqimiz xalq\u0131m\u0131z\u0131n z\u00f6vq\u00fcn\u00fc \u00e7ox az t\u0259min ed\u0259 bilir, \u00e7\u00fcnki onun \u00fcz\u0259rind\u0259 az i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. Onu xammal \u015f\u0259klind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b m\u0259d\u0259ni bir v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salmaq, al\u0259m\u015f\u00fcmul etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. M\u0259n \u201cKoro\u011flu\u201dda bu m\u0259qs\u0259di tamamil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259s\u0259m d\u0259, onun b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini qoymaq ist\u0259yir\u0259m. B\u0259st\u0259karlar\u0131m\u0131z bilm\u0259lidirl\u0259r ki, musiqimizi k\u00fctl\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu yol \u0259n do\u011fru yoldur.<br \/>\n\u00dczeyirin \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0259n birisi d\u0259, Az\u0259rbaycan xalq musiqisini dar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xarmaqdan ibar\u0259t idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u0259st\u0259kar \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131nda inki\u015faf etdilmi\u015f havalara geni\u015f yer vermi\u015f v\u0259 bu v\u0259zif\u0259nin \u00f6hd\u0259sind\u0259n \u00e7ox m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 g\u0259l\u0259 bilmi\u015fdir.<br \/>\nBizim \u00dczeyir il\u0259 etdiyimiz m\u00fcbahis\u0259l\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 tar\u0131n \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131 orkestrind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 var idi. O \u00f6z fikrini izah ed\u0259rk\u0259n bel\u0259 deyirdi:<br \/>\n\u2014 M\u0259n tar\u0131n bu operada i\u015ftirak etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa c\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m. S\u0259n \u00f6z\u00fcn fikirl\u0259\u015f: h\u0259rgah m\u0259n tar\u0131 milli bir al\u0259t oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn ir\u0259li \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259s\u0259ydim, o zaman kaman\u00e7aya da m\u00fc\u0259yy\u0259n yer ver\u0259rdim. Lakin, bu laz\u0131m deyildir. \u015e\u0259rq musiqisi \u0259sas\u0131nda yaz\u0131lan \u0259s\u0259rd\u0259 kaman\u00e7an\u0131n v\u0259zif\u0259sini skripka daha yax\u015f\u0131, b\u0259dii bir sur\u0259td\u0259 ifa ed\u0259 bil\u0259r. Lakin tar bel\u0259 deyil, tar\u0131n tembri orkestrd\u0259 yenilik yarad\u0131r v\u0259 onun inc\u0259 s\u0259sl\u0259ri art\u0131q d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 xo\u015fa g\u0259ldiyi \u00fc\u00e7\u00fcn orkestr\u0259 daxil edilm\u0259sini laz\u0131m bilir\u0259m.<br \/>\nM\u0259n \u00dczeyirin yarad\u0131c\u0131l\u0131q bar\u0259sind\u0259ki fikirl\u0259rind\u0259n \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131q i\u015fl\u0259rimd\u0259 d\u0259 istifad\u0259 edirdim.<br \/>\n\u00dczeyirb\u0259y dedi-qodulara v\u0259 birt\u0259r\u0259fli t\u0259nqidl\u0259r\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259zdi. O deyirdi: \u201cBu c\u00fcr dedi-qodular v\u0259 yersiz t\u0259nqidl\u0259r insan\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259tini art\u0131rmal\u0131 v\u0259 inad\u0131n\u0131 co\u015fdurmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 i\u015fl\u0259rin cavab\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259l bir \u0259s\u0259r yaratmaqdan ibar\u0259tdir!\u201d<br \/>\n\u00dczeyirin bu s\u00f6zl\u0259ri indiy\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259nim qulaqlar\u0131mda s\u0259sl\u0259nir, yarad\u0131c\u0131l\u0131qda bel\u0259 bir yol g\u00f6t\u00fcrm\u0259yi ba\u015fqalar\u0131na da t\u00f6vsiy\u0259 etm\u0259liyik.<br \/>\n\u00dczeyirb\u0259yin \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 sad\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 sevm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi. M\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259, bir \u00e7ox opera v\u0259 operettalar m\u00fc\u0259llifi olan bu mahir b\u0259st\u0259kar\u0131n \u00e7ox d\u0259bd\u0259b\u0259li v\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259li h\u0259yat ke\u00e7irdiyini z\u0259nn edirdim. Amma \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir ne\u00e7\u0259 ilin \u0259rzind\u0259 fikrimin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu anlad\u0131m.<br \/>\nOnun h\u0259yat\u0131 adi bir insan\u0131n h\u0259yat\u0131ndan o q\u0259d\u0259r d\u0259 f\u0259rqli deyildi, \u00e7\u00fcnki o, qazand\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm bir hiss\u0259sini paylay\u0131rd\u0131, \u00e7ox s\u0259xav\u0259tli v\u0259 \u0259lia\u00e7\u0131q adam idi.<br \/>\n\u00dczeyir ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u015fi yar\u0131m\u00e7\u0131q qoymaq v\u0259 v\u0259zif\u0259si ba\u015f\u0131ndan ayr\u0131lmaq ist\u0259m\u0259diyind\u0259n, yay zamanlar\u0131 bel\u0259, istirah\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn bir t\u0259r\u0259f\u0259 getm\u0259zdi. \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131 yay\u0131n \u0259n isti g\u00fcnl\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131.<br \/>\n\u00dczeyir b\u0259y \u015f\u0259xsi h\u0259yatda sad\u0259liyi sevdiyi kimi, dild\u0259 d\u0259 sad\u0259liyi sevirdi. O dey\u0259rdi: dili xalqdan, xalq\u0131 da dild\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq s\u0259hvdir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn librettonun sad\u0259liyin\u0259 diqq\u0259t verm\u0259yi tap\u015f\u0131rard\u0131. Onun fikrinc\u0259, XVII \u0259sr\u0259 m\u0259xsus bir \u0259s\u0259ri (x\u00fcsus\u0259n musiqili \u0259s\u0259ri) bug\u00fcnk\u00fc \u0259d\u0259bi dilin istilahlar\u0131 il\u0259 yazmaq s\u0259hvdir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 d\u0259 \u201cKoro\u011flu\u201dda \u201cm\u00fcharib\u0259\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cc\u0259ng\u201d, \u201cqo\u015fun\u201d k\u0259lm\u0259sini \u201cle\u015fg\u0259r\u201d v\u0259 s. \u0259sr\u0259 m\u00fcvafiq k\u0259lm\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259z etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fard\u0131. O, h\u0259tta \u015fe&#8217;rl\u0259rin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rind\u0259 d\u0259 h\u0259min fikri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259yi laz\u0131m bilirdi.<br \/>\n\u00dczeyir \u00e7ox do\u011fru olaraq t\u0259krar edirdi ki: \u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259yimiz \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r libas v\u0259 qiyaf\u0259 c\u0259h\u0259tc\u0259 bu g\u00fcn\u00fcn adamlar\u0131ndan f\u0259rqli olduqlar\u0131 kimi, dil v\u0259 \u015fiv\u0259 etibar\u0131 il\u0259 d\u0259 f\u0259rqli olmal\u0131d\u0131rlar.<br \/>\n\u201cKoro\u011flu\u201d operas\u0131n\u0131n m\u0259zmun v\u0259 m\u00fcnd\u0259ric\u0259si \u00dczeyirin siyasi v\u0259 ictimai varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fcd\u00fcr \u2014 dem\u0259k olar.<br \/>\nM\u0259n \u00dczeyirin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 m\u0259har\u0259ti il\u0259 tan\u0131\u015f olmaqla b\u0259rab\u0259r, onun \u015f\u0259xsiyy\u0259ti il\u0259 d\u0259rind\u0259n tan\u0131\u015f olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m. O deyirdi ki, \u201ch\u0259r adam il\u0259 dost ola bilm\u0259r\u0259m, \u00e7\u00fcnki dostluq fikir v\u0259 \u0259qid\u0259 birliyind\u0259n do\u011fan ictimai bir varl\u0131qd\u0131r. Bu varl\u0131\u011f\u0131 h\u0259r t\u0259sad\u00fcfi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yaratmaq imkan xaricind\u0259dir\u201d. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259 d\u0259 o, dost oldu\u011fu adamlara \u00e7ox b\u00f6y\u00fck qiym\u0259t ver\u0259rdi. Onun sevm\u0259diyi bir m\u0259s\u0259l\u0259 varsa, o da lov\u011fal\u0131qdan ibar\u0259t idi. Onun fikrinc\u0259, lov\u011fal\u0131q yarad\u0131c\u0131l\u0131qdak\u0131 acizlik v\u0259 t\u0259nb\u0259lliyi gizl\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir p\u0259rd\u0259dir. O daim: \u201cM\u0259n bu c\u00fcr t\u0259l\u0259b\u0259ni g\u00f6rm\u0259k ist\u0259m\u0259r\u0259m\u201d &#8211;\u00a0deyirdi.<br \/>\n<strong>1958<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"10552\">Yaz\u0131ya 495 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Teleqraf.com yaz\u0131\u00e7\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadinin b\u0259st\u0259kar \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli haqq\u0131ndak\u0131 xatir\u0259l\u0259rini t\u0259qdim edir: \u00dczeyir il\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z birinci d\u0259f\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d m\u0259cmu\u0259si il\u0259 ba\u015flad\u0131. Onun \u00f6z\u00fc satira\u00e7\u0131l\u0131qda q\u00fcdr\u0259tli bir q\u0259l\u0259m\u0259 malik oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn satira yazanlarla tan\u0131\u015f olma\u011f\u0131 da sevirdi. M\u0259n h\u0259l\u0259 Ordubadda oldu\u011fum zaman r\u0259ssam \u018fzim \u018fzimzad\u0259 il\u0259 tan\u0131\u015f idim v\u0259 onunla tez-tez m\u0259ktubla\u015f\u0131rd\u0131m. G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10552"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10552"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10556,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10552\/revisions\/10556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}