{"id":10751,"date":"2016-03-31T14:51:47","date_gmt":"2016-03-31T09:51:47","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=10751"},"modified":"2016-03-31T14:51:47","modified_gmt":"2016-03-31T09:51:47","slug":"31-mart-%c9%99sl-genosid-fakti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=10751","title":{"rendered":"31 Mart &#8211; \u018fSL GENOS\u0130D FAKTI"},"content":{"rendered":"<div style=\"color: #000000;\"><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/amerika.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-10752\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/amerika-300x167.jpg\" alt=\"amerika\" width=\"300\" height=\"167\" \/><\/a>Amerika alimi Samuel Uimz erm\u0259ni gizlinl\u0259ri bar\u0259d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 deyir: \u201cD\u00fcnyada erm\u0259nil\u0259r q\u0259d\u0259r x\u0259bis, riyakar, c\u0259llad, qani\u00e7\u0259n bir mill\u0259t tapmaq imkan xaricind\u0259dir\u201d. B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n d\u00fcnya niy\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 fakt\u0131na g\u00f6z yumur?<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 1988-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 planl\u0131 \u201cssenari\u201d \u00fczr\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tin 150 ild\u0259n bir az \u00e7ox tarixi var idi. Bu m\u0259nfur siyas\u0259td\u0259 m\u0259qs\u0259d xalq\u0131m\u0131z\u0131 tarixi ata-baba torpaqlar\u0131ndan qovmaq, uydurma \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq idi. \u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, onlar\u0131n \u201cyersiz g\u0259ldi, yerli qa\u00e7\u201d ideyas\u0131n\u0131 realla\u015fmas\u0131na \u00c7ar v\u0259 Sovet Rusiyas\u0131 kimi d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259k vermi\u015f, tarixin indiki m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 onlar\u0131n varisi olan Rusiya Federasiyas\u0131 da h\u0259min t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259t\u0259 g\u00f6z yumur.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0B\u0259li, 1813-c\u00fc il v\u0259 1828-ci ill\u0259rd\u0259 m\u0259hz Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda imzalanan G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n, tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. \u0130mperator I Nikolay\u0131n f\u0259rman\u0131 il\u0259 1828-ci il mart\u0131n 21-d\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin 15-ci b\u0259ndin\u0259 uy\u011fun olaraq \u0130randan 40 min, 1829-cu ild\u0259 Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n 84 min erm\u0259ni \u0130r\u0259van, Qaraba\u011f v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 Erm\u0259ni vilay\u0259ti yaratmaq ad\u0131 il\u0259 erm\u0259ni \u015fovinistl\u0259ri \u00f6zl\u0259rin\u0259 n\u0259inki Rusiyada, h\u0259m d\u0259 AB\u015e, \u0130ngilt\u0259r\u0259, Fransa kimi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 himay\u0259darlar tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rid\u0259n-qab\u0131qdan \u00e7\u0131x\u0131r, h\u0259r c\u00fcr iyr\u0259nc \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 \u0259l at\u0131rd\u0131lar.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a01887-ci ild\u0259 Cenevr\u0259d\u0259 \u201cQncaq\u201d (\u201cZ\u0259ng\u201d), 1890-c\u0131 ild\u0259 Tiflisd\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d, 1895-ci ild\u0259 Nyu-Yorkda \u201cErm\u0259ni v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rl\u0259ri ittifaq\u0131\u201d kimi \u015fovinist partiya v\u0259 v\u0259h\u015fi terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131 da m\u0259hz az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n aksiyalar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 1905-1907-ci ill\u0259rd\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131nda ba\u015f vermi\u015f inqilab\u0131 hadis\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri Bak\u0131da v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. Erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259rini Bak\u0131da m\u0259skunla\u015fan erm\u0259ni varl\u0131lar\u0131 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirirdil\u0259r. Onlar\u0131n \u00e7oxu \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d terror t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri v\u0259 sponsorlar\u0131 idil\u0259r.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 20-21 fevral 1905-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda h\u0259min terror t\u0259\u015fkilat\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131 sakinl\u0259rini v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259si \u201cKavkaz\u201d rus q\u0259zetind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0259zetin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bu q\u0259tll\u0259ri Parisd\u0259 v\u0259 Venetsiyada n\u0259\u015fr edilmi\u015f erm\u0259ni d\u0259rslikl\u0259rind\u0259n t\u0259rbiy\u0259 alm\u0131\u015f terror\u00e7ular t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 \u00a01905-ci ilin may\u0131nda erm\u0259ni quldur birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Nax\u00e7\u0131vanda, Z\u0259ng\u0259zurda, avqustun 21-d\u0259 \u015eu\u015fada, avqustun ax\u0131rlar\u0131nda yen\u0259 Bak\u0131da az\u0259rbaycanl\u0131lara d\u0259h\u015f\u0259tli divan tutmu\u015flar. 3 oktyabr 1905-ci ild\u0259 S\u0131rxav\u0259ndd\u0259 erm\u0259ni terror\u00e7ular\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Namazasp az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndlil\u0259ri x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla q\u0131rd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n general r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1906-c\u0131 ilin yanvar\u0131nda Papr\u0259v\u0259nd\u0259 basq\u0131n ed\u0259n erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 is\u0259 Andranik r\u0259hb\u0259rlik edirdi.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0H\u0259l\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Rusiyan\u0131n \u018frzurumdak\u0131 konsulu general Q.Mayevski onun haqq\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201c1901-ci il q\u0131\u015f\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Andranik adl\u0131 birisinin erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259si Mu\u015f h\u0259nd\u0259v\u0259rind\u0259 peyda olmu\u015fdur\u201d. Andranik az\u0259rbaycanl\u0131 ki\u015fil\u0259rin ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sir, hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n qarn\u0131n\u0131 q\u0131l\u0131ncla yar\u0131r v\u0259 h\u0259l\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259mi\u015f u\u015faqlar\u0131 quldur d\u0259st\u0259sin\u0259 do\u011fratd\u0131r\u0131rd\u0131.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0Amerika alimi Samuel Uimz erm\u0259ni gizlinl\u0259ri bar\u0259d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 deyir: \u201cD\u00fcnyada erm\u0259nil\u0259r q\u0259d\u0259r x\u0259bis, riyakar, c\u0259llad, qani\u00e7\u0259n bir mill\u0259t tapmaq imkan xaricind\u0259dir\u201d.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 Heyf, d\u00fcnya h\u0259l\u0259 d\u0259 bu mill\u0259tin fa\u015fist ruhu g\u0259zdirdiyini g\u00f6rm\u0259k ist\u0259mir. H\u0259l\u0259 1916-c\u0131 ild\u0259 Sankt-Peterburqda erm\u0259ni tarix\u00e7isi V.\u0130\u015fxanyan d\u0259rc etdirdiyi \u201cNarodnosti Kavkaza\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201c&#8230;erm\u0259nil\u0259rin l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259 he\u00e7 vaxt v\u0259t\u0259n s\u00f6z\u00fc olmay\u0131b. Onlar tarix boyu Ki\u00e7ik Asiyadan v\u0259 Rusiyadan k\u0259narda, F\u0259rat \u00e7ay\u0131n\u0131n&#8230; Qara\u00e7ay sahill\u0259rind\u0259, Frakiya v\u0259 Mesopotomiyada \u00a0parak\u0259nd\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 ya\u015fay\u0131blar. Onlar\u0131n Zaqafqaziyaya q\u0259tiyy\u0259n d\u0259xli yoxdur. Onlar\u0131n Az\u0259rbaycan v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f haqq\u0131ndak\u0131 iddialar\u0131 qeyri-qanuni v\u0259 \u0259sass\u0131zd\u0131r\u201d. Bu fikirl\u0259ri ba\u015fqa erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri Abekyan, Patkanyan da t\u0259sdiql\u0259yir.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">Amma t\u0259krar olsa da, yen\u0259 d\u0259 qeyd ed\u0259k ki, seperat\u00e7\u0131 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 oldu\u011funa \u0259h\u0259miyy\u0259t verilm\u0259di. 1915-1920-ci ill\u0259r aras\u0131ndak\u0131 d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf ed\u0259n ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 da\u015fnak v\u0259 bol\u015fevik birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Bak\u0131da v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259zalar\u0131nda misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259n minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131, h\u0259m\u00e7inin etnik azl\u0131q t\u0259\u015fkil ed\u0259n da\u011f y\u0259hudil\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qald\u0131lar.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u018fvv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f ssenariy\u0259 g\u00f6r\u0259 Bak\u0131 v\u0259 Bak\u0131\u0259traf\u0131 \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal etm\u0259k 1918-ci ild\u0259 bol\u015fevik qiyaf\u0259li, da\u015fnak qulduru S.\u015eaumyana, \u015eirvan, \u015eamax\u0131, Mu\u011fan, L\u0259nk\u0259ran b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n aksiyalar\u0131 S.Lalayana v\u0259 T.\u018fmiryana, Quba q\u0259zas\u0131n\u0131 yerl\u0259-yeksan etm\u0259k da\u015fnak general\u0131 Hamazaspa, Nax\u00e7\u0131van\u0131, Z\u0259ng\u0259zuru, Qaraba\u011f\u0131 talan etm\u0259k Andranik Ozanyana h\u0259val\u0259 olunmu\u015fdu.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 Az\u0259rbaycanda mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 plan\u0131 Erm\u0259ni Milli Komit\u0259si v\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 1917-ci ild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eaumyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi Bak\u0131 Sovetinin s\u0259r\u0259ncam\u0131nda \u0259ks\u0259riyy\u0259ti erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t 20 min n\u0259f\u0259rlik silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259 var idi. Saakyan, Andranik, Mikoyan (\u00f6z q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f Anastas Mikoyan sonralar uzun m\u00fcdd\u0259t SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur), Arakelyan, Avetisov v\u0259 dig\u0259r da\u015fnaklar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi quldur d\u0259st\u0259l\u0259rinin yaln\u0131z bir m\u0259qs\u0259di var idi: Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n bir hiss\u0259sini q\u0131rmaq, sa\u011f qalanlar\u0131n\u0131 do\u011fma yurd-yuvalar\u0131ndan did\u0259rgin salmaq, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259d\u0259k \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rini bo\u015faltmaq.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 \u00a01918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda Bak\u0131 Quberniyas\u0131nda 229, G\u0259nc\u0259d\u0259 272, \u0130r\u0259vanda 221, Z\u0259ng\u0259zurda 115, \u015eamax\u0131da 80, Quba q\u0259zas\u0131nda 122, Qaraba\u011fda 157 k\u0259ndi, m\u0259scidl\u0259ri, q\u0259dim memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rini yand\u0131r\u0131b k\u00fcl\u0259 d\u00f6nd\u0259rmi\u015f, \u0259halisini q\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 did\u0259rgin salm\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259min k\u0259ndl\u0259rd\u0259, (el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nub b\u00f6lg\u0259sind\u0259) ya\u015fayan 500 mind\u0259n \u00e7ox insan q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">1918-ci ilin mart ay\u0131nda S.\u015eaumyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t silahl\u0131 quldur d\u0259st\u0259si 3 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 30 min\u0259 yax\u0131n g\u00fcnahs\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdir.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 Bol\u015fevikl\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n varisl\u0259rinin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cpey\u011f\u0259mb\u0259r\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 V.\u0130.Lenin \u015eaumyana g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda onun \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 heyran oldu\u011funu bildirdi. He\u00e7 pey\u011f\u0259mb\u0259r d\u0259 bir xalq\u0131n dig\u0259r xalq t\u0259r\u0259find\u0259n bu c\u00fcr q\u0259ddarl\u0131qla q\u0131r\u011f\u0131na m\u0259ruz qalmas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259vac ver\u0259r?!<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a018 mart 1918-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131ya soxulan erm\u0259ni quldur birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri evl\u0259ri yand\u0131r\u0131r, tan\u0131nm\u0131\u015f ictimai xadiml\u0259ri, ziyal\u0131lar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Rusiyan\u0131n Birinci D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131n\u0131n sabiq \u00fczv\u00fc M\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131 \u018fliyev d\u0259 o vaxt x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0Erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f soyq\u0131r\u0131m akt\u0131na imza atd\u0131. 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti bu soyq\u0131r\u0131ma siyasi qiym\u0259t verib, da\u015fnaklar\u0131n Az\u0259rbaycanda t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259dqiqat Komissiyas\u0131 yaratd\u0131. Komissiya 3500 s\u0259hif\u0259d\u0259n ibar\u0259t 36 cildlik materiallar toplusu haz\u0131rlad\u0131. Komissiyan\u0131n \u00fczv\u00fc Novatskinin fikrinc\u0259, \u015eamax\u0131n\u0131 viran qoyan erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri bir ideyadan &#8211; \u00f6ld\u00fcrm\u0259k v\u0259 qar\u0259t etm\u0259k, qar\u0259t etm\u0259k v\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ideyas\u0131ndan ruhlanm\u0131\u015fd\u0131lar. \u00a0O, \u00f6z m\u0259ruz\u0259sind\u0259 deyirdi: \u201c\u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259r aras\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f ictimai-siyasi xadiml\u0259r, g\u00f6rk\u0259mli s\u0259n\u0259t adamlar\u0131 da var idi. \u015e\u0259h\u0259r ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Teymur Xudaverdiyev, Birinci D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131n\u0131n sabiq \u00fczv\u00fc M.\u018fliyev, axund Hac\u0131 C\u0259f\u0259rqulu v\u0259 ba\u015fqalar\u0131\u201d.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">Lakin buna baxmayaraq, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m v\u0259 deportasiya siyas\u0259ti sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 davam etdirildi. Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u00f6z b\u0259dxah \u0259m\u0259ll\u0259rin d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 \u00a0 \u00a0z\u0259ncirvari terror aksiyalar\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irirdil\u0259r. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Ba\u015f Naziri v\u0259 Xarici \u0130\u015fl\u0259r Naziri F.Xoyski 1920-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259, Daxili \u0130\u015fl\u0259r Naziri i\u015fl\u0259mi\u015f B.Cavan\u015fir 1921-ci ild\u0259 \u0130stanbulda mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n f\u0259allar\u0131 olan erm\u0259ni terror\u00e7ular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fl\u0259r.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">1948-53-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Kabinetinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 \u00f6z ata-baba yurdunda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiyas\u0131na nail olan erm\u0259nil\u0259r, 1988-ci ild\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259ni ba\u015fa \u00e7atd\u0131rd\u0131lar. Da\u015fnaklar 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq, terror\u00e7uluq dal\u011fas\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirdil\u0259r. 1992-ci ilin fevral\u0131nda erm\u0259ni c\u0259lladlar\u0131 Xocal\u0131da soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0Bu g\u00fcn \u00a0h\u0259r il oldu\u011fu kimi \u00a031 Mart D\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, bu g\u00fcn d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00f6z s\u0259rs\u0259m ideyalar\u0131na sadiq qalaraq, Qafqaz regionunda s\u00fclh\u0259 v\u0259 \u0259min-amanl\u0131\u011fa t\u0259hl\u00fck\u0259 m\u0259nb\u0259yidir. D\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti \u2013 AB\u015e v\u0259 \u00a0Avropa bu h\u0259qiq\u0259ti d\u0259rk etm\u0259lidir.<\/div>\n<div style=\"color: #000000;\"><\/div>\n<div style=\"color: #000000;\"><b>Nur\u0259ddin \u018fD\u0130LO\u011eLU,<\/b><\/div>\n<div style=\"color: #000000;\"><b>yaz\u0131\u00e7\u0131-publisist.<\/b><\/div>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"10751\">Yaz\u0131ya 633 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Amerika alimi Samuel Uimz erm\u0259ni gizlinl\u0259ri bar\u0259d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 deyir: \u201cD\u00fcnyada erm\u0259nil\u0259r q\u0259d\u0259r x\u0259bis, riyakar, c\u0259llad, qani\u00e7\u0259n bir mill\u0259t tapmaq imkan xaricind\u0259dir\u201d. B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n d\u00fcnya niy\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 fakt\u0131na g\u00f6z yumur? \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 1988-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 planl\u0131 \u201cssenari\u201d \u00fczr\u0259 h\u0259yata [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10751"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10751"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10753,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10751\/revisions\/10753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}