{"id":10892,"date":"2016-04-16T01:51:31","date_gmt":"2016-04-15T20:51:31","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=10892"},"modified":"2016-04-16T01:51:31","modified_gmt":"2016-04-15T20:51:31","slug":"muharib%c9%99l%c9%99rin-s%c9%99b%c9%99bi-din-deyil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=10892","title":{"rendered":"M\u00fcharib\u0259l\u0259rin s\u0259b\u0259bi din deyil"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/din.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-10893\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/din-300x249.jpg\" alt=\"din\" width=\"300\" height=\"249\" \/><\/a>M\u00fcharib\u0259l\u0259rin s\u0259b\u0259bi din deyil<\/strong><\/p>\n<p>Monqol v\u0259 Roma istilalar\u0131, aztek-maya q\u0259tliamlar\u0131, Napoleon m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, 100-il m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, 20-ci \u0259sr d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, Uzaq \u015e\u0259rqin \u00c7in-Yapon m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, atom bombalar\u0131, Orta \u015e\u0259rqin neft, yaxud da Afrikan\u0131n almaz m\u00fcharib\u0259l\u0259ri\u2026<\/p>\n<p>Y\u00fcz milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rin he\u00e7 biri dini z\u0259mind\u0259 deyildi. Bu ger\u00e7\u0259yin \u0259ksin\u0259 20-ci \u0259sr boyunca qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rin \u0259sas\u0131nda din oldu\u011funu iddia ed\u0259n t\u0259bli\u011fat apar\u0131l\u0131b. Halbuki din m\u00fcharib\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259n \u00e7ox n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 bel\u0259 Avropadan g\u0259l\u0259n bir qrup soy\u011fun\u00e7u xristian \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini xaraba qoymu\u015fdu. 4-c\u00fc s\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 o g\u00fcnk\u00fc ad\u0131 il\u0259 Konstantinopol, y\u0259ni \u0130stanbul xa\u00e7l\u0131 ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilib qar\u0259t edildi.<\/p>\n<p>Orta v\u0259 yeni \u0259srd\u0259 katolik kils\u0259sinin ruhani liderl\u0259ri olan papalar \u00e7ox vaxt siyas\u0259tin fiquru hal\u0131na g\u0259tirildil\u0259r. Protestant, katolik, pravoslavlar aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r \u0259slind\u0259 C\u0259nubi Avropa, Rusiya, Qit\u0259 Avropas\u0131 v\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 aras\u0131ndak\u0131 g\u00fcc sava\u015flar\u0131n\u0131n \u0259ks olunmas\u0131 idi. B\u0259nz\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259zh\u0259b m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259ri d\u0259 q\u0259bil\u0259l\u0259r v\u0259 ya irql\u0259r aras\u0131ndak\u0131 siyasi m\u00fcbariz\u0259l\u0259rin bir n\u0259tic\u0259si idi.<\/p>\n<p>Kommunizm inqilablarla \u00abinki\u015faf\u0131\u00bb m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259rk\u0259n, fa\u015fizmin \u0259sas prinsipi d\u0259 \u00fcst\u00fcn irql\u0259rin a\u015fa\u011f\u0131 irql\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131qdan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259min etm\u0259sidir. V\u0259h\u015fi kapitalizm is\u0259 b\u00f6y\u00fck bal\u0131\u011f\u0131n ki\u00e7ik bal\u0131\u011f\u0131 uddu\u011fu bir nizamd\u0131r. M\u00fcharib\u0259l\u0259rin \u0259sl s\u0259b\u0259bi milli maraqlar, iqtisadi v\u0259 siyasi \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u0259ld\u0259 etm\u0259k, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilikdir. Liviya m\u00fcharib\u0259sini q\u0131z\u0131\u015fd\u0131ran amil neft \u00fcz\u0259rind\u0259ki maraqlar idi. \u0130raqda \u015fi\u0259-s\u00fcnni-k\u00fcrd m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin t\u0259m\u0259lind\u0259 d\u0259 neft v\u0259 t\u0259bii z\u0259nginlikl\u0259rin b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si ist\u0259yi var. Suriyada \u0259n \u00e7ox \u00f6l\u00fcml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan hava bombard\u0131man\u0131 ed\u0259nl\u0259rin t\u0259m\u0259ld\u0259 he\u00e7 bir dini ideologiyas\u0131 yoxdur. M\u0259qs\u0259dl\u0259ri Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259 geosiyasi \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 ya Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259kdir. \u015ei\u0259-s\u00fcnni m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259ri ancaq \u0259sas niyy\u0259ti gizl\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyaya hakim olan he\u00e7 bir ideologiya, yaxud da siyasi yana\u015fma \u0130slam\u0131n, yaxud da xristianl\u0131\u011f\u0131n \u0259sli q\u0259d\u0259r s\u00fclhsev\u0259r deyil. D\u00fcnyan\u0131 idar\u0259 ed\u0259nl\u0259r aras\u0131nda sevgini, h\u00f6rm\u0259ti, dostlu\u011fu, m\u0259rh\u0259m\u0259ti, f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131 s\u0259mimi olaraq m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n liderl\u0259rin say\u0131 bir \u0259lin barmaqlar\u0131n\u0131 ke\u00e7mir. B\u00fct\u00fcn hesablar m\u0259nf\u0259\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. Siyas\u0259tin maraqlar\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunmu\u015f he\u00e7 bir ideologiya yem\u0259yini, evini, m\u00fclk\u00fcn\u00fc, imkanlar\u0131n\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259yi m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n \u00fcst\u00fcn \u0259xlaq g\u00f6st\u0259rmir. \u00d6z\u00fc ac oldu\u011fu halda, aclar\u0131 doyurma\u011fa, qarda\u015f\u0131n\u0131n n\u0259fsini \u00f6z n\u0259fsin\u0259 \u00fcst\u00fcn g\u00f6rm\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 etmir. F\u0259dakar fa\u015fist tapmaq, eqoist olmayan kapitalistl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmaq dem\u0259k olar ki, m\u00fcmk\u00fcn deyil. He\u00e7 bir kommunist h\u0259yat\u0131n\u0131 inqilab\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 t\u0259rcih etm\u0259z. Bu ideyalar\u0131n he\u00e7 biri s\u0259mimi dindardak\u0131 f\u0259dakarl\u0131\u011fa, xeyirxahl\u0131\u011fa, m\u0259rh\u0259m\u0259t\u0259 malik deyil.<\/p>\n<p>\u0130qtisadiyyat v\u0259 S\u00fclh \u0130nstitutu (Institute for Economics and Peace) dinl\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259rin \u0259laq\u0259sini \u0259trafl\u0131 ara\u015fd\u0131rd\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259rini 2014-c\u00fc ild\u0259ki hesabatlar\u0131 il\u0259 elan etdi. Hesabat g\u00f6zl\u0259nil\u0259nin \u0259ksin\u0259, dindarl\u0131\u011f\u0131n zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259diyin\u0259 dair he\u00e7 bir d\u0259lil olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlad\u0131. \u0130nstitut s\u00fclh v\u0259 din ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda 5 \u0259sas suala cavab axtard\u0131.<\/p>\n<ol>\n<li>M\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi dindirmi?<\/li>\n<li>Bir \u00f6lk\u0259d\u0259 dindarlar\u0131n v\u0259 ateistl\u0259rin nisb\u0259ti \u00f6lk\u0259 s\u00fclh\u00fcn\u00fc m\u00fc\u0259yy\u0259n edirmi?<\/li>\n<li>M\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 \u015fi\u0259 v\u0259 s\u00fcnni b\u00f6lg\u00fcs\u00fc s\u00fclh \u015f\u0259raitini m\u00fc\u0259yy\u0259n edirmi?<\/li>\n<li>S\u00fclh\u00fcn a\u00e7ar\u0131 dindir?<\/li>\n<li>Din s\u00fclh\u00fcn qurulmas\u0131nda m\u00fcsb\u0259t rol oynaya bil\u0259rmi?<\/li>\n<\/ol>\n<p>Hesabat ilk sual\u0131 cavabland\u0131rark\u0259n 2013-c\u00fc ild\u0259 d\u00fcnyadak\u0131 35 silahl\u0131 toqqu\u015fmadan he\u00e7 birinin t\u0259kc\u0259 dini s\u0259b\u0259bd\u0259n ortaya \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin 14-d\u0259 (40%) dinin rolu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dig\u0259r 21 qar\u015f\u0131durman\u0131n dinl\u0259 birlikd\u0259 \u0259n az 3-4 f\u0259rqli s\u0259b\u0259b\u0259 \u0259sasland\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edib. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259r aras\u0131nda h\u00f6kum\u0259t \u0259leyhdarl\u0131\u011f\u0131, separat\u00e7\u0131 c\u0259r\u0259yanlar, r\u0259smi ideologiya \u0259leyhdarl\u0131\u011f\u0131, mill\u0259t\u00e7i m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, t\u0259bii resurslar\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si var. Hesabatda \u0130raqda davam ed\u0259n qar\u015f\u0131durmalar\u0131n \u0259sas\u0131nda duran s\u0259b\u0259bl\u0259r bu \u015f\u0259kild\u0259 s\u0131ralan\u0131b: din ad\u0131 alt\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131 etnik m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, r\u0259smi ideologiya il\u0259 m\u00fcbariz\u0259, h\u00f6kum\u0259t \u0259leyhdarl\u0131\u011f\u0131. Liviyada davam ed\u0259n toqqu\u015fmalar\u0131n \u0259n vacib s\u0259b\u0259bl\u0259ri: t\u0259bii resurslar\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 h\u00f6kum\u0259t \u0259leyhdarl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n<p>Hesabat ikinci suala yen\u0259 eyni institutun h\u0259r il n\u0259\u015fr etdiyi Qlobal S\u00fclh \u0130ndeksi vasit\u0259sil\u0259 cavab verir. \u0130ndeks\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u00fclh s\u0259viyy\u0259sin\u0259 malik 10 \u00f6lk\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fc dindar \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Yen\u0259 s\u00fclh s\u0259viyy\u0259si \u0259n y\u00fcks\u0259k 20 \u00f6lk\u0259nin 11-d\u0259 xalq\u0131n 90%-i \u00f6z\u00fcn\u00fc dini inanclar\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 edir. Ara\u015fd\u0131rma dindarl\u0131qla m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raiti aras\u0131nda konkret bir \u0259laq\u0259 tapa bilm\u0259yib. Hesabata g\u00f6r\u0259, \u0259n az s\u00fclhsev\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin ortaq c\u0259h\u0259ti avtoritar rejiml\u0259r v\u0259 demokratiya s\u0259viyy\u0259l\u0259ridir. Ateizmin d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti oldu\u011fu \u015eimali Koreya, \u00c7in v\u0259 ya Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan s\u00fclh m\u00fchitind\u0259n \u00e7ox uzaqd\u0131rlar. Kommunist rejiml\u0259rin xalqlar\u0131 s\u00fclh \u015f\u0259raitind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 da hesabat\u0131n ortaya qoydu\u011fu ba\u015fqa bir d\u0259lildir.<\/p>\n<p>3-c\u00fc sual &#8220;s\u00fclh v\u0259 m\u0259zh\u0259b f\u0259rql\u0259ri aras\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259nedici \u0259laq\u0259 yoxdur&#8221; \u015f\u0259klind\u0259 cavabland\u0131r\u0131l\u0131b. \u018fhalinin 85%-i s\u00fcnni, 15%-i \u015fi\u0259 olan Q\u0259t\u0259r s\u00fclh s\u0259viyy\u0259si olaraq 11-ci yerd\u0259 oldu\u011fu halda, ox\u015far v\u0259ziyy\u0259td\u0259ki \u018ffqan\u0131standa v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si \u015f\u0259raiti yaran\u0131r. Yen\u0259 eyni \u015f\u0259kild\u0259 \u0259halisinin 50%-i \u015fi\u0259, 50%-i s\u00fcnni olan B\u0259hreynd\u0259 s\u00fclh m\u00fchiti oldu\u011fu halda, ox\u015far v\u0259ziyy\u0259td\u0259ki Y\u0259m\u0259nd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si ba\u015f verir.<\/p>\n<p>\u0130nstitutun ara\u015fd\u0131rmas\u0131 4-c\u00fc sual \u00fc\u00e7\u00fcn inki\u015faf etmi\u015f demokratiya s\u0259viyy\u0259si v\u0259 ya iqtisadi b\u0259rab\u0259rliyin s\u00fclh\u00fcn \u00fcz\u0259rind\u0259 daha g\u00fccl\u00fc t\u0259siri oldu\u011funu ortaya qoyur.<\/p>\n<p>Hesabat\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n 5-ci v\u0259 sonuncu sual, x\u00fcsusil\u0259, dinl\u0259r aras\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n s\u00fclh\u00fcn g\u00fccl\u0259ndirici t\u0259siri oldu\u011funu m\u00fcdafi\u0259 edir. Y\u0259ni d\u00fcnya s\u00fclh\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn dindarlar ittifaq etm\u0259lidir.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259l\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259sas alan ideologiyalar v\u0259 bu ideologiyalar\u0131n \u0259sas\u0131nda qurulan m\u0259nf\u0259\u0259t toqqu\u015fmalar\u0131d\u0131r. M\u00fcharib\u0259l\u0259r, q\u0131r\u011f\u0131nlar, soyq\u0131r\u0131mlar b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u00e7ox\u0259srlik eyibidir. Qan t\u00f6k\u00fclm\u0259sini qanuni g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k he\u00e7 bir \u0259sasl\u0131 s\u0259b\u0259b ola bilm\u0259z. M\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n qazanan yoxdur, itir\u0259n is\u0259 b\u00fct\u00fcn insanl\u0131qd\u0131r. \u018fsrl\u0259rdir axan qan\u0131 durdurmaq d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n birinci m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Bu is\u0259 ancaq pisin qar\u015f\u0131s\u0131nda yax\u015f\u0131lar\u0131n ittifaq\u0131 il\u0259 realla\u015fa bil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"10892\">Yaz\u0131ya 1083 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcharib\u0259l\u0259rin s\u0259b\u0259bi din deyil Monqol v\u0259 Roma istilalar\u0131, aztek-maya q\u0259tliamlar\u0131, Napoleon m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, 100-il m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, 20-ci \u0259sr d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, Uzaq \u015e\u0259rqin \u00c7in-Yapon m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, atom bombalar\u0131, Orta \u015e\u0259rqin neft, yaxud da Afrikan\u0131n almaz m\u00fcharib\u0259l\u0259ri\u2026 Y\u00fcz milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rin he\u00e7 biri dini z\u0259mind\u0259 deyildi. Bu ger\u00e7\u0259yin \u0259ksin\u0259 20-ci \u0259sr boyunca qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rin \u0259sas\u0131nda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10892"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10892"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10894,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10892\/revisions\/10894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}