{"id":11294,"date":"2018-06-24T01:17:18","date_gmt":"2018-06-23T20:17:18","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=11294"},"modified":"2018-06-24T01:19:46","modified_gmt":"2018-06-23T20:19:46","slug":"elcib%c9%99y-t%c9%99limi-z%c9%99limxan-m%c9%99mm%c9%99dli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=11294","title":{"rendered":"&#8220;El\u00e7ib\u0259y T\u0259limi&#8221; &#8211; Z\u0259limxan M\u0259mm\u0259dli"},"content":{"rendered":"<p style=\"color: #000000;\"><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/elcibey-e1529782866776.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-11292 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/elcibey-e1529782866776.jpg\" alt=\"elcibey\" width=\"276\" height=\"262\" \/><\/a>24 iyun 1938-ci il do\u011fumlu Milli Azadl\u0131q H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri, eks-prezident \u018fb\u00fclf\u0259z El\u00e7ib\u0259yin 80 illiyi tamam olur. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259, ictimaiyy\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259 El\u00e7ib\u0259y\u0259 mill\u0259t sevgisi a\u00e7\u0131q sezilir. H\u0259tta, onu inkar etm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259rin d\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 &#8220;t\u0259miz adam idi&#8221; dey\u0259r\u0259k B\u0259yin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fcn etiraf\u0131 ayd\u0131n duyulur. G\u00f6z\u0259l yaz\u0131lar oxudum. H\u0259tta, onu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda inkar ed\u0259nl\u0259rin d\u0259 tarixi unutqanl\u0131\u011fa vararaq &#8220;\u0259n b\u00f6y\u00fck El\u00e7ib\u0259y\u00e7i kimi&#8221; \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259qdim etm\u0259si il\u0259 d\u0259 rastla\u015fd\u0131m. \u018fks\u0259r yaz\u0131lar\u0131n ana x\u0259ttini duy\u011fusal m\u0259dhiyy\u0259, b\u0259z\u0259n is\u0259 t\u0259hlil xarakterli d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259 t\u0259\u015fkil edir. Az bir qism yaz\u0131larda is\u0259 f\u0259ls\u0259fi, ruhani t\u0259hlil\u0259 \u00f6n\u0259m verildiyini m\u00fc\u015fahid\u0259 etdim. N\u0259tic\u0259 olaraq bu yaz\u0131lar\u0131, statuslar\u0131 El\u00e7ib\u0259y kimliyinin mahiyy\u0259tinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmalar kimi d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00d6zl\u0259rini El\u00e7ib\u0259y\u00e7i hesab ed\u0259n fiqurlar\u0131n Az\u0259rbaycan siyas\u0259tin\u0259, siyas\u0259t elmin\u0259, siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin bir-birin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini, d\u00fcn\u0259n bir komandada olmalar\u0131na baxmayaraq ayr\u0131-ayr\u0131 q\u00fctbl\u0259rd\u0259 az qala bir-birinin varl\u0131\u011f\u0131na, r\u0259qib kimi deyil, d\u00fc\u015fm\u0259n kimi davranmalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etdikc\u0259 xeyli suallar yaran\u0131r. Bunlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti El\u00e7ib\u0259yd\u0259n \u00e7ox dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 xo\u015flay\u0131rlar, i\u015fl\u0259ri dara d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 ilk yadlar\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n xilaskar\u0131n da El\u00e7ib\u0259y ruhu oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirs\u0259l\u0259r d\u0259, reall\u0131qda El\u00e7ib\u0259y d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259n \u00e7ox aral\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fckl\u0259rini g\u00f6rm\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildir. Birba\u015fa siyasi burul\u011fanlar\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 oldu\u011fum, indi is\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilata r\u0259hb\u0259rliyim s\u0259b\u0259bind\u0259n f\u0259al m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i imkanlar\u0131m bir s\u0131ra q\u0259na\u0259tl\u0259rimin formala\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. El\u00e7ib\u0259y\u00e7ilik n\u0259dir, onu i\u00e7d\u0259n d\u0259rk ed\u0259n siyas\u0259t\u00e7i, siyasi lider nec\u0259 olmal\u0131, hans\u0131 meyarlarla siyas\u0259t\u0259 yana\u015fmal\u0131, dosta, r\u0259qib\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 m\u00f6vqeyi nec\u0259 olmal\u0131d\u0131r v\u0259 s. kimi suallar fikrimc\u0259 sisteml\u0259\u015fm\u0259li, t\u0259lim formas\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>El\u00e7ib\u0259y\u00e7ilik n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">El\u00e7ib\u0259y ilk \u00f6nc\u0259 yetkin, \u0259xlaql\u0131, m\u0259n\u0259n z\u0259ngin, Allaha yax\u0131n, inancl\u0131, insanl\u0131\u011fa sevgi il\u0259 dolu \u0130NSAN idi. Vicdan anlay\u0131\u015f\u0131 onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox m\u00fctl\u0259q idi. Vicdan\u0131 i\u00e7ind\u0259ki, ruhundak\u0131 Allah hesab edirdi. El\u00e7ib\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck f\u0259ls\u0259f\u0259 insanl\u0131q f\u0259ls\u0259f\u0259sidir. El\u00e7ib\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 dilin ucundak\u0131, i\u00e7d\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259n etiqad saxta oldu\u011fu kimi, insan\u0131 da saxtala\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>\nO, yalan dan\u0131\u015fmazd\u0131. \u0130nsan\u0131n ruhani m\u0259nini cismani m\u0259nind\u0259n daha y\u00fcks\u0259kd\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. El\u00e7ib\u0259y hesab edirdi ki, m\u0259nimizd\u0259n yuxar\u0131da duran etiqada inam m\u00fctl\u0259ql\u0259\u015fm\u0259s\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259yimiz, safla\u015fma\u011f\u0131m\u0131z,g\u00fccl\u0259nm\u0259yimiz m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz olar. Yalan\u0131n hakim oldu\u011fu yerd\u0259 inanc, etiqada inam m\u00fcmk\u00fcns\u00fczd\u00fcr. Maddi d\u00fcnyaya meylin g\u00fccl\u00fcd\u00fcrs\u0259, Allah\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na, Allah\u0131n ruhunun ifad\u0259\u00e7isi olma\u011fa, ger\u00e7\u0259k insan olma\u011fa vaxt\u0131n, enerjin, ruhun qalm\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Materialist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sahibl\u0259rin\u0259 x\u0259yalp\u0259r\u0259stlik kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n insanl\u0131q f\u0259ls\u0259f\u0259si El\u00e7ib\u0259y d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 g\u00fccl\u00fc idi, apar\u0131c\u0131 idi, ruhani idi. Onu f\u0259rqli ed\u0259n, sevdir\u0259n, b\u00f6y\u00fck ed\u0259n, u\u011fura aparan \u0259n ali keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n birincisi, m\u0259nc\u0259 onun yetkin \u0130nsan formulunu m\u0259nims\u0259m\u0259si idi. El\u00e7ib\u0259yin bu \u00f6z\u0259lliyinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 siyasi, ictimai h\u0259yat\u0131m\u0131zda apar\u0131c\u0131 olmas\u0131 \u00e7ox vacibdir.<br \/>\nEl\u00e7ib\u0259yin \u0259sas f\u0259rqlilikl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259rk etm\u0259si v\u0259 onunla q\u00fcrur duymas\u0131 idi. Onun davran\u0131\u015f\u0131, ictiami auditoriyalarda, r\u0259smi, qeyri-r\u0259smi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259, sosial statusundan as\u0131l\u0131 olmayaraq ixtiyari bir t\u0259r\u0259fm\u00fcqabill\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc aparmas\u0131, \u0259ks t\u0259r\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiram, onu ucaltma c\u0259hdi, maneralar\u0131, ifad\u0259l\u0259ri t\u00fcrkl\u00fck, yetkin bir insan n\u00fcmun\u0259sinin \u00f6z\u00fcd\u00fcr. El\u00e7ib\u0259y t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn\u00fcn, \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkinin f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 sad\u0259lik, \u0259xlaql\u0131l\u0131q, t\u0259v\u0259z\u00f6karl\u0131q, m\u0259n\u0259viyyat v\u0259 sevgi hissl\u0259ri hakimdir. Ona g\u00f6r\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck d\u0259y\u0259rl\u0259r sisteminin m\u0259cmusudur, toxunulmazd\u0131r, alidir, ilahidir. B\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 insan ruhunun \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk etm\u0259si insaniyy\u0259tlik qanununun \u0259sas\u0131d\u0131r, zahir saf ruhun t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. El\u00e7ib\u0259y \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u00fcrk milliy\u0259t\u00e7isi adland\u0131r\u0131r v\u0259 bunu q\u00fcrurla s\u00f6yl\u0259m\u0259yi bacar\u0131rd\u0131. T\u00fcrkl\u00fckd\u0259n, milliy\u0259t\u00e7ilikd\u0259n \u00e7ox dan\u0131\u015fanlar, onunla \u00f6y\u00fcnm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r El\u00e7ib\u0259yd\u0259ki t\u00fcrkl\u00fck kimliyini m\u0259nims\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">El\u00e7ib\u0259y h\u0259m d\u0259 dig\u0259r mill\u0259tl\u0259r\u0259, inanc sahibl\u0259rin\u0259 sevgili, say\u011f\u0131l\u0131 idi. \u0130nsanl\u0131q v\u0259 t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn d\u0259rki bu sevginin t\u0259m\u0259li idi. \u201cGenetik t\u00fcrkl\u00fck h\u0259l\u0259 t\u00fcrk olmaq deyildir, t\u00fcrkl\u00fck bir sistemdir\u201d deyiminin f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin taml\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fctl\u0259qliyin\u0259 i\u015far\u0259 durur. Bir ba\u015fqa mill\u0259t s\u0259nin d\u0259y\u0259rl\u0259rin u\u011frunda n\u0259 q\u0259d\u0259r f\u0259dakard\u0131rsa, bir o q\u0259d\u0259r t\u00fcrk\u00e7\u00fcd\u00fcr, bir o q\u0259d\u0259r kamil bir insand\u0131r dem\u0259sinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 d\u0259 milli m\u0259nsubiyy\u0259td\u0259n \u00fcstd\u0259 insanl\u0131\u011fa, onun d\u0259rkin\u0259 i\u015far\u0259 var.<\/p>\n<p>B\u0259yin siyas\u0259t\u00e7i kimi t\u0259qdimat\u0131nda, onun d\u0259rk olunmas\u0131ndak\u0131 sapmalar m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259n ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n i\u015fidirs\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 k\u00fctl\u0259vi deformasiyaya u\u011frad\u0131lm\u0131\u015f, a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f milli \u015f\u00fcur natamaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Etiraf olunmal\u0131d\u0131r ki, El\u00e7ib\u0259y \u0259r\u0259b, islam, q\u0259rb f\u0259ls\u0259fi, siyasi c\u0259r\u0259yanlar\u0131n\u0131, dini sistemi kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259rin bil\u0259n, onu m\u0259nis\u0259mi\u015f, \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n \u0259n yax\u015f\u0131s\u0131n\u0131, perspektiv v\u0259d ed\u0259nini se\u00e7mi\u015fdi. Bu, demokratiya, ideoloji c\u0259r\u0259yan olaraq is\u0259, milli demokratiya idi. El\u00e7ib\u0259y tam ruhani d\u0259rk olunmu\u015f milliy\u0259t\u00e7iliyin demokratiya il\u0259 n\u0259inki ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil etdiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, \u0259ksin\u0259 onu tamamlad\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tind\u0259 idi. El\u00e7ib\u0259yin zaman-zaman t\u0259krarlad\u0131\u011f\u0131 \u201czaman h\u0259r \u015feyi h\u0259ll ed\u0259c\u0259k\u201d deyimini t\u0259sad\u00fcfi hesab etmir\u0259m. El\u00e7ib\u0259y strateq kimi zaman ke\u00e7dikc\u0259, siyas\u0259t elmini v\u0259 praktik uzaqg\u00f6r\u0259nliyi il\u0259 \u00e7oxlar\u0131n\u0131 heyr\u0259tl\u0259ndir\u0259c\u0259kdir. Daha \u00e7ox m\u00fcbahis\u0259 do\u011furan 1993-c\u00fc il h\u0259rbi qiyam\u0131ndan sonra hakimiyy\u0259t\u0259 sahibl\u0259nmi\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev x\u0259ttinin hans\u0131 antimilli proqramlara malik oldu\u011fu, El\u00e7ib\u0259yin is\u0259 hans\u0131 hiyl\u0259l\u0259rd\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131 xilas etdiyinin f\u0259rqind\u0259 olacaqlar. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr bu h\u0259qiq\u0259tin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir az da zamana ehtiyac vard\u0131r. C\u0259sar\u0259tl\u0259 deyir\u0259m ki, El\u00e7ib\u0259yin siyasi hesablamalar\u0131 spontan, q\u0131sa m\u0259saf\u0259li deyildi, o 50 ilin proqnozunu aparmaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259 n\u0259h\u0259ng siyasi fiqur idi. \u0130\u00e7 siyas\u0259td\u0259 m\u00fcxt\u0259liflikl\u0259r aras\u0131nda balans v\u0259 uzla\u015fman\u0131 onun q\u0259d\u0259r ustal\u0131qla aparan ikinci siyasi fiqurun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks\u0259riyy\u0259t etiraf ed\u0259 bil\u0259r. El\u00e7ib\u0259yin siyasi sistemi, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu, onun timsal\u0131nda siyas\u0259t v\u0259 \u0259xlaq\u0131n v\u0259hd\u0259ti modeli \u00f6yr\u0259nilm\u0259li, inc\u0259l\u0259nm\u0259lidir.<\/p>\n<p>El\u00e7ib\u0259yin dost-sirda\u015f kimi, v\u0259t\u0259nda\u015f kimi, ail\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, m\u00fc\u0259llim kimi \u00f6z\u0259llikl\u0259ri v\u0259 cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sinin t\u0259m\u0259lind\u0259 d\u0259 m\u0259hz onun yuxar\u0131da qeyd olunan keyfiyy\u0259tl\u0259ri m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u0130lk yaz\u0131m tezis formas\u0131nda diqq\u0259ti \u201cH\u0259yatda v\u0259 siyas\u0259td\u0259 El\u00e7ib\u0259y t\u0259limi\u201dn\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259kdir. Fikrimc\u0259, toplant\u0131larda \u201cEl\u00e7ib\u0259y, El\u00e7ib\u0259y\u201d \u015f\u00fcarlar\u0131 hayq\u0131rmaq toplumun duy\u011fusal t\u0259l\u0259bat\u0131d\u0131rsa, onu d\u0259rind\u0259n d\u0259rk etm\u0259k Az\u0259rbaycan milli davas\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259si v\u0259 qida m\u0259nb\u0259yidir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"11294\">Yaz\u0131ya 765 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>24 iyun 1938-ci il do\u011fumlu Milli Azadl\u0131q H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri, eks-prezident \u018fb\u00fclf\u0259z El\u00e7ib\u0259yin 80 illiyi tamam olur. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259, ictimaiyy\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259 El\u00e7ib\u0259y\u0259 mill\u0259t sevgisi a\u00e7\u0131q sezilir. H\u0259tta, onu inkar etm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259rin d\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 &#8220;t\u0259miz adam idi&#8221; dey\u0259r\u0259k B\u0259yin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fcn etiraf\u0131 ayd\u0131n duyulur. G\u00f6z\u0259l yaz\u0131lar oxudum. H\u0259tta, onu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda inkar ed\u0259nl\u0259rin d\u0259 tarixi unutqanl\u0131\u011fa vararaq &#8220;\u0259n b\u00f6y\u00fck [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,5,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11294"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11294"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11294\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11296,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11294\/revisions\/11296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}