{"id":11955,"date":"2019-01-09T11:55:28","date_gmt":"2019-01-09T07:55:28","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=11955"},"modified":"2019-01-09T11:55:28","modified_gmt":"2019-01-09T07:55:28","slug":"m%c9%99rahim-n%c9%99sib-q%c9%99rb-s%c9%99rqd%c9%99n-ustun-olmayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=11955","title":{"rendered":"M\u0259rahim N\u0259sib &#8211; &#8220;Q\u0259rb \u015e\u0259rqd\u0259n \u00fcst\u00fcn olmay\u0131b&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/2012-10-18-032.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-11956 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/2012-10-18-032-1024x768.jpg\" alt=\"2012-10-18-032\" width=\"341\" height=\"256\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/2012-10-18-032-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/2012-10-18-032-300x225.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/2012-10-18-032-75x55.jpg 75w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/2012-10-18-032-180x135.jpg 180w\" sizes=\"(max-width: 341px) 100vw, 341px\" \/><\/a>\u018fsrl\u0259r \u0259vv\u0259l meydana g\u0259l\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 davam ed\u0259n \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb m\u00fczakir\u0259sini h\u0259r k\u0259s bilir v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 m\u00fczakir\u0259si, h\u0259tta, m\u00fcbahis\u0259si davam edir. \u0130st\u0259r individual \u015f\u0259xsl\u0259r, ist\u0259r fanatikl\u0259r, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 elm adamlar\u0131 daim \u015f\u0259rqin q\u0259rbd\u0259n, yaxud, q\u0259rbin \u015f\u0259rqd\u0259n \u00fcst\u00fcn olmas\u0131 iddialar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus arqumentl\u0259rl\u0259 izah etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Q\u0259rbin inki\u015faf\u0131 bu g\u00fcn g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259dir, buna \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur. Lakin \u015f\u0259rqin bu g\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r q\u0259rbd\u0259n geri qalmas\u0131 fakt\u0131 \u015f\u0259rq co\u011frafiyas\u0131n\u0131n el\u0259 \u0259srl\u0259r \u0259vv\u0259l d\u0259 bataql\u0131qda olmas\u0131 anlam\u0131na g\u0259l\u0259 bilm\u0259z. \u015e\u0259rqd\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r ( \u015fairl\u0259r, aliml\u0259r, s\u0259yyahlar, astronomlar, h\u0259kiml\u0259r v\u0259.s) oldu\u011funu bu g\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r insan bilir, bu \u00e7ox maraql\u0131 v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u00f6vzudur. \u015e\u0259rq insan\u0131n\u0131n probleminin k\u00f6k\u00fc ondan ibar\u0259tdir ki, bu g\u00fcn onlar dem\u0259k olar ki, he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6rm\u0259d\u0259n yaln\u0131z \u00f6z ke\u00e7mi\u015fl\u0259ri il\u0259 f\u0259xr etdikl\u0259ri halda, q\u0259rb insan\u0131 onlar\u0131n ke\u00e7mi\u015fl\u0259rind\u0259n bel\u0259 istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k bu g\u00fcn durmadan inki\u015faf edirl\u0259r. \u018fslind\u0259 bu g\u00fcn q\u0259rbd\u0259 inki\u015faf ed\u0259n bir s\u0131ra \u015feyl\u0259rin \u0259srl\u0259r \u0259vv\u0259l \u015f\u0259rq co\u011frafiyas\u0131nda m\u00f6vcud olmas\u0131 b\u0259lli bir m\u0259s\u0259l\u0259dir.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Buna misal olaraq18-ci \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u00fcaisr Kimya elminin banisi say\u0131lan Frans\u0131z alim Antuan Lavuazyenin ixtiras\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik. Lavuazye labaratoji s\u0131naqlar\u0131n birind\u0259 qapal\u0131 bir qabda qaynayan v\u0259 buxarla\u015fan suyun \u00e7\u0259kisinin d\u0259yi\u015fm\u0259diyini g\u00f6rm\u00fc\u015f v\u0259 madd\u0259 hans\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 olursa olsun, \u0259sla yoxa \u00e7\u0131xm\u0131r prinsipini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Halbuki Lavuazyed\u0259n be\u015f \u0259sr \u0259vv\u0259l ya\u015fayan M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi, &#8220;M\u0259sn\u0259vi&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmi\u015fdi:<\/p>\n<p>&#8220;\u00c7oxluq v\u0259 ziyad\u0259lik \u0259slind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fd\u0259dir, t\u0259rkibd\u0259 deyil. T\u0259rkibd\u0259 n\u0259 \u00e7oxalma var, n\u0259 d\u0259 \u0259ksilm\u0259. Allah d\u00fcnyan\u0131 yaratmaqla \u00e7oxalmad\u0131, artmad\u0131. Onsuz da \u0259vv\u0259l olmayan, indi olacaq anlam\u0131na g\u0259lmir&#8221;<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr ox\u015farl\u0131qlara \u0259d\u0259bi n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Nec\u0259 ki, Daniel Defonun &#8220;Robinzon Kruzo&#8221; \u0259s\u0259ri \u0259slind\u0259 \u018fnd\u0259l\u00fcsl\u00fc filosof\u00a0 \u0130bn T\u00fcfeylin &#8220;Hayy ibn Yekzan&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>&#8220;Robinzon Kruzo&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 adam ya\u015famayan adaya d\u00fc\u015f\u0259n insan\u0131n t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 \u0259zmi, irad\u0259 m\u00f6hk\u0259mliyi, d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fc, yarad\u0131c\u0131 \u0259m\u0259yi t\u0259svir edilir.<\/p>\n<p>&#8220;Hayy ibn Yekzan&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 is\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc kims\u0259siz bir adada ke\u00e7ir\u0259n Hay\u0131n y\u00fcks\u0259k irad\u0259si v\u0259 \u0259zmi n\u0259tic\u0259sind\u0259 kamil insan m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 \u00e7atma\u011f\u0131ndan b\u0259hs edilir.<\/p>\n<p>\u015eillerin &#8220;Vilyam Tell&#8221; \u0259s\u0259ri F\u0259rid\u0259ddin \u018fttar\u0131n &#8220;M\u0259ntiqut-Teyr&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. &#8220;Vilyam Tell&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 Vilyam\u0131n \u015fah\u0131n z\u00fclm\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq insanlar\u0131 azadl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131ndan, &#8220;M\u0259ntiqut-Teyr&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 padi\u015fah se\u00e7m\u0259k ist\u0259y\u0259n qu\u015flar\u0131n n\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6zl\u0259rinin el\u0259 padi\u015fah ola bil\u0259c\u0259yini anlay\u0131b \u00f6z azadl\u0131qlar\u0131na qovu\u015fmas\u0131ndan b\u0259hs edir.<\/p>\n<p>Jan de Lafonetin na\u011f\u0131llar\u0131n\u0131n m\u00f6vzusu Hindli filosof\u00a0 B\u0259yd\u0259ban\u0131n &#8220;K\u0259lil\u0259 v\u0259 Dimn\u0259&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259n v\u0259 M\u00f6vlanan\u0131n hekay\u0259l\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si bu g\u00fcn d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda t\u0259bli\u011f olunmasa da s\u00fcbuta yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, Lafonetin na\u011f\u0131llar\u0131n\u0131n m\u00f6vzusu insanlar\u0131n \u0259srl\u0259r boyu g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131nda \u0259xlaqdan nec\u0259 istifad\u0259 etm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edilir v\u0259 bu m\u00f6vzular \u0259sas\u0259n insanlar\u0131n v\u0259 heyvanlar\u0131n obraz\u0131 vasit\u0259sil\u0259 oxuyucua \u00e7atd\u0131r\u0131rl\u0131r. &#8220;K\u0259lil\u0259 v\u0259 Dimn\u0259&#8221; v\u0259 M\u00f6vlanan\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri eyni il\u0259 bu m\u00f6vzularda v\u0259 bu obrazlarda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>O c\u00fcml\u0259d\u0259n Dantenin &#8220;\u0130lahi komediya&#8221; \u0259s\u0259rinin m\u00f6vzusu Danted\u0259n iki y\u00fcz il \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f \u018fbul \u0259la \u0259l M\u0259rarinin &#8220;Merac m\u00f6c\u00fcz\u0259si&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259n t\u0259sirl\u0259n\u0259r\u0259k yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259ki obrazlar\u0131 f\u0259rqli \u00fcsl\u00fcbla i\u015fl\u0259yib meydana g\u0259tirm\u0259si bir \u00e7ox m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. B\u0259hs etdiyim b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259rin orjinal\u0131 m\u00f6vcuddur. \u015e\u0259rq aliml\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 Q\u0259rb aliml\u0259rinin b\u0259hr\u0259l\u0259ndiyi bu \u0259s\u0259rl\u0259r aras\u0131da bir ne\u00e7\u0259 \u0259sr f\u0259rq oldu\u011fu halda, bu g\u00fcn \u015f\u0259rq insan\u0131 bu faktlar u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131b \u00f6z haqq\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmir. T\u0259bii ki, \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahkarlar is\u0259 yeti\u015fm\u0259kd\u0259 olan g\u0259nc n\u0259sill\u0259rin \u015f\u00fcuruna &#8220;h\u0259r \u015fey q\u0259rbd\u0259n g\u0259lir&#8221; ideyas\u0131n\u0131 yerl\u0259\u015fdir\u0259nl\u0259rdir.<\/p>\n<p>Fikrim\u0259 bel\u0259 bir hekay\u0259 il\u0259 davam etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m:<\/p>\n<p>\u015eillerin &#8220;Balladalar&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 Meroz adl\u0131 bir g\u0259nc kral\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn saraya g\u0259lir. Lakin hadis\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdar olan g\u00f6z\u0259t\u00e7il\u0259r onu z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirib edam etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lirl\u0259r. \u00d6l\u00fcmd\u0259n qorxmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259n g\u0259nc, \u00f6n\u0259mli bir i\u015fini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7 g\u00fcn m\u00f6hl\u0259t ist\u0259yir v\u0259 \u00f6z yerin\u0259 \u0259n yax\u0131n dostunu zamin qoyma\u011f\u0131 t\u0259klif edir. Padi\u015fah is\u0259 s\u00f6z verdiyi m\u00fcdd\u0259td\u0259 geri qay\u0131tmasa dostunu edam ed\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirir. T\u0259yin olunan vaxt \u00e7atanda Meroz g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131r. Dostunu edam k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u0259 g\u0259tir\u0259nd\u0259 Meroz qan-t\u0259r i\u00e7ind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc hadis\u0259 yerin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r v\u0259 dostunu \u00f6l\u00fcmd\u0259n xilas edir. Bu hadis\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fct\u0259\u0259ssir olan padi\u015fah Merozu azad edir.<\/p>\n<p>Bu \u0259s\u0259rd\u0259n \u0259srl\u0259r \u0259vv\u0259l, \u0130slam x\u0259lif\u0259si \u00d6m\u0259r bin X\u0259ttab\u0131n zaman\u0131nda \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259r g\u0259nc x\u0259lif\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131b ikisinin qarda\u015f olduqlar\u0131n\u0131, birinin is\u0259 atalar\u0131n\u0131n qatili oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirl\u0259r. Hadis\u0259ni dinl\u0259y\u0259n x\u0259lif\u0259 m\u00fctt\u0259him\u0259 edam q\u0259rar\u0131 verir. M\u00fctt\u0259him is\u0259 vacib bir i\u015finin oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7 g\u00fcn m\u00f6hl\u0259t ist\u0259yir v\u0259 \u018fbuz\u0259r adl\u0131 s\u0259hab\u0259 onun yerin\u0259 zamin olur. \u00dc\u00e7 g\u00fcn\u00fcn tamam\u0131nda g\u0259nc g\u0259lm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u018fbuz\u0259r edama m\u0259hkum olunur. Edam vaxt\u0131nda is\u0259 g\u0259nc \u00f6z\u00fcn\u00fc yetirib \u018fbuz\u0259ri xilas edir. Bu hadis\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259sirl\u0259n\u0259n g\u0259ncl\u0259r m\u00fctt\u0259himi ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r v\u0259 onun azad olams\u0131n\u0131 ist\u0259yirl\u0259r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi hadis\u0259l\u0259r eyni il\u0259 bir-birinin b\u0259zn\u0259ridir. Biri 19-cu \u0259srd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f, biri is\u0259 7-ci \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr ox\u015farl\u0131qlar\u0131 dig\u0259r elm sah\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 g\u00f6rm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Misal \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259\u015fhur co\u011frafiya\u015f\u00fcnas \u018fl-Biruninin , Kolumbdan be\u015f y\u00fcz il \u0259vv\u0259l \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Amerikadan v\u0259 Yaponiyadan b\u0259hs etm\u0259sini n\u00fcman\u0259 \u00e7\u0259km\u0259k olar. Ridley Skottun Kolumbdan b\u0259hs ed\u0259n v\u02591982-ci ild\u0259 yay\u0131mlanan &#8220;C\u0259nn\u0259tin k\u0259\u015ffi&#8221; filmind\u0259 d\u0259 bu m\u00f6vzuya yer verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Kopernik v\u0259 Qaliley s\u0259ma cisml\u0259rinin h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 dair f\u0259rziyy\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u0259nd\u0259 ba\u015flar\u0131na g\u0259lm\u0259y\u0259n m\u00fcsib\u0259t qalmam\u0131\u015fd\u0131. Onlar\u0131 saxtak\u0131rlaqda ittiham edib c\u0259zaland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Amma bu g\u00fcn d\u00fcnyada bu f\u0259rzi\u0259y\u0259l\u0259rin q\u0259rbli elm adamlar\u0131n\u0131n ir\u0259li s\u00fcrd\u00fckl\u0259rini f\u0259xrl\u0259 dil\u0259 g\u0259tirib, d\u00fcnya antalogiyalar\u0131nda \u00e7ap edirl\u0259r. Halabuki qeyd etdiyim d\u00f6vrd\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l &#8220;M\u00f6vlana &#8220;M\u0259sn\u0259vi \u0259s\u0259rind\u0259:<\/p>\n<p>&#8220;Bu d\u00fcnya s\u0259mada, yumurtan\u0131n a\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 \u00fcz\u0259n sar\u0131s\u0131 kimidir&#8221; fikri il\u0259 d\u00fcnya haqq\u0131nda m\u00fclahiz\u0259l\u0259rini ortaya qoymu\u015fdur.<\/p>\n<p>16-17-ci \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Frans\u0131z filosof Rena Dekart\u0131n &#8220;D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259ms\u0259, dem\u0259li varam&#8221; f\u0259ls\u0259fi fikrin\u0259 n\u0259z\u0259r salanda g\u00f6r\u00fcr ki, bu fikir \u0259srl\u0259r \u0259vv\u0259l yen\u0259 C\u0259lal\u0259ddin Rumi t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00f6yl\u0259nilmi\u015fdir:<\/p>\n<p>&#8220;S\u0259n haz\u0131rda n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259ns\u0259, ondan ibar\u0259ts\u0259n. Geri qalan\u0131 cismdir&#8221;.<\/p>\n<p>Diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259r salanda M\u00f6vlana yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fnda cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlara da rast g\u0259l\u0259 bil\u0259rik. Bel\u0259 ki, Rumi \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 &#8220;Maqnitd\u0259n olan bir k\u00fcr\u0259nin i\u00e7in\u0259 bir d\u0259mir par\u00e7as\u0131 qoysan, \u00e7\u0259kilm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 yerind\u0259 qalar&#8221; fikri il\u0259 buna n\u00fcmun\u0259 vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Albert En\u015fteyn 20-ci \u0259srd\u0259 atomun\u00a0 par\u00e7alanaca\u011f\u0131n\u0131, zaman\u0131n nisbi oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259mi\u015f v\u0259 s\u00fcbuta yetirmi\u015fdir. Lakin M\u00f6vlana yeddi y\u00fcz il \u0259vv\u0259l demi\u015fdi: &#8220;H\u0259r \u015fey b\u00f6l\u00fcn\u0259 bil\u0259r. Yerd\u0259 v\u0259 g\u00f6yd\u0259 n\u0259 varsa, h\u0259r bir z\u0259rr\u0259 \u00f6z cinsind\u0259 maqnit kimidir. Lakin a\u011f\u0131l aciz oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn bunu d\u0259rk ed\u0259 bilmir&#8221;<\/p>\n<p>M\u00f6vlana \u015feirl\u0259rinin birind\u0259 bel\u0259 deyir:<\/p>\n<p>&#8220;Allah havan\u0131 dondurub suya \u00e7evir\u0259 bil\u0259r, suyu qaynad\u0131b havaya \u00e7evir\u0259 bil\u0259r. D\u00fcnya fanidir d\u00fcnyaya xor baxma&#8221;<\/p>\n<p>Amma havan\u0131n suya, suyun da havaya \u00e7evril\u0259 bil\u0259c\u0259yi, y\u0259ni buxar\u0131n su, suyun da buxar ola bil\u0259c\u0259yi fikrini 1823-c\u00fc ild\u0259 \u0130ngilis alimi Faradey ortaya atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Halbuki \u015f\u0259rq insan\u0131 bu tarix\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131b b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, ke\u00e7mi\u015fimiz var deyib q\u00fcrurlan\u0131r. Q\u0259rbli is\u0259 bundan istifad\u0259 edib d\u00fcnya elmin\u0259 \u00f6z t\u00f6hv\u0259sini verm\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr faktlara ara\u015fd\u0131rsaq daha \u00e7ox rast g\u0259l\u0259 bil\u0259rik. Sad\u0259c\u0259 uzun\u00e7uluq olmas\u0131n dey\u0259 bir ne\u00e7\u0259si il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yi laz\u0131m bilir\u0259m. \u018fslind\u0259 \u015e\u0259rqin he\u00e7 d\u0259 Q\u0259rbd\u0259n geri qalmad\u0131\u011f\u0131na \u015fahid oluruq. Daha d\u0259qiq des\u0259k, \u015e\u0259rqin sad\u0259c\u0259 bir bataql\u0131q oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259y\u0259nl\u0259r v\u0259 t\u0259bli\u011f ed\u0259nl\u0259r bu faktlara n\u0259z\u0259r sals\u0131nlar v\u0259 t\u0259bli\u011f olunan bu c\u00fcr m\u0259lumatlara birm\u0259nal\u0131 q\u0259rar verm\u0259sinl\u0259r, ara\u015fd\u0131rma apars\u0131nlar. \u018fslind\u0259 bu g\u00fcn \u015e\u0259rqin gerid\u0259 qalmas\u0131n\u0131n v\u0259 Q\u0259rbin \u015e\u0259rq elmind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259sinin v\u0259 b\u00f6y\u00fck f\u0259rql\u0259 \u00fcst\u00fcn olms\u0131n\u0131n el\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahkar\u0131 \u015e\u0259rq insan\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Fikirl\u0259rim\u0259 H\u00f6tenin\u00a0 bu s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 son vem\u0259k ist\u0259yir\u0259m:<\/p>\n<p>&#8220;\u0130slam tarixind\u0259, \u0259l\u0259lx\u00fcsus da S\u0259lcuqil\u0259rin, Abbasil\u0259rin v\u0259 \u0130ranl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015fairl\u0259r ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Lakin \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 sad\u0259c\u0259 M\u00f6vlanan\u0131, Hafizi, Firdovsini, Nizamini q\u0259bul edib ya\u015fatm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fslind\u0259 onlar\u0131n aras\u0131nda el\u0259l\u0259ri var ki, m\u0259n onlarn \u0259lin\u0259 su t\u00f6km\u0259y\u0259 bel\u0259 layiq deyil\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"11955\">Yaz\u0131ya 470 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0\u018fsrl\u0259r \u0259vv\u0259l meydana g\u0259l\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 davam ed\u0259n \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb m\u00fczakir\u0259sini h\u0259r k\u0259s bilir v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 m\u00fczakir\u0259si, h\u0259tta, m\u00fcbahis\u0259si davam edir. \u0130st\u0259r individual \u015f\u0259xsl\u0259r, ist\u0259r fanatikl\u0259r, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 elm adamlar\u0131 daim \u015f\u0259rqin q\u0259rbd\u0259n, yaxud, q\u0259rbin \u015f\u0259rqd\u0259n \u00fcst\u00fcn olmas\u0131 iddialar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus arqumentl\u0259rl\u0259 izah etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Q\u0259rbin inki\u015faf\u0131 bu g\u00fcn g\u00f6z [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11956,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,5,16],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11955"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11955"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11955\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11957,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11955\/revisions\/11957"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}