{"id":12270,"date":"2019-01-29T21:25:31","date_gmt":"2019-01-29T17:25:31","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=12270"},"modified":"2019-01-29T21:25:31","modified_gmt":"2019-01-29T17:25:31","slug":"c%c9%99msid-b%c9%99xtiyar-s%c9%99hv-dus%c9%99n-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99l%c9%99r-v%c9%99-unudulmus-novruz-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=12270","title":{"rendered":"C\u0259m\u015fid B\u0259xtiyar &#8211; &#8220;S\u0259hv d\u00fc\u015f\u0259n \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r v\u0259 unudulmu\u015f Novruz&#8221; (Ara\u015fd\u0131rma)"},"content":{"rendered":"<div class=\"lead\" style=\"font-weight: 300; color: #222222;\"><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/c\u0259m\u015fid.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-12149\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/c\u0259m\u015fid-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/c\u0259m\u015fid-200x300.jpg 200w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/c\u0259m\u015fid.jpg 534w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"lead\" style=\"font-weight: 300; color: #222222;\"><strong>Bir ild\u0259 ne\u00e7\u0259 bayram qeyd edirik? Sayma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131n. Onsuz da ham\u0131s\u0131n\u0131 xat\u0131rlam\u0131rs\u0131z. Yadda\u015f\u0131n\u0131z\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r c\u0259ml\u0259s\u0259niz d\u0259 yen\u0259 siyah\u0131n\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259llikl\u0259 bitir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259ksiz. Bu \u201cunutqanl\u0131q\u201d ham\u0131m\u0131za aiddir. Onu da etiraf ed\u0259k ki, bu el\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u0259bah\u0259t deyil. Milli, dini, r\u0259smi bayramlar\u0131m\u0131z bir-birin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b.<\/strong><\/div>\n<div class=\"lead\" style=\"font-weight: 300; color: #222222;\"><\/div>\n<div class=\"body\" style=\"color: #222222;\">Amma m\u0259n \u0259min\u0259m ki, bu d\u0259qiq\u0259 bir sor\u011fu ke\u00e7irib, bir ild\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qeyd edil\u0259n bayramlar\u0131n siyah\u0131s\u0131n\u0131 yazma\u011f\u0131 xahi\u015f ets\u0259k, \u0259ks\u0259r soyda\u015flar\u0131m\u0131z N\u00f6vruzun ad\u0131n\u0131 lap ba\u015fdan yazacaq. \u018fn az\u0131ndan, bu bayram\u0131n ad\u0131n\u0131 unudan bir n\u0259f\u0259r\u0259 d\u0259 rast g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259yik. Ola bil\u0259r ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n istisna il\u0259, bu bayram\u0131 b\u00fctp\u0259r\u0259st ayini hesab ed\u0259n radikal din fanatlar\u0131 Novruzun ad\u0131n\u0131 siyah\u0131ya daxil etm\u0259sin. Bu da unutqanl\u0131q yox, s\u00f6zs\u00fcz ki, q\u0259r\u0259zlilik kimi anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bir s\u00f6zl\u0259, Novruzu q\u0259sd\u0259n unutmasaq, onu he\u00e7 kim biz\u0259 unutdura bilm\u0259z. \u00c7\u00fcnki, Novruz ruhumuzun bayram\u0131d\u0131r. Onu biz\u0259 unutdurmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r \u00e7ox olub. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015f\u011fala m\u0259ruz qalm\u0131\u015f\u0131q, din d\u0259yi\u015fmi\u015fik, \u00e7ox d\u0259y\u0259rl\u0259r itirmi\u015fik, amma Novruzu biz\u0259 unutdura bilm\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, Novruz bar\u0259d\u0259 bilm\u0259li oldu\u011fumuz m\u00fc\u0259yy\u0259n detallar\u0131 unuda-unuda g\u0259lm\u0259kd\u0259yik. Novruz haqq\u0131nda bildikl\u0259rimiz onun bahar bayram\u0131 olmas\u0131, \u00e7\u0259r\u015f\u0259mb\u0259l\u0259r (bunlara c\u0259mil\u0259l\u0259r d\u0259 deyirik), s\u0259m\u0259ni, \u015f\u0259k\u0259rbura, paxlava, qovur\u011fa, plov v\u0259 bir d\u0259 Kosa il\u0259 Ke\u00e7\u0259ldir. Bir d\u0259, n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n bayram \u0259hval-ruhiyy\u0259si. Bax, bu \u0259hval-ruhiyy\u0259d\u0259ki s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 edilm\u0259si m\u00fc\u015fk\u00fcl olan d\u0259y\u0259r \u0259n qiym\u0259tli incimizdir. Amma biz Novruzun aid oldu\u011fu b\u00f6y\u00fck ke\u00e7mi\u015fimiz, m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz v\u0259 onun t\u0259msil etdiyi, r\u0259mzl\u0259ndirdiyi f\u0259ls\u0259f\u0259 haqq\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox bils\u0259k, o inci daha b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259r k\u0259sb ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Novruz d\u00fcnyan\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 r\u0259mzl\u0259ndir\u0259n ulu bir bayramd\u0131r. Q\u0259dim \u015f\u0259rq f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, zaman vahidl\u0259ri dair\u0259vi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rl\u0259 daim t\u0259krarlan\u0131r. Gec\u0259 il\u0259 g\u00fcnd\u00fcz, ilin f\u0259sill\u0259ri bir-birini ard\u0131c\u0131l n\u00f6vb\u0259l\u0259diyi kimi, daha b\u00f6y\u00fck zaman k\u0259siml\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n yarad\u0131l\u0131\u015f v\u0259 m\u0259hvolma prsesl\u0259ri d\u0259 bel\u0259c\u0259 bir-birini \u0259v\u0259z edir. \u018fslind\u0259, m\u0259hvolma bu zaman k\u0259siml\u0259rinin h\u0259r birinin sonunda bu v\u0259 ya dig\u0259r formada ba\u015f verir, bunun ard\u0131nca is\u0259 yeni yarad\u0131l\u0131\u015f prosesi ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259hvolma v\u0259 yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259 edildiyi \u0259n ki\u00e7ik zaman k\u0259simi ildir. H\u0259r il h\u0259\u015f\u0259ratlar, bitkil\u0259rin bir qismi q\u0131\u015f\u0131n g\u0259li\u015fi il\u0259 m\u0259hv olur, yazda is\u0259 yenid\u0259n canlan\u0131rlar. H\u0259r il m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259 bildiyimiz bu canlanma insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259diyi B\u00f6y\u00fck Yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 xat\u0131rlad\u0131r v\u0259 Novruz Bayram\u0131 is\u0259 bu hadis\u0259ni r\u0259mzl\u0259ndir\u0259n bir \u0259n\u0259n\u0259 kimi m\u00f6vcudur.<\/p>\n<p>Q\u0259dim yarad\u0131l\u0131\u015f f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, Tanr\u0131 maddi d\u00fcnyan\u0131 yaradark\u0259n \u00d6z h\u00fcdudsuz ruhi s\u0259lt\u0259n\u0259tinin bir ki\u00e7ik n\u00f6qt\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi m\u00fchit (\u0259r\u0259bc\u0259 \u201cm\u00fchiti-\u0259z\u0259m\u201d; sanskritc\u0259 \u201cmahat-tattva\u201d) yarad\u0131b. Sonra bu m\u00fchitd\u0259 5 \u0259z\u0259li \u00fcns\u00fcr\u00fc a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131qla birini dig\u0259rind\u0259n t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k yard\u0131b: efir,\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>, od, su, torpaq. Novruz\u00f6nc\u0259si \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin bu \u00fcns\u00fcrl\u0259rin ad\u0131yla uy\u011funlu\u011fu m\u0259hz onlar\u0131 r\u0259mzl\u0259ndirm\u0259siyl\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>Amma yuxar\u0131dak\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 bu g\u00fcn Novruz \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 veril\u0259n adlarda izl\u0259y\u0259 bilmirik. \u0130ndi \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259ri \u0259ks\u0259r hallarda bel\u0259 s\u0131ralay\u0131rlar: su, od, torpaq,\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>. \u0130lk uy\u011funsuzluq bu siyah\u0131da \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n birinin \u2013 efirin ad\u0131n\u0131n olmamas\u0131d\u0131r. \u018fslind\u0259, o bir ne\u00e7\u0259 on il \u0259vv\u0259l\u0259 q\u0259d\u0259r var idi, amma sonralar unudulma\u011fa ba\u015flad\u0131. Ya\u015fl\u0131 n\u0259sil y\u0259qin ki, \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin 4 yox, 5 oldu\u011funu xat\u0131rlay\u0131r. Bu be\u015f \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259n \u0259n birincisin\u0259 xalq aras\u0131nda \u201cyalan\u00e7\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d deyirdil\u0259r. Bu, m\u0259hz efir \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. Ona g\u00f6r\u0259 \u201cyalan\u00e7\u0131\u201d adlan\u0131r ki, efir bu \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n \u0259n inc\u0259sidir. Onu qaba hissl\u0259rl\u0259 duymaq, qavramaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Onun m\u00f6vcudlu\u011funu s\u00fcbut ed\u0259n yaln\u0131z s\u0259sl\u0259rdir. \u00c7\u00fcnki s\u0259s efirl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir. S\u0259s varsa, dem\u0259li, efir d\u0259 var.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin adlar\u0131 is\u0259 yerini d\u0259yi\u015fib. Y\u0259ni, unutduqlar\u0131m\u0131zdan biri d\u0259 budur. Bu iddian\u0131n s\u00fcbutu kimi l\u00fctf\u0259n, \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0131\u0259rin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 riyazi m\u0259ntiq\u0259 diqq\u0259t edin. Yarad\u0131l\u0131\u015f yoxun var edilm\u0259si dem\u0259kdir. Dem\u0259li, yarad\u0131lan \u00fcns\u00fcrl\u0259r inc\u0259d\u0259n qabaya do\u011fru \u2013 artan x\u0259ttl\u0259 s\u0131ralanmal\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, efir,\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>, od, su, torpaq ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 il\u0259. Dem\u0259li su, od, torpaq,\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>\u00a0ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259ntiqd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r\u0259 ba\u015flasaq, dem\u0259li, bu il qeyd etm\u0259diyimiz efir \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si 18 fevrala,\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>\u00a0\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si 25 fevrala, od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si 4 marta, su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si 11 marta v\u0259 torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si 18 marta d\u00fc\u015f\u00fcr. Buradan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, bu il ad\u0131 il\u0259 d\u00fcz \u00e7a\u011fr\u0131lan yaln\u0131z od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir.<\/p>\n<p>Bu yana\u015fman\u0131n daha bir m\u0259ntiqi s\u00fcbutu is\u0259 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u0259rasim elementl\u0259rind\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Q\u0259dim \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, efir \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si yaln\u0131z n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r, m\u00fcq\u0259dd\u0259s dualar oxunmaqla;\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>\u00a0\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r v\u0259 dualardan \u0259lav\u0259 \u0259tirl\u0259rl\u0259, buxur yand\u0131rmaqla; od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si \u0259vv\u0259lki \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin elementl\u0259ri v\u0259 tonqal qalamaqla; su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si h\u0259m\u00e7inin \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lkil\u0259rin b\u00fct\u00fcn elementl\u0259ri v\u0259 \u0259lav\u0259 olaraq su \u00fcz\u0259rind\u0259n at\u0131lmaqla; torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si is\u0259 b\u00fct\u00fcn sadalananlara \u0259lav\u0259 olaraq torpa\u011f\u0131n yeti\u015fdirdiyi nem\u0259tl\u0259rd\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u015firniyyatlar, meyv\u0259l\u0259r, qovur\u011fa v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n r\u0259mzi olan s\u0259m\u0259ni il\u0259 qeyd edilirdi.<\/p>\n<p>\u0130ndi g\u0259lin m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259k: ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>\u00a0\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidirs\u0259, niy\u0259 torpa\u011f\u0131n yeti\u015fdirdiyi m\u0259hsullar\u00a0<a class=\"tag-a\" style=\"font-weight: 900; color: #1955a5;\" title=\"hava\" href=\"https:\/\/azvision.az\/tag\/hava\">hava<\/a>\u00a0\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 s\u00fcfr\u0259y\u0259 g\u0259tirilir?<\/p>\n<p>Amma adlar yerd\u0259yi\u015fik d\u00fc\u015fs\u0259 d\u0259, bayram \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri bu m\u0259ntiq\u0259 sadiqdir. X\u0131rda yanl\u0131\u015flar\u0131 is\u0259 d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 c\u0259hd etm\u0259liyik. L\u00fctf\u0259n, g\u0259lin Novruzu qoruyaq v\u0259 ya\u015fadaq. Novruz buna layiqdir. O, el bayram\u0131d\u0131r. Onu bir \u201calka\u015f\u201d\u0131n bir \u015f\u00fc\u015f\u0259 araqla t\u0259kba\u015f\u0131na qeyd ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi \u201cbayram\u201dlardan f\u0259rql\u0259ndirm\u0259yi bacarmal\u0131y\u0131q.<\/p><\/div>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"12270\">Yaz\u0131ya 1059 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir ild\u0259 ne\u00e7\u0259 bayram qeyd edirik? Sayma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131n. Onsuz da ham\u0131s\u0131n\u0131 xat\u0131rlam\u0131rs\u0131z. Yadda\u015f\u0131n\u0131z\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r c\u0259ml\u0259s\u0259niz d\u0259 yen\u0259 siyah\u0131n\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259llikl\u0259 bitir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259ksiz. Bu \u201cunutqanl\u0131q\u201d ham\u0131m\u0131za aiddir. Onu da etiraf ed\u0259k ki, bu el\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u0259bah\u0259t deyil. Milli, dini, r\u0259smi bayramlar\u0131m\u0131z bir-birin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b. Amma m\u0259n \u0259min\u0259m ki, bu d\u0259qiq\u0259 bir sor\u011fu ke\u00e7irib, bir ild\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12149,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12270"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12270"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12271,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12270\/revisions\/12271"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}