{"id":12300,"date":"2019-02-06T21:37:10","date_gmt":"2019-02-06T17:37:10","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=12300"},"modified":"2019-02-06T21:37:10","modified_gmt":"2019-02-06T17:37:10","slug":"konul-haciyeva-xaqani-q%c9%99sid%c9%99l%c9%99rind%c9%99-folklor-izl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=12300","title":{"rendered":"K\u00f6n\u00fcl HACIYEVA &#8211;  &#8220;XAQANI Q\u018fS\u0130D\u018fL\u018fR\u0130ND\u018f FOLKLOR \u0130ZL\u018fR\u0130&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/IMAG0035.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-12301\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/IMAG0035-168x300.jpg\" alt=\"IMAG0035\" width=\"168\" height=\"300\" \/><\/a>XAQANI Q<\/strong><strong>\u018fS\u0130D\u018fL\u018fR\u0130ND\u018f FOLKLOR \u0130ZL\u018fR\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Klassik \u015fairl\u0259rimizin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n m\u00fch\u00fcm rolu oldu\u011fu kimi, \u015fifahi xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n da m\u00fcst\u0259sna yeri vard\u0131r. Bel\u0259 ki, sad\u0259 xalq dili il\u0259 s\u00f6yl\u0259nmi\u015f, s\u0259mimiyy\u0259t timsal\u0131 olan layla v\u0259 bayat\u0131lar\u0131m\u0131z, q\u0259hr\u0259manl\u0131q ruhlu dastanlar\u0131mz, n\u0259sih\u0259t n\u00fcmun\u0259si olan atalar s\u00f6zl\u0259rimiz n\u0259sild\u0259n n\u0259sl\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi, h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc haqq\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n fikir formala\u015fd\u0131r\u0131r. \u00a0H\u0259r bir yarad\u0131c\u0131 insan ta k\u00f6rp\u0259likd\u0259n m\u0259nsub oldu\u011fu xalq\u0131n etnoqrafik \u00fcns\u00fcrl\u0259rinin \u0259hat\u0259sind\u0259, milli folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259, onlar\u0131 dinl\u0259y\u0259r\u0259k, s\u00f6yl\u0259y\u0259r\u0259k, onlardak\u0131 koloriti m\u0259nims\u0259y\u0259r\u0259k yeti\u015fir. Bel\u0259likl\u0259, s\u0259n\u0259t yolunu tutan insanlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131nda h\u0259min koloritin izl\u0259rini m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k olur. Bu\u00a0 hal \u015fairl\u0259rin, r\u0259ssam v\u0259 memarlar\u0131n, musiqi\u00e7il\u0259rin s\u0259n\u0259t irsind\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyatda folklor izl\u0259ri daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 qar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131x\u0131r. \u201cDastanlardan, \u0259satir v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259n, na\u011f\u0131llardan, z\u0259rb-m\u0259s\u0259ll\u0259rd\u0259n t\u00fck\u0259nm\u0259z b\u0259dii material \u0259xz ed\u0259n Az\u0259rbaycan epik \u015feiri inki\u015faf\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 bu x\u00fcsusiyy\u0259ti \u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlam\u0131\u015f, h\u0259mi\u015f\u0259 bu z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259nb\u0259yind\u0259n q\u00fcvv\u0259t v\u0259 ilham alm\u0131\u015fd\u0131r.\u201d[1,290]\u00a0 Bu c\u0259h\u0259td\u0259n Nizami G\u0259nc\u0259vi, Xaqani, N\u0259simi, F\u00fczuli v\u0259 dig\u0259r orta \u0259sr \u015fairl\u0259rimiz Az\u0259rbaycan \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n t\u0259sirind\u0259n k\u0259narda qalmam\u0131\u015f, h\u0259r biri bu t\u0259siri \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u015f\u0259kild\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u0259ks etdirmi\u015fl\u0259r. Klassik poeziyam\u0131z\u0131n bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli simalar\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi irsini d\u0259rind\u0259n t\u0259dqiq etmi\u015f \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas-alim A.\u00a0 R\u00fcst\u0259mova bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r: \u201cXaqani, Nizami, \u018fvh\u0259di, \u018fssar, Arif \u018frd\u0259bili, X\u0259tai, F\u00fczuli s\u0259n\u0259ti xalq poeziyas\u0131n\u0131n nadir g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri il\u0259 qidalan\u0131b r\u00f6vn\u0259ql\u0259nmi\u015f, v\u00fcs\u0259t tapm\u0131\u015fd\u0131r.\u201d[1,290] \u0130ntibah d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n istedadl\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Xaqani \u015eirvani d\u0259 daha \u00e7ox saraya ba\u011fl\u0131 \u015fair kimi tan\u0131nsa da, onun b\u0259dii irsin\u0259 geni\u015f n\u0259z\u0259r sal\u0131nd\u0131qda xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131, xalq t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u0259r. Akademik \u0130. H\u0259bibb\u0259yli yaz\u0131r: \u201cXaqani \u015eirvaninin iztirablarla dolu olan h\u0259yat\u0131 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik \u00fcst\u00fcnd\u0259 k\u00f6kl\u0259nmi\u015fdir. O, saraylarda oldu\u011fu ill\u0259rd\u0259 daim xalq\u0131 v\u0259 q\u00fcrb\u0259td\u0259 olark\u0259n is\u0259 V\u0259t\u0259ni d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, bu b\u00f6y\u00fck ideallara \u00fcr\u0259kd\u0259n ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur.\u201d[2,4] Bu bax\u0131mdan \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n q\u0259sid\u0259l\u0259r d\u0259 istisna say\u0131lm\u0131r. \u0130st\u0259r m\u0259dhiyy\u0259l\u0259r, ist\u0259r f\u0259xriyy\u0259l\u0259r, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 h\u0259bsiyy\u0259 v\u0259 m\u0259rsiyy\u0259l\u0259r \u00f6z\u00fcnd\u0259 xalq ruhunu da\u015f\u0131y\u0131r. \u015eairin q\u0259sid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda oxuyuruq: \u201cXaqaninin q\u0259sid\u0259l\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 ictimai, f\u0259ls\u0259fi \u015feirl\u0259r daha \u00e7oxdur. \u018fsrin narahat, \u0259s\u0259bi h\u0259y\u0259canlar\u0131n\u0131, yeri-g\u00f6y\u00fc titr\u0259d\u0259n \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131, f\u0259ryadlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n bu q\u0259sid\u0259l\u0259r m\u00fcasirliyi il\u0259 se\u00e7ilir.\u201d[3,122] Bu q\u0259sid\u0259l\u0259ri\u00a0 m\u00fcasir ed\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 onlar\u0131n m\u0259hz xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131nda duran milli t\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259n qidalanmas\u0131d\u0131r. H\u0259min \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 ist\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n mifik obraza, \u0259satir\u0259 i\u015far\u0259, ist\u0259r q\u0259hr\u0259manl\u0131q v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t dastanlar\u0131m\u0131za istinad, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 atalar s\u00f6z\u00fc v\u0259 xalq deyiml\u0259rind\u0259n misal \u00e7\u0259km\u0259 yolu il\u0259 folklora \u0259saslan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eairin \u201cPax\u0131llar\u0131 m\u0259z\u0259mm\u0259t\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 q\u0259sid\u0259sind\u0259 deyilir:<\/p>\n<p>\u0648\u0646 \u0634\u0645\u0639 \u0635\u0628\u062d\u200c\u06af\u0627\u0647\u06cc \u0648 \u0686\u0648\u0646 \u0645\u0631\u063a \u0628\u06cc\u200c\u06af\u0647\u06cc<\/p>\n<p>\u0627\u0644\u0627 \u0633\u0632\u0627\u06cc\u062f \u06a9\u0634\u062a\u0646 \u0648 \u06af\u0631\u062f\u0646 \u0632\u062f\u0646 \u0646\u06cc\u0646\u062f [4,84]\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eeirin dilimiz\u0259 poetik t\u0259rc\u00fcm\u0259si bu \u015f\u0259kild\u0259dir:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7oxlar\u0131 vaxts\u0131z xoruzdur, \u00e7oxlar\u0131 g\u00fcnd\u00fcz \u015fam\u0131,<\/p>\n<p>Onlar\u0131 a\u011fl\u0131 olanlar \u00f6ldur\u0259r, ya s\u00f6ndur\u0259r.\u201d [5,119]\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, burada xalq aras\u0131nda m\u00f6vcud olan inanclardan birin\u0259 v\u0259 bu inanc\u0131n \u0259sas\u0131nda yaranan bir el m\u0259s\u0259lin\u0259 yer verilmi\u015fdir. M\u0259s\u0259l atalar s\u00f6zl\u0259ri kitab\u0131nda da yer alm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cVaxts\u0131z banlayan xoruzun ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259rl\u0259r\u201d[6,400] deyimi g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259dil\u0259n bir xalq m\u0259s\u0259li olaraq m\u0259\u015fhurdur. Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, xalq\u00a0 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan\u00a0 g\u0259l\u0259n bu c\u00fcr ifad\u0259 v\u0259 deyiml\u0259r\u0259 Xaqaninin \u0259sas\u0259n h\u0259cvl\u0259rind\u0259 t\u0259sad\u00fcf olunur. \u015eair bir \u00e7ox hallarda h\u0259cv etdiyi \u015f\u0259xsin m\u0259nfi c\u0259h\u0259tl\u0259rini if\u015fa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn atalar s\u00f6zl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir v\u0259 onu t\u0259nqid h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evirm\u0259kd\u0259 m\u0259qs\u0259din\u0259 \u00e7at\u0131r. Lakin bu zaman Xaqani he\u00e7 bir halda \u0259d\u0259bsiz ifad\u0259l\u0259r\u0259 yol vermir.<\/p>\n<p>Xaqani yeri g\u0259ldikc\u0259 q\u0259sid\u0259l\u0259rini xalq\u0131n hikm\u0259t s\u00fczg\u0259cind\u0259n ke\u00e7mi\u015f m\u00fcxt\u0259lif el m\u0259s\u0259ll\u0259ri il\u0259 m\u0259zmunca daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f, onlara d\u0259rin v\u0259 m\u00fcdrik anlamlar y\u00fckl\u0259mi\u015fdir. Xaqani divan\u0131nda bu c\u0259h\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131ran iranl\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n qeydl\u0259rind\u0259 oxuyuruq:<\/p>\n<p>\u0627\u0632 \u0645\u06cc\u0627\u0646 \u0627\u06cc\u0646 \u0628\u0632\u0631\u06af\u0627\u0646 \u0648 \u0639\u0627\u0644\u0645\u0627\u0646 \u0627\u062f\u0628\u064a \u0627\u0632 \u0628\u062f \u0648\u0627\u062f\u0628\u06cc\u0627\u062a \u0641\u0627\u0631\u0633\u06cc \u062a\u0627 \u0639\u0635\u0631 \u062e\u0648\u062f\u060c \u0634\u0627\u0639\u0631\u06cc \u06a9\u0647 \u0627\u0632 \u062a\u0645\u062b\u06cc\u0644 \u00bb \u0647\u0627\u06cc \u0631\u0627\u06cc\u062c \u062f\u0631 \u0645\u06cc\u0627\u0646 \u0645\u0631\u062f\u0645 \u0639\u0627\u0645\u0647 \u0628\u0647 \u0628\u0647\u062a\u0631\u06cc\u0646 \u0648\u062c\u0647\u06cc \u0627\u0633\u062a\u0641\u0627\u062f\u0647 \u06a9\u0631\u062f\u0647 \u0648 \u062d\u062a\u06cc \u0628\u0647 \u062c\u0631\u0623\u062a \u0645\u06cc \u062a\u0648\u0627\u0646 \u06af\u0641\u0628 \u06a9\u0647 \u0627\u0648\u0644\u06cc\u0646\u00a0 \u0633\u062e\u0646\u0648\u0631\u06cc \u0627\u0633\u062a \u06a9\u0647 \u062f\u0631\u062a\u0627\u0631\u06cc\u062e \u0627\u062f\u0628\u06cc\u0627\u062a \u0641\u0627\u0631\u0633\u06cc \u0627\u06cc\u0646 \u0627\u0641\u062a\u062e\u0627\u0631 \u0631\u0627 \u0646\u0635\u06cc\u0628 \u062e\u0648\u062f \u06a9\u0631\u062f\u0647 \u0627\u0633\u062a\u060c\u062e\u0627\u0642\u0627\u0646\u06cc \u0634\u0631\u0648\u0627\u0646\u06cc \u0627\u0633\u062a\u00bb<\/p>\n[7,160]\n<p>\u201cFars \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n bu g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 aliml\u0259rind\u0259n \u00f6z \u0259srin\u0259 q\u0259d\u0259r sad\u0259 xalq aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f m\u0259s\u0259ll\u0259ri \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n v\u0259 h\u0259tta c\u0259sar\u0259tl\u0259 dem\u0259k olar ki, farsdilli \u0259d\u0259biyyat tarixind\u0259 bu iftixar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 n\u0259sib ed\u0259n ilk s\u0259n\u0259tkar Xaqani \u015eirvanidir.\u201d Lakin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 unudur ki, Az\u0259rbaycn klassik poeziyas\u0131nda xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k \u0259n\u0259n\u0259si Xaqanid\u0259n \u00f6nc\u0259 d\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015fdur. H\u0259l\u0259 \u0259srl\u0259r \u00f6nc\u0259 farsca yazan Az\u0259rbaycan \u015fairi Q\u0259tran T\u0259brizinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn m\u0259hsulu olan says\u0131z atalar s\u00f6z\u00fc v\u0259 m\u0259s\u0259ll\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olundu\u011funu bilirik. Xaqani d\u0259 mill\u0259tp\u0259rv\u0259r bir \u015fair kimi bu yolu tutmu\u015f, do\u011fma xalq\u0131na m\u0259xsus D\u0259d\u0259 Qorqud \u00f6y\u00fcdl\u00fc, el hikm\u0259tli deyiml\u0259ri ustal\u0131qla farscaya \u00e7evir\u0259r\u0259k yerli-yerind\u0259 i\u015fl\u0259tmi\u015fdir. Bir q\u0259sid\u0259d\u0259n n\u00fcmun\u0259y\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k:<\/p>\n<p>\u06af\u0631 \u0632 \u063a\u0645\u0645 \u0635\u062f \u06cc\u06a9\u06cc \u0634\u0631\u062d \u062f\u0647\u0645 \u067e\u06cc\u0634 \u06a9\u0648\u0647<\/p>\n<p>\u0622\u0647 \u062f\u0647\u062f \u067e\u0627\u0633\u062e\u0645 \u06a9\u0648\u0647 \u0628\u0647 \u062c\u0627\u06cc \u0635\u062f\u0627[4,14]\n<p>Q\u0259sid\u0259 Xaqaninin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, h\u0259yat v\u0259 z\u0259man\u0259 haqq\u0131ndak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n ictimai-f\u0259ls\u0259fi m\u0259zmunlu daha bir s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ridir. Beytin b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 oxuyuruq:<\/p>\n<p>\u201cD\u0259rdimin yuzd\u0259 birin m\u0259n da\u011fa soyl\u0259rs\u0259m,-inan,<\/p>\n<p>Da\u011f cavab\u0131mda c\u0259k\u0259r ah ki, budur \u0259ksi-s\u0259dan.\u201d[5,170]\n<p>Bu s\u0259tirl\u0259r biz\u0259 daha bir Az\u0259rbaycan atalar s\u00f6z\u00fcn\u00fc xat\u0131rlad\u0131r. El dilind\u0259n s\u00f6yl\u0259n\u0259r\u0259k n\u0259sill\u0259rd\u0259n-n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n bu deyimd\u0259 insana \u0259ziyy\u0259t ver\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir d\u0259rdin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc, ac\u0131s\u0131n\u0131 ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn da\u011f\u0131-da\u015f\u0131 \u0259ridib dil\u0259 g\u0259tirdiyi obrazl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edilmi\u015fdir. \u201cD\u0259rdimi da\u011fa des\u0259m da\u011f \u0259riy\u0259r, \u015fam yanar \u015f\u00f6l\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r, pilt\u0259 yanar, ya\u011f \u0259riy\u0259r!\u201d[8,108]\u018fslind\u0259 z\u0259rb\u00fcl-m\u0259s\u0259ll\u0259rin, hikm\u0259tamiz ibar\u0259l\u0259rin \u015feir daxilind\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si ayr\u0131ca bir poetik kateqoriyad\u0131r. Xaqaninin\u00a0 b\u0259dii\u00a0 irsinin\u00a0\u00a0 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan qidaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n bu kateqoriya &#8220;irs\u0259lul-m\u0259s\u0259l&#8221; v\u0259 ya &#8220;t\u0259msil&#8221; adlan\u0131r. \u015eair bu poetik vasit\u0259d\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u015feird\u0259 ifad\u0259 etdiyi fikri daha da q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 nail olur. G\u00f6rk\u0259mli xaqani\u015f\u00fcnas Q.K\u0259ndli Xaqaninin ulu \u0259cdad\u0131m\u0131z D\u0259d\u0259 Qorqudu xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259b\u0259s yer\u0259 s\u00f6yl\u0259mir. \u201c\u015eairi h\u0259r \u015feyd\u0259n qabaq \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259yi\u201d t\u00f6vsiy\u0259 ed\u0259n alim Xaqaninin xalq ruhunu da\u015f\u0131yan b\u0259dii irsi il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olduqdan sonra bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. O, haql\u0131 olaraq folklorumuzun izl\u0259rini da\u015f\u0131yan bu z\u0259ngin irsin yarad\u0131c\u0131s\u0131 bar\u0259d\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cO biri yandan b\u00f6y\u00fck v\u0259 m\u00fcdrik el a\u011fsaqqal\u0131d\u0131r. \u0130\u015f v\u0259 dil\u0259kl\u0259ri il\u0259 eli xo\u015fb\u0259xtlik v\u0259 u\u011furlu\u011fa do\u011fru s\u0259sl\u0259y\u0259n qoca D\u0259d\u0259 Qorqudu yada sal\u0131r.\u201d[9,8] Xaqani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 na\u011f\u0131l v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259rimizd\u0259, atalar s\u00f6zl\u0259rimizd\u0259 g\u00f6r\u0259 bildiyimiz qar\u011fa-b\u00fclb\u00fcl, \u0259t-s\u00fcm\u00fck qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmas\u0131, z\u0259f\u0259ranla ba\u011fl\u0131 s\u00f6yl\u0259nmi\u015f bu g\u00fcn d\u0259 dilimizd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n m\u0259\u015fhur deyim kimi folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 z\u0259ngindir. \u015eairin q\u0259sid\u0259l\u0259ri onlar\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259 yeri bax\u0131m\u0131ndan daha \u201cm\u00fcnbit\u201d, daha m\u00fcnasib m\u0259qam olaraq se\u00e7ilmi\u015fdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, xalq aras\u0131nda m\u0259\u015fhur olan \u201c\u018ft s\u00fcm\u00fcks\u00fcz olmaz\u201d deyimi \u015fairin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 beytind\u0259 \u00f6z ifad\u0259sini bu c\u00fcr tap\u0131r:<\/p>\n<p>\u0648\u0635\u0644 \u062a\u0648 \u0628\u06cc\u200c\u0647\u062c\u0631 \u062a\u0648\u0627\u0646 \u062f\u06cc\u062f\u061f \u0646\u06cc<\/p>\n<p>\u06af\u0648\u0634\u062a \u062c\u062f\u0627 \u06a9\u06cc \u0634\u0648\u062f \u0627\u0632 \u0627\u0633\u062a\u062e\u0648\u0627\u0646[4,163]\n<p>\u201cHicran olmadan s\u0259nin v\u0259slin\u0259 \u00e7atmaq olar, yox! \u018ft d\u0259 he\u00e7 s\u00fcm\u00fckd\u0259n ayr\u0131larm\u0131?\u201d<\/p>\n<p>Beytin poetik t\u0259rc\u00fcm\u0259si a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimidir:<\/p>\n<p>De, hicrans\u0131z v\u0259sl\u0259 \u00e7atmaq olarm\u0131?<\/p>\n<p>S\u00fcm\u00fcy\u00fc he\u00e7 \u0259td\u0259n atmaq olarm\u0131?[5,189]\n<p>Bir q\u0259sid\u0259sind\u0259 is\u0259 Xaqani hikm\u0259t sahibl\u0259rinin yax\u015f\u0131n\u0131 pisd\u0259n, xeyiri \u015f\u0259rd\u0259n, d\u0259y\u0259rlini d\u0259y\u0259rsizd\u0259n laz\u0131m\u0131nca ay\u0131ra bildiyini, bir s\u00f6zl\u0259, h\u0259r bir \u015feyin qiym\u0259tini d\u00fczg\u00fcn verm\u0259yi bacard\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Bu zaman o, m\u0259\u015fhur xalq deyimi olan \u201cE\u015f\u015f\u0259k n\u0259 bilir, z\u0259f\u0259ran n\u0259dir?\u201d m\u0259s\u0259lind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k \u015feirl\u0259rinin arifl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idrak olunub y\u00fcks\u0259k r\u0259\u011fb\u0259t g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc dil\u0259 g\u0259tirmi\u015fdir:<\/p>\n<p>\u0634\u0627\u0647 \u062c\u0647\u0627\u0646 \u0646\u0638\u0645 \u063a\u06cc\u0631 \u062f\u0627\u0646\u062f \u0627\u0632 \u0633\u062d\u0631 \u0645\u0646<\/p>\n<p>\u0627\u0647\u0644 \u0628\u0635\u0631 \u06af\u0648\u0634\u062a \u06af\u0627\u0648 \u062f\u0627\u0646\u0646\u062f \u0627\u0632 \u0632\u0639\u0641\u0631\u0627\u0646[4,161]\n<p>Xaqani \u00f6z poetik t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fc il\u0259 h\u0259min el m\u0259s\u0259lin\u0259 bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli keyfiyy\u0259tl\u0259r d\u0259 y\u00fckl\u0259y\u0259r\u0259k z\u0259f\u0259ran\u0131n timsal\u0131nda \u00e7\u0259kid\u0259 \u201cy\u00fcng\u00fcl\u201d, qiym\u0259td\u0259 is\u0259 \u201ca\u011f\u0131r g\u0259l\u0259n\u201d m\u0259n\u0259vi z\u0259nginlikl\u0259r haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini bu beytin vasit\u0259sil\u0259 tamamlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eah tay tutmaz \u015ferimi ozg\u0259nin s\u0259n\u0259tin\u0259,<\/p>\n<p>Arif qanar z\u0259f\u0259ran n\u0259dir, \u00f6k\u00fcz \u0259ti n\u0259![5,130]\n<p>\u018fvv\u0259ld\u0259 d\u0259 qeyd etdiyimiz kimi, Xaqani \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini ifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n daim m\u00fcxt\u0259lif m\u0259fhumlar\u0131, \u00fcns\u00fcrl\u0259ri qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131rma v\u0259 tutu\u015fdurma yolu il\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015f, onlar\u0131n keyfiyy\u0259tl\u0259rini m\u0259hz m\u00fcqayis\u0259 hal\u0131nda \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eairin m\u0259dh xarakterli q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 bu x\u00fcsusiyy\u0259tin \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyini g\u00f6rm\u0259k olar. Xaqaninin aslanla t\u00fclk\u00fc, bayqu\u015fla k\u0259klik, tovuz qu\u015fu il\u0259 qar\u011fa aras\u0131nda etdiyi m\u00fcqayis\u0259l\u0259r onun m\u0259dhiyy\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 didakdik fikirl\u0259rini dil\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 vasit\u0259\u00e7i rolunu oynam\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, \u015fifahi \u0259d\u0259biyyatda, mifoloji t\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259 m\u0259\u011frurluq, c\u0259sar\u0259t v\u0259\u00a0 \u015f\u00fcca\u0259t r\u0259mzi olan aslan obraz\u0131 bir t\u0259\u015fbeh kimi \u015fairin b\u00fct\u00fcn q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259 qar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131x\u0131r. Xaqani m\u0259dhiyy\u0259l\u0259rind\u0259ki m\u00fcsb\u0259t qad\u0131n obrazlar\u0131n\u0131n t\u0259rif v\u0259 t\u0259svirind\u0259 d\u0259 \u015fir\u00fcr\u0259klilik, aslan c\u0259surlu\u011fu v\u0259 \u0259yilm\u0259zliyi \u0259sas c\u0259h\u0259tl\u0259r olaraq eyd edilir. G\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas H.Arasl\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cXaqani \u015eirvani\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201cT\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, \u201cAslan\u0131n erk\u0259yi, di\u015fisi olmaz\u201d m\u0259s\u0259lini \u015feirimizd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 Xaqani i\u015fl\u0259tmi\u015fdir.\u201d[10,43] Xaqani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda qad\u0131na, anaya x\u00fcsusi bir ehtiramla yana\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, anan\u0131n uca tutuldu\u011funu m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259n alim\u00a0 haql\u0131 olaraq, bunu t\u00fcrk t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc il\u0259, t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259dimd\u0259n g\u0259l\u0259n milli ail\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n dastan v\u0259 na\u011f\u0131llar\u0131nda, atalar s\u00f6z\u00fc v\u0259 bayat\u0131lar\u0131nda ana m\u00fc\u0259llim, psixoloq, b\u0259z\u0259n \u00f6vldlar\u0131n\u0131n yolunda c\u0259ngav\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc, h\u0259tta yeri g\u0259ldikd\u0259 t\u0259bibdir, bir s\u00f6zl\u0259\u00a0 f\u0259dakarl\u0131q v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259slik simvoludur. Do\u011fma v\u0259t\u0259nimiz v\u0259 dilimiz d\u0259 daim ana ad\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 an\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu c\u0259h\u0259tl\u0259r ist\u0259r divan \u015fairl\u0259rimizin ist\u0259rs\u0259 d\u0259 ozanlar\u0131m\u0131z\u0131n, el s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131z\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc parlaq \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda ana obraz\u0131n\u0131n ilk geni\u015f v\u0259 dol\u011fun t\u0259sviri Xaqani q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r, des\u0259k, yan\u0131lmar\u0131q. Do\u011frudur, \u015fairin s\u0131rf anas\u0131na h\u0259sr etdiyi \u015feir q\u0259sid\u0259 yox, qit\u0259 janr\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 ana xarakterinin milli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimiz\u0259 uy\u011fun olaraq b\u0259dii t\u0259qdimi diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 bilmir. Akademik H. Arasl\u0131n\u0131n bu bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259ri maraql\u0131d\u0131r: \u201c\u015eairin \u00f6z anas\u0131na olan m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, anaya m\u00fcq\u0259dd\u0259s varl\u0131q kimi yana\u015faraq ona bel\u0259 y\u00fcks\u0259k m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259si Az\u0259rbaycan xalq\u0131 dastanlar\u0131nda, x\u00fcsus\u0259n \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dda g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz \u201cAna haqq\u0131 Tanr\u0131 haqq\u0131d\u0131r\u201d h\u00f6km\u00fc il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir\u201d[10,43].\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Xaqaninin q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259 tez-tez rast g\u0259lin\u0259n\u00a0 b\u0259dii\u00a0 sual v\u0259 t\u0259krirl\u0259r \u015feird\u0259\u00a0\u00a0 x\u00fcsusi\u00a0 bir\u00a0\u00a0 b\u0259dii\u00a0\u00a0 m\u00fct\u0259nasiblik yarad\u0131r, onlara x\u0259lqilik b\u0259x\u015f edir. S\u00f6zl\u0259rin t\u0259krar\u0131ndan al\u0131nan c\u0259lbedici ah\u0259ng, t\u0259krir v\u0259 b\u0259dii\u00a0 suallar\u0131n\u00a0 i\u015fl\u0259nm\u0259\u00a0 t\u0259rzi,\u00a0 epitet\u00a0 v\u0259\u00a0 b\u0259dii\u00a0 \u0259sasland\u0131rmalar\u0131n\u00a0\u00a0 sad\u0259liyi,\u00a0 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Xaqani\u00a0 lirikas\u0131n\u0131n\u00a0 xalq\u00a0 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan\u00a0 qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 g\u00f6st\u0259rir. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n \u015fairin \u201c\u00c7\u00f6r\u0259k\u201d r\u0259difli q\u0259sid\u0259si diqq\u0259t\u0259layiqdir. \u015eeir h\u0259m forma, h\u0259m d\u0259 m\u0259zmun n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rini xat\u0131rlad\u0131r. Bel\u0259 ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259, folklorunda \u00e7\u00f6r\u0259yin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri oldu\u011fu m\u0259lumdur. \u00c7\u00f6r\u0259k m\u0259fhumu Az\u0259rbaycan \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn n\u00f6vl\u0259rind\u0259 &#8211;\u00a0 andlarda, bayat\u0131larda, atalar s\u00f6zl\u0259rind\u0259, alq\u0131\u015f v\u0259 qar\u011f\u0131\u015flarda, dastan v\u0259 na\u011f\u0131llarda \u00f6z\u00fcn\u0259 yer etmi\u015fdir. \u00c7\u00f6r\u0259k qazanc, ruzi-b\u0259r\u0259k\u0259t, qonaqp\u0259rv\u0259rlik, dostluq r\u0259mzi, and yeri say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi, h\u0259m d\u0259 acg\u00f6zl\u00fck v\u0259 tamahkarl\u0131\u011f\u0131n s\u0259b\u0259bi, minn\u0259t m\u0259nb\u0259yi, u\u011frunda yaltaql\u0131q edil\u0259n bir nem\u0259t, v\u0259zif\u0259, m\u0259ns\u0259b, pul kimi d\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Bu m\u0259nada \u015fairin s\u00f6z\u00fcged\u0259n q\u0259sid\u0259si \u00e7\u00f6r\u0259yin insan h\u0259yat\u0131ndak\u0131 yerini bir \u00e7ox aspektl\u0259rd\u0259 g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7irm\u0259y\u0259, onun m\u0259i\u015f\u0259t v\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fczd\u0259ki m\u00f6vqeyi \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir.<\/p>\n<p>\u0686\u0648\u0646 \u0622\u0628 \u0622\u0633\u06cc\u0627 \u0633\u0631 \u0645\u0646 \u062f\u0631 \u0646\u0634\u06cc\u0628 \u0628\u0627\u062f<\/p>\n<p>\u06af\u0631 \u067e\u06cc\u0634 \u06a9\u0633 \u062f\u0647\u0627\u0646 \u0634\u0648\u062f\u0645 \u0622\u0633\u06cc\u0627\u06cc \u0646\u0627\u0646[4,171]\n<p>Ba\u015f\u0131 c\u0259falar \u00e7\u0259kmi\u015f \u015fair \u00e7\u00f6r\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir daha kims\u0259y\u0259 a\u011f\u0131z a\u00e7mayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 vur\u011fulay\u0131r. O, d\u0259rin t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k \u00fcz\u00fcnd\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131n \u00f6n\u0259 \u0259yildiyini dil\u0259 g\u0259tirir. Beytin g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas alim\u00a0 M. \u018flizad\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n edil\u0259n b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 oxuyuruq:<\/p>\n<p>D\u00fc\u015fs\u00fcn ba\u015f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131 d\u0259yirman suyu kimi,<\/p>\n<p>A\u00e7sam a\u011f\u0131z, &#8220;\u00e7or\u0259k&#8221; des\u0259m, ey biv\u0259fa \u00e7or\u0259k![5,294]\n<p>Q\u0259sid\u0259nin davam\u0131nda \u015fair \u00f6z\u00fcn\u00fc c\u0259nn\u0259td\u0259n qovulmu\u015f Ad\u0259ml\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edir. Onun bu\u011fda \u00fcz\u00fcnd\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u00fcn is\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k ucbat\u0131ndan h\u00f6rm\u0259tsiz olub b\u0259laya d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc, \u00e7\u00f6r\u0259yin ona q\u0259nim k\u0259sildiyini dey\u0259n Xaqani yaz\u0131r:<\/p>\n<p>\u0622\u062f\u0645 \u0632 \u062c\u0646\u062a \u0622\u0645\u062f \u0648 \u0645\u0646 \u062f\u0631 \u0633\u0642\u0631 \u0634\u062f\u0645<\/p>\n<p>\u0627\u0648 \u062f\u0631 \u0628\u0644\u0627\u06cc \u06af\u0646\u062f\u0645 \u0648 \u0645\u0646 \u062f\u0631 \u0628\u0644\u0627\u06cc \u0646\u0627\u0646[4,171]\n<p>Beytin do\u011fma dilimiz\u0259 poetik t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 n\u0259z\u0259r yetir\u0259k:<\/p>\n<p>Ad\u0259m behi\u015fti t\u0259rk el\u0259di, m\u0259ns\u0259 yurdumu,<\/p>\n<p>Bu\u011fda ona q\u0259nim, m\u0259n\u0259 d\u0259 s\u0259n b\u0259la, cor\u0259k![5,294]\n<p>\u015eair bel\u0259c\u0259 b\u00fct\u00fcn q\u0259sid\u0259 boyu \u201c\u00e7\u00f6r\u0259y\u201din, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 minn\u0259tl\u0259 veril\u0259n \u00e7\u00f6r\u0259k v\u0259 m\u0259vacibin insana hans\u0131 m\u0259n\u0259vi \u0259ziyy\u0259t v\u0259 \u0259skiklikl\u0259r g\u0259tirdiyini, b\u0259z\u0259n onu al\u00e7alda bildiyini, yaltaqlanma\u011fa m\u0259cbur ed\u0259r\u0259k nam\u0259rdl\u0259rin \u0259li il\u0259 q\u00fcrurlu m\u0259rdl\u0259rin q\u0259lbind\u0259 yara a\u00e7d\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015fairi yurdundan did\u0259rgin sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 dil\u0259 g\u0259tirir. Xaqani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 bu kimi ictimai-\u0259xlaqi m\u00f6vzularda veril\u0259n mesajlara m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas alim H. Arasl\u0131n\u0131n qeydl\u0259rind\u0259 oxuyuruq: \u201cAyd\u0131nd\u0131r ki, burada \u015fairin \u00e7\u00f6r\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259ti r\u0259mzi m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. \u015eair \u201c\u00e7\u00f6r\u0259k\u201ds\u00f6z\u00fc alt\u0131nda maddi nem\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015f, tamah, varlanmaq h\u0259v\u0259sini b\u00fct\u00fcn yaranm\u0131\u015flar\u0131n faci\u0259sinin ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi saym\u0131\u015fd\u0131r.\u201d[1030] Xaqani q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k, bu\u011fda v\u0259 tax\u0131lla ba\u011fl\u0131 el m\u0259s\u0259ll\u0259rimiz\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r misralar\u00a0 vard\u0131r. Bu\u011fdan\u0131n hasilat\u0131, \u00e7\u00f6r\u0259yin \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirilm\u0259si v\u0259 bu kimi dig\u0259r sosial-m\u0259i\u015f\u0259t xarakterli prosesl\u0259rin \u015feird\u0259 t\u0259sviri \u015fairin m\u0259nsub oldu\u011fu xalq\u0131n \u0259m\u0259k m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tini, istehsalat \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, g\u00fcnd\u0259lik t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 \u0259ks etdirdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycanda, \u015eirvanda ata-babalar\u0131m\u0131z\u0131n tax\u0131l\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fu h\u0259m \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n, h\u0259m d\u0259 bu m\u00f6vzunu \u0259ks etdir\u0259n atalar s\u00f6zl\u0259rimizd\u0259n m\u0259lum olur. Xaqaninin \u201cPax\u0131llar\u0131 m\u0259z\u0259mm\u0259t\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 q\u0259sid\u0259sind\u0259 bu xalq m\u0259s\u0259ll\u0259rind\u0259n birinin ifad\u0259 olundu\u011funu g\u00f6rm\u0259k olar:<\/p>\n<p>\u06af\u0631 \u0646\u0627\u0646 \u0637\u0644\u0628 \u06a9\u0646\u0646\u062f \u062f\u0631 \u0645\u0646 \u0632\u0646\u0646\u062f \u0627\u0632 \u0622\u0646\u06a9<\/p>\n<p>\u0628\u06cc\u200c\u062f\u0627\u0646\u0647\u0654 \u0645\u0646 \u0622\u0628 \u0632\u062f\u0647 \u0627\u0633\u062a \u0622\u0633\u06cc\u0627\u0628\u0634\u0627\u0646[4,170]\n<p>Q\u0259sid\u0259d\u0259n misal g\u0259tiridiyimiz beytin dilimizd\u0259 poetik qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131na baxaq:<\/p>\n<p>Bir \u00e7\u00f6r\u0259k almaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr &#8211; hey d\u00f6y\u0259rl\u0259r qap\u0131m\u0131,<\/p>\n<p>Bir d\u0259yirman ust\u0259 getm\u0259zl\u0259r ki, yoxdur d\u0259nl\u0259ri.[5,285]\n<p>\u015eairin t\u0259nqid h\u0259d\u0259fi bo\u015f-bo\u015f dan\u0131\u015f\u0131b he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6rm\u0259y\u0259n, z\u0259hm\u0259tke\u015f insanlara pax\u0131ll\u0131q edib qara yaxma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259yinin b\u0259hr\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rik \u00e7\u0131xan m\u00fcft\u0259xorlard\u0131r. Beyt sanki a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 atalar s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u015feir t\u0259rzind\u0259 ifad\u0259sidir. D\u0259d\u0259-babalar\u0131m\u0131zdan biz\u0259 miras qalan h\u0259min el deyimind\u0259 deyilir:\u201cD\u0259yirmanda d\u0259ni olmayana un verm\u0259zl\u0259r\u201d[8,293] G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, \u015fair t\u0259nqid m\u00f6vzulu \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 ibr\u0259tamiz, \u00f6y\u00fcdverici xalq m\u0259s\u0259ll\u0259rind\u0259n gen-bol istifad\u0259 etmi\u015fdir. Xaqani q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259 folklorumuzda yer alan xalq inanclar\u0131na da rast g\u0259linir. Xalq aras\u0131nda quduzluq x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulmu\u015f insan\u0131n \u0259trafdak\u0131lara x\u0259t\u0259r yetirm\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcz\u0259rin\u0259 su t\u00f6k\u00fcl\u0259r\u0259k z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirildiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 inan\u0131\u015f m\u00f6vcuddur. \u015eairin q\u0259sid\u0259l\u0259rin birind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 i\u015far\u0259 etm\u0259si bel\u0259 bir s\u0131nanm\u0131\u015f inanc\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na \u0259n parlaq s\u00fcbutdur. \u201cZindandan \u015fikay\u0259t\u201d adl\u0131 bu q\u0259sid\u0259d\u0259 deyilir:<\/p>\n<p>\u0633\u06af \u062f\u06cc\u0648\u0627\u0646\u0647 \u067e\u0627\u0633\u0628\u0627\u0646\u0645 \u0634\u062f<\/p>\n<p>\u062e\u0648\u0627\u0628\u0645 \u0627\u0632 \u0686\u0634\u0645 \u0633\u06cc\u0644 \u0631\u0627\u0646 \u0628\u0631\u062e\u0627\u0633\u062a<\/p>\n<p>\u0633\u06af \u06af\u0632\u06cc\u062f\u0647 \u0632 \u0622\u0628 \u062a\u0631\u0633\u062f \u0627\u0632 \u0622\u0646<\/p>\n<p>\u062a\u0631\u0633\u0645 \u0627\u0632 \u0622\u0628 \u062f\u06cc\u062f\u06af\u0627\u0646 \u0628\u0631\u062e\u0627\u0633\u062a[4,26]\n<p>Q\u0259sid\u0259nin b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 deyilir:<\/p>\n<p>Bir quduz it zindanda ke\u015fik\u00e7im olmu\u015f m\u0259nim,<\/p>\n<p>A\u011flar gozumd\u0259n \u015firin yuxum qovulmu\u015f m\u0259nim.<\/p>\n<p>Sudan qorxar, dey\u0259rl\u0259r, quduz it qapm\u0131\u015f insan,<\/p>\n<p>Bunun\u00e7\u00fcndur ki, m\u0259n d\u0259 qorxuram g\u00f6z ya\u015f\u0131mdan.[5,261]\n<p>\u015eairin xiff\u0259t v\u0259 zill\u0259t dolu h\u0259bs h\u0259yat\u0131 ke\u00e7irm\u0259si b\u0259s deyilmi\u015f kimi, \u00fcst\u0259lik b\u0259dxasiyy\u0259tli \u00fczd\u0259niraq zindan ke\u015fik\u00e7isi d\u0259 \u0259zabke\u015f s\u0259n\u0259tkar\u0131n g\u00fcn\u00fcn\u00fc c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 \u00e7evirmi\u015fir. \u00d6z kobud davran\u0131\u015f\u0131 v\u0259 qaba r\u0259ftar\u0131 il\u0259 \u015fairi t\u0259ng\u0259 g\u0259tir\u0259n bu \u015f\u0259xs Xaqaninin s\u0259n\u0259t aynas\u0131nda quduz it obraz\u0131 il\u0259 \u0259ks olunur. \u015eair bu m\u0259lum misal\u0131 \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k m\u0259hbusluq taleyini, azadl\u0131\u011fa h\u0259sr\u0259t qald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnl\u0259rini dol\u011fun obrazl\u0131 dill\u0259 ifad\u0259 etm\u0259y\u0259 nail olur. Xaqani il\u0259 Nizami yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131 aras\u0131nda m\u00fcqayis\u0259 v\u0259 paralell\u0259r aparan professor N.Arasl\u0131 da h\u0259min c\u0259h\u0259tl\u0259ri diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259y\u0259r\u0259k yaz\u0131r: \u201cH\u0259r iki \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u00fcrk m\u0259i\u015f\u0259til\u0259 ba\u011fl\u0131 ifad\u0259l\u0259r\u0259, t\u00fcrk xalq m\u0259s\u0259ll\u0259ri v\u0259 atalar s\u00f6zl\u0259rinin farsca t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rin\u0259 tez-tez t\u0259sad\u00fcf edilir.\u201d[2,34] Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259hs etm\u0259k olar. Biz Xaqani q\u0259sid\u0259l\u0259rinin \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan qaynaqland\u0131\u011f\u0131 m\u0259qamlardan q\u0131saca b\u0259hs etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131q. G\u0259tiril\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa malik intibah \u015fairi olan Xaqaninin q\u0259sid\u0259l\u0259ri h\u0259m d\u0259 folklor izl\u0259rinin layiqli da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, xalq t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn g\u00f6st\u0259ricisid\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>K\u00f6n\u00fcl HACIYEVA<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130stifad\u0259 olunmu\u015f \u0259d\u0259biyyat:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>R\u00fcst\u0259mova A. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. I cild, Bak\u0131, \u201cElm\u201d, 2014<\/li>\n<li>\u018fd\u0259biyyat m\u0259cmu\u0259si. Bak\u0131, \u201cElm v\u0259 t\u0259hsil\u201d, 2017<\/li>\n<li>S\u0259f\u0259rli \u018f. Yusifli X. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixi. Bak\u0131, \u201cOzan\u201d, 2008<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/ganjoor.net\/khaghani\/divankh\/ghasidekh\">https:\/\/ganjoor.net\/khaghani\/divankh\/ghasidekh<\/a><\/li>\n<li>Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131, \u201cLider n\u0259\u015friyyat\u201d, 2004<\/li>\n<li>Atalar s\u00f6zl\u0259ri. Bak\u0131, \u201cNurlan\u201d, 2013<\/li>\n<li>\u0641\u0635\u0644 \u0646\u0627\u0645\u0647\u064f \u062a\u062d\u0642\u064a\u0642\u0627\u062a \u062a\u0645\u062b\u064a\u0644\u064a \u062f\u0631\u0627\u062f\u0628 \u0648\u0632\u0628\u0627\u0646 \u0641\u0627\u0631\u0633\u064a. \u062f\u0627\u0646\u0634\u06af\u0627\u0647 \u0622\u0632\u0627\u062f \u0627\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a- \u0648\u0627\u062d\u062f \u0628\u0648\u0634\u0647\u06311396 \u0628\u0647\u0627\u0631 \u067e.\u0634.31-\u0633.<\/li>\n<li>Atalar s\u00f6z\u00fc. Bak\u0131, \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131\u201d, 1981<\/li>\n<li>K\u0259ndli-Heris\u00e7i Q. Xaqani \u015eirvani(h\u0259yat\u0131, d\u00f6vr\u00fc, m\u00fchiti). Bak\u0131, \u201cElm\u201d, 1988<\/li>\n<li>\u00a0Arasl\u0131 H. Xaqani \u015eirvani. Bak\u0131, \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131\u201d, 1982<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"12300\">Yaz\u0131ya 899 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XAQANI Q\u018fS\u0130D\u018fL\u018fR\u0130ND\u018f FOLKLOR \u0130ZL\u018fR\u0130 Klassik \u015fairl\u0259rimizin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n m\u00fch\u00fcm rolu oldu\u011fu kimi, \u015fifahi xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n da m\u00fcst\u0259sna yeri vard\u0131r. Bel\u0259 ki, sad\u0259 xalq dili il\u0259 s\u00f6yl\u0259nmi\u015f, s\u0259mimiyy\u0259t timsal\u0131 olan layla v\u0259 bayat\u0131lar\u0131m\u0131z, q\u0259hr\u0259manl\u0131q ruhlu dastanlar\u0131mz, n\u0259sih\u0259t n\u00fcmun\u0259si olan atalar s\u00f6zl\u0259rimiz n\u0259sild\u0259n n\u0259sl\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi, h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc haqq\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n fikir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12300"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12300"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12300\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12302,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12300\/revisions\/12302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}