{"id":12865,"date":"2019-08-29T17:42:30","date_gmt":"2019-08-29T12:42:30","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=12865"},"modified":"2019-08-29T17:42:30","modified_gmt":"2019-08-29T12:42:30","slug":"vaqif-s%c9%99m%c9%99doglunun-y%c9%99hudi-mahnisi-rust%c9%99m-kamal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=12865","title":{"rendered":"Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flunun &#8220;y\u0259hudi mahn\u0131s\u0131&#8221; &#8211; R\u00fcst\u0259m Kamal"},"content":{"rendered":"<p style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/R\u00fcst\u0259m_Kamal-e1567082466130.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-12583 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/R\u00fcst\u0259m_Kamal-e1567082466130-300x199.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/R\u00fcst\u0259m_Kamal-e1567082466130-300x199.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/R\u00fcst\u0259m_Kamal-e1567082466130.jpg 360w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Y\u0259hudil\u0259r Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n h\u00fcdudlar\u0131nda n\u0259 vaxtdan g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b?<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">B\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259n b\u00f6y\u00fck did\u0259rginlik taleyini yaram\u0131\u015f, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd t\u0259r\u0259fin\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f bir xalq\u0131n faci\u0259sini, g\u00f6r\u0259s\u0259n, ilk d\u0259f\u0259 hans\u0131 \u015fairimiz \u00ab\u00fcr\u0259yinin qat\u0131ndan\u00bb ke\u00e7irib? Bilmir\u0259m. Bu m\u00f6vzuyla ba\u011fl\u0131 ilk a\u011fl\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u015feirind\u0259 y\u0259hudi teoloji, simvolik obrazlar\u0131n\u0131n mistik, enerjisidir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Molla P\u0259nah Vaqif \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259\u015fhur bir \u015fairini Musa K\u0259limullaha b\u0259nz\u0259tm\u0259si d\u0259 bu mifoloji yadda\u015fdan g\u0259lirdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Qaraba\u011f i\u00e7r\u0259 bir \u015fair k\u0259limullahi-Musad\u0131r,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Cavan\u015fir i\u00e7r\u0259 bir m\u00f6vzun bayati d\u0259sti beyzad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u0259l\u0259m q\u0259drin \u0259sayi-\u0259jdaha peyk\u0259rc\u0259 bilm\u0259kd\u0259<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">B\u0259ni-\u0130srail\u0259 ali-cavan\u015fir, y\u0259ni h\u0259mtad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">XIX\u00a0 \u0259srin sonu &#8211; XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131da y\u0259hudi \u00abRusiya imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259b\u0259\u0259si\u00bb olsa da, ya y\u0259hudi kimi, ya da t\u0259dric\u0259n rus m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin, rus dilinin da\u015f\u0131y\u0131s\u0131 kimi t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirdi. M\u0259hz Rusiya imperiyanda dil-\u0259d\u0259biyyat, dil-m\u0259d\u0259niyy\u0259ti konteksti onlara y\u0259hudi olduqlar\u0131n\u0131 unutdurmad\u0131. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, onlar\u0131n yerli dil v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 dialoqa girm\u0259sin\u0259 s\u0259rb\u0259st qovu\u015fmas\u0131na \u0259ng\u0259l t\u00f6r\u0259tdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Y\u00fcks\u0259k tolerantl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ad qazanm\u0131\u015f \u0259cdadlar\u0131m\u0131z y\u0259hudi soyda\u015flar\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131nda he\u00e7 vaxt Hamlet sual\u0131n\u0131 (\u00aby\u0259hudi olmaq v\u0259 olmamaq?\u00bb) qoymad\u0131\u2026 Bu, tariximizin q\u00fcrurverici s\u0259hif\u0259sidir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, obyektiv tarixi-m\u0259d\u0259ni, ictimai-siyas\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n Az\u0259rbaycanda iki m\u0259n\u0259vi \u2013 ruhani ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n \u2013 t\u00fcrk-islam v\u0259 y\u0259hudi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin \u00abcala\u011f\u0131\u00bb al\u0131nmad\u0131. Praqa kimi, bir ne\u00e7\u0259 dilin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin qov\u015fa\u011f\u0131nda olan Bak\u0131 \u00f6z Kafkas\u0131n\u0131 yeti\u015fdir\u0259 bilm\u0259di.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">T\u0259rc\u00fcm\u0259, \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259r sah\u0259sind\u0259 qon\u015fular\u0131m\u0131zla nisb\u0259td\u0259 y\u0259hudi \u0259silli rus \u015fairl\u0259rinin biz\u0259 xeyri olmad\u0131. XX\u00a0 \u0259srin 30-40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc poeziyas\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 v\u0259 t\u0259bli\u011fin\u0259 birinci s\u0131radan rus \u015fairl\u0259ri c\u0259lb edilmi\u015fdi. B.Pasternak\u0131n T.Tabidze, P.Ya\u015fvili, G.Leonidze v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 dostlu\u011fu h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00fcrc\u00fc ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n \u201ckulturoloji t\u0259k\u0259bb\u00fcr\u201dobyektidir. Osip Mandel\u015ftam \u201cD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc n\u0259sr\u201dind\u0259 \u00abpi\u015fik kimi qulaq c\u0131rmaqlayan erm\u0259ni nitqin\u00bbd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, amma \u0130r\u0259vanda t\u00fcrkc\u0259ni e\u015fitmirdi. B\u0259lk\u0259 \u015fair \u00abunudulmu\u015f dili\u00bbni xat\u0131rlay\u0131rd\u0131? \u0130ctimai-siyasi \u0259laq\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131na baxmayaraq, bu \u201c\u0259d\u0259bi-b\u0259dii m\u00fcbadil\u0259 indi d\u0259 davam edir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Amma n\u0259 k\u00f6hn\u0259 Bak\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259ri mehribanl\u0131\u011f\u0131, n\u0259 d\u0259 50-70-ci ill\u0259rin beyn\u0259lmil\u0259l, kosmopolit atmosferi Az\u0259rbaycan y\u0259hudi lirikas\u0131n\u0131, y\u0259ni y\u0259hudil\u0259rin yazd\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131 yaratmad\u0131. Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 y\u0259hudi poeziyas\u0131 inti\u015far tapmad\u0131. Poetik dill\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259si ba\u015f tutmad\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycan sovet \u015fairi xalqlar dostlu\u011funun parlaq n\u00fcmun\u0259si kimi m\u00fcsb\u0259t erm\u0259ni obraz\u0131n\u0131 yaratmaq e\u015fqin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. 1905 v\u0259 1918-ci ill\u0259rin qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rini, erm\u0259ni adl\u0131 i\u00e7imizd\u0259ki ilan\u0131n qara xisl\u0259tini unutdu, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda erm\u0259ni f\u0259al mifoloji obraza \u00e7evrildi. Bak\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi land\u00e7aft\u0131nda \u201cy\u0259hudi vadisi\u201d is\u0259 s\u0259ssiz-s\u0259mirsiz \u201cuzaq, ya\u015f\u0131l ada\u201d kimi qald\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yusif S\u0259m\u0259do\u011flu \u00abQ\u0259tl g\u00fcn\u00fc\u00bb roman\u0131n\u0131n personajlar sistemind\u0259 tatar Temir, erm\u0259ni Qriqor il\u0259 yana\u015f\u0131, y\u0259hudi h\u0259kim Berqman\u0131n da obraz\u0131n\u0131 yarad\u0131r. \u0130sa Mu\u011fannadan f\u0259rqli olaraq, Yusif S\u0259m\u0259do\u011flu romanda Berqmana y\u0259hudi oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u0130sa Mu\u011fannan\u0131n \u00ab\u0130deal\u00bb roman\u0131nda Yevrey obraz\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n konspiroloji ideyas\u0131na xidm\u0259t ets\u0259 d\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131 SafA\u011f t\u0259limind\u0259 \u0130sa pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 sevgi il\u0259 \u00abEySar\u00bb ad\u0131 il\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flunun poetik kosmosunda y\u0259hudi obrazlar\u0131n\u0131n f\u0259all\u0131\u011f\u0131 il\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Onun y\u0259hudi obrazlar\u0131 v\u0259 adlar\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 musiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu, \u015fairin konservatoriya t\u0259hsili il\u0259, pe\u015f\u0259kar piano\u00e7u f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259r ola bilir. Onun adlar\u0131n\u0131 x\u00fcsusi \u015f\u0259r\u0259fl\u0259ndirdiyi iki piano\u00e7u var. H\u0259r ikisin\u0259 \u015feir ihtaf edir: \u00abQoca Neyqauza\u00bb v\u0259 \u00abS.Rixter\u0259\u00bb.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">V.S\u0259m\u0259do\u011flu sevdiyi \u015fairl\u0259r aras\u0131nda Boris Pasternak\u0131n ad\u0131n\u0131 birincil\u0259r s\u0131ras\u0131nda \u00e7\u0259kir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u201cB.Pasternak v\u0259 V.S\u0259m\u0259do\u011flu \u201cm\u00f6vzusu ayr\u0131ca t\u0259dqiqat obyekti ola bil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ay Allah, k\u00f6m\u0259k et,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">k\u00f6m\u0259k et, \u00f6l\u00fcmd\u0259n \u0259vv\u0259l<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00e7\u0131xs\u0131n beynimd\u0259n<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">F\u00fczulinin,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Pasternak\u0131n \u015feirl\u0259ri\u2026<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bir xalq \u00f6z\u00fcn\u00fcn faci\u0259sini mahn\u0131s\u0131nda, musiqisind\u0259 ya\u015fada v\u0259 anlada bilir. \u00a0V.S\u0259m\u0259do\u011flunun \u00abK\u00f6hn\u0259 y\u0259hudi mahn\u0131s\u0131\u00bb adl\u0131 kinossenarind\u0259 (1971-ci il) qoca y\u0259hudi Azariy Mixaylovi\u00e7 Saraya (adlara fikir verin) \u0259ski bir mahn\u0131n\u0131n notunu verir, c\u0259bh\u0259d\u0259, \u0259sg\u0259rl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda oxumas\u0131n\u0131 ist\u0259yir: \u00abDa, do\u00e7enka, v lesu i zimoy. A do zimi b\u0131l proqrom, do\u00e7enka, sladenkaya moya, a u mamo\u00e7ki nikoqo, nikoqo krome menya ne b\u0131lo. A pryatalis m\u0131 v lesu. T\u0131 ne boysya, sirotka moya qolubaya, te boysya, vot koqda v lesu zavil perv\u0131y volk, ya zaplakal. Ved Azariy Mixaylovi\u00e7 toqda b\u0131l malenkim, slabenkim Zarikom, kotor\u0131y bol\u015fe vseqo v mire lyubil sladkie orexi. Vot ya i zaplakal. A, \u00e7to b\u0131 ya ne plakal, mamo\u00e7ka spela mne pesnyu. Vot etu samuyu pesnyu. Mne ee notami zapisal moy dvoyorodn\u0131y brat Dodik, pokoyn\u0131y David baron, otli\u00e7n\u0131y muz\u0131kant on b\u0131l, do\u00e7enka moya\u2026 Ya xo\u00e7u podarit etu pesnyu tebe, ved u tebya anqelskiy qoloso\u00e7ek, ya \u00e7asto slu\u015fayu tebya za stenoy\u2026 V\u0131u\u00e7i etu pesnyu. \u0130 esli v Belorussiyi, v lesu, zavoet volk, spoy, moya qolubenkaya, etu pesnyu, i volk ubejit. Eto staraya evreyskaya pesnya, kotoruyu boyatsya volki. Vse volki mira\u2026\u00bb<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flu \u00fc\u00e7\u00fcn \u00aby\u0259hudi mahn\u0131s\u0131\u00bb bir xalq\u0131n, bir insan\u0131n tale metaforas\u0131d\u0131r. D\u00fcnya v\u0259 insan tragizminin metaforas\u0131d\u0131r. \u00abY\u0259hudi melodiyas\u0131\u00bb itirilmi\u015f c\u0259nn\u0259tin nostaljisi, s\u00f6nm\u00fc\u015f \u00fcmidl\u0259r, qurumu\u015f g\u00f6zya\u015flar\u0131 dem\u0259kdir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bir \u015feirind\u0259 \u00aby\u0259hudi metaforalar\u0131\u00bb il\u0259 y\u00fckl\u0259nibdir &#8211; \u00abVaxt hettosu\u00bb, \u00abvaxt y\u0259hudisi\u00bb il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u00f6z\u00fclm\u0259z psixoloji durumu aras\u0131nda assoiativ \u0259laq\u0259 yarad\u0131r ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u015feir insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u00fcmidsizliyi haqq\u0131nda prit\u00e7a kimi d\u0259 s\u0259sl\u0259nir:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Gecikir qatar indi be\u015f saat<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Adamlar, s\u0259rni\u015fin yox,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">M\u0259hbus kimi dilxor,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">D\u0259rdli, \u00fcmidsiz.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Biz indi<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">yolun tutdu\u011fu<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">vaxt y\u0259hudisiyik.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">V\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f\u0131q,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Topla\u015fm\u0131\u015f\u0131q bir yana.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">On d\u00f6rd vaqonlu<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">vaxt hettosunda.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flu \u00fc\u00e7\u00fcn \u00aby\u0259hudi mahn\u0131s\u0131\u00bb b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131n\u0131n ya\u015fam faci\u0259sinin dissonans\u0131d\u0131rsa, h\u0259m d\u0259 \u00f6l\u00fcm v\u0259 h\u0259yat haqq\u0131nda h\u0259qiq\u0259tin ifad\u0259si idi: Var\u015fava hettosunda y\u0259hudinin son n\u0259\u011fm\u0259si v\u0259 Hz. \u0130san\u0131n \u00e7arm\u0131xda son s\u00f6z\u00fc eyni sirri agah edir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Qoy \u00f6l\u00fcmd\u0259n \u0259vv\u0259l<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">yad\u0131ma d\u00fc\u015fs\u00fcn<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Var\u015fava hettosunda oxunan<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">mahn\u0131lar\u0131n bilm\u0259diyim s\u00f6zl\u0259ri\u2026<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flu a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259nmi\u015fdi, m\u00fcalic\u0259sini \u0130sraild\u0259 davam etdirirdi. Onda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm: g\u00f6r\u0259s\u0259n, q\u00fcrb\u0259td\u0259, klinikan\u0131n p\u0259nc\u0259r\u0259sind\u0259n yen\u0259 o k\u00f6hn\u0259 y\u0259hudi mahn\u0131s\u0131n\u0131 e\u015fidirdimi? \u00d6mr\u00fcn\u00fcn son akkordlar\u0131 bu mahn\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rini unutdura bilm\u0259zdi\u2026<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">&#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"12865\">Yaz\u0131ya 521 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Y\u0259hudil\u0259r Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n h\u00fcdudlar\u0131nda n\u0259 vaxtdan g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b? B\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259n b\u00f6y\u00fck did\u0259rginlik taleyini yaram\u0131\u015f, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd t\u0259r\u0259fin\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f bir xalq\u0131n faci\u0259sini, g\u00f6r\u0259s\u0259n, ilk d\u0259f\u0259 hans\u0131 \u015fairimiz \u00ab\u00fcr\u0259yinin qat\u0131ndan\u00bb ke\u00e7irib? Bilmir\u0259m. Bu m\u00f6vzuyla ba\u011fl\u0131 ilk a\u011fl\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u015feirind\u0259 y\u0259hudi teoloji, simvolik obrazlar\u0131n\u0131n mistik, enerjisidir. Molla P\u0259nah Vaqif \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259\u015fhur bir \u015fairini Musa K\u0259limullaha [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12583,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12865"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12865"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12866,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12865\/revisions\/12866"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}