{"id":13003,"date":"2019-09-20T13:29:00","date_gmt":"2019-09-20T08:29:00","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=13003"},"modified":"2019-09-20T13:39:21","modified_gmt":"2019-09-20T08:39:21","slug":"kecmisd%c9%99n-g%c9%99l%c9%99c%c9%99y%c9%99-ged%c9%99n-metro-qatari-yaxud-d%c9%99y%c9%99r-m%c9%99s%c9%99l%c9%99si-%c9%99yyub-qiyas-qi-or-el","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=13003","title":{"rendered":"Ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 ged\u0259n metro qatar\u0131, yaxud d\u0259y\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259si&#8230; &#8211; \u018fyyub Q\u0130YAS (Qi Or El)"},"content":{"rendered":"<p style=\"color: #000000;\"><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/15542340_1303107363085020_3670700890733333836_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-13010\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/15542340_1303107363085020_3670700890733333836_n-300x300.jpg\" alt=\"15542340_1303107363085020_3670700890733333836_n\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/15542340_1303107363085020_3670700890733333836_n-300x300.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/15542340_1303107363085020_3670700890733333836_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/15542340_1303107363085020_3670700890733333836_n-50x50.jpg 50w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/15542340_1303107363085020_3670700890733333836_n.jpg 510w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>M\u0259nc\u0259, \u0259d\u0259biyyat &#8211; u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan, y\u0259ni na\u011f\u0131llardan ba\u015flay\u0131r. D\u00fcnya u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u00e7ox q\u0259dim tarixi var. \u015eifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndak\u0131 na\u011f\u0131llar, \u0259fsan\u0259l\u0259r buna s\u00fcbutdur. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131 \u00f6z \u00f6vladlar\u0131 &#8211; h\u0259r bir m\u00fcll\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi olan k\u00f6rp\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259d\u0259biyyat yaratma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 bir qayda olaraq v\u0259zif\u0259 bilib. D\u00fcnya tarixi inki\u015faf etdikc\u0259, \u0259d\u0259biyyat tarixi d\u0259 inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 olub v\u0259 zaman-zaman m\u00f6vzular \u00f6z klassik\u00a0 formas\u0131n\u0131 itir\u0259r\u0259k m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Art\u0131q u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n sehrli xal\u00e7a, sehrli g\u00fczg\u00fc, tilsimli alma a\u011fac\u0131, div, yeddiba\u015fl\u0131 \u0259jdaha d\u00f6vr\u00fc gerid\u0259 qal\u0131b v\u0259 bu g\u00fcn u\u015faqlar daha \u00e7ox virtual dikt\u0259l\u0259rin t\u0259siri il\u0259 formala\u015fan q\u0259hr\u0259manlarla maraqlan\u0131rlar. Burada bir ac\u0131nacaql\u0131 m\u0259qam da var, u\u015faqlar\u0131n sevdiyi h\u0259min o virtual q\u0259hr\u0259manlar, \u0259slind\u0259, yarad\u0131c\u0131 adamlar\u0131n, y\u0259ni \u0259dibl\u0259rin fantaziyas\u0131ndan do\u011fur, lakin u\u015faqlar kitab s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 yaranan v\u0259 ya\u015fayan h\u0259min q\u0259hr\u0259manlar\u0131 kitab s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n deyil, daha \u00e7ox komp\u00fcter oyunlar\u0131, filml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 tan\u0131y\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu g\u00fcn h\u0259r \u015fey marketinq xidm\u0259tl\u0259rinin s\u0259viyy\u0259si il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. \u00c7in durmadan m\u00fcxt\u0259lif u\u015faq geyiml\u0259ri istehsal ed\u0259r\u0259k d\u00fcnya bazarlar\u0131na idxal edir v\u0259 u\u015faqlar \u00f6z virtual q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n geyimind\u0259 \u015f\u0259kil \u00e7\u0259kdirm\u0259kd\u0259n xo\u015flan\u0131rlar. &#8220;H\u00f6r\u00fcm\u00e7\u0259k adam&#8221; (Spider-man), &#8220;\u0130ks adamlar&#8221;, &#8220;Betmen&#8221; v\u0259 s. Bunlar d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n u\u015faqlar\u0131n yuxuya getm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l dinl\u0259diyi m\u00fcasir na\u011f\u0131l q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n ad\u0131d\u0131r. Bu q\u0259hr\u0259manlar valideynl\u0259rin s\u00f6z bazas\u0131ndak\u0131, yadda\u015f bazas\u0131ndak\u0131 klassik u\u015faq q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 &#8211; M\u0259likm\u0259mm\u0259di, Divi, C\u0131rtdan\u0131, G\u00f6y\u00e7\u0259k Fatman\u0131&#8230; m\u0259\u011flub etdi. Bu q\u0259hr\u0259manlar (ingilis, amerikan supermenl\u0259r) \u00c7in istehsal\u0131 olan paltarlarla, komp\u00fcter oyunlar\u0131 il\u0259, \u00e7antalar\u0131n, u\u015faq k\u00f6yn\u0259kl\u0259rinin \u00fcst\u00fcnd\u0259ki \u015f\u0259kill\u0259rl\u0259 d\u00fcnyan\u0131 f\u0259th etdi v\u0259 biz d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olaraq, \u0259slind\u0259, h\u0259m d\u0259 arxas\u0131nda b\u00f6y\u00fck iqtisadi v\u0259 ticari maraqlar olan m\u00fcbariz\u0259d\u0259 (h\u0259r birimiz f\u0259rdi \u015f\u0259kild\u0259) m\u0259\u011flub olduq. Art\u0131q u\u015faqlar\u0131m\u0131z\u0131 geri qaytara bilm\u0259y\u0259c\u0259yik, b\u0259lk\u0259 he\u00e7 onlar\u0131 geri qaytarmaq laz\u0131m da deyil, amma \u00f6z yenimizi yaratma\u011f\u0131n vaxt\u0131 \u00e7at\u0131b, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7oxdan \u00e7at\u0131b.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycan yaz\u0131l\u0131 u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck tarixi v\u0259 \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri var. Bu bax\u0131mdan dahi N.G\u0259nc\u0259vinin &#8220;Sirl\u0259r x\u0259zin\u0259si&#8221; poemas\u0131ndak\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259tnl\u0259rin u\u015faqlar\u0131n qavraya bil\u0259c\u0259yi \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si, M.F\u00fczulinin &#8220;Meyv\u0259l\u0259rin s\u00f6hb\u0259ti&#8221; \u0259s\u0259rinin u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndak\u0131 yeri, daha sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan ba\u015flayan v\u0259 XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin ax\u0131rlar\u0131na q\u0259d\u0259r u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lan m\u0259tnl\u0259r son d\u0259r\u0259c\u0259 maraql\u0131d\u0131r. Mirz\u0259 C\u0259lilin v\u0259 \u018f.Haqverdiyevin, S.S.Axundovun v\u0259 A.\u015eaiqin, M.\u018f.Sabirin v\u0259 A.S\u0259hh\u0259tin bu istiqam\u0259td\u0259 ortaya qoydu\u011fu i\u015fl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 u\u015faqlar\u0131n diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Sovetl\u0259r s\u00fcqut ed\u0259nd\u0259n sonra n\u0259\u015friyyat i\u015find\u0259 ba\u015f qald\u0131ran dur\u011funluq 20 illik fasil\u0259 il\u0259 yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 vurdu. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 n\u0259\u015friyyat i\u015fi v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u00f6z\u00fc \u0259n geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n t\u0259bli\u011fat vasit\u0259l\u0259rind\u0259n biri say\u0131l\u0131rd\u0131 v\u0259 h\u0259r il d\u00f6vl\u0259t proqram\u0131 (ideoloji proqram) \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 onlarca kitab \u00e7ap olunur, azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131n ixtiyar\u0131na verilirdi. Bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifinin, m\u0259nim d\u0259 u\u015faql\u0131q d\u00f6vr\u00fcm o ill\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf etdiyind\u0259n bu bar\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n statistika t\u0259qdim ed\u0259 bil\u0259r\u0259m. Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131m v\u0259 evimiz \u015f\u0259h\u0259rin \u0259n iri kitab ma\u011fazas\u0131n\u0131n &#8211; &#8220;Bilik&#8221; ma\u011fazas\u0131 olan binan\u0131n yuxar\u0131 m\u0259rt\u0259b\u0259sind\u0259 idi. U\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn kitablar\u0131n qiym\u0259ti 5 q\u0259pikd\u0259n ba\u015flayaraq uzaq ba\u015f\u0131 1 rubla q\u0259d\u0259r olurdu. A4 formatl\u0131, r\u0259ngar\u0259ng ill\u00fcstrasiyalar\u0131 il\u0259 g\u00f6zox\u015fayan na\u011f\u0131l kitablar\u0131, heyvanlardan, qu\u015flardan b\u0259hs ed\u0259n r\u0259ngar\u0259ng bro\u015f\u00fcrl\u0259r, d\u00fcnya xalqlar\u0131 na\u011f\u0131llar\u0131 seriyas\u0131ndan m\u00fcxt\u0259lif kitablar kitab r\u0259fl\u0259rind\u0259 uzaqdan adam\u0131 c\u0259lb edirdi. M\u0259nim kitabxanam o ill\u0259rd\u0259n formala\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. A\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyim ki, \u0259lim\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n h\u0259r kitab\u0131 oxuyurdum. Sovet t\u0259bli\u011fat ma\u015f\u0131n\u0131 Leninin u\u015faql\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn sovet u\u015faqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ideal etmi\u015fdi v\u0259 m\u0259n h\u0259tta Mariya Prilejayevan\u0131n &#8220;Lenin \u00f6mr\u00fc&#8221; kitab\u0131n\u0131 (t\u0259xmin\u0259n 300 s\u0259hif\u0259lik kitab) da oxumu\u015fdum. A.S\u0259hh\u0259tin &#8220;Ko\u00e7&#8221; v\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan na\u011f\u0131llar\u0131&#8221; m\u0259nim \u0259n sevimli kitablar\u0131m idi. Daha sonra &#8220;Koro\u011flu&#8221; dastan\u0131 da bu s\u0131raya \u0259lav\u0259 olundu. \u018f.Haqverdiyevin &#8220;Xortdan\u0131n c\u0259h\u0259nn\u0259m m\u0259ktublar\u0131&#8221;, Mirz\u0259 C\u0259lilin &#8220;U\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn hekay\u0259l\u0259r&#8221;, A.\u015eaiqin &#8220;Qo\u00e7polad&#8221;, M.M\u00fc\u015ffiqin &#8220;\u015e\u0259ng\u00fcl\u00fcm&#8230;&#8221;, R.Rzan\u0131n &#8220;\u00c7\u00f6l qu\u015flar\u0131&#8221; kitablar\u0131 m\u0259nim m\u00fctali\u0259 v\u0259rdi\u015fimin formala\u015fmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynad\u0131. O d\u00f6vrd\u0259 Hikm\u0259t Ziyan\u0131n t\u0259msill\u0259ri, M.Namaz\u0131n u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259r d\u0259 maraqla qar\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131. Amma Zahid X\u0259lilin &#8220;Ball\u0131ca&#8221; (1981, Bak\u0131, &#8220;G\u0259nclik&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131) kitab\u0131 v\u0259 oraya daxl olan &#8220;Q\u0259lbinurun mac\u0259ralar\u0131&#8221; povesti fantastika v\u0259 mac\u0259ra \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n qap\u0131lar\u0131n\u0131 \u00fcz\u00fcm\u0259 a\u00e7d\u0131. M\u0259n bir-birinin ard\u0131nca &#8220;Robinzon Kruzo&#8221; (D.Defo), &#8220;Kapitan Qrant\u0131n u\u015faqlar\u0131&#8221; (J.Vern), &#8220;D\u0259fin\u0259l\u0259r adas\u0131&#8221; (R.Stivinson), &#8220;Ba\u015fs\u0131z atl\u0131&#8221; (M.Rid) kimi d\u00fcnya u\u015faq klassikas\u0131n\u0131 m\u00fctali\u0259 etdim. Buraya &#8220;Az\u0259rbaycan dastanlar\u0131&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan bayat\u0131lar\u0131&#8221; kimi kitablar\u0131 da \u0259lav\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. M\u0259nc\u0259, insan \u00f6z\u00fcn\u00fc formala\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fctali\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259si ke\u00e7m\u0259lidir, bu, yuxar\u0131da adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n kitablar yox, tamamil\u0259 ba\u015fqa siyah\u0131 da ola bil\u0259r, amma kitab oxumadan, \u00f6z\u00fc d\u0259 kitab oxuma\u011fa na\u011f\u0131ldan, mac\u0259radan ba\u015flamadan y\u00fcks\u0259k ideyalar haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 d\u0259ym\u0259z. &#8220;Don Kixot&#8221;, &#8220;Qulliverin mac\u0259ralar\u0131&#8221;, &#8220;Spartak&#8221;, &#8220;Ovod&#8221;, &#8220;\u015eaqren d\u0259risi&#8221; v\u0259 ba\u015fqa kitablar m\u00fctali\u0259 h\u0259zzinin zirv\u0259sidir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu g\u00fcn evl\u0259rd\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 yeti\u015fir v\u0259 h\u0259min u\u015faqlar sabah bizim onlardan sonra g\u0259l\u0259n n\u0259sill\u0259r\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 elm oyr\u0259d\u0259c\u0259k, x\u0259st\u0259xanada ona resept yazacaq, zavodda n\u0259s\u0259 istehsal ed\u0259c\u0259k, y\u0259ni bir s\u00f6zl\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259yi o u\u015faqlar idar\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259r, amma nec\u0259? \u018fg\u0259r bu g\u00fcn\u00fcn yeniyetm\u0259si v\u0259 g\u0259nci bir g\u00fcn g\u00f6zl\u0259rini a\u00e7anda hans\u0131sa metro stansiyas\u0131nda qatara minib, en\u0259rk\u0259n qula\u011f\u0131ndak\u0131 qulaqc\u0131qla g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259ks\u0259, o zaman m\u0259nim g\u0259l\u0259c\u0259k dediyim n\u0259sn\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r. Biz \u00f6vladlar\u0131m\u0131z\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 g\u00f6z\u00fc v\u0259 qula\u011f\u0131 a\u00e7\u0131q, \u00f6z\u00fc d\u0259 metro il\u0259 yox, ayaqyal\u0131n, piyada g\u00f6nd\u0259rm\u0259liyik. Onlar monitorla b\u0259rab\u0259r ka\u011f\u0131z\u0131n qoxusunu, m\u0259tb\u0259\u0259 r\u0259nginin qaras\u0131n\u0131 da hiss etm\u0259lidirl\u0259r. U\u015faqlar\u0131n\u0131za kitab oxumaq mara\u011f\u0131 a\u015f\u0131lay\u0131n, \u0259f\u0259ndil\u0259r! Onlar\u0131n cib telefonlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kontur alma\u011fa, ziyanl\u0131 qidalara pul x\u0259rcl\u0259m\u0259y\u0259 imkan tapd\u0131\u011f\u0131n\u0131z m\u0259qamda, h\u0259r ay 5-10 manat da kitaba pul ay\u0131r\u0131n, inan\u0131n, h\u0259m o 5-10 manat ail\u0259nizin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 qoydu\u011funuz kapitald\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Biz Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si il\u0259 bir yerd\u0259 s\u0259ras\u0259r 3 n\u0259sil itirdik. Bu, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck r\u0259q\u0259mdir v\u0259 burada valideynl\u0259ri, m\u00fc\u0259lliml\u0259ri, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 c\u0259miyy\u0259ti ittiham etm\u0259k haqs\u0131zl\u0131q olar. \u00c7\u00fcnki g\u00f6zl\u0259rimiz qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f ver\u0259n olaylar ittiham notlar\u0131n\u0131 bir k\u0259nara qoyma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir. \u00c7ad\u0131rlarda, qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259, yataqxana k\u00f6\u015f\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259hr\u0259man yeti\u015fdirm\u0259k \u00f6z\u00fc bir q\u0259hr\u0259manl\u0131qd\u0131r v\u0259 f\u0259xrl\u0259 dem\u0259k olar ki, yuxar\u0131da sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259kanlarda q\u0259hr\u0259manlar yeti\u015fdi. Min c\u00fcr m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 ged\u0259n, d\u0259rsl\u0259rini haz\u0131rlayanlar oldu v\u0259 onlar bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n faydal\u0131 i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurlar. Amma o \u015f\u0259raiti biz\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada c\u0259miyy\u0259t\u0259, \u0259trafa qisas\u00e7\u0131l\u0131qla baxan insanlar da verdi. Bu da t\u0259biidir. Art\u0131q \u015f\u0259rait d\u0259yi\u015fib. C\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131 yolunda yaranm\u0131\u015f s\u00fcni bo\u015fluqlar dolub, bu g\u00fcn n\u0259\u015friyyatlar m\u00fcxt\u0259lif adda, \u00f6z\u00fc d\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 keyfiyy\u0259tli, d\u00fcnya standartlar\u0131na uy\u011fun kitablar istehsal edir. B\u0259li, q\u0259sd\u0259n \u00e7ap edir yox, istehsal edir yaz\u0131ram.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u0259\u015friyyatlar haz\u0131r m\u0259hsullarla i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir, \u00e7\u00fcnki bu, iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n onlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015flidir. \u018fn az\u0131ndan m\u00fc\u0259llif\u0259 sifari\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn qonorar vermirl\u0259r. Haradasa, n\u0259\u015friyyatlar\u0131n a\u011f\u0131r iqtisadi durumunu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, buna m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada haqq qazand\u0131ra bil\u0259rik. \u00c7ap m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tinin bahal\u0131\u011f\u0131, \u00f6lk\u0259nin kitab ticar\u0259ti bazar\u0131ndak\u0131 m\u00f6vcud al\u0131c\u0131 q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 buna \u0259sas verir, amma bu m\u0259qamda, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, azya\u015fl\u0131 oxucular v\u0259 u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 &#8220;ziyanla i\u015fl\u0259yir&#8221;. Bir \u015feyi n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r, m\u00fc\u0259llifin \u0259mt\u0259\u0259si, onun istehsal\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259tndir. M\u00fc\u0259llifin (t\u0259bii, s\u00f6hb\u0259t pe\u015f\u0259karlardan gedir, \u015fair-operatorlardan, yaz\u0131\u00e7\u0131-baytarlardan, dramaturq-elektrikl\u0259rd\u0259n yox) ba\u015fqa qazanc yeri yoxdur v\u0259 o, yuxusuz gec\u0259l\u0259rinin, g\u0259rgin axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq ortaya qoydu\u011fu m\u0259tn\u0259 g\u00f6r\u0259 haqq\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r. Bizd\u0259 is\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u0259 \u0259ks\u0259r vaxtlarda xeyriyy\u0259\u00e7i kimi yana\u015f\u0131rlar. H\u0259r k\u0259s \u00f6z haqq\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir, i\u015f m\u00fc\u0259llif\u0259 \u00e7atanda \u00e7ox vaxt minn\u0259tl\u0259 deyirl\u0259r ki, imzan\u0131 reklam edirik. Bu, absurd yana\u015fma, \u00fcst\u0259lik, h\u0259m d\u0259 x\u0259st\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sidir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Son 5 ild\u0259 &#8220;Teas Press&#8221;, &#8220;Qanun&#8221;, &#8220;Bilik&#8221;, &#8220;Q\u0259l\u0259m&#8221;, &#8220;H\u0259d\u0259f&#8221;, &#8220;Altun kitab&#8221; v\u0259 ad\u0131n\u0131 unutdu\u011fum b\u0259zi n\u0259\u015friyyatlar\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k i\u015fi sevindiricidir. T\u0259bii, bel\u0259 olduqda m\u00fc\u0259llifl\u0259r d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etdiyi n\u0259\u015friyyata \u015f\u0259rait\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r etm\u0259lidirl\u0259r. Bu halda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 i\u015f birliyi daimi i\u015fl\u0259rin v\u0259 layih\u0259l\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r, lakin n\u0259\u015friyyatlar bu sah\u0259d\u0259 \u0259dal\u0259t prinsipl\u0259rin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259li, istedadl\u0131 imzalarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259lidirl\u0259r. Yaln\u0131z bu c\u00fcr yana\u015fma il\u0259 h\u0259m \u0259d\u0259biyyat, h\u0259m oxucu, h\u0259m d\u0259 t\u0259bii ki, n\u0259\u015friyyat \u00f6z\u00fc udar.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bizd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada m\u00fc\u0259llif h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 \u0259n\u0259n\u0259 hal\u0131n\u0131 al\u0131b. Bu is\u0259 daha \u00e7ox saytlarda hiss olunur. Saytlar a\u011f\u0131na-bozuna baxmadan ist\u0259nil\u0259n material\u0131 (x\u0259b\u0259rind\u0259n tutmu\u015f \u0259d\u0259biyyat\u0131na q\u0259d\u0259r) tirajlay\u0131rlar v\u0259 bu zaman onlara bir s\u00f6z dey\u0259n olmur. Sad\u0259c\u0259, istinad etdikl\u0259ri m\u0259nb\u0259ni g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 i\u015fl\u0259rini bitirirl\u0259r. \u018ff\u0259ndil\u0259r, bel\u0259 olmaz. Tutaq ki, m\u0259n &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221; il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir\u0259m v\u0259 orada yaz\u0131lar\u0131m \u00e7ap olunur. M\u0259n h\u0259min yaz\u0131lar\u0131 bir d\u0259f\u0259 \u00e7ap etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259zet\u0259 t\u0259qdim edir\u0259m v\u0259 bunun m\u00fcqabilind\u0259 qonorar al\u0131ram. Y\u0259ni m\u0259tnin (yaxud t\u0259rc\u00fcm\u0259 material\u0131n\u0131n) sahibi m\u0259n\u0259m v\u0259 m\u0259nim icaz\u0259m olmadan h\u0259min m\u0259tn ba\u015fqa m\u0259nb\u0259d\u0259 tirajlan\u0131rsa, bu zaman m\u00fctl\u0259q m\u0259nim (m\u00fc\u0259llifin) raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 (\u0259n az\u0131ndan etika xatirin\u0259 \u015fifahi raz\u0131l\u0131\u011f\u0131) al\u0131nmal\u0131d\u0131r v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 m\u0259tnin sahibin\u0259 simvolik d\u0259 olsa qonorar \u00f6d\u0259nm\u0259lidir. Yaln\u0131z bu halda biz m\u00fc\u0259llifl\u0259ri iqtisadi \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n xilas ed\u0259 bil\u0259rik v\u0259 inan\u0131n, yaln\u0131z bu halda ortaya daha maraql\u0131 m\u0259tnl\u0259r \u00e7\u0131xacaq. \u00c7\u00fcnki r\u0259qab\u0259t yaranacaq, sayt daha maraql\u0131 yaz\u0131n\u0131 tirajlama\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259c\u0259k v\u0259 m\u00fc\u0259llif daha maraql\u0131 m\u0259tn yazma\u011fa m\u0259cbur olacaq, \u0259ks halda, ay\u0131n sonunda hesab\u0131na pul g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259k. Bu prinsip b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Avropa, Amerika, Lat\u0131n Amerikas\u0131, yapon \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck u\u011furlara imza at\u0131b, m\u0259hz bu prinsip\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259r daha g\u0259rgin, r\u0259qab\u0259t prinsipi il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259s g\u00f6st\u0259ribl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259rd\u0259n m\u00fcsahib\u0259 alark\u0259n d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259m\u0259lidir. \u018fg\u0259r bir yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u00fcsahib\u0259 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 1-2 saat vaxt s\u0259rf edirs\u0259, buna g\u00f6r\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015f almal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki m\u00fcsahib\u0259 alan t\u0259r\u0259f bunu \u00f6z i\u015f qrafikini doldurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn edir, bu is\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin i\u015f qrafikin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259kl\u0259 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259lir. O \u015f\u0259raitd\u0259 qonorar iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259lidir v\u0259 bu, normalda bel\u0259 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bir q\u0259d\u0259r d\u0259 TV-l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131&#8230; Televiziya v\u0259 radio kanallar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif populyar verili\u015fl\u0259ri var v\u0259 h\u0259min verili\u015fl\u0259r \u00f6lk\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u00f6z reytinqi il\u0259 se\u00e7ilir. H\u0259min verili\u015fl\u0259rd\u0259 qonaq qismind\u0259 d\u0259v\u0259t alan \u0259d\u0259biyyat, elm adamlar\u0131ndan, sad\u0259c\u0259, efiri doldurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edirl\u0259r. B\u0259z\u0259n bu kateqoriya insanlar reklam m\u0259qs\u0259di il\u0259 efir\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa can atan h\u0259kim, m\u00fc\u011f\u0259nni, usta il\u0259 eyni g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu, teleradio haqq\u0131nda, m\u00fc\u0259llif h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda qanunlara birm\u0259nal\u0131 olaraq ziddir. D\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 yerind\u0259 efiri doldurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259v\u0259t olunan qona\u011fa 3-c\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li &#8220;k\u0259nar \u0259\u015fya&#8221; kimi yana\u015fm\u0131rlar. Adi bir misal g\u0259tirim: 2002-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131nda s\u0259f\u0259rd\u0259 olark\u0259n TRT kanal\u0131na d\u0259v\u0259t ald\u0131m v\u0259 teleseriallar, t\u00fcrk teleseriallar\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan tama\u015fa\u00e7\u0131s\u0131 m\u00f6vzusunda t\u0259xmin\u0259n 40 d\u0259qiq\u0259 s\u00f6hb\u0259t etdik. M\u0259ni kanalda qar\u015f\u0131layanda pasportumu alm\u0131\u015fd\u0131lar v\u0259 \u00e7\u0259kili\u015f ba\u015fa \u00e7atan kimi verili\u015fin prod\u00fcserinin ota\u011f\u0131na d\u0259v\u0259t olundum. Adam \u00fczrxahl\u0131q v\u0259 xeyli\u00a0 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr etdikd\u0259n sonra m\u0259n\u0259 900 TL qonorar verdi v\u0259 bu, o vaxt\u0131n kursu il\u0259 250 dollara q\u0259d\u0259r pul edirdi. M\u0259n demir\u0259m ki, kanal h\u0259r d\u0259v\u0259t etdiyi qona\u011fa 250 dollar \u00f6d\u0259m\u0259lidir, xeyr, amma yuxar\u0131da qeyd etdiyim kimi, simvolik \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259r olmal\u0131d\u0131r. Bu, kanallar\u0131n da n\u00fcfuzuna m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir ed\u0259r v\u0259 ortaya daha maraql\u0131 r\u0259qab\u0259t faktoru \u00e7\u0131xar. N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, d\u0259v\u0259t ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u0259min o reytinqli verili\u015fl\u0259rin apar\u0131c\u0131lar\u0131 hans\u0131 imtiyazlardan, maddi \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rd\u0259n yararlan\u0131rlar, o zaman m\u0259nim n\u0259 q\u0259d\u0259r haql\u0131 oldu\u011fumla raz\u0131la\u015fars\u0131z. TV-l\u0259r evl\u0259r\u0259 gedib verili\u015f \u00e7\u0259kirl\u0259r v\u0259 bu zaman ev sahibl\u0259ri x\u0259rc\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, \u0259n az\u0131ndan \u00e7ay s\u00fcfr\u0259si olsa bel\u0259, a\u00e7ma\u011fa m\u0259cbur olurlar. Lakin bu q\u0259tiyy\u0259n q\u0259buledilm\u0259zdir. \u018fg\u0259r bir yerd\u0259 verili\u015f \u00e7\u0259kirs\u0259ns\u0259, o yerin haqq\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259lis\u0259n! Film \u00e7\u0259kili\u015fl\u0259ri zaman\u0131 bir m\u0259kan icar\u0259y\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 m\u0259kan sahibin\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015f olur. Bir aktyor \u00e7\u0259kili\u015f\u0259 d\u0259v\u0259t al\u0131rsa, o g\u00fcn \u00e7\u0259kils\u0259 d\u0259, \u00e7\u0259kilm\u0259s\u0259 d\u0259 g\u00fcn\u00fc yaz\u0131l\u0131r, b\u0259s niy\u0259 efiri doldurma\u011fa d\u0259v\u0259t alan \u0259d\u0259biyyat (yarad\u0131c\u0131 adama) adam\u0131na o c\u00fcr yana\u015f\u0131lm\u0131r? N\u0130Y\u018f?! \u00c7\u00fcnki h\u0259r \u015feyd\u0259 \u015fou axtaran &#8220;\u0259dibl\u0259r&#8221; buna meyillidirl\u0259r, TV-y\u0259 d\u0259 bu s\u0259rf edir. M\u00fc\u011f\u0259nni efir\u0259 \u00e7\u0131xmaqla \u00f6z\u00fcn\u0259 toy &#8220;tutur&#8221;, b\u0259s yazar nec\u0259, oxucu tuta bilirmi? \u018fsla! Bunu yoluna qoyma\u011f\u0131n v\u0259 t\u0259nziml\u0259m\u0259yin \u00fcsulu var &#8211; QANUN q\u0259bul etm\u0259k. M\u00fctl\u0259q bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 qanun haz\u0131rlanmal\u0131 v\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan t\u0259tbiq edilm\u0259lidir. Bu g\u00fcn vergi islahatlar\u0131 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z m\u00fcsb\u0259t izl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir, \u0259min\u0259m ki, TV-l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131m m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 d\u0259 yax\u0131n zamanlarda h\u0259m teleradio \u015furas\u0131, h\u0259m m\u0259tbuat \u015furas\u0131, h\u0259m d\u0259 AYB (\u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131 v\u0259 ictimai birlikl\u0259r) ekspertl\u0259ri s\u0259viyy\u0259sind\u0259 konkret i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k. B\u0259lk\u0259 d\u0259 ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n vergid\u0259n azadolma qaydalar\u0131 t\u0259tbiq edil\u0259c\u0259k ki, bu da m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada t\u0259r\u0259fl\u0259rin maliyy\u0259-iqtisadi durumunun normalla\u015fmas\u0131na stimul ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Qay\u0131daq \u0259d\u0259biyyata &#8211; a\u011fr\u0131l\u0131 yerimiz\u0259. Yuxar\u0131da qeyd etdiyim m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 bir d\u0259 k\u0259nardan baxanda g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, h\u0259l\u0259 ki yaln\u0131z n\u0259\u015friyyat sah\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259rl\u0259 i\u015f v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r var, qalan sah\u0259l\u0259rd\u0259 &#8220;istismar&#8221; davam edir. \u018fn populyar verili\u015fl\u0259rin, \u0259n m\u0259\u015fhur saytlar\u0131n da h\u0259l\u0259 ki \u00f6z &#8220;t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131na&#8221; pul \u00f6d\u0259m\u0259k fikri yoxdur, sad\u0259c\u0259, onlardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 \u00f6zl\u0259ri qazanmaq ist\u0259yirl\u0259r, bu is\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n n\u00fcfuzdan d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 stimul verir. \u018ff\u0259ndil\u0259r, bir \u015feyi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcn, atalar\u0131m\u0131z\u0131n yax\u015f\u0131 misal\u0131 var, &#8220;ucuz \u0259tin \u015forbas\u0131 olmaz&#8221;. Biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc kimins\u0259 verili\u015find\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259kl\u0259 tan\u0131tmaq yolu tutmu\u015fuqsa, vayyyy&#8230; T\u0259bii ki, oxucu olmayacaq.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Pul verib ald\u0131\u011f\u0131m kitablarla, h\u0259diyy\u0259 olunan kitablar\u0131n f\u0259rqi. Pul verib ald\u0131\u011f\u0131m kitablar\u0131 daha tez oxuma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram, \u00e7\u00fcnki verdiyim pulun d\u0259y\u0259rini bilir\u0259m. D\u0259y\u0259rimizi bil\u0259k, \u0259f\u0259ndil\u0259r, d\u0259y\u0259rimizi&#8230;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">2-3 sentyabr 2019<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">m\u0259nb\u0259: &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"13003\">Yaz\u0131ya 501 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259nc\u0259, \u0259d\u0259biyyat &#8211; u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan, y\u0259ni na\u011f\u0131llardan ba\u015flay\u0131r. D\u00fcnya u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u00e7ox q\u0259dim tarixi var. \u015eifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndak\u0131 na\u011f\u0131llar, \u0259fsan\u0259l\u0259r buna s\u00fcbutdur. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131 \u00f6z \u00f6vladlar\u0131 &#8211; h\u0259r bir m\u00fcll\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi olan k\u00f6rp\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259d\u0259biyyat yaratma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 bir qayda olaraq v\u0259zif\u0259 bilib. D\u00fcnya tarixi inki\u015faf etdikc\u0259, \u0259d\u0259biyyat tarixi d\u0259 inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 olub v\u0259 zaman-zaman [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13010,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[16,17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13003"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13003"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13011,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13003\/revisions\/13011"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}