{"id":13221,"date":"2019-10-26T01:36:47","date_gmt":"2019-10-25T20:36:47","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=13221"},"modified":"2019-10-27T18:34:55","modified_gmt":"2019-10-27T14:34:55","slug":"bilal-alarli-sandiqdan-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=13221","title":{"rendered":"Bilal ALARLI &#8211; &#8220;ROMAN HAQQINDA ROMAN&#8221;"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/bilal-alarli.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-6310\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/bilal-alarli-300x287.jpg\" alt=\"bilal alarli\" width=\"300\" height=\"287\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/bilal-alarli-300x287.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/bilal-alarli.jpg 506w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\u00a0<\/strong><strong>ROMAN HAQQINDA ROMAN,<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><em>yaxud Qalib \u015e\u0259fah\u0259tin \u201cSand\u0131\u011f\u201d\u0131ndan \u00e7\u0131xanlar<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><em>H\u0259m n\u0259sr yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, h\u0259m d\u0259 \u015feirl\u0259ri il\u0259 oxucular\u0131n\u0131n q\u0259lbini ovsunlayan q\u0259l\u0259m adamlar\u0131ndan biri Qalib \u015e\u0259fah\u0259t (Ba\u011f\u0131rov Qalib Xanoy o\u011flu) haz\u0131rda h\u0259kim-kardioloq v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yir v\u0259 ehtiyatda olan tibb xidm\u0259ti kapitan\u0131d\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycandan k\u0259narda da i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb.<\/em><\/p>\n<p><em>Qalib \u015e\u0259fah\u0259tin yenic\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cSand\u0131q\u201d roman\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin davam\u0131d\u0131r v\u0259 n\u0259srsev\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bir t\u00f6hf\u0259dir. Roman Qaraba\u011f m\u00f6vzusundad\u0131r, lakin \u0259n\u0259n\u0259vi b\u0259dii yana\u015fmalardan f\u0259rqlidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259s\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 ya\u015fl\u0131 erm\u0259ni qad\u0131n\u0131n\u0131n daxili iztirablar\u0131 dol\u011fun boyalarla verilmi\u015f, k\u00f6rp\u0259 u\u015fa\u011f\u0131 atas\u0131 t\u00fcrk oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 oda atan erm\u0259nil\u0259rin v\u0259h\u015filiyi t\u0259svir olunmu\u015fdur. T\u0259kc\u0259 bu par\u00e7adan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, \u201cSand\u0131q\u201d roman\u0131 nec\u0259 maraql\u0131 s\u00fcjet v\u0259 kompozisiya \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. <\/em><em>\u00d6z\u00fcn\u00fc qalib sayan xalq\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si qalib hissl\u0259rl\u0259 ya\u015fam\u0131r, o daim qorxu alt\u0131ndad\u0131r, hadis\u0259l\u0259rin sonunun onlar\u0131n xeyirin\u0259 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 f\u0259hml\u0259 duyur v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 narahat olur. He\u00e7 n\u0259y\u0259 inam\u0131m qalmay\u0131b m\u0259nim, bu g\u00fcnd\u0259n sabaha etibar yoxdur, he\u00e7 n\u0259y\u0259 bir damc\u0131 da olsun \u00fcmid\u00a0 b\u0259sl\u0259mir\u0259m, dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Hadis\u0259l\u0259rin hans\u0131\u00a0 yana y\u00f6n al\u0131b ged\u0259c\u0259yi d\u0259\u00a0 m\u0259lum deyil. Har\u0131nlam\u0131\u015f yek\u0259ba\u015flar, yek\u0259qar\u0131nlar, g\u00f6n\u00fcqal\u0131nlar sad\u0259 insanlar\u0131n taleyin\u0259 bigan\u0259dirl\u0259r. \u00c7ox maraql\u0131d\u0131r ki, bu narahat\u00e7\u0131l\u0131q \u0259s\u0259rin b\u00fct\u00fcn erm\u0259ni q\u0259hr\u0259manlar\u0131nda var, sanki onlar\u0131 gizli bir \u0259l i\u00e7\u0259rid\u0259n tutub silk\u0259l\u0259yir. \u00c7\u00fcnki onlar yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r ki, m\u00fcharib\u0259ni t\u00f6r\u0259d\u0259n v\u0259 indi at oynadan h\u0259min har\u0131nlar \u00e7\u0259tin\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 ancaq \u00f6zl\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259c\u0259kl\u0259r: <\/em>\u201cBa\u015flar\u0131 \u00f6zl\u0259rinin \u00f6z hay\u0131na el\u0259 qar\u0131\u015facaq ki, k\u0259nardak\u0131lar tam yaddan \u00e7\u0131xacaq. Laz\u0131m olarsa lap qa\u00e7acaqlar.\u00a0 Qaraba\u011f da yadlar\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k. G\u00fcya onlara Qaraba\u011f laz\u0131md\u0131r? Yox, onlara Qaraba\u011f laz\u0131m deyil! Onlara kimins\u0259 buyru\u011funda durub qar\u0131n dolusu yem\u0259k laz\u0131md\u0131r. Qorxaqd\u0131lar, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7ox qorxaqd\u0131lar\u201d.<em>\u00a0 \u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0 Do\u011frudan da, qorxaqdan h\u0259r \u015fey g\u00f6zl\u0259m\u0259k olar. \u00c7\u00fcnki qorxa\u011fa n\u0259 torpaq, n\u0259 d\u0259 v\u0259t\u0259n laz\u0131md\u0131r: <\/em>\u201cQorxa\u011fa ist\u0131 qucaq laz\u0131md\u0131r. Kimins\u0259 quca\u011f\u0131nda oturub ist\u0259dikl\u0259rin\u0259 nail olsunlar. Kimins\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda quyru\u011funu bulay\u0131b bir t\u0259h\u0259r\u00a0 ba\u015flar\u0131n\u0131 gir\u0259l\u0259sinl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p><em>El\u0259 bilir\u0259m, bu motiv oxucuda \u201cSand\u0131q\u201d roman\u0131na maraq oyada bildi. B\u0259ri ba\u015fdan deyim ki, \u201cSand\u0131q\u201d oxucular\u0131 Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 hadis\u0259l\u0259rin gizli m\u0259qamlar\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f ed\u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir romand\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 insan faci\u0259si dan\u0131lmaz faktlarla obrazla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. \u018fd\u0259bi q\u0259hr\u0259man qalibdir, ancaq onun itkil\u0259ri q\u0259l\u0259b\u0259nin g\u0259tirdiyi sevincd\u0259n \u00e7oxdur. Maraql\u0131s\u0131 da budur ki, insan itirm\u0259y\u0259 v\u0259rdi\u015f edir, m\u00fcharib\u0259nin s\u0259rt qanunlar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda aciz qal\u0131b, bu itkil\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015f\u0131r, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc m\u00fchitin yaz\u0131lmam\u0131\u015f qanunlar\u0131 il\u0259 ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum edilir. \u0130nsanlar d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r, onlar\u0131 ba\u015fqa \u015feyl\u0259r maraqland\u0131rm\u0131r, daha do\u011frusu, haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259li ba\u015fqa n\u0259 varsa, d\u00f6y\u00fc\u015f an\u0131nda unudulur. D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc onu n\u0259 g\u00f6zl\u0259diyini d\u0259 bilmir. D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra a\u011fr\u0131l\u0131-ac\u0131l\u0131 hadis\u0259l\u0259ri xat\u0131rlama\u011fa ba\u015flay\u0131r v\u0259 anlay\u0131r ki, m\u00fcharib\u0259 insan \u00fc\u00e7\u00fcn, el\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u0259rsdir. O d\u0259rsd\u0259 itirdiyi qazand\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7oxdur. \u018fn yax\u0131n silahda\u015flar\u0131n\u0131, dostlar\u0131n\u0131 itir\u0259-itir\u0259 gedir. \u018flb\u0259tt\u0259, bu, f\u0259rdin m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259dir. <\/em><\/p>\n<p><em>\u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131 erm\u0259ni d\u0259 olsa, insand\u0131r v\u0259 m\u00fcharib\u0259 ona da yaralar vurur. M\u00fcharib\u0259nin a\u011flatd\u0131\u011f\u0131 insanlar \u00e7oxdur, x\u0259yallar\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131na u\u00e7urdu\u011fu insanlar says\u0131z-hesabs\u0131zd\u0131r. Onlar m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra yaranm\u0131\u015f xarabal\u0131qlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 yer axtar\u0131rlar, lakin rahatl\u0131q tapa bilmirl\u0259r.<\/em><\/p>\n<p><em>Roman\u0131n m\u0259zmunu art\u0131q m\u00fcharib\u0259nin dayand\u0131\u011f\u0131, at\u0259\u015fk\u0259s elan olundu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259 Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259ni \u0259silli \u201cq\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u201d g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fcharib\u0259 davam etm\u0259s\u0259 d\u0259, \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 ba\u015f al\u0131b gedir, intiharlar adi hala \u00e7evrilir. Zori Balayan\u0131n anas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri, zabitl\u0259rin dialoqu, c\u0259bh\u0259 x\u0259ttinin t\u0259sviri, h\u0259tta ha\u015fiy\u0259l\u0259r v\u0259 ba\u015fqa hadis\u0259l\u0259r m\u0259zmunu tamamlay\u0131r. M\u00fc\u0259llif q\u0259hr\u0259man\u0131n \u00e7\u0131x\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131, labirintini dol\u011fun, inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edir: \u00d6z\u00fcn\u0259 verdiyi suallara cavab tapa bilmirdi. Cavablar sanki kilidl\u0259nib bo\u011faz\u0131nda qal\u0131rd\u0131. Fikir, x\u0259yal z\u0259h\u0259rli ilan kimi i\u00e7ind\u0259 g\u0259zib dola\u015f\u0131rd\u0131: <\/em>\u201cB\u0259lk\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcm bu suallar\u0131n cavab\u0131 olsayd\u0131, rahatlanard\u0131m. Amma \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf,\u00a0 bu suallar\u0131n\u00a0 cavab\u0131 olmay\u0131b v\u0259 he\u00e7 vaxt\u0131 da olmayacaq!\u201d<\/p>\n<p><em>Do\u011frudan da, sars\u0131d\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rdir, insan\u0131 daxild\u0259n silk\u0259l\u0259y\u0259n fikirl\u0259rdir. D\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r onu a\u011fu\u015funa al\u0131b, f\u0131rt\u0131na qay\u0131\u011f\u0131 at\u0131b-tutdu\u011fu kimi yerind\u0259n oynad\u0131r: <\/em>\u201cHa fikirl\u0259\u015fir\u0259m, ha d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m, yen\u0259 bir do\u011fru-d\u00fczg\u00fcn yol tapa bilmir\u0259m ki, bilmir\u0259m. Buras\u0131n\u0131 da g\u00f6rd\u00fcm, dem\u0259k,\u00a0 burda bel\u0259ymi\u015f, insan\u0131n insan kimi bir ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n yoxdu. He\u00e7 insan\u0131 insan kimi ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259sinl\u0259r, b\u0259s, milli t\u0259s\u00fcbke\u015flik deyil\u0259n bir anlam var idi, o harda qald\u0131. Biz\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 h\u0259r \u015fey na\u011f\u0131l imi\u015f, biz na\u011f\u0131llara inanm\u0131\u015f\u0131q. Adam d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 lap d\u0259li olmaq h\u0259ddin\u0259 g\u0259lib \u00e7at\u0131r. Niy\u0259 bu oyunlar bizim kiml\u0259rin ba\u015f\u0131nda \u00e7atlamal\u0131d\u0131r? Niy\u0259 biz oyunlar\u0131n qurban\u0131na \u00e7evrilm\u0259liyik? Oyunun \u0259sas oyun\u00e7ular\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 oyundan k\u0259narda qal\u0131r, bizim kimil\u0259ri qurbanl\u0131q qoyun kimi qaba\u011fa verirl\u0259r. Niy\u0259? Niy\u0259 ax\u0131, bel\u0259 olmal\u0131d\u0131r? M\u00fcharib\u0259 bizim n\u0259yimiz\u0259 g\u0259r\u0259kdir?\u201d<\/p>\n<p><em>Dig\u0259r q\u0259hr\u0259manlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri d\u0259 Anu\u015f xalan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rind\u0259n geri qalm\u0131r. \u201cQ\u0259hr\u0259manlardan\u201d biri kimins\u0259\u00a0 haqq\u0131nda ciddi \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb da\u015f\u0131n\u0131r, \u00f6z al\u0259mind\u0259\u00a0 onun \u00e7at\u0131\u015fmayan \u0259lam\u0259tini qabard\u0131r, \u00e7al\u0131\u015f\u0131r h\u0259min adama o pirizmadan yana\u015fs\u0131n. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r reall\u0131qdan qidalan\u0131r: <\/em>\u201cOnsuz da toyuq c\u00fcc\u0259si kimi g\u00fcnd\u0259 biri, ikisi, ya azardan-bezardan, ya da d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259sind\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131 yer\u0259 qoyur. Bel\u0259 \u015feyl\u0259r\u0259\u00a0 biz \u00e7oxdan v\u0259rdi\u015f el\u0259mi\u015fik.\u00a0 \u0130ndi el\u0259 bir zamand\u0131r ki, he\u00e7 kim, he\u00e7 kimin \u00f6l\u00fcs\u00fcn\u00fc a\u011flam\u0131r. H\u0259r\u0259 \u00f6z ba\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ibinini qoruyur. El\u0259 bir zamanda ya\u015fay\u0131r\u0131q ki, qarda\u015f qarda\u015f\u0131n\u00a0 \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 yanm\u0131r, h\u0259l\u0259 yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 k\u00fcr\u0259yind\u0259n vurur\u201d.<\/p>\n<p><em>Roman\u0131n m\u00fc\u0259llifi oxucusuna \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259diyi fikri obraz\u0131n dili il\u0259 daha rahat deyir. Ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259hr\u0259manlar\u0131n d\u0259rdi eynidir, onlar m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar, m\u00fcharib\u0259 bitm\u0259yib v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f hadis\u0259l\u0259r qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r. H\u0259lak olanlar\u0131 Yerevana \u00e7atd\u0131ran s\u00fcr\u00fcc\u00fc Xorenin d\u0259rdi a\u011f\u0131r olsa da, o \u00f6z i\u015finin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lir, amma yen\u0259 ortaya narahatedici m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00e7\u0131x\u0131r: <\/em>\u201cH\u0259r \u00f6l\u0259nl\u0259 \u00f6l\u0259si deyils\u0259n ki! M\u00fcharib\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n kef\u0259-dama\u011fa g\u0259lmir ki, \u00f6l\u00fcb-\u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 g\u0259lir. \u00d6ld\u00fc, apar\u00a0 \u00f6l\u00fcs\u00fcn\u00fc yiy\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131r, v\u0259ssalam. S\u0259nin i\u015fin, ancaq \u00a0bundan ibar\u0259tdir\u201d.<\/p>\n<p><em>Oxucu roman\u0131n dilind\u0259 maraql\u0131 m\u0259qamlarla qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, b\u0259zi c\u00fcml\u0259l\u0259r \u015fifahi nitqd\u0259 oldu\u011fu kimi verilib. \u018flb\u0259tt\u0259, bu, \u0259s\u0259r\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131q g\u0259tirmir, \u0259ksin\u0259, hissi, h\u0259y\u0259can\u0131 art\u0131r\u0131r, inversiativ ifad\u0259ni z\u0259nginl\u0259\u015fdirir: <\/em>\u201cG\u0259r\u0259k insan\u0131n yan\u0131nda candan yanan\u0131 olsun. G\u0259r\u0259k insan\u0131n \u00e7\u0259tin anlar\u0131nda\u00a0 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir adam\u0131 olsun\u201d.<em> Bu c\u00fcml\u0259l\u0259r \u0259slind\u0259 bel\u0259 olmal\u0131d\u0131r: <\/em>\u201c\u0130nsan\u0131n yan\u0131nda candan yanan\u0131 olsun g\u0259r\u0259k. \u0130nsan\u0131n \u00e7\u0259tin anlar\u0131nda\u00a0 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir adam\u0131 olsun g\u0259r\u0259k\u201d.<em> M\u0259tnd\u0259 \u201cG\u0259r\u0259kdir ki\u201d d\u0259 yaz\u0131b c\u00fcml\u0259l\u0259ri m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdirm\u0259k olar. Amma g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, m\u0259nim \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklik c\u0259hdim u\u011fursuz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u0259n d\u00fczg\u00fcn ifad\u0259 formas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259llif \u00f6z\u00fc se\u00e7ib.<\/em><\/p>\n<p><em>Q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n psixoloji durumunu ustal\u0131qla t\u0259svir ed\u0259n m\u00fc\u0259llif\u00a0 b\u00fct\u00fcn bu hallar\u0131n inams\u0131zl\u0131qdan ba\u015f verdiyini bildirir. Onun t\u0259svirl\u0259ri o q\u0259d\u0259r dol\u011fundur ki, h\u0259tta oxucuya siray\u0259t edir: <\/em>\u201cG\u0259misi d\u0259ryada batm\u0131\u015f kimi \u00e7ox g\u0259rgin bir g\u00f6rk\u0259m alm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 Qa\u015f-qaba\u011f\u0131n\u0131 sallam\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 Gilasa b\u0259nz\u0259r x\u0131rda\u00a0 g\u00f6zl\u0259ri g\u00f6z qapaqlar\u0131n\u0131n aras\u0131ndan quyuya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f kimi sozal\u0131rd\u0131.<strong>\u00a0<\/strong>Diqq\u0259tl\u0259 baxd\u0131qda g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u0259zimi\u015f\u00a0 kimiydi, z\u0259if par\u0131lt\u0131\u00a0 g\u00f6z\u0259 \u00e7arp\u0131rd\u0131. G\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc sif\u0259tind\u0259 donmu\u015f, yanaqlar\u0131nda qrov kimi qalm\u0131\u015fd\u0131. \u0130\u00e7\u0259risind\u0259 bir istirab, a\u011fr\u0131 ba\u015f qald\u0131rm\u0131\u015f kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Sevinc el\u0259 bil onu \u00e7oxdan t\u0259rk etmi\u015fdi. \u0130\u00e7ind\u0259 h\u0259r \u015feyin \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc z\u0259nn\u00a0 edirdi\u201d.<\/p>\n<p><em>\u00dcmumilikd\u0259 romanda t\u0259bi\u0259t t\u0259svirl\u0259ri h\u0259dd\u0259n zayad\u0259dir, m\u0259n dey\u0259rdim ki, b\u0259lk\u0259 d\u0259 t\u0259svir olunan hadis\u0259l\u0259rin m\u00fcqabilind\u0259 bir q\u0259d\u0259r \u00e7oxdur, ancaq oxucu bu \u00e7oxlu\u011fu hiss etmir, \u00e7\u00fcnki t\u0259svir olunan t\u0259bi\u0259t Qaraba\u011f\u0131n f\u00fcsunkar relyefi, co\u011frafi m\u0259nz\u0259r\u0259sidir. H\u0259tta m\u00fc\u0259llif obyektin (m\u0259s\u0259l\u0259n, hospital\u0131n) \u00f6n\u00fcnd\u0259ki, arxas\u0131ndak\u0131, sa\u011f\u0131ndak\u0131 v\u0259 solundak\u0131 t\u0259bi\u0259t m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rini q\u0259rib\u0259 bir alud\u0259likl\u0259 qabartma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u018fg\u0259r s\u00f6hb\u0259t yoldan gedirs\u0259, yolun sa\u011f\u0131, solu, h\u0259tta hamar, yaxud k\u0259l\u0259-k\u00f6t\u00fcr olub-olmamas\u0131 \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131r. Adama el\u0259 g\u0259lir ki, m\u00fc\u0259llifin t\u0259svir etdiyi m\u0259kanda ha\u00e7ansa olub, ha\u00e7ansa bu a\u011faclar\u0131, \u00e7ay\u0131, yamac\u0131 g\u00f6r\u00fcb, ha\u00e7ansa bu yoldan ke\u00e7ib gedib v\u0259 indi t\u0259krar h\u0259min s\u0259yah\u0259t\u0259 ba\u015f vurur. <\/em><\/p>\n<p><em>Romanda diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259qamlardan biri d\u0259 milli mental keyfiyy\u0259tl\u0259rin f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 verilm\u0259sidir. Ya\u015fl\u0131 erm\u0259ni qad\u0131n\u0131n\u0131n iztirablar\u0131 ona g\u00f6r\u0259 \u00fcz\u00fcc\u00fcd\u00fcr ki, bu qad\u0131n g\u0259ncliyind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259raql\u0131 bir h\u0259yat ya\u015fay\u0131b, indi is\u0259 \u00f6vladlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259 at\u0131l\u0131b yurdda qal\u0131b, \u00f6z kims\u0259siz \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6zl\u0259yir. Erm\u0259ninin \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n sayd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk\u00fcn ail\u0259 taleyi is\u0259 bel\u0259 deyil, t\u00fcrk valideynl\u0259rini ya\u015fl\u0131 vaxtlar\u0131nda Tanr\u0131n\u0131n \u00fcmidin\u0259 qoymur, \u0259ksin\u0259, daim onun yan\u0131nda olur, ya da \u00e7\u0259kib yan\u0131na apar\u0131r ki, qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259ksin. Erm\u0259ni g\u00fcz\u0259ran\u0131nda is\u0259 h\u0259r k\u0259sin sonunu t\u0259nhal\u0131q g\u00f6zl\u0259yir. Roman boyu t\u0259nha v\u0259 ya\u015fl\u0131 erm\u0259ni qad\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kdiyi iztirablar m\u0259hz bu milli xarakterd\u0259n k\u00f6kl\u0259nir: <\/em>\u201cBu evin alt\u0131nda t\u0259k-t\u0259nha \u00f6lm\u0259k ist\u0259mir\u0259m, \u00f6l\u0259nd\u0259 d\u0259 g\u0259r\u0259k urvatla \u00f6l\u0259s\u0259n. \u0130ndi kimi-kims\u0259si olmayan biriy\u0259m.\u00a0 Onlardan el\u0259 bir f\u0259rqim yoxdu. N\u0259 olsun o\u011flum, g\u0259linim, n\u0259v\u0259l\u0259rim var. N\u0259y\u0259 yarayacaqlar ki? \u00d6ld\u00fcy\u00fcm\u00fc e\u015fits\u0259l\u0259r, b\u0259lk\u0259 d\u0259 he\u00e7\u00a0 g\u0259lm\u0259c\u0259y\u0259kl\u0259r! Eh, bunun da da\u015f\u0131 at\u0131l\u0131b, n\u0259 bilim\u00a0 n\u0259 vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k.\u00a0 He\u00e7 bir\u00a0 fikirl\u0259\u015f\u0259n yox, qoca arvad\u0131 dam\u0131n alt\u0131nda at\u0131b getm\u0259k olmaz. Kim fikirl\u0259\u015f\u0259c\u0259k ki?!\u201d<\/p>\n<p><em>Erm\u0259ni xisl\u0259ti Anu\u015f arvad\u0131n qan\u0131na i\u015fl\u0259yib, bir yandan adamlar\u0131n onun d\u0259rdin\u0259 soyuqlu\u011funu insanl\u0131\u011f\u0131n b\u0259las\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcr, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n f\u00fcrs\u0259t yaranan kimi \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fama\u011f\u0131 \u00fcst\u00fcn tutur: <\/em>\u201cAdamlar\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayan d\u0259rddir. Yax\u0131n d\u0259rdli\u00a0 adamlar bir-birin\u0259 yax\u0131n olurlar, bir-birini\u00a0 yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. G\u0259r\u0259k ham\u0131n\u0131n d\u0259rdi bir olsun ki, bir-birin\u0259 yax\u0131nl\u0131q ed\u0259 bilsin. D\u0259rdi-q\u0259mi olmayan n\u0259 bilir, d\u0259rdli n\u0259 \u00e7\u0259kir. He\u00e7 onu maraqland\u0131rm\u0131r da. El\u0259 ki, aya\u011f\u0131\u00a0 geni\u015fliy\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131, h\u0259r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn xo\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fcn, xo\u015f d\u00f6vran\u0131n\u0131n arxas\u0131nca qa\u00e7\u0131r. N\u0259yin\u0259 g\u0259r\u0259kdir, kim hans\u0131 d\u0259rdi \u00e7\u0259kir, ba\u015fqas\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti nec\u0259dir?! El\u0259 \u00f6z i\u015find\u0259, g\u00fcc\u00fcnd\u0259 olur.\u00a0 Kefini \u00e7\u0259kib d\u00f6vran\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fcr.\u00a0 Bir yana baxanda d\u00fcz eyl\u0259yir. Be\u015fg\u00fcnl\u00fck d\u00fcnyad\u0131. \u00c7al\u0131\u015f \u00f6z \u00f6mr\u00fcn\u00fc ya\u015fa\u201d.<\/p>\n<p><em>Nikolay\u0131 taxtda g\u00f6r\u0259n Haykanu\u015f arvad da \u00f6z xisl\u0259tind\u0259n qalm\u0131r, \u015fahidi oldu\u011fu erm\u0259ni-t\u00fcrk davas\u0131nda ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131 apar\u0131r, amma t\u00fcrk qad\u0131nlar\u0131na rast g\u0259l\u0259nd\u0259 onlara yaltaqlan\u0131r. Anu\u015f bir erm\u0259ni qad\u0131n\u0131 olaraq bu xisl\u0259ti g\u00f6r\u00fcr v\u0259 dil\u0259 g\u0259tirir:\u00a0 <\/em>\u201c\u00d6z\u00fc d\u0259 arvad\u0131n bir bicliyi var idi, g\u0259l g\u00f6r\u0259s\u0259n. El\u0259 ki, bir t\u00fcrk g\u00f6rd\u00fc, onunla el\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131, el\u0259 r\u0259ftar edirdi ki, deyirdin, \u0259n yax\u0131n simsar\u0131, qohumudu, ne\u00e7\u0259 ill\u0259rdi ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r, bir-birini h\u0259sr\u0259tlikl\u0259 tap\u0131blar\u201d.<em> Haykanu\u015fun v\u0259 haykanu\u015fkimil\u0259rn t\u0259bli\u011fat\u0131 yava\u015f-yava\u015f \u00f6z i\u015fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcr, Anu\u015f da hadis\u0259l\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilir: <\/em>\u201cSonralar d\u00fcnyan\u0131n eni\u015find\u0259n, yoxu\u015fundan qalx\u0131b-endikc\u0259 h\u0259r \u015feyi yava\u015f-yava\u015f anlama\u011fa ba\u015flad\u0131q\u201d.<em> Anu\u015f arvad etiraf edir ki, erm\u0259nil\u0259rin bir bicliyi var, el\u0259 ki, g\u00f6r\u00fcrl\u0259r, m\u0259qamd\u0131, f\u00fcrs\u0259ti he\u00e7 vaxt \u0259ld\u0259n buraxm\u0131rlar: <\/em>\u201cBir balaca ara\u00a0 yat-yut olanda ba\u015flay\u0131rlar ba\u015fqa yerd\u0259n qa\u015f\u0131y\u0131b qan \u00e7\u0131xarma\u011fa\u201d. Bu is\u0259 erm\u0259ni h\u0259qiq\u0259tidir v\u0259 erm\u0259ni Anu\u015f t\u00fcrk\u00fc g\u00fcnahland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 yan\u0131lm\u0131r: \u201cErm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n bir \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259ri vard\u0131. Bir-birinin t\u0259r\u0259fini saxlayard\u0131lar, t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc verm\u0259zdil\u0259r. N\u0259 olur olsun, erm\u0259ni erm\u0259ninin\u00a0 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcrk\u00fcn ovcuna qoymazd\u0131. Bir erm\u0259ninin dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 o bir erm\u0259ni sirr kimi saxlayard\u0131\u201d.<\/p>\n<p><em>B\u0259s m\u00fc\u0259llif nec\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259ni bu \u015f\u0259kild\u0259 qoymaqda haql\u0131d\u0131rm\u0131? S\u0259tiralt\u0131 m\u0259qamlar\u0131 demir\u0259m, m\u00fcst\u0259qim \u015f\u0259kild\u0259 s\u00f6yl\u0259nil\u0259nl\u0259r h\u0259qiq\u0259tdir! Milli m\u0259nafel\u0259r \u015f\u0259xsi maraqlara qurban verilm\u0259m\u0259lidir. Roman\u0131n bu hiss\u0259si erm\u0259ni-t\u00fcrk m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 erm\u0259ni bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. D\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259k ay\u0131b deyil, \u0259g\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259nin siyas\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 ona u\u011fur g\u0259tirirs\u0259! Ay\u0131b odur ki, qar\u015f\u0131ndak\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259 bilmirs\u0259n, \u00f6z\u00fcnd\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 say\u0131rsan, amma onu yen\u0259 bilmirs\u0259n! Bu zaman d\u00fc\u015fm\u0259nin taktikas\u0131 k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lir! M\u00fc\u0259llif bunu dem\u0259k ist\u0259yir, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk\u00fc \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n sayan erm\u0259ninin dili il\u0259 deyir. Bu v\u0259ziyy\u0259ti El\u015fad\u0131n anas\u0131 Nabat xala da g\u00f6r\u00fcr v\u0259 \u00e7oxlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, hadis\u0259l\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131q g\u00f6zl\u0259 bax\u0131r. Nabat xalan\u0131n, y\u0259ni t\u00fcrk\u00fcn fikri bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 ya\u015fl\u0131 erm\u0259ni qad\u0131n\u0131 Anu\u015fun fikri il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr: <\/em>\u201cBala, bala, bu erm\u0259nil\u0259r ki, var, bunlar\u0131n fitn\u0259-felind\u0259n \u015feytan da ba\u015f a\u00e7maz. El\u0259 bil, g\u0259l\u0259c\u0259k k\u00f6p\u0259k u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n ovuclar\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259di. El\u0259 d\u00fcz\u00fcb, el\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131rlar ki, vaxt\u0131 yet\u0259nd\u0259 h\u0259r \u015fey \u015fap\u0131lt\u0131 il\u0259 yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Bizimkil\u0259r\u0259 baxanda \u00e7ox qaba\u011f\u0131 g\u00f6r\u0259ndil\u0259r. Bizimkil\u0259r bu g\u00fcn\u00fc fikirl\u0259\u015firl\u0259r, onlar h\u0259mi\u015f\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259rini fikirl\u0259\u015firl\u0259r, g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259 ayaqla\u015f\u0131rlar\u201d<em>.<\/em> <em>Ciddi iradd\u0131r, amma h\u0259qiq\u0259tdir. Ba\u015f ver\u0259nl\u0259r bizi m\u0259cbur edir ki, iradla hesabla\u015faq. Roman\u0131n m\u00fc\u0259llifi bu faktlar\u0131 \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 t\u0259svir el\u0259diyi hadis\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sdiq edir, daha do\u011frusu, reall\u0131q, h\u0259yat hadis\u0259l\u0259ri s\u00f6yl\u0259nil\u0259nl\u0259rin h\u0259qiq\u0259t oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Nabat xalan\u0131n h\u0259qiq\u0259ti is\u0259 onun s\u00f6zl\u0259ri q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r \u00e7\u0259kilidir, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, bu h\u0259qiq\u0259ti s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 ehtiyat edir:<\/em> \u201cAdam \u00e7ox \u015feyi a\u00e7\u0131b a\u011farda bilmir, a bala. T\u0259kc\u0259 a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7ma\u011fa\u00a0 yox ey, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 d\u0259\u00a0 adam \u00e7\u0259kinir\u201d.<\/p>\n<p><em>Romanda ha\u015fiy\u0259 kimi verilmi\u015f, \u0259slind\u0259 \u0259sas m\u0259zmun x\u0259ttini tamamlayan \u201cT\u00fcrk u\u00e7an yol\u201d \u0259hvalat\u0131 da maraql\u0131 v\u0259 ibr\u0259tamizdir. Bu \u0259hvalatda erm\u0259ni hiyl\u0259g\u0259rliyi \u0259ndaz\u0259sini a\u015f\u0131r, pis m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n iyr\u0259nc variantlara \u0259l at\u0131l\u0131r. T\u00fcrk \u00fc\u00e7an yol: \u201c<\/em>Bir g\u00fcn d\u0259 x\u0259b\u0259r yay\u0131ld\u0131 ki, Taleh erm\u0259ni Vartan\u0131n q\u0131z\u0131\u00a0 Haykanu\u015f il\u0259 ma\u015f\u0131nda \u201c\u015feytan azd\u0131ran yoldan\u201d \u00fcz\u00fc d\u0259r\u0259y\u0259 yuvarlan\u0131b. Ondan sonra s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259t s\u0259ngim\u0259di. A\u011f\u0131z\u0131lar\u0131 yummaq olmur, \u00f6z\u00fcn bilmirs\u0259nmi? Hans\u0131 a\u011fz\u0131 yumasan? Kim deyirdi, n\u0259\u015f\u0259li olub, kim deyirdi, q\u0131zla \u0259m\u0259lli-ba\u015fl\u0131 i\u00e7ibl\u0259r, kefl\u0259ri saz olub, q\u0131za \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rirmi\u015f, k\u0259ll\u0259-mayallaq\u00a0 gedib.Hadis\u0259d\u0259n\u00a0 sonra anas\u0131 havaland\u0131. Atas\u0131 a\u011f\u0131r\u00a0 infarkt ke\u00e7irdi, s\u0259s-soraq yuxarlara \u00e7atd\u0131, ki\u015fi g\u00f6zd\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fc, yuxar\u0131 v\u0259zif\u0259y\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259k c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259, v\u0259zif\u0259d\u0259n d\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. O art\u0131q el-oba i\u00e7ind\u0259 d\u0259 nufuzunu itirmi\u015fdi.\u00a0 N\u0259s\u0259, Taleh \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonraya da ad qoyub getmi\u015fdi \u2013 daha do\u011frusu, silinm\u0259z bir iz qoyub getmi\u015fdi: \u201cT\u00fcrk u\u00e7an yol\u201d.<\/p>\n<p><em>Haykanu\u015fun dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259hvalat is\u0259 Bak\u0131da ba\u015f verir, onun qarda\u015f\u0131 itini ma\u015f\u0131nla vurmu\u015f adam\u0131n u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 o\u011furlay\u0131b, it d\u0259risin\u0259 b\u00fck\u00fcr, it kimi saxlay\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131landa Haykanu\u015fun qarda\u015f\u0131 Yerevanda gizl\u0259nir. N\u0259tic\u0259 is\u0259 \u00e7ox a\u011f\u0131r olur. Haykanu\u015fun Marusyaya dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, onun qarda\u015f\u0131 avtomobil q\u0259zas\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr, ne\u00e7\u0259 ill\u0259r yataq x\u0259st\u0259si olur.<\/em> <em>H\u0259kiml\u0259r deyir, beli q\u0131r\u0131l\u0131b, daha d\u00fcz\u0259l\u0259si deyil. Arvad\u0131 bil\u0259nd\u0259n sonra ki, daha Haykanu\u015fun qarda\u015f\u0131ndan ona haray yoxdu, o da \u0259rini at\u0131b gedir. Xo\u015f g\u00fcn\u00fcn arvad\u0131ym\u0131\u015f. <\/em><\/p>\n<p><em>Buna b\u0259nz\u0259r ba\u015fqa bir \u0259hvalat is\u0259 \u201c\u015eeytan yolu\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/em><\/p>\n<p><em>Romanda erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131n\u0131n t\u00fcrk ki\u015fil\u0259ri haqq\u0131nda etiraflar\u0131 da heyr\u0259tamiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u0259yat h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq verilib. Erm\u0259ni qad\u0131n\u0131 t\u00fcrk ki\u015fil\u0259ri haqq\u0131nda deyir: <\/em>\u201cT\u00fcrk ki\u015fil\u0259ri erm\u0259ni ki\u015fil\u0259rind\u0259n \u015forg\u00f6z olur. T\u00fcrk ki\u015fil\u0259ri kimd\u0259n xo\u015flar\u0131 g\u0259ldis\u0259, zor-xo\u015f ist\u0259yirl\u0259r onun olsun. H\u0259m d\u0259 \u00f6z ist\u0259kl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259rini c\u0259sar\u0259tli qorxmaz g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Erm\u0259ni ki\u015fil\u0259ri biclik i\u015fl\u0259dirl\u0259r. Biz qad\u0131nlar da bicliyi yox, c\u0259sar\u0259tli adamlar\u0131 sevirik\u201d. <em>Qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259l\u0259r b\u0259lk\u0259 d\u0259 bu ist\u0259kd\u0259n yaran\u0131r, erm\u0259ni qad\u0131n\u0131n\u0131 t\u00fcrk ki\u015fisin\u0259 ba\u011flayan dan\u0131lmaz fakt bu etirafda daha yax\u015f\u0131 ifad\u0259 olunub. <\/em><\/p>\n<p><em>Erm\u0259ni qad\u0131n\u0131n\u0131n cazib\u0259darl\u0131\u011f\u0131 onun \u00f6z g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259dir, q\u0131saca des\u0259k, ki\u015fil\u0259ri valeh ed\u0259n onun \u00f6z\u00fcn\u0259bax\u0131ml\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6z\u00fcn\u0259 d\u0259y\u0259r verm\u0259yi bacaran erm\u0259ni qad\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259lliyinin qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, \u00e7\u00fcnki onun m\u0259qs\u0259di ki\u015fil\u0259ri heyr\u0259tl\u0259ndirm\u0259kdir. D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 is\u0259 sad\u0259dir: <\/em>\u201cQad\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259lliyind\u0259n ba\u015fqa, g\u00f6z\u0259g\u0259limliyi d\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Onun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 qad\u0131nda x\u00fcsusi qabiliyy\u0259t g\u0259r\u0259k olsun, \u0259traf\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259zb edib, \u0259trafla m\u00fcnasib\u0259t qura bilsin\u201d. <em>C\u0259lbedicilik is\u0259 \u00e7ox s\u0259rrast ifad\u0259 olunub:<\/em> \u201cQ\u0131y\u011fac\u0131\u00a0 bax\u0131\u015flar\u0131 adam\u0131 gicitkan kimi dalay\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><em>Roman\u0131 maraql\u0131 ed\u0259n c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131n\u0131n aras\u0131ndak\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin \u0259sas\u0259n ki\u015fi-qad\u0131n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda olmas\u0131d\u0131r. Bir \u00e7ox ail\u0259daxili m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r var ki, b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259r\u0259 xasd\u0131r, bunun da biri \u0259rl\u0259 arvad m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ridir.<\/em> <em>Erm\u0259ni ail\u0259l\u0259rind\u0259ki b\u0259zi m\u0259qamlar t\u00fcrk ail\u0259l\u0259rind\u0259 s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259t\u0259 s\u0259b\u0259b olmur, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259llif h\u0259min s\u00f6hb\u0259ti erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131n\u0131n nitqin\u0259 y\u00fckl\u0259yir. B\u0259lk\u0259 d\u0259 ail\u0259daxili cinsi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 bu q\u0259d\u0259r geni\u015f yer verm\u0259si m\u00fc\u0259llifin h\u0259kimlik pe\u015f\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r: \u201c<\/em>Qad\u0131n ya\u015fayanda ruhu il\u0259 ya\u015fay\u0131r, ki\u015fi b\u0259d\u0259ni il\u0259. Ki\u015fi g\u0259r\u0259k qad\u0131n\u0131n ruhuna sahib \u00e7\u0131xa bilsin. Ki\u015fi ist\u0259m\u0259diyi qad\u0131nla ya\u015faya bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki b\u0259d\u0259nini bo\u015fald\u0131r. Qad\u0131n ya\u015faya bilm\u0259z. \u00c7\u00fcnki ruh bo\u015falm\u0131r, h\u0259mi\u015f\u0259 dolma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bo\u015fald\u0131sa, dem\u0259k ruh \u00f6l\u00fcb. El\u0259 hey dolduqca dolma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u201d. <em>M\u0259s\u0259l\u0259nin bu \u015f\u0259kild\u0259 qoyulu\u015fu ail\u0259 quran g\u0259ncl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ibr\u0259tamizdir. Bu c\u00fcr bilgi \u0259r-arvad m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini t\u0259nziml\u0259y\u0259 bil\u0259r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, roman b\u0259hs etdiyi m\u00f6vzuya v\u0259 hadis\u0259l\u0259r\u0259 birt\u0259r\u0259fli \u015f\u0259kild\u0259 yana\u015fm\u0131r, oxucusunu dart\u0131b b\u00f6y\u00fck bir d\u00fcnyaya apar\u0131r.<\/em><\/p>\n<p><em>\u018flb\u0259tt\u0259, s\u00f6hb\u0259t erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131na m\u0259xsusdur v\u0259 bu fikirl\u0259r onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin m\u0259hsulu kimi t\u0259qdim olunur. Bu da n\u0259tic\u0259si: \u201c<\/em>H\u0259qiq\u0259ti zarafat\u0131n i\u00e7ind\u0259 el\u0259 ustal\u0131qla gizl\u0259dirdi ki, h\u0259qiq\u0259t onda ac\u0131 yox, \u015firin al\u0131n\u0131rd\u0131: \u201cSuren\u00a0 kimi ki\u015finin\u00a0 yan\u0131nda olmaqdan S\u0259f\u0259r kimi ki\u015finin alt\u0131nda olmaq qad\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u015f\u0259r\u0259flidir, \u2013 deyirdi: \u2013 El\u0259sinin yan\u0131nda olub d\u0259rd-q\u0259m i\u00e7ind\u0259 bo\u011fulub\u00a0 ufuldanmaqdansa, bel\u0259sinin alt\u0131nda qal\u0131b\u00a0 ahh-uuff etm\u0259k, ya\u015fama\u011f\u0131n dad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xarmaq n\u0259y\u0259 des\u0259n d\u0259y\u0259r. \u018fsas odur, ya\u015fama\u011f\u0131 bacarasan, k\u0259d\u0259r, q\u00fcss\u0259 i\u00e7ind\u0259 itib-batma\u011f\u0131\u00a0 yox\u201d.<\/p>\n<p><em>Bu yekuna is\u0259 haqq qazand\u0131rmaq bir az \u00e7\u0259tindir:<\/em> \u201cQad\u0131n ac-yalavac, g\u00f6z\u00fc \u0259ll\u0259rd\u0259 qalan u\u015faq kimidir, evd\u0259, \u0259rind\u0259n g\u00f6z\u00fc, \u00fcr\u0259yi doymad\u0131sa, h\u0259mi\u015f\u0259 \u00e7\u00f6ld\u0259, bay\u0131rda kimd\u0259s\u0259, n\u0259yis\u0259 axtaracaq, g\u00f6z\u00fc he\u00e7 vaxt \u00f6z\u00fcn\u0259 y\u0131\u011f\u0131\u015fmayacaq\u201d. <em>\u018flb\u0259tt\u0259, m\u00fc\u0259llif erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda olan s\u00f6hb\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 olunan yekun n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lir v\u0259 h\u0259m d\u0259 bu n\u0259tic\u0259 \u0259s\u0259rin qad\u0131n obraz\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. M\u00fc\u0259llifin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc ondad\u0131r ki, obrazlar qalareyas\u0131n\u0131 r\u0259ng \u00e7alarlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qura bilir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131 bir-birind\u0259n h\u0259m t\u0259f\u0259kk\u00fcr t\u0259rzin\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi s\u0259viyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259ndirm\u0259y\u0259 nail olur. \u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>Bu is\u0259 h\u0259qiq\u0259tdir: \u018fr\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259qar\u0259t, ikrah hissi qad\u0131nda n\u0259 vaxt ba\u015f qald\u0131r\u0131r? Cavab sad\u0259dir: \u201c<\/em>O vaxt ki, arvad \u00f6z\u00fc \u0259rin\u0259 x\u0259yan\u0259t edir, h\u0259m d\u0259 bilir ki, \u0259ri bunu hiss el\u0259y\u0259-el\u0259y\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc bilm\u0259zliy\u0259, e\u015fitm\u0259zliy\u0259, g\u00f6rm\u0259zliy\u0259 qoyub. Bax, onda arvad ki\u015fid\u0259n iyr\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. B\u00fct\u00fcn ba\u015fqa hissl\u0259r, q\u0259z\u0259b d\u0259, nifr\u0259t d\u0259 sovu\u015fub gedir, s\u00f6n\u00fcrm\u00fc deyim, soyuyurmu deyim, amma o hiss, y\u0259ni ki\u015fid\u0259n iyr\u0259nm\u0259k, diksinm\u0259k hissi \u00f6m\u00fcrl\u00fck t\u0259rk etmir onu. Daha\u00a0 o adama\u00a0 \u00f6z\u00fcnd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq yax\u0131n dura bilmirs\u0259n\u201d.<\/p>\n<p><em>Bu c\u00fcr uzun-uzad\u0131 m\u00fckalim\u0259 maraql\u0131 sonluqla bitir, erm\u0259ni q\u0131z\u0131 Marusya \u0259rini at\u0131r, \u201cg\u0259zdiyi\u201d S\u0259f\u0259r adl\u0131 t\u00fcrk d\u0259 arvad-u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 qoyub evd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 Marusya il\u0259 evl\u0259nir, iki u\u015fa\u011f\u0131 da olur. Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t g\u0259rginl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 ail\u0259 maraqlar\u0131n\u0131 milli maraqlara qurban vermirl\u0259r: <\/em>\u201cT\u00fcrk onu da, u\u015faqlar\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Rusyaya k\u00f6\u00e7ub. Deyib, n\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin i\u00e7ind\u0259, n\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin i\u00e7ind\u0259 bundan sonra xo\u015f g\u00fcn g\u00f6r\u0259 bilm\u0259rik. Yax\u015f\u0131s\u0131 budur, Rusyaya k\u00f6\u00e7\u00fcb, qalan \u00f6mr\u00fcm\u00fcz\u00fc orda ya\u015fayaq\u201d. <em>\u00a0Qeyd edim ki, bu c\u00fcr m\u00fckalim\u0259l\u0259r romana a\u011f\u0131rl\u0131q g\u0259tirmir, \u0259ksin\u0259, onu oxunaql\u0131 edir. Do\u011frudan da, bel\u0259 ail\u0259l\u0259r var v\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sind\u0259n sonra bu ail\u0259l\u0259rin faci\u0259li h\u0259yat\u0131 ba\u015flay\u0131b. M\u00fcharib\u0259 h\u0259m d\u0259 yeni ail\u0259 quran erm\u0259ni-t\u00fcrk c\u00fctl\u00fckl\u0259rini \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131b, y\u0259ni m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb olunmu\u015f h\u0259r iki mill\u0259t bu c\u00fcr ail\u0259l\u0259rin qurulmas\u0131na ikrahla bax\u0131r. Romanda bu m\u0259s\u0259l\u0259ni qoymas\u0131 m\u00fc\u0259llifin bu c\u00fcr aktual v\u0259 a\u011fr\u0131l\u0131 probleml\u0259rd\u0259n yan ke\u00e7\u0259\u00a0 bilm\u0259m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/em><\/p>\n<p><em>B\u00fct\u00fcn m\u00fcharib\u0259l\u0259rin yaz\u0131lmam\u0131\u015f qanunlar\u0131 oldu\u011fu kimi, Qaraba\u011fda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin d\u0259 m\u00fc\u0259mmal\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259ri var. Dostu intihar etmi\u015f erm\u0259ninin Qaraba\u011fda vuru\u015fanlarla ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259ri bel\u0259 m\u00fc\u0259mmal\u0131 m\u0259qamlardan birin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir. O, m\u00fcharib\u0259ni t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259ri q\u0131nay\u0131r v\u0259 bu sava\u015flarda yaln\u0131z kas\u0131b balalar\u0131n\u0131n q\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir. <\/em><\/p>\n<p><em>D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 u\u011fursuzluq ba\u015f verdikd\u0259 is\u0259 erm\u0259ni m\u00fcharib\u0259ni davam etdir\u0259n \u201cba\u015fbil\u0259nl\u0259rini\u201d h\u0259d\u0259f g\u00f6t\u00fcr\u00fcr:<\/em> \u201cG\u00fcnah\u0131n\u00a0 ham\u0131s\u0131 o qanmaz, \u00f6z\u00fcnd\u0259n raz\u0131 b\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259dir. Duxun \u00e7atm\u0131r niy\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259n? Bu camaat\u0131 niy\u0259 q\u0131r\u011f\u0131na verirs\u0259n? Duxlu o\u011flansan, g\u0259l \u00f6z sin\u0259ni qaba\u011fa ver, g\u00f6r\u00fcm ver\u0259 bilirs\u0259nmi?\u00a0 Ver\u0259 bilm\u0259zs\u0259n! Can \u015firin \u015feydi ax\u0131! Guya s\u0259nin balan g\u0259lib burda d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259r? Ay d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fc ha! Yox, yox, he\u00e7 vaxt d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259z! \u00c7\u00fcnki atas\u0131 imkan verm\u0259z ki, onun o\u011flu gedib t\u00fcrkl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fs\u00fcn. \u0130mkan\u0131 var, pulu var, \u0259li h\u0259r yer\u0259 \u00e7at\u0131r. N\u0259 yolnan olur olsun, o \u00f6z o\u011flunu Qaraba\u011fa g\u00f6nd\u0259rm\u0259z, uzaqba\u015f\u0131 \u0130r\u0259vanda-zadda, ya ba\u015fqa bir daldey yerd\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 gir\u0259l\u0259yib \u00e7\u0131x\u0131b ged\u0259c\u0259k\u201d. <em>\u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>Roman b\u0259zi gizli m\u0259tl\u0259bl\u0259r\u0259 d\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r. Bel\u0259 s\u0259hn\u0259l\u0259rd\u0259n birini Anu\u015fla qoz a\u011fac\u0131n\u0131n dialoqu t\u0259\u015fkil edir: \u201c<\/em>\u00c7ox vaxt da m\u0259nim yan\u0131ma g\u0259l\u0259nd\u0259 Zorikin qaras\u0131nca deyinirdin. O\u011flunun da \u015fikay\u0259tini m\u0259n\u0259 edirdin. M\u0259n d\u0259 \u00f6z\u00fcml\u0259 f\u0259xr edib, ucal\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u0259rk edirdim. \u0130nsan da el\u0259dir, g\u0259r\u0259k onu k\u0259nardan g\u00f6r\u00fcb d\u0259y\u0259r versinl\u0259r. H\u0259r k\u0259s \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 o d\u0259y\u0259ri g\u00f6r\u0259 bilmir. Yox, Zorik \u0130smay\u0131lin o\u011flu olsa da, ona he\u00e7 ox\u015fam\u0131r, \u00e7ox murdar xasiyy\u0259ti var, murdarl\u0131qda A\u015fota ox\u015fay\u0131r, A\u015fotun \u0259lind\u0259n su i\u00e7ib ax\u0131, \u2013 deyirdin\u201d. <em>Bu c\u00fcr faktlar oxucunu bilm\u0259diyi v\u0259 e\u015fitm\u0259diyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n agah edir. Zorik bil\u0259nd\u0259 ki, t\u00fcrk \u0130smay\u0131ldan t\u00f6r\u0259yib, onun t\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 nifr\u0259ti art\u0131r. Bunu Zorikin anas\u0131 dan\u0131\u015f\u0131r: \u201c<\/em>M\u00fcharib\u0259 h\u0259r \u015feyin \u00fcst\u00fcnd\u0259n bir qara x\u0259tt \u00e7\u0259kdi. O, m\u00fcharib\u0259y\u0259 gedib qay\u0131tmad\u0131. H\u0259r \u015fey alt-\u00fcst oldu. Sonra Zorik bil\u0259nd\u0259 ki, \u0259sl atas\u0131 \u0130smay\u0131ldi, u\u015faqda\u00a0 ona qar\u015f\u0131 nifr\u0259t yarand\u0131. H\u0259r \u015feyi nifr\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131.\u00a0 Bunu o it o\u011flu A\u015fot\u00a0 demi\u015fdi ona\u201d.<\/p>\n<p><em>Bel\u0259 sirli s\u0259hn\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 erm\u0259ni qad\u0131n\u0131n o\u011fluna dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259hvalatla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Erm\u0259ni qad\u0131n\u0131 maraql\u0131 gizli m\u0259qamlar\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131r: \u201c<\/em>Biz \u0259vv\u0259ll\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f\u0131q. \u018fslimiz, k\u00f6k\u00fcm\u00fcz o t\u0259r\u0259fl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131yd\u0131. Buralara \u00e7ox sonralar g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f\u0131q. G\u00f6z\u0259l\u00a0 \u015f\u0259raitimiz, evimiz-e\u015fiyimiz, ba\u011f-bax\u00e7am\u0131z var idi, var-d\u00f6vl\u0259timiz ba\u015f\u0131m\u0131zdan a\u015f\u0131rd\u0131. Bir \u015feyd\u0259n k\u0259m-k\u0259sirimiz olmazd\u0131. Atam t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 el\u0259 m\u00fcnasib\u0259t yaratm\u0131\u015fd\u0131 ki, he\u00e7 k\u0259s atamdan \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nmirdi. Bir d\u0259 arada e\u015fidirdin ki, bir t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131 itkin d\u00fc\u015f\u00fcb. N\u0259 q\u0259d\u0259r axtarsalar da, tapa bilmirdil\u0259r\u201d. <em>\u018fslind\u0259, itkin d\u00fc\u015f\u0259n t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n o\u011furlan\u0131r v\u0259 onlar\u0131n \u201cyemi\u201d olurdu.<\/em><\/p>\n<p><em>Bu da erm\u0259ninin t\u00fcrk\u0259 verdiyi i\u015fg\u0259nc\u0259:<\/em> \u201cDolab, yumru uzun olur. Taxtadan d\u00fcz\u0259ldirl\u0259r. Eyz\u0259n, nehr\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259yir. \u0130\u00e7\u0259risi iti uclu mismarla dolu olur. T\u00fcrk u\u015faqlar\u0131n\u0131 soyundurur, i\u00e7\u0259risin\u0259 sal\u0131b, sonra f\u0131rlay\u0131rlar. Mismar b\u0259d\u0259nin\u0259 bat\u0131b qan\u0131n\u0131 t\u00f6k\u00fcr. \u0130nsan\u0131 i\u015fg\u0259nc\u0259 il\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Qan\u0131 tam ax\u0131b qurtard\u0131qdan sonra qan\u0131ndan \u00e7\u00f6r\u0259k bi\u015firib yeyirl\u0259r. \u201cT\u00fcrk qan\u0131ndan \u00e7\u00f6r\u0259k haz\u0131rlay\u0131b yem\u0259k savabd\u0131r,\u201d \u2013 babam bel\u0259 deyir\u201d. <em>Erm\u0259nil\u0259r t\u00fcrk u\u015faqlar\u0131n\u0131, \u00f6z\u00fc d\u0259 o\u011flan u\u015faqlar\u0131n\u0131 dolabdan ke\u00e7irib qan\u0131n\u0131 tam \u00e7\u0131xar\u0131rlar, sonra da qan\u0131ndan \u00e7\u00f6r\u0259k yo\u011fururlar. Roman\u0131n bu yerind\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z oxucunu fikir g\u00f6t\u00fcr\u00fcr:\u018fc\u0259ba, bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259 nifr\u0259t olarm\u0131? Qurban kimi u\u015faqlar\u0131 niy\u0259 se\u00e7irl\u0259r? Bu nec\u0259 v\u0259h\u015filikdir?<\/em><\/p>\n<p><em>\u018fs\u0259r\u0259n maraql\u0131 yerl\u0259rind\u0259n biri \u0130smay\u0131lla Anu\u015fun s\u00f6hb\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. Bu, \u0130smay\u0131l\u0131n ruhudumu, x\u0259yal\u0131d\u0131m\u0131? F\u0259rqi yoxdur! \u018fsas odur, \u0130smay\u0131l o d\u00fcnyada narahatd\u0131r, narahatd\u0131r ki, ondan \u00f6z xalq\u0131na divan tutan bir \u00f6vlad qal\u0131b, bu \u00f6vlad h\u0259r iki xalq\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olsa da, bir xalq\u0131n, erm\u0259ninin t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259kir, n\u0259inki t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259kir, h\u0259tta bu xalqa d\u00fc\u015fm\u0259n sayd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk\u00fcn qan\u0131n\u0131 i\u00e7m\u0259kd\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0259kinmir, k\u00f6rp\u0259l\u0259rin\u0259 is\u0259 divan tutur. <\/em><\/p>\n<p><em>Amma \u0130smay\u0131lla Anu\u015fun dialoqunda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc psixoloji m\u0259qamlar da var, ibr\u0259t olan, n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmal\u0131 m\u0259qamlar! \u0130smay\u0131l\u0131n x\u0259yal\u0131 il\u0259 Anu\u015fun s\u00f6hb\u0259ti b\u0259zi m\u0259tl\u0259bl\u0259r\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r, pisi, yax\u015f\u0131n\u0131 ay\u0131rd etm\u0259y\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olur. <\/em><\/p>\n<p><em>\u018fs\u0259ri maraql\u0131 ed\u0259n daha bir h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si: \u201c<\/em>Adam gen g\u00fcnd\u0259 anal\u0131z etm\u0259k g\u00fcc\u00fcnd\u0259 olmur, t\u0259nb\u0259lik edir. El\u0259 ki, \u00e7\u0259tinliy\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, bax, onda insan ba\u015flay\u0131r bu \u00e7\u0259tinlikd\u0259n n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yollar aray\u0131b-axtarma\u011fa\u201d.<\/p>\n<p><em>Bu dialoqa n\u00f6qt\u0259ni Anu\u015fun g\u00f6z ya\u015flar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 s\u00f6yl\u0259diyi s\u00f6zl\u0259r qoyur, o s\u00f6zl\u0259r ki, yaln\u0131z erm\u0259ni qad\u0131n\u0131n\u0131 ist\u0259diyini ver\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ata bil\u0259c\u0259yi add\u0131m haqq\u0131ndad\u0131r: \u201c<\/em>S\u0259n yax\u015f\u0131 bilirs\u0259n, m\u0259n s\u0259ni nec\u0259 sevirdim. T\u0259kc\u0259 s\u0259nin olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015fey\u0259 haz\u0131r idim. H\u0259tta s\u0259nin olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn taleyimi g\u0259tirib kor e\u015f\u015f\u0259k A\u015fotun quyru\u011funa ba\u011flad\u0131n, ona da raz\u0131l\u0131q verdim. \u00d6z\u00fcn yax\u015f\u0131 bilirdin, m\u0259n hara, A\u015fot hara?! Amma s\u0259nin namin\u0259 bununla da raz\u0131la\u015fd\u0131m. Bundan art\u0131q n\u0259 ed\u0259ydim?\u00a0 N\u0259 q\u0259d\u0259r ist\u0259s\u0259m d\u0259, m\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259din\u201d. <em>Bu da son, y\u0259ni ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259rin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 n\u00f6qt\u0259! Bu is\u0259 cavab\u0131 m\u0259lum suald\u0131r: \u201c<\/em>Bundan bel\u0259 m\u0259nim o \u00fcr\u0259kd\u0259 qalma\u011f\u0131m\u0131n bir \u0259h\u0259miyy\u0259ti, faydas\u0131 varm\u0131?\u201d<\/p>\n<p><em>B\u0259d\u0259lyanla Xoren Yerevana meyid da\u015f\u0131y\u0131r. C\u0259bh\u0259d\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin, yaxud intihar ed\u0259nl\u0259rin say\u0131 \u00e7oxal\u0131b. Bu v\u0259ziyy\u0259t adi erm\u0259nini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir. Yerevana n\u00f6vb\u0259ti meyidi aparan Xorenin dialoqu da bu m\u00f6vzudad\u0131r, amma bir az ay\u0131qba\u015fl\u0131d\u0131r. B\u0259d\u0259lyanla Xorenin s\u00f6hb\u0259tind\u0259n:\u201d<\/em> Xalq\u0131n ba\u015f\u0131na el\u0259 bir b\u0259la g\u0259tiribl\u0259r ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 o b\u0259ladan qurtulmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bu xalq\u0131n ba\u015f\u0131na el\u0259 bir corab h\u00f6r\u00fcbl\u0259r ki, \u00f6m\u00fcr boyu onun a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k\u201d. <em>Lakin erm\u0259ni xisl\u0259ti sonda bu dialoqa qalib g\u0259lir: \u201c<\/em>B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan Qafqaz\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259ti olacaq. Qaraba\u011f bizimdir v\u0259 bizim d\u0259 olmal\u0131d\u0131r! Biz m\u00fctl\u0259q buna nail olaca\u011f\u0131q\u201d.<\/p>\n<p><em>M\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 olan \u00f6lk\u0259d\u0259 t\u0259kc\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259r tar\u0131ma \u00e7\u0259kilmir, h\u0259m d\u0259 ciddi psixoloji g\u0259rginlikl\u0259r ya\u015fan\u0131r. H\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n t\u0259rxis olunmu\u015f erm\u0259ni Vartan\u0131n sonrak\u0131 taleyi bunun bariz n\u00fcmun\u0259sidir, onu Vartan\u0131n \u0259sg\u0259r yolda\u015f\u0131 daha yax\u015f\u0131 ifad\u0259 edir: \u201c<\/em>Ordudan getm\u0259k t\u00fcrm\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xmaq kimi bir \u015feydi. El\u0259 ki, ordu h\u0259yat\u0131na \u00f6yr\u0259\u015fdin, bir d\u0259 \u00e7\u0259tin ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yer tapa bil\u0259s\u0259n. Bir \u015feyi d\u0259 deyim, bel\u0259l\u0259rinin c\u0259miyy\u0259td\u0259 davran\u0131\u015f\u0131 \u00e7ox pis olur, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini \u00f6zl\u0259rin\u0259 tabe el\u0259tdir\u0259 bilmirl\u0259r. \u00d6zl\u0259rini m\u00fcharib\u0259d\u0259ki kimi hiss edirl\u0259r. El\u0259 bil,\u00a0 bu \u0259l-ayaq onlar\u0131nki deyil, y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131ra bilmirl\u0259r. Bel\u0259l\u0259rin\u0259\u00a0 \u00e7\u0259miyy\u0259td\u0259 \u201ch\u0259rbi s\u0259hra v\u0259h\u015fil\u0259ri\u201d deyirl\u0259r. Sonra e\u015fitdim ki, Vartan \u00f6z\u00fcn\u00fc as\u0131b \u00f6ld\u00fcr\u00fcb. Yas\u0131na da getmi\u015fdim. Bax, bu m\u0259n\u0259 d\u0259rs oldu, dedim, \u00f6l\u0259n\u0259 kimi he\u00e7 yana getdi yoxdu. El\u0259 birt\u0259h\u0259r g\u00fcn\u00fcm\u00fc-g\u00fczaran\u0131m\u0131 bu yollarda ke\u00e7ir\u0259c\u0259m\u201d.<\/p>\n<p><em>Vartan\u0131n intihar\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini onun \u0259sg\u0259r yolda\u015f\u0131 Xoren bel\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131r: \u201c<\/em>El\u0259 ki, meylin\u0131 orduya sald\u0131n, arxada h\u0259r \u015fey yaddan \u00e7\u0131x\u0131r. Evd\u0259n, e\u015f\u0131kd\u0259n x\u0259b\u0259rin olmur. S\u0259n onlara yad\u0131r\u011fad\u0131qca, onlar da s\u0259ni yad\u0131r\u011fay\u0131r.\u00a0 O bir d\u0259f\u0259 m\u0259n\u0259 dedi. \u201cDaha evd\u0259, e\u015fikd\u0259 d\u0259 \u0259vv\u0259lki h\u00f6km\u00fcn\u00fc yerid\u0259 bilmirs\u0259n. H\u0259r k\u0259s \u00f6z kefind\u0259 olur. Bilmir\u0259m, d\u00fczg\u00fcn davranamm\u0131ram, yoxsa d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin \u0259vv\u0259lki deyil. Ham\u0131 s\u0259n\u0259 gerid\u0259 qalm\u0131\u015f kimi bax\u0131r. \u00d6z\u00fcn d\u0259 g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, d\u00fcnyadan t\u0259crid olunmusan. H\u0259rbid\u0259\u00a0 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn n\u0259dir?\u00a0 G\u00f6rd\u00fcy\u00fcn bir yer olur, bir g\u00f6y olur, bir d\u0259 b\u00f6y\u00fcr-ba\u015f\u0131nda f\u0131rlanan qotur \u0259sg\u0259rl\u0259r. H\u0259rbid\u0259 he\u00e7 olmasa \u0259sg\u0259rl\u0259r s\u00f6z\u00fcn\u00fc pis-yax\u015f\u0131 e\u015fidir. C\u0259miyy\u0259td\u0259 tullant\u0131 \u0259\u015fya kimi olursan\u201d.<\/p>\n<p><em>Maraql\u0131d\u0131r ki, bu v\u0259ziyy\u0259t \u201cqalib\u201d Erm\u0259nistan\u0131n t\u0259kc\u0259 g\u00fcn\u00fc-g\u00fcz\u0259ran\u0131, ya\u015fam t\u0259rzi deyil, h\u0259m d\u0259 psixoloji ovqat\u0131d\u0131r. H\u0259rb\u00e7i ev\u0259 d\u00f6n\u00fcr v\u0259 g\u00f6r\u00fcr ki, g\u0259nc arvad\u0131 ba\u015fqas\u0131 il\u0259 ail\u0259 qurub, onun g\u0259li\u015fini g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 s\u0259bri \u00e7atmay\u0131b. Yaxud ail\u0259d\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q ba\u015f al\u0131b gedir, kims\u0259d\u0259 \u0259xlaq hissi qalmay\u0131b. Bu hal m\u00fcharib\u0259l\u0259rin g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n t\u0259r\u0259fidir. M\u00fcharib\u0259nin g\u00f6r\u00fcn\u0259n t\u0259r\u0259fi d\u0259 a\u011fr\u0131l\u0131-ac\u0131l\u0131d\u0131r, bunu m\u00fcharib\u0259ni t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r d\u0259, m\u00fcharib\u0259ni davam etdir\u0259nl\u0259r d\u0259 yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 hakim k\u0259sil\u0259 bilm\u0259y\u0259n \u201cSand\u0131\u011f\u201d\u0131n q\u0259hr\u0259man\u0131 q\u0259rar\u0131n\u0131 ifad\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinmir: \u201c<\/em>Xo\u015funa g\u0259ls\u0259 d\u0259, g\u0259lm\u0259s\u0259 d\u0259, m\u00fcharib\u0259nin\u00a0 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus qanunlar\u0131 var \u2013 acl\u0131q, sususzluq, s\u0259fal\u0259t i\u00e7ind\u0259 ya\u015famaq!\u201d<\/p>\n<p><em>Zorikin anas\u0131 Anu\u015fa etiraf\u0131: \u201c<\/em>Adam\u0131n\u00a0 bir ideologiyas\u0131 olmal\u0131d\u0131r. G\u00f6rm\u00fcs\u0259n, ideologiyas\u0131 olmayan adam c\u0259miyy\u0259td\u0259 tan\u0131na? \u00a0M\u0259n d\u0259 bu ideologiyan\u0131 \u00f6z\u00fcm\u0259 se\u00e7dim. Art\u0131q m\u0259ni mill\u0259t atas\u0131 kimi tan\u0131y\u0131rlar. T\u0259kc\u0259 m\u0259n s\u0259nin, n\u0259 d\u0259 A\u015fotunmu deyim, \u0130smay\u0131l\u0131n\u0131m\u0131 deyim, he\u00e7 kimin o\u011flu deyil\u0259m. Art\u0131q m\u0259n b\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011fluyam. Ham\u0131 m\u0259nim ideyalar\u0131mla oturub durur. N\u0259 olsun ki,\u00a0 bayaq dediyim kimi, apard\u0131\u011f\u0131m ideologiya\u00a0 yalanlar\u0131n \u00fcst\u0259 qurulub, yalanlara s\u00f6yk\u0259nib. B\u0259lk\u0259 d\u0259 kims\u0259 bir balaca t\u0259kan verib t\u0259rp\u0259ts\u0259, u\u00e7ub da\u011f\u0131lar. Yalanlar ham\u0131s\u0131 darmada\u011f\u0131n olub yerl\u0259 yeksan olar. Amma biz onu \u00e7ox qoruyur, qorxuruq, qoymuruq kims\u0259 onun yax\u0131n\u0131na\u00a0 g\u0259lsin. El\u0259 ham\u0131 k\u0259nardan seyr edir. Ax\u0131, yalanlar k\u0259nardan yax\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r, kims\u0259 ona yax\u0131nla\u015farsa eyb\u0259c\u0259rliyi tez g\u00f6z\u0259 \u00e7arpar\u201d.<\/p>\n<p><em>Zorikin q\u00fcrur yeri: <\/em>\u201cT\u00fcrk ki\u015fisi ba\u015fqas\u0131n\u0131n ad\u0131ndan\u00a0 d\u00fcnyaya u\u015faq g\u0259tirib, sonra\u00a0\u00a0 dananda bilmirdimi\u00a0 aqib\u0259ti\u00a0 bel\u0259 olmal\u0131d\u0131?! Bilmirdimi,\u00a0 m\u0259h\u0259bb\u0259t m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259, nifr\u0259t nifr\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r?! H\u0259r \u015feyin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olur. Tarixin \u00fcst\u00fcmd\u0259 qara l\u0259k\u0259si var idi. M\u0259n kimin o\u011flu idim v\u0259 kimin o\u011flu kimi ad\u0131m hallan\u0131rd\u0131. Ax\u0131,\u00a0 m\u0259n o l\u0259k\u0259ni \u00fcst\u00fcmd\u0259n yumal\u0131 idim, \u00f6z\u00fc d\u0259 t\u00fcrk qan\u0131 il\u0259. M\u0259n bunu qar\u015f\u0131ma m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdum. M\u0259qs\u0259dim\u0259 \u00fcr\u0259yim ist\u0259diyi q\u0259d\u0259r nail olmu\u015fam. O m\u0259nz\u0259r\u0259ni he\u00e7 c\u00fcr\u0259 h\u0259zm ed\u0259 bilmirdim. \u0130ndi o l\u0259k\u0259l\u0259ri yuduqca \u015f\u00f6hr\u0259tin \u0259n uca zirv\u0259sind\u0259n boylan\u0131ram. B\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259r, q\u0131zlar\u0131 \u0259r\u0259 ged\u0259nd\u0259 Zori Balayan\u0131n \u201cOcaq\u201d kitab\u0131n\u0131 cehizl\u0259rinin \u00fcst\u0259 qoyurlar\u201d.<\/p>\n<p><em>Sand\u0131\u011f\u0131n sirri t\u00fcrk deyiml\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259nib, misal \u00e7\u0259kil\u0259n d\u0259 t\u00fcrk ata s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 m\u0259s\u0259ll\u0259ridir. El\u0259 sand\u0131qla ba\u011fl\u0131 deyiml\u0259r d\u0259: \u201c<\/em>N\u0259d\u0259n do\u011fulur do\u011fulsun, h\u0259qiq\u0259t budur, amma bir \u015fey m\u0259ni yaman q\u0131c\u0131qland\u0131r\u0131r, n\u0259 idi s\u0259nin m\u0259qs\u0259din, s\u0259n\u0259 kim demi\u015fdi ki, o sand\u0131\u011f\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b, olub ke\u00e7\u0259nl\u0259ri e\u015f\u0259l\u0259yib ortaya t\u00f6k\u0259s\u0259n? M\u0259nim d\u0259 dincliyim\u0259 haram qatd\u0131n. He\u00e7 bilirs\u0259n, o sand\u0131qda n\u0259l\u0259r yat\u0131r. Ax\u0131 sand\u0131qlar insanlar\u0131n dar g\u00fcn\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn saxlanc yeri, sirr yeri\u00a0 olub. Bir vaxt olur, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda sand\u0131qdan \u00e7ox \u015feyl\u0259r \u00e7\u0131x\u0131r. Sand\u0131qlar t\u00f6k\u00fcld\u00fckc\u0259 olub-qalanlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. G\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259nl\u0259r g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. E\u015fidilm\u0259y\u0259nl\u0259r e\u015fidilir\u201d.<\/p>\n<p><em>\u0130smay\u0131l Anu\u015fla ba\u011fl\u0131 xatir\u0259l\u0259rini bel\u0259 bitirir: \u201c<\/em>S\u0259n m\u0259nim ke\u00e7mi\u015fimd\u0259 \u00f6ld\u00fcn. O, \u0259rin adlanan A\u015fotla birlikd\u0259 \u00f6ld\u00fcn. S\u0259nin A\u015fotdan he\u00e7 d\u0259 el\u0259 f\u0259rqin yoxdu. Birc\u0259 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259riniz f\u0259rqlidir. \u0130nsan \u00f6z g\u00fcnahlar\u0131na bulananda daha \u00e7irkabl\u0131, daha nat\u0259miz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. S\u0259n \u00f6z g\u00fcnahlar\u0131na batm\u0131san. \u00d6z g\u00fcnahlar\u0131nda bo\u011fulursan. Daha s\u0259ni he\u00e7 k\u0259s g\u00f6rm\u00fcr, t\u0259kc\u0259 \u00f6z\u00fcn-\u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrs\u0259n v\u0259 \u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259 nifr\u0259t edirs\u0259n. \u0130ll\u0259rl\u0259 y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f g\u00fcnahlar\u0131n alt\u0131nda qalmaq daha t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Amma \u00f6l\u00fcm d\u0259 o g\u00fcnahlar\u0131 yuya bilmir, can\u0131n qurtara bilmir. Ged\u0259nd\u0259 \u00f6z\u00fcnl\u0259 o g\u00fcnahlar\u0131 da apar\u0131rsan\u201d.<\/p>\n<p><em>Sand\u0131q hans\u0131 sand\u0131qd\u0131r? \u0130\u00e7ind\u0259 sirl\u0259r olan sand\u0131q a\u00e7\u0131landa bu sirl\u0259r fa\u015f olur. Bel\u0259likl\u0259, a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f sand\u0131q \u0259slind\u0259 h\u0259qiq\u0259ti a\u015fkarlay\u0131r, o h\u0259qiq\u0259ti ki, t\u00fcrk qoynunda erm\u0259niy\u0259 yer verib, erm\u0259ni is\u0259 yerini b\u0259rkid\u0259nd\u0259n sonra t\u00fcrk\u0259 q\u0259nim k\u0259silib. Erm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrk\u0259 olan nifr\u0259tinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 h\u0259m d\u0259 \u201cax\u00e7il\u0259rin\u201d t\u00fcrk ki\u015fil\u0259rini \u00f6z \u0259rl\u0259rind\u0259n \u00fcst\u00fcn tutmalar\u0131 dayan\u0131r, Anu\u015f xala kimi h\u0259tta onlardan gizlic\u0259 \u00f6vlad tutub, bu \u00f6vlad\u0131 a\u015fotlar\u0131n d\u00f6l\u00fc kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259l\u0259ridir. <\/em><\/p>\n<p><em>\u0130nsan \u0259m\u0259linin n\u0259tic\u0259sini m\u00fctl\u0259q g\u00f6r\u00fcr. Anu\u015f xala C\u0259h\u0259nn\u0259min qap\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6y\u00fcr, amma \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0130smay\u0131l\u0131n n\u0259v\u0259si kimi t\u0259qdim ed\u0259n q\u0131z onu C\u0259nn\u0259t\u0259 apar\u0131r. Anu\u015f xala C\u0259nn\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc narahat hiss edir v\u0259 C\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 d\u00f6nm\u0259k ist\u0259yir: \u201c<\/em>Q\u0131z\u0131m, insan g\u0259r\u0259k \u00f6z yerini bilsin, haraya d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yini\u00a0 d\u0259rk edib ba\u015fa d\u00fc\u015fs\u00fcn. Buralar m\u0259nim yerim deyil!\u00a0 Durum, asta-asta gedim.\u00a0 C\u0259nn\u0259td\u0259 x\u0259cal\u0259t \u00e7\u0259k\u0259-\u00e7\u0259k\u0259 ya\u015famaqdansa, c\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259\u00a0 yanma\u011f\u0131m daha yax\u015f\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><em>Roman bitir, epiloq is\u0259 roman boyu dan\u0131\u015f\u0131lan \u0259hvalat\u0131n metaforik yekunudur. Oxucu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: Sand\u0131q a\u00e7\u0131ld\u0131m\u0131? B\u0259s sand\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259ki n\u0259ydi bel\u0259? <\/em><\/p>\n<p><em>Cavab sad\u0259dir: Sand\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259ki oxucunun \u0259lind\u0259 tutdu\u011fu kitabd\u0131r, Qaraba\u011fda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin sirli-soraql\u0131, bir az da gizlin t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 i\u015f\u0131q salan roman \u00f6z\u00fcd\u00fcr!<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>Bilal ALARLI (H\u00fcseynov),<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>ADPU C\u0259lilabad Filial\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"13221\">Yaz\u0131ya 726 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0ROMAN HAQQINDA ROMAN, yaxud Qalib \u015e\u0259fah\u0259tin \u201cSand\u0131\u011f\u201d\u0131ndan \u00e7\u0131xanlar \u00a0H\u0259m n\u0259sr yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, h\u0259m d\u0259 \u015feirl\u0259ri il\u0259 oxucular\u0131n\u0131n q\u0259lbini ovsunlayan q\u0259l\u0259m adamlar\u0131ndan biri Qalib \u015e\u0259fah\u0259t (Ba\u011f\u0131rov Qalib Xanoy o\u011flu) haz\u0131rda h\u0259kim-kardioloq v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yir v\u0259 ehtiyatda olan tibb xidm\u0259ti kapitan\u0131d\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycandan k\u0259narda da i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. Qalib \u015e\u0259fah\u0259tin yenic\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cSand\u0131q\u201d roman\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin davam\u0131d\u0131r v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6310,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13221"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13221"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13221\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13262,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13221\/revisions\/13262"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}