{"id":13265,"date":"2019-10-30T00:32:51","date_gmt":"2019-10-29T20:32:51","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=13265"},"modified":"2019-10-30T00:32:51","modified_gmt":"2019-10-29T20:32:51","slug":"akif-abbasov-mustafa-kamal-v%c9%99-ibrahim-%c9%99bilov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=13265","title":{"rendered":"AK\u0130F ABBASOV  &#8211; &#8220;Mustafa Kamal v\u0259 \u0130brahim \u018fbilov&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong><span>29 Oktyabr &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti G\u00fcn\u00fcd\u00fcr!!!<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span><span><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/ATATWRK-2.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-13266\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/ATATWRK-2-210x300.jpg\" alt=\"ATATWRK 2\" width=\"210\" height=\"300\" \/><\/a>\u00a0<\/span><\/span><span>(\u201cSamsundan ba\u015flanan yol\u201d roman\u0131ndan)<\/span><\/p>\n<p><span>\u0130ll\u0259r, \u0259srl\u0259r ke\u00e7\u0259c\u0259k, \u00c7anaqqalan\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00fcrk \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259rinin, x\u00fcsus\u0259n Mustafa Kamal\u0131n \u00f6l\u00fcm-dirim m\u00fcbariz\u0259si unudulmaq bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Nec\u0259 ki art\u0131q h\u0259min d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n bir \u0259sr \u00f6t\u00fcb, lakin onu an\u0131r, yada sal\u0131r, iftixar v\u0259 q\u00fcrur ke\u00e7iririk ki, \u00e7oxlu insan \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 yol verils\u0259 d\u0259, frans\u0131z v\u0259 ingilis ordular\u0131n\u0131n \u0130stanbula girm\u0259k, bu \u015f\u0259h\u0259ri i\u015f\u011fal etm\u0259k arzular\u0131 g\u00f6zl\u0259rind\u0259 dondu.<br \/>\n\u00c7anaqqalan\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 da i\u015ftirak edirdi. Onlar t\u00fcrk qarda\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda olma\u011f\u0131, onlarla birlikd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fma\u011f\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 borc bilir, h\u00fcn\u0259r, r\u0259\u015fad\u0259t, q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259si g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 \u00fc\u00e7 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259lak oldu.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 xat\u0131rlayan \u0130brahim b\u0259y d\u0259rind\u0259n k\u00f6ks \u00f6t\u00fcrd\u00fc: \u201cAllaha \u00e7ox \u015f\u00fck\u00fcr! Mustafa Kamal\u0131n a\u011f\u0131l v\u0259 z\u0259kas\u0131, h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259ti say\u0259sind\u0259 h\u0259r \u015fey yoluna qoyuldu\u201d.<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>1921-ci ilin oktyabr ay\u0131 idi. G\u0259mi sular\u0131 yara-yara ir\u0259lil\u0259yirdi. D\u0259niz dal\u011falan\u0131rd\u0131. K\u00fcl\u0259k g\u0259minin g\u00f6y\u0259rt\u0259sind\u0259 dayanm\u0131\u015f \u0130brahimin sa\u00e7lar\u0131n\u0131 oynad\u0131r, az qal\u0131rd\u0131 yerind\u0259n qopars\u0131n. X\u0259yal onu uzaqlara aparm\u0131\u015fd\u0131. Ruslarla ba\u011fr\u0131 barda\u015f olan, Rusiyadan ilham, q\u00fcvv\u0259 v\u0259 g\u00fcc alan erm\u0259nil\u0259r, Bak\u0131da, \u015eamax\u0131da, Qubada, Yuxar\u0131 Qaraba\u011fda ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara olmaz\u0131n z\u00fclml\u0259r etmi\u015f, tarixin h\u0259l\u0259 indiy\u0259d\u0259k g\u00f6rm\u0259diyi v\u0259 e\u015fitm\u0259diyi divanlar tutmu\u015fdu. T\u00fcrkl\u0259r \u201cG\u00f6r\u0259s\u0259n da\u015fnaklar t\u00fcrkl\u0259r\u0259, biz\u0259 qar\u015f\u0131 n\u0259 vaxsa m\u0259krli, q\u0259ddar, amans\u0131z \u0259m\u0259ll\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kl\u0259rmi?! G\u00f6r\u0259s\u0259n n\u0259 vaxsa qara, \u00e7irkin, m\u0259nfur niyy\u0259tl\u0259rini bir zaman q\u0259lbl\u0259rind\u0259n silib atacaqlarm\u0131, n\u0259 vaxtsa utan\u0131b, x\u0259cal\u0259t \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kl\u0259rmi? \u00c7\u0259tin! Bu mill\u0259td\u0259ki bu q\u0259d\u0259r m\u00fchafiz\u0259karl\u0131q, yaramazl\u0131q, \u0259clafl\u0131q, pislik, v\u0259h\u015filik var ki, \u00e7\u0259tin \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259rind\u0259n utanalar\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span><br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim b\u0259y Az\u0259rbaycan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259yini yad\u0131na sald\u0131. T\u00fcrkiy\u0259nin a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rind\u0259 (\u00f6t\u0259n \u0259srin) iyirminci ill\u0259rind\u0259 N\u0259riman N\u0259rimanov T\u00fcrkiy\u0259y\u0259, Mustafa Kamal\u0131n s\u0259r\u0259ncam\u0131na 500 kiloqram q\u0131z\u0131l g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Tamara xan\u0131m\u0131n s\u0259si \u0130brahim b\u0259yi x\u0259yallar\u0131ndan ay\u0131rd\u0131:<br \/>\n-Yen\u0259 n\u0259 olub, \u0130brahim? Da\u011f\u0131 Arana, Aran\u0131 da\u011fa aparmaqdan yorulub-usanmad\u0131n?<br \/>\n\u0130brahim b\u0259y g\u0259mid\u0259 t\u0259k deyildi. H\u0259yat yolda\u015f\u0131 Tamara xan\u0131mla q\u0131z\u0131 Ziba da onunla idi. Rahat, \u015f\u0259raiti olan kayutada yerl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. \u0130brahim b\u0259y Tamaran\u0131n sual\u0131n\u0131 cavabs\u0131z qoymad\u0131:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb-da\u015f\u0131nm\u0131\u015fam, Tamara, \u0259zizim. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r, \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7m\u0259l\u0259r \u00f6mr\u00fc boyu adam\u0131 rahat buraxm\u0131r. D\u00f6vl\u0259t i\u015fi \u00e7\u0259tindir, \u0259zizim. S\u0259f\u0259rl\u0259rl\u0259 s\u0259ni d\u0259, u\u015fa\u011f\u0131 da rahats\u0131z edir\u0259m. G\u0259r\u0259k ba\u011f\u0131\u015flayasan.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Rahats\u0131z niy\u0259 olur, \u0130brahim?! S\u0259n harada, biz d\u0259 orada. Biz bir-birimiz\u0259 arxa, dayaq durmal\u0131y\u0131q. Bir d\u0259 g\u0259zm\u0259y\u0259, kef\u0259 getmirs\u0259n ha. D\u00f6vl\u0259t tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirirs\u0259n.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Tamara, \u0259zizim, bir bax, Ziba oyan\u0131bsa, gedib s\u0259h\u0259r yem\u0259yini yey\u0259k. Bu g\u00fcn yuxudan \u00e7ox ert\u0259 durmu\u015fam. Gec\u0259 d\u0259 narahat yatm\u0131\u015fam.<br \/>\n-B\u00fct\u00fcn bu narahat\u00e7\u0131l\u0131q is\u0259 m\u0259suliyy\u0259td\u0259n ir\u0259li g\u0259lir. Yax\u015f\u0131, m\u0259n getdim.<br \/>\n\u0130brahim b\u0259yin haradasa 38-39 ya\u015f\u0131 olard\u0131. H\u0259yat bu insan \u00fc\u00e7\u00fcn asan ke\u00e7m\u0259mi\u015fdi. \u00c7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fs\u0259 d\u0259, \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti inqilabi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 onu zindana atsa da, sars\u0131lmam\u0131\u015f, inam\u0131ndan, \u0259qid\u0259sind\u0259n d\u00f6nm\u0259mi\u015fdi.<br \/>\n\u0130brahim b\u0259y Ordubadda do\u011fulmu\u015fdu. Burada M\u0259h\u0259mm\u0259d Ta\u011f\u0131 Sidqinin \u201c\u018fxt\u0259r\u201d m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxumu\u015f, f\u0259q\u0259t atas\u0131 vaxts\u0131z d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdiyind\u0259n t\u0259hsilini yar\u0131m\u00e7\u0131q qoymu\u015fdu. \u0130\u015fl\u0259yib ail\u0259sini doland\u0131rmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 idi. Sevimli \u015fagirdinin m\u0259kt\u0259bd\u0259n getm\u0259k ist\u0259m\u0259si M\u0259h\u0259mm\u0259d Ta\u011f\u0131ya a\u011f\u0131r t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f, ona k\u00f6m\u0259k \u0259lini uzatmaq ist\u0259s\u0259 d\u0259, m\u0259\u011frur, \u00f6z\u00fcn\u0259inaml\u0131 v\u0259 he\u00e7 zaman minn\u0259t g\u00f6t\u00fcrm\u0259yi xo\u015flamayan \u0130brahimi \u00f6z q\u0259rar\u0131ndan d\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259mi\u015fdi. Bunu g\u00f6r\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d Ta\u011f\u0131:<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-O\u011flum, s\u0259ni ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. Ruhdan d\u00fc\u015fm\u0259. H\u0259yat t\u0259kc\u0259 s\u0259ni yox, ham\u0131n\u0131 s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kir m\u0259ram\u0131 da budur ki, h\u0259r bir yaran\u0131\u015f\u0131 b\u0259rk\u0259-bo\u015fa sal\u0131b, di\u015fin\u0259 vurub m\u00f6hk\u0259ml\u0259tsin.<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>M\u0259h\u0259mm\u0259d Ta\u011f\u0131 \u0130brahimin k\u00f6vr\u0259ldiyini g\u00f6r\u00fcb, \u0259lini onun \u00e7iynin\u0259 qoydu:<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u018flimi xeyirliy\u0259 uzad\u0131m. Alla\u015f atana r\u0259hm\u0259t el\u0259sin. Yaranan bir g\u00fcn d\u00fcnyada k\u00f6\u00e7\u00fcr. Bu, t\u0259bi\u0259tin qanunudur. \u0130\u015fl\u0259m\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lmis\u0259ns\u0259, q\u0259rar\u0131nda israrl\u0131 ol, amma g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 t\u0259hsilini h\u00f6km\u0259n davam etdir. T\u0259hsilli adam g\u00f6z\u00fca\u00e7\u0131q, g\u00fccl\u00fc, \u00f6z\u00fcn\u0259 inaml\u0131 olur.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>M\u00fc\u0259llim v\u0259 \u015fagird bel\u0259 xo\u015f, nikbin \u0259hval-ruhiyy\u0259 il\u0259 qucaqla\u015f\u0131b ayr\u0131ld\u0131lar\u2026<br \/>\nTamara xan\u0131m yan\u0131nda q\u0131z\u0131 Ziba yax\u0131n g\u0259ldi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u0130brahim, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00fczm\u0259! Biz haz\u0131r. Ged\u0259k s\u0259h\u0259r yem\u0259yini yey\u0259k.<br \/>\n\u0130brahim Ziban\u0131 quca\u011f\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, \u00f6p\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 q\u0259rq etdi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-M\u0259nim g\u00f6z\u0259l, a\u011f\u0131ll\u0131 q\u0131z\u0131m!<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Ziba dill\u0259ndi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Ata, g\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7an kimi s\u0259ni axtard\u0131m. G\u00f6r\u0259 bilm\u0259dim.<br \/>\n-H\u0259, q\u0131z\u0131m, g\u00f6y\u0259rt\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131m ki, d\u0259nizin havas\u0131ndan al\u0131m.<br \/>\nBir ne\u00e7\u0259 saatdan sonra g\u0259mi Samsuna yan alacaqd\u0131. \u0130brahim b\u0259y T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fch\u00fcm bir v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 gedirdi. O, N\u0259riman N\u0259rimanovun m\u0259sl\u0259h\u0259ti v\u0259 se\u00e7imi il\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet Respublikas\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki s\u0259firi t\u0259yin olunmu\u015fdu. Bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l T\u00fcrkiy\u0259 \u00f6z s\u0259firini Az\u0259rbaycana g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Bu, istedadl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259li diplomat M\u0259hm\u0259t \u015e\u00f6vk\u0259t Esendal idi.<br \/>\nRusiyada sovet h\u00f6kum\u0259ti qurulmu\u015fdu. Vladimir \u0130li\u00e7 Lenin bu d\u00f6vl\u0259ti qurmu\u015f v\u0259 ba\u015f\u0131nda oturmu\u015fdu. Rusiyada i\u015fl\u0259ri az-\u00e7ox qaydaya salandan sonra, rus ordular\u0131 bir-birinin ard\u0131nca Belarusiyan\u0131, Orta Asiya respublikalar\u0131n\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131, G\u00fcrc\u00fcstan\u0131\u2026 i\u015f\u011fal etmi\u015fdi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Bu h\u0259min zamanlar idi ki, qorxu n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259y\u0259n Mustafa Kamal pa\u015fa Avropa ordular\u0131 il\u0259 d\u00f6\u015f-d\u00f6\u015f\u0259 dayanm\u0131\u015fd\u0131. O, 1920-ci id dekabr\u0131n birind\u0259 Kaz\u0131m Qarab\u0259kir pa\u015faya a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259zmunda teleqraf g\u00f6nd\u0259rdi: \u201cRusiya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn islam xalqlar\u0131 haqq\u0131ndak\u0131 fikirl\u0259rimiz onlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t hal\u0131na g\u0259tirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ruslar\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ndirm\u0259m\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir. Bu ilin avqustun 10-da ruslar v\u0259 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda ba\u011flanan sazi\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycana z\u0259r\u0259r ver\u0259n madd\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131, Qaraba\u011f v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rin Az\u0259rbaycana ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 t\u0259min edilm\u0259lidir\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130lk \u0259vv\u0259ll\u0259r Rusiyaya qat\u0131lan Az\u0259rbaycan\u0131n xaricd\u0259 s\u0259firlikl\u0259ri vard\u0131, sonralar bu s\u0259firlikl\u0259r SSRi-ni t\u0259msil etdi v\u0259 s\u0259firl\u0259r Moskva t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259yin olundu. S\u0259firl\u0259r, \u0259sas\u0259n ruslar olurdular. H\u0259l\u0259lik N\u0259rimanov az-\u00e7ox m\u00fcst\u0259qil siyas\u0259t yeridirdi. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259di onun h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Sonradan onu Moskvaya v\u0259zif\u0259y\u0259 apar\u0131b orda ba\u015f\u0131n\u0131 yedil\u0259r.<br \/>\nN\u0259riman N\u0259rimanov \u0130brahim \u018fbilovu t\u0259sad\u00fcf\u0259n s\u0259fir se\u00e7m\u0259mi\u015fdi. Onu yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131rd\u0131. Onlar silahda\u015f idil\u0259r. \u0130brahim b\u0259y 20-21 ya\u015flar\u0131na Petrovsk-Portda (Maha\u00e7kalada) v\u0259 Bak\u0131da f\u0259hl\u0259lik etmi\u015f, neft m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259, d\u0259miryolunda i\u015fl\u0259mi\u015f, \u201cH\u00fcmm\u0259t\u201d adl\u0131 sosial-demokrat t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olmu\u015f, N\u0259rimanovun tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na \u0259sas\u0259n G\u00fcney Qafqazda v\u0259 G\u00fcney Az\u0259rbaycanda iranl\u0131 \u0259m\u0259k\u00e7il\u0259r aras\u0131nda inqilabi i\u015f aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130rana getmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fanda parlamentin deputat\u0131 olmu\u015fdu. M\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 \u201cBak\u0131 h\u0259yat\u0131\u201d v\u0259 \u201c\u0130skra\u201d q\u0259zetl\u0259rinin redaktoru i\u015fl\u0259mi\u015fdi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259ti quruldu. \u0130brahim \u018fbilov yeni h\u00f6kum\u0259td\u0259 daxili i\u015fl\u0259r komissar\u0131n\u0131n m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sini tutdu.<br \/>\nS\u0259h\u0259r yem\u0259yi bitdi. Onlar kayutaya \u00e7\u0259kildil\u0259r. Samsundan Ankaraya ged\u0259c\u0259kdil\u0259r. \u0130brahim s\u0259fir kimi etimadnam\u0259sini Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u0259 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259kdi. G\u00f6zl\u0259nil\u0259n bu g\u00f6r\u00fc\u015f onda q\u00fcrur hissi\u00a0<a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fwww.bilikli.net%2F%3Ffbclid%3DIwAR1yXYKcgR91-gAkoIXojyJCxkvdMYlsXoh_GgvOcXFjld_y5Rco3LLULWU&amp;h=AT1dCd9m-sFLBzeXZwkBImlAWPE5MSjGo5NAg8leAr30OuPm5Re5WIyu3K_Qf3gXl4NT7rC2Ff48gOWibLMeZKlet6_mj4Pa625x15EtGMkOowSsAMiMHmJBpcZHvYT0mobCfZqodmVAkOxhHtFMwtgABzdglmnQ\"><span>www.bilikli.net<\/span><\/a>\u00a0v\u0259 h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq do\u011fururdu. Bel\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsl\u0259 \u0259l tutacaq, qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya \u0259yl\u0259\u015fib s\u00f6hb\u0259t ed\u0259c\u0259kdil\u0259r. \u0130brahim eyni zamanda h\u0259y\u0259canl\u0131 v\u0259 narahat idi. O, bu \u00f6lk\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 l\u0259yaq\u0259tl\u0259 t\u0259msil etm\u0259liydi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>T\u0259yin olunmu\u015f yeni s\u0259firl\u0259rin etimadnam\u0259l\u0259rinin t\u0259qdimetm\u0259 m\u0259rasimi ke\u00e7irilirdi. Bird\u0259n gur s\u0259sl\u0259 elan edildi: \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 t\u0259yin olunmu\u015f f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tli s\u0259firi \u0130brahim \u018fbilov!<br \/>\n\u0130brahim \u018fbilov ir\u0259li yeridi. Onlar g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u0130brahim b\u0259y Mustafa Kamal pa\u015fan\u0131n portretini beynin\u0259 h\u0259kk etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. Atat\u00fcrk\u00fcn boyu t\u0259xmin\u0259n bir mehr yetmi\u015f d\u00f6rd, yaxud yetmi\u015f be\u015f santimetr olard\u0131. G\u00f6zl\u0259ri mavi idi. Lap X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin mavi sular\u0131 kimi. \u00c7\u0259kisi t\u0259xmin\u0259n 74-76 kiloqram aras\u0131nda idi. Son d\u0259r\u0259c\u0259 s\u0259liq\u0259li geyinmi\u015fdi. O, etimadnam\u0259ni g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7irib g\u00fcl\u0259r\u00fczl\u0259:<br \/>\n-\u0130brahim b\u0259yi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz\u0259 xeyli m\u0259mnunuq. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n bizim \u00f6lk\u0259mizd\u0259 s\u0259firlik a\u00e7mas\u0131na d\u0259y\u0259r verir v\u0259 bildiririk ki, s\u0259firliyin normal f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259rait yaradaca\u011f\u0131q. Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri N\u0259riman N\u0259rimanov bizim dostumuz, \u00e7ox istedadl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131, t\u0259bib, bacar\u0131ql\u0131 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 diplomatd\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilov t\u0259msil etdiyi d\u00f6vl\u0259tin r\u0259hb\u0259ri bar\u0259d\u0259 bez\u0259 xo\u015f v\u0259 s\u0259mimi s\u00f6zl\u0259ri e\u015fidib \u00e7ox \u015fad oldu. O, Mustafa Kamala Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti, \u015f\u0259xs\u0259n doktor N\u0259riman\u0131n ad\u0131ndan dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q r\u0259mzi kimi q\u0131z\u0131l x\u0259nc\u0259r t\u0259qdim etdi. Mustafa Kamal x\u0259nc\u0259ri ald\u0131. Bu, Qafqaz s\u00fcvari ordusunun q\u0131z\u0131l\u0131 x\u0259nc\u0259ri idi. X\u0259nc\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u00ab\u201dAz\u0259rbaycan f\u0259hl\u0259-k\u0259ndli h\u00f6kum\u0259tind\u0259n t\u00fcrk inqilab\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259man\u0131 Mustafa Kamal pa\u015faya xatir\u0259\u201d.<br \/>\nMustafa Kamal x\u0259nc\u0259ri xeyli g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7irdi. \u0130brahim b\u0259y ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc ki, h\u0259diyy\u0259 onun xo\u015funa g\u0259lib:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-H\u0259diyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m!<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Bu s\u00f6zl\u0259ri Mustafa Kamal dedi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Mustafa Kamal \u0259li il\u0259 i\u015far\u0259 etdi. \u0130brahim b\u0259y\u0259 k\u00fcrs\u00fcd\u0259 \u0259yl\u0259\u015fdi. Q\u0259hv\u0259 i\u00e7\u0259-i\u00e7\u0259 s\u00f6hb\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Biz qan qarda\u015flar\u0131y\u0131q. Az\u0259rbaycan h\u0259mi\u015f\u0259 bizim yan\u0131m\u0131zda olub. Sevincli g\u00fcnl\u0259rimizd\u0259 d\u0259, \u00e7\u0259tin anlar\u0131m\u0131zda da, indi d\u0259. Az\u0259rbaycandan b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259k g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fck. Bir ara a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 idik. Bir yandan ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00f6vl\u0259t \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259 ayaq a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6z pad\u015fah\u0131m\u0131z biziml\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik edirdi. Hiss edir v\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fcm ki, h\u0259min m\u00fcbariz\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yi d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 d\u00f6y\u00fcn\u00fcr.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Mustafa Kamal s\u00f6z\u00fcn\u0259 ara verib siqaretini yand\u0131rd\u0131 v\u0259 dedi: Biz ham\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n biziml\u0259 bizd\u0259n \u00e7ox maraqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ox yax\u015f\u0131 bilirdik. \u2026 \u00c7ox d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb-da\u015f\u0131nd\u0131qdan sonra q\u0259rara ald\u0131m ki, az\u0259rbaycanl\u0131 qarda\u015flar\u0131m\u0131za m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k. H\u0259l\u0259 sizd\u0259 sovet hakimiyy\u0259ti qurulmam\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259rq ordusu komandiri, general Kaz\u0131m Qarab\u0259kir\u0259 x\u00fcsusi bir tap\u015f\u0131r\u0131q verdim. M\u0259n ona yazm\u0131\u015fd\u0131m: \u00abD\u00f6vl\u0259tin pulu qalmad\u0131. He\u00e7 yerd\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259 \u00fcmid d\u0259 yoxdur. Ba\u015fqa \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu tapana kimi Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tind\u0259n borc alma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 rica edir\u0259m\u201d.<br \/>\nKaz\u0131m b\u0259y\u0259 m\u0259nim xahi\u015fimi doktor N\u0259rimana \u00e7atd\u0131rd\u0131. Az ke\u00e7mi\u015f T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi bir m\u0259ktub ald\u0131. Onu N\u0259riman N\u0259rimanov imzalam\u0131\u015fd\u0131. M\u0259ktubda bunlar\u0131 oxuduq: \u201cMus\u0259lman kommunistl\u0259r sizin ist\u0259yiniz\u0259 \u00e7atma\u011f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn g\u00fccl\u0259ri il\u0259 yan\u0131n\u0131nzda olacaqlar. Siz m\u0259\u011flub oldu\u011funuz t\u0259qdird\u0259 n\u0259 sizin \u00fc\u00e7\u00fcn, n\u0259 d\u0259 dig\u0259r \u015e\u0259rq xalqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qurtulu\u015f yolu qalmayacaq\u201d.<br \/>\nM\u0259n heyran qald\u0131m. Doktor N\u0259riman bizi m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yirdi. Biz\u0259 \u00fcmid yeri kimi bax\u0131rd\u0131. \u0130st\u0259mirdi ki, m\u0259\u011flub olaq. O, yax\u015f\u0131 anlay\u0131rd\u0131 ki, bizim m\u0259\u011flubiyy\u0259timiz \u015e\u0259rq xalqlar\u0131n\u0131n qurtulu\u015f yolunu qapayacaq.<br \/>\nDoktor N\u0259riman\u0131n m\u0259n\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bir m\u0259ktubun m\u0259zmunu il\u0259 s\u0259ni tan\u0131\u015f etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. Bax\u0131n, g\u00f6r\u00fcn n\u0259 yaz\u0131r: \u201cPa\u015fam qarda\u015f qarda\u015fa borc verm\u0259z, \u0259l tutar Mustafa Kamal pa\u015fan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259si bizim dostumuzdur\u201d. M\u0259n doktor N\u0259riman\u0131n bu s\u00f6zl\u0259ri nec\u0259 f\u0259xr v\u0259 iftixarla dil\u0259 g\u0259tirdiyini hiss edirdim. \u018fziz qarda\u015f\u0131m\u0131z T\u00fcrkiy\u0259nin milli azadl\u0131q m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259sini alq\u0131\u015flay\u0131r v\u0259 biz\u0259 \u00fcr\u0259k-dir\u0259k ver\u0259r\u0259k bildirirdi ki, Az\u0259rbaycan qarda\u015f \u00f6lk\u0259d\u0259n \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259n k\u00f6m\u0259yi \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259c\u0259k.<a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/T\u00dcRK\u0130Y\u018f.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-13267\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/T\u00dcRK\u0130Y\u018f-300x168.jpg\" alt=\"T\u00dcRK\u0130Y\u018f\" width=\"300\" height=\"168\" \/><\/a><br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>B\u00f6y\u00fck Mustafa Kamal pa\u015fan\u0131n s\u00f6hb\u0259tini diqq\u0259tl\u0259 dinl\u0259y\u0259n \u0130brahim b\u0259y yad\u0131na sald\u0131: T\u00fcrkiy\u0259nin B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi d\u0259 N\u0259rimanovun T\u00fcrkiy\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259rini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirirdi. Az\u0259rbaycanda sovetl\u0259r hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259n az sonra N\u0259riman N\u0259rimanovun tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Bak\u0131da h\u0259bs\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcrk h\u0259rb\u00e7il\u0259ri \u2013 h\u0259m zabitl\u0259r, h\u0259m d\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259r azadl\u0131\u011fa burax\u0131ld\u0131lar. B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi doktor N\u0259riman\u0131n xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n m\u0259mnun qalaraq, ona f\u0259xri q\u0131l\u0131nc verm\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015f, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Az\u0259rbaycana bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti yola salm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilov m\u0259lumatl\u0131 idi ki, Mustafa Kamal N\u0259riman N\u0259rimanovla yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda t\u00fcrk v\u0259 Az\u0259rbaycan xalqlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri qarda\u015fl\u0131q silah\u0131 il\u0259 silahlanmaq kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirdi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u00d6t\u0259n \u0259srin iyirminci ill\u0259rind\u0259 Parisd\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 konfrans ke\u00e7iril\u0259nd\u0259 bu t\u0259dbird\u0259 \u0130zz\u0259t pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi sultan h\u00f6kum\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin \u00fczvl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 milli h\u00f6kum\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri i\u015ftirak edirdi. H\u0259min konfransda Az\u0259rbaycandan g\u0259l\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti konfransda Mustafa Kamal\u0131n, T\u00fcrkiy\u0259 milli h\u00f6kum\u0259tinin t\u0259r\u0259find\u0259 olmu\u015fdu.<br \/>\nSonra Mustafa Kamal pa\u015fa bunlar\u0131 anlatd\u0131:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Yad\u0131n\u0131zda varsa, \u0259sir al\u0131nm\u0131\u015f ingilis v\u0259 frans\u0131z \u0259sg\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycanda saxlan\u0131l\u0131rd\u0131. Rusiya h\u0259min \u0259sirl\u0259ri B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259ki \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na d\u0259yi\u015fm\u0259k ist\u0259yirdi. Onda biz sizin h\u00f6kum\u0259td\u0259n xahi\u015f etdik ki, Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi h\u0259min t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u0259 bir \u015f\u0259rtl\u0259 qol qoysun ki, Malta adas\u0131nda \u0259sir saxlan\u0131lan altm\u0131\u015f alt\u0131 t\u00fcrk ziyal\u0131s\u0131 v\u0259 siyasi xadimi d\u0259 g\u0259r\u0259k azad olunsunlar.<br \/>\nS\u0259mimi s\u00f6hb\u0259td\u0259n sonra Mustafa Kamal:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u0130brahim b\u0259y, Siz yeni Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n ilk s\u0259firsiniz. G\u0259lin birlikd\u0259 s\u0259firliyin binas\u0131na ged\u0259k.<br \/>\nOnlar aya\u011fa qalx\u0131b ma\u015f\u0131na oturdular. Mustafa Kamal \u00f6z \u0259li il\u0259 s\u0259firliyin binas\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bayra\u011f\u0131n\u0131 s\u0259firliyin ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 dal\u011faland\u0131rd\u0131.<br \/>\nGurultulu alq\u0131\u015flar v\u0259 Mustafa Kamal\u0131n xeyir-duas\u0131 il\u0259 \u0130brahim \u018fbilov \u00f6z s\u0259firlik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Rusiyan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 idi. Sonralar Sovet Sosialist Respublikalar\u0131 \u0130ttifaq\u0131 yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan bu d\u00f6vl\u0259tin on be\u015f respublikas\u0131ndan biri oldu. Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin u\u011furu xeyli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Rusiya, sonradan SSR\u0130 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin xarakterind\u0259n \u00e7ox as\u0131l\u0131 idi. \u0130brahim b\u0259y bunu \u00e7ox g\u00f6z\u0259l ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Odur ki, s\u0259fir kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259n b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259rini T\u00fcrkiy\u0259-Rusiya (SSR\u0130) m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na, s\u0259mimi \u015f\u0259kil almas\u0131na v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ltdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259 dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 get-ged\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nir v\u0259 geni\u015fl\u0259nirdi. \u0130brahim b\u0259y Samsun v\u0259 Trabzon \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n konsulluqlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na nail oldu. \u0130brahim b\u0259yin i\u015fg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131, bacar\u0131q v\u0259 qabiliyy\u0259ti, diplomatik i\u015fi yax\u015f\u0131 bilm\u0259si iki dost v\u0259 qarda\u015f \u00f6lk\u0259 \u2013 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda q\u0131r\u0131lmaz tell\u0259rin, \u0259laq\u0259l\u0259rin, pak m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 dostluq, yard\u0131m v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u00fchitinin yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 yorulmadan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 onun T\u00fcrkiy\u0259, t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ideyalar\u0131na d\u0259rin ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 Atat\u00fcrk\u00fcn diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015fdi. O, dig\u0259r s\u0259firl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u0130brahim b\u0259yl\u0259 daha tez-tez g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Atat\u00fcrk h\u0259r d\u0259f\u0259 onda yeni-yeni g\u00f6z\u0259l keyfiyy\u0259tl\u0259r k\u0259\u015ff edir v\u0259 ona ba\u011flan\u0131rd\u0131. T\u00fcrkiy\u0259nin sovet respublikalar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131nda v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259sind\u0259 \u0130brahim b\u0259y yax\u0131ndan i\u015ftirak edirdi. Bu respublikalarla T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda art\u0131q ikit\u0259r\u0259fli v\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli xeyli m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u00d6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259si d\u0259 realla\u015fd\u0131. T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi il\u0259 Qafqaz Respublikalar\u0131 (Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistan) aras\u0131nda anlama h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Bu m\u00fcqavil\u0259y\u0259 Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Behbud a\u011fa \u015eaxtahtl\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0130brahim \u018fbilov da \u00f6z imzas\u0131n\u0131 atd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>T\u00fcrkiy\u0259 narahat g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fay\u0131rd\u0131. Ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259t di\u015fini T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 q\u0131cam\u0131\u015fd\u0131. Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Almaniyan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259ti onunla m\u00fctt\u0259fiq olan T\u00fcrkiy\u0259ni a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131. \u0130mperialist d\u00f6vl\u0259tl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259ni \u00f6z aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259k v\u0259 onu yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. Qarda\u015f \u00f6lk\u0259d\u0259 s\u0259firlik missiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n \u0130brahim b\u0259y, t\u0259bii ki, T\u00fcrkiy\u0259nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 a\u011fr\u0131l\u0131-ac\u0131l\u0131 g\u00fcnl\u0259r\u0259 bigan\u0259 qala bilm\u0259zdi. Bu \u00f6lk\u0259nin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r o\u011ful v\u0259 q\u0131zlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 o da \u00f6z k\u00f6m\u0259yini g\u00f6st\u0259rirdi. V\u0259ziyy\u0259tl\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini vaxta\u015f\u0131r\u0131 tan\u0131\u015f edirdi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>1921-ci il yanvar\u0131n 9-da yunanlar\u0131n Bozuyurk t\u0259r\u0259fd\u0259n \u015fidd\u0259tli h\u00fccumu il\u0259 ba\u015flanan birinci \u0130n\u00f6n\u00fc vuru\u015fmas\u0131, daha sonra h\u0259min il mart\u0131n 27-d\u0259 ba\u015f ver\u0259n ikinci \u0130n\u00f6n\u00fc m\u00fcharib\u0259si t\u00fcrk ordusunu s\u0131naq qar\u015f\u0131s\u0131nda qoydu. F\u0259q\u0259t h\u0259r iki m\u00fcharib\u0259d\u0259 t\u00fcrkl\u0259r q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131lar. \u0130brahim b\u0259y v\u0259ziyy\u0259t bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini x\u0259b\u0259rdar etmi\u015fdi. D\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259cav\u00fczl\u0259ri ara vermirdi. Bu vaxt Az\u0259rbaycan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Mirz\u0259 Davud H\u00fcseynovun teleqram\u0131 Ankaraya yeti\u015fdi. O, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti ad\u0131ndan birinci v\u0259 ikinci \u0130n\u00f6n\u00fc d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259ki z\u0259f\u0259r m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Atat\u00fcrk\u00fc v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisini t\u0259brik edirdi: \u201cQazan\u0131lan bu b\u00f6y\u00fck z\u0259f\u0259r m\u00fcnasib\u0259til\u0259 T\u00fcrk xalq\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 ad\u0131ndan t\u0259brik edirik!\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Az\u0259rbaycandan t\u0259kc\u0259 t\u0259brik teleqram\u0131 g\u0259lm\u0259mi\u015fdi. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 yard\u0131m da g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. H\u0259min yard\u0131ma daxil idi: 2 sistern benzin, 30 sistern neft, 8 sistern kerosin. Sonralar Az\u0259rbaycandan yeni-yeni yard\u0131mlar g\u0259ldi. G\u00f6nd\u0259ril\u0259n 62 sistern neft t\u00fcrk ordusuna b\u00f6y\u00fck k\u00f6m\u0259k oldu.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilov T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t v\u0259 n\u00fcfuz sahibi idi. Atat\u00fcrk\u00fcn d\u0259 etimad\u0131n\u0131 v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tini qazanm\u0131\u015fd\u0131, onlar ail\u0259vi dost idil\u0259r. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u0130brahim \u018fbilova \u0130brahim M\u0259h\u0259rr\u0259m b\u0259y dey\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirdil\u0259r. \u0130brahim b\u0259yin artan \u015f\u00f6hr\u0259ti onun d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini rahats\u0131z edir, onu g\u00f6zd\u0259n salma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. N\u0259rimanov ard\u0131-aras\u0131 k\u0259silm\u0259y\u0259n m\u0259ktublar al\u0131rd\u0131. Bu m\u0259ktublarda \u018fbilovun \u00fcnvan\u0131na n\u0259l\u0259r yaz\u0131lm\u0131rd\u0131?! Onlar anonim olsa da, h\u0259r halda ayd\u0131nl\u0131q t\u0259l\u0259b edirdi. Odur ki, \u018fbilov Tiflis\u0259 Zaqafqaziya partiya b\u00fcrosunun iclas\u0131na g\u0259l\u0259rk\u0259n N\u0259rimanov ona dedi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Dostlu\u011fumuz \u00f6z yerind\u0259. \u0130\u015fl\u0259rimizin, v\u0259zif\u0259 borcumuzun, \u00fcz\u0259rimiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259l\u0259rin bu dostlu\u011fa aidiyy\u0259ti yoxdur. S\u0259nin haqq\u0131nda saya-hesaba g\u0259lm\u0259y\u0259n m\u0259ktublar al\u0131ram. O m\u0259ktublarda bar\u0259nd\u0259 h\u0259dyanlar yaz\u0131rlar. M\u0259n\u0259 qalsa, onlar\u0131 j\u0131r\u0131b bir t\u0259r\u0259f\u0259 ataram. Amma m\u0259nim \u00f6z\u00fcm\u00fcn d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rim \u00e7oxdur. Bu m\u0259ktublardan x\u0259b\u0259rl\u0259ri var. T\u0259dbir g\u00f6rm\u0259s\u0259m, ba\u015flayacaqlar m\u0259ni q\u0131nama\u011fa, l\u0259k\u0259l\u0259m\u0259y\u0259. Bir yandan Mikoyan, dig\u0259r yandan S\u0259rkis, ba\u015fqa bir yandan da Mirzoyan el\u0259 hey soru\u015furlar: \u201cBir t\u0259dbir g\u00f6rm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n? \u0130brahim \u018fbilov a\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b, s\u0259n is\u0259 dostlu\u011funuzun xatirin\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 qulaq ard\u0131na vurursan\u00bb. Onlar\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131 yummaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k s\u0259nin i\u015fl\u0259rini yoxlatd\u0131ram, s\u0259firliy\u0259 bir komissiya yollayam.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilov \u00e7iyinl\u0259rini \u00e7\u0259kdi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-N\u0259 zaman ist\u0259s\u0259niz. Birc\u0259 onu bilir\u0259m ki, m\u0259n c\u0131z\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xan, etimad\u0131 ayaq alt\u0131na atan adam deyil\u0259m. Atalar\u0131m\u0131z yax\u015f\u0131 deyibl\u0259r: \u201c\u0130t h\u00fcr\u0259r, karvan ke\u00e7\u0259r\u201d. N\u0259 q\u0259d\u0259r h\u00fcrs\u0259l\u0259r d\u0259, faydas\u0131 yoxdur. M\u0259n \u00f6z m\u0259suliyy\u0259timi, borcumu da yax\u015f\u0131 bilir\u0259m, V\u0259t\u0259nimiz qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 cavabdehliyimi d\u0259.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilov b\u00fcruz\u0259 verm\u0259s\u0259 d\u0259, N\u0259riman N\u0259rimanov onun p\u0259rt oldu\u011funu, imzas\u0131z m\u0259ktublar\u0131n onun kefin\u0259 so\u011fan do\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131. Lakin \u0130brahim ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, burada N\u0259rimanovluq bir i\u015f yoxdur. \u0130nsan\u0131n \u0259traf\u0131nda el\u0259 adamlar dola\u015f\u0131r ki, \u00f6zl\u0259ri he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6rm\u00fcr, bir ba\u015fqalar\u0131n\u0131 da \u00f6z s\u00f6zl\u0259ri, \u0259m\u0259ll\u0259ri, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, iftiralar\u0131, qeyb\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa, i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 qoymurlar. N\u0259 etm\u0259li?! H\u0259yatd\u0131r, bu h\u0259yatda yax\u015f\u0131 da var, pis d\u0259. Ham\u0131 eyni xisl\u0259tli olsayd\u0131, inki\u015faf da olmazd\u0131. Ziddiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 m\u00fcbariz\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 inki\u015fafa, t\u0259r\u0259qqiy\u0259 nail olursan. Ba\u015fqa halda h\u0259yat da maraqs\u0131z olard\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>N\u0259rimanovun g\u00f6st\u0259ri\u015fil\u0259 d\u0259rhal bir komissiya yarad\u0131ld\u0131. Tamara xan\u0131m hamil\u0259 idi. Ona h\u0259y\u0259canlanmaq olmazd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 \u0130brahim \u00fcsulluca ona dedi ki, onun i\u015fl\u0259rini yoxlayacaqlar. El\u0259 bunu demi\u015fdi ki, hiss el\u0259di art\u0131q Tamara narahatl\u0131q ke\u00e7irir. Odur ki, onu ba\u011fr\u0131na bas\u0131b, sakitl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Bu yoxlama s\u0259n dey\u0259n yoxlamadan deyil. Ma\u011fazada i\u015fl\u0259mir\u0259m ki, \u0259skiyim \u00e7\u0131xs\u0131n, yaxud haradasa yeyinti yerind\u0259 deyil\u0259m ki, n\u0259fsimi saxlama bilm\u0259yim. \u015e\u00fck\u00fcr allaha n\u0259fsimiz d\u0259 toxdur. Ba\u015fa d\u00fc\u015f: h\u0259r bir idar\u0259 yoxlan\u0131l\u0131r ki, g\u00f6r\u0259k i\u015fl\u0259r n\u0259 yerd\u0259dir. Bir n\u00f6qsan varsa, d\u00fcz\u0259ldilsin. Bu da i\u015fl\u0259rimiz\u0259 k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\n\u0130brahim daha dem\u0259di ki, ondan yaz\u0131blar, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 komissiya yarad\u0131l\u0131b. Lap des\u0259ydi, bu n\u0259yi d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259kdi. H\u0259m d\u0259 bunu bilm\u0259k Tamaran\u0131n n\u0259yin\u0259 laz\u0131m idi. Yaln\u0131z \u0259s\u0259bl\u0259rini yerind\u0259n oynadacaqd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Yoxlama bir ne\u00e7\u0259 ay \u00e7\u0259kdi. M\u0259lum oldu ki, narahatl\u0131\u011fa \u0259sas yoxdur. H\u0259r \u015fey qaydas\u0131ndad\u0131r v\u0259 \u0130brahim \u018fbilov \u00f6z diplomatik f\u0259aliyy\u0259tini davam etdir\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nH\u0259min qanqarald\u0131c\u0131 hadis\u0259d\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7mi\u015fdi. \u0130brahim \u018fbilovun evind\u0259 \u015fadyanal\u0131q idi. S\u0259firliyin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n savay\u0131 m\u0259clisd\u0259 onun t\u00fcrkiy\u0259li dostlar\u0131 v\u0259 tan\u0131\u015flar\u0131, h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n Mustafa Kamal Atat\u00fcrk i\u015ftirak edirdi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Tamara xan\u0131m do\u011fum evind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. K\u00f6rp\u0259nin q\u0131rx\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131ndan onlar\u0131 t\u0259brik etm\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Ad\u0259timiz\u0259 g\u00f6r\u0259, k\u00f6rp\u0259ni q\u0131rx\u0131 \u00e7\u0131xana q\u0259d\u0259r onu yaln\u0131z \u0259n yax\u0131n adamlar\u0131 g\u00f6r\u0259 bil\u0259rdi. Bunun m\u0259nas\u0131 vard\u0131: u\u015fa\u011fa g\u00f6z d\u0259y\u0259 bil\u0259rdi, kimd\u0259ns\u0259 x\u0259st\u0259lik tuta bil\u0259rdi v\u0259 s.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilovun ikinci q\u0131z \u00f6vlad\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdi. Ota\u011fa daxil olan h\u0259r bir k\u0259s \u201cQ\u0259d\u0259ml\u0259ri m\u00fcbar\u0259k olsun!\u201d deyirdi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Mustafa Kamal ail\u0259nin yax\u0131n adam\u0131, \u0130brahimin \u0259ziz dostu idi. O, bad\u0259sini qald\u0131r\u0131b \u0130brahimi, Tamara xan\u0131m\u0131 t\u0259brik etdi. Sonra ir\u0259li yeriyib k\u00f6rp\u0259ni Tamara xan\u0131mdan ald\u0131:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-B\u00f6y\u00fck q\u0131z olsun! G\u00fcn o g\u00fcn olsun ki, toyuna y\u0131\u011f\u0131\u015faq!<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim v\u0259 Tamara bir a\u011f\u0131zdan:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u018ff\u0259ndim, ist\u0259rdik q\u0131z\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131n\u0131 Siz qoyas\u0131n\u0131z.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Mustafa Kamal t\u0259klifd\u0259n xo\u015fland\u0131. B\u00f6y\u00fck m\u0259mnuniyy\u0259t hissi v\u0259 g\u00fcl\u0259r \u00fczl\u0259:<br \/>\n-D\u0259d\u0259-babalar\u0131m\u0131z bel\u0259 deyib: ad\u0131n\u0131 m\u0259n qoyuram, baxt\u0131n\u0131 tanr\u0131 versin! Bu m\u0259s\u0259l sizd\u0259 d\u0259 var, bizd\u0259 d\u0259.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>B\u00f6y\u00fck \u00f6nd\u0259r bir anl\u0131\u011fa n\u0259f\u0259sini d\u0259rdi. Ham\u0131n\u0131n diqq\u0259ti ona y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. S\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r ki, g\u00f6r\u0259k o, hans\u0131 ad\u0131 t\u0259klif ed\u0259c\u0259k. Mustafa Kamal s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Bu g\u00f6z\u0259l bala, bu yavrum Anadoluda do\u011fuldu. \u0130st\u0259yir\u0259m o, Anadolu ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131s\u0131n.<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Sonra Mustafa Kamal mavi g\u00f6zl\u0259rini k\u00f6rp\u0259nin g\u00f6zl\u0259rin\u0259 zill\u0259y\u0259r\u0259k:<br \/>\n-El\u0259mi, yavrum, s\u0259nin ad\u0131n olur Anadolu. \u00d6z\u00fcn d\u0259 olursan m\u0259nim m\u0259n\u0259vi q\u0131z\u0131m.<br \/>\nAlq\u0131\u015flar qopdu. \u0130brahiml\u0259 Tamara ir\u0259li yeridil\u0259r. Tamara sevinc v\u0259 f\u0259r\u0259h hissind\u0259n, Atat\u00fcrk\u00fcn sonsuz s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 dediyi s\u00f6zl\u0259rd\u0259n az qala qanad a\u00e7\u0131b u\u00e7acaq bir \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 g\u00f6zl\u0259ri ya\u015farm\u0131\u015f halda Mustafa Kamal\u0131n \u0259lind\u0259n yap\u0131\u015fd\u0131. \u0130brahim d\u0259 onun o biri \u0259lini tutub ehmalca \u00f6z\u00fcn\u0259 sar\u0131 \u00e7\u0259kdi. Onlar qucaqla\u015f\u0131b bir-birini \u00f6pd\u00fcl\u0259r.<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Mustafa Kamal k\u00f6rp\u0259ni b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 anas\u0131na verdi. Q\u0259d\u0259hl\u0259r toqqu\u015fdu, sa\u011fl\u0131qlar deyildi. M\u0259clis xeyli uzand\u0131\u2026<br \/>\n\u2026\u0130brahim T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, s\u0259firi idi. Vaxtil\u0259, y\u0259ni bir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l o, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Parlamentin\u0259 deputat se\u00e7ilmi\u015fdi. \u0130brahim a\u011f\u0131ll\u0131 adam idi. Az\u0259rbaycanda hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fin\u0259 fikir verir, m\u00fcqayis\u0259l\u0259r apar\u0131rd\u0131. Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qil idi, yoxsa indi? Yeni h\u00f6kum\u0259tin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki s\u0259firi olmas\u0131na baxmayaraq, h\u0259mi\u015f\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc 23 ay hakimiyy\u0259td\u0259 olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 verirdi. F\u0259q\u0259t s\u0259sini \u00e7\u0131xarma\u011fa ehtiyat edirdi. N\u0259rimanovun v\u0259ziyy\u0259ti d\u0259 \u00fcr\u0259ka\u00e7an deyildi. Erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycanda h\u0259dsiz hakimiyy\u0259t\u0259 malik idil\u0259r. Mikoyan a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n demi\u015fdi: \u00abBiz N\u0259rimanovu \u0130nqilab Komit\u0259sinin s\u0259dri se\u00e7\u0259rik v\u0259 onu el\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 alar\u0131q ki, o \u00e7ox da \u00f6z n\u00fcfuzundan istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259sin\u00bb. \u0130ndi onlar h\u0259qiq\u0259t\u0259n dedikl\u0259rini etmi\u015fdil\u0259r. N\u0259rimanov b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 g\u00f6r\u00fcr v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 deyirdi: \u201cBEKA Az\u0259rbaycanda h\u0259r \u015fey dem\u0259kdir. Mikoyandan sonra BEKA-n\u0131n katibi S\u0259rkis olur, S\u0259rkisd\u0259n sonra is\u0259 Mirzoyan. \u00c7ox g\u00fcman ki, Mirzoyandan sonra Kasparov olacaq \u2026\u201d<br \/>\n<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilovun \u201cda\u011f\u0131 Arana, Aran\u0131 da\u011fa apard\u0131\u011f\u0131\u201d bel\u0259 g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 Atat\u00fcrk s\u0259firliyin qap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b i\u00e7\u0259ri girdi. Dostlar s\u0259mimi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u0130brahimin fikirli olmas\u0131 Mustafa Kamal\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n yay\u0131nmad\u0131:<br \/>\n-Yen\u0259 n\u0259 olub, \u0259ziz dost?! Hal\u0131n \u00e7ox p\u0259ri\u015fand\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim d\u0259rind\u0259n ah \u00e7\u0259kib dedi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-D\u0259rdimi yaln\u0131z Sizinl\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r\u0259m, yaln\u0131z Sizinl\u0259. Bu bar\u0259d\u0259 \u0259slind\u0259 Az\u0259rbaycanda dan\u0131\u015fmaq, yaxud da burada d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r, s\u00f6z g\u0259zdir\u0259nl\u0259r aras\u0131nda dan\u0131\u015fmaq \u00f6z\u00fcn\u00fc oda atmaq olard\u0131. Yaln\u0131z Siz\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m.<br \/>\nStola iki finjan q\u0259hv\u0259 g\u0259tirildi. Mustafa Kamal siqaretini t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259r\u0259k:<br \/>\n-Sizi narahat ed\u0259n n\u0259dir, \u0130brahim b\u0259y?<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim anlatd\u0131:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>&#8211;N\u0259rimanovla Siz d\u0259 dostsunuz, m\u0259n d\u0259. Onun dilind\u0259n e\u015fitmi\u015f\u0259m. S\u00f6yl\u0259yirdi ki, bu b\u0259r\u0259d\u0259 Lenin\u0259 d\u0259 yazacaq\u2026<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-N\u0259 bar\u0259d\u0259?!<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>&#8211;N\u0259rimanov yolda\u015f deyir ki, Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259ti qurmaqla m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fcman edirdik. Buna n\u0259s\u0259 inanma\u011f\u0131m g\u0259lmir. Leninin dilind\u0259n e\u015fitmi\u015f\u0259m ki, deyib \u201cM\u00fc\u0259st\u0259qil Az\u0259rbaycan\u201d. \u0130ndi g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, h\u0259r zaman Denikinin t\u0259r\u0259find\u0259 duran Erm\u0259nistan m\u00fcst\u0259qillik qazan\u0131r v\u0259 \u00fcst\u0259lik Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rin\u0259 yiy\u0259l\u0259nir. D\u00fcn\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r ikili siyas\u0259t yerid\u0259n G\u00fcrc\u00fcstan da m\u00fcst\u0259qil olur. F\u0259q\u0259t ilk d\u0259f\u0259 olaraq Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7\u0259n Az\u0259rbayjan h\u0259m \u0259razisini, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini itirir. Yolda\u015f N\u0259rimanovun v\u0259ziyy\u0259tini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrs\u00fcn\u00fcz? El\u0259 is\u0259\u2026<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Mustafa Kamal:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-El\u0259 is\u0259 n\u0259?<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-N\u0259rimanov s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 dedi ki, \u0259g\u0259r Lenin bizim taleyimiz\u0259 bigan\u0259 qalsa, onda geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lma\u011f\u0131m\u0131z bar\u0259d\u0259 g\u0259r\u0259k M\u0259rk\u0259z qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131raq.<br \/>\nAtat\u00fcrk onun fikrini t\u0259qdir ed\u0259r\u0259k dedi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-N\u0259rimanov haql\u0131d\u0131r. Rusiyan\u0131n bel\u0259 m\u00f6vqe tutmas\u0131 yolverilm\u0259zdir. V\u0259ziyy\u0259t, do\u011frudan da, a\u011f\u0131rd\u0131r. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n susmaq olmur, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, susmayanda da doktor N\u0259riman\u0131n \u00f6z taleyi t\u00fckd\u0259n as\u0131l\u0131 olur.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim \u018fbilov, n\u0259hay\u0259t, n\u0259 vaxtand\u0131r q\u0259lbini didib-par\u00e7alayan, lakin dilin\u0259 g\u0259tir\u0259 bilm\u0259diyi d\u0259rdini a\u00e7d\u0131:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Onda niy\u0259 Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t d\u0259yi\u015fikliyi edildi?<br \/>\nAtat\u00fcrk q\u0259hv\u0259ni son damlas\u0131na kimi i\u00e7ib, fincan\u0131 n\u0259lb\u0259kisin\u0259 qoydu. Onun qa\u015flar\u0131 \u00e7at\u0131lm\u0131\u015f, a\u011f\u0131ll\u0131, m\u00fcdrik g\u00f6zl\u0259ri bir q\u0259d\u0259r yumulmu\u015fdu:<br \/>\n-B\u0259z\u0259n sizinkil\u0259r biz t\u00fcrkl\u0259ri d\u0259 su\u00e7lu hesab edirl\u0259r. Deyirl\u0259r, c\u00fcmhuriyy\u0259tin devrilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bkarlar\u0131 ruslar v\u0259 erm\u0259nil\u0259r olsalar da, bu i\u015fd\u0259 onlara t\u00fcrkl\u0259r d\u0259 d\u0259st\u0259k vermi\u015fl\u0259r.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u0130brahim onun s\u00f6z\u00fcn\u0259 q\u00fcvv\u0259t ver\u0259r\u0259k dedi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-Deyirl\u0259r ki, o zaman \u2013 iyirminci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131da Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 \u00e7evrili\u015f komit\u0259si yarad\u0131l\u0131bm\u0131\u015f. Bundan yararlanan erm\u0259nil\u0259r iyirminci ilin mart ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259 \u2013 Novruz bayram\u0131 g\u00fcn\u00fc gec\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259r \u018fsg\u0259ran ke\u00e7idini tutaraq Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ba\u015flam\u0131\u015flar. Az\u0259rbaycan milli ordusu erm\u0259nil\u0259rin qiyam\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn o istiqam\u0259t\u0259 yeridiyind\u0259n Bak\u0131 k\u00f6m\u0259ksiz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Ruslar\u0131n q\u0131rm\u0131z\u0131 ordusu Da\u011f\u0131standa dayan\u0131b f\u00fcrs\u0259t g\u00f6zl\u0259yirmi\u015f. Rus komandirl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun ba\u015f\u0131nda t\u00fcrk zabitl\u0259ri d\u0259 varm\u0131\u015f. Hilal pa\u015fa orduya ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259c\u0259kmi\u015f. Nicati pa\u015fa ondan tez t\u0259rp\u0259nib rus komandirl\u0259ri il\u0259 birg\u0259 on birinci q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirir. Ordu Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rini a\u015faraq Bak\u0131ya do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir. M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l Hilal pa\u015fan\u0131 x\u0259b\u0259rdar etmi\u015fdi: \u201cYapmay\u0131n\u0131z, bizi \u00f6z hal\u0131m\u0131za burax\u0131n\u0131z, y\u00fcz ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri \u0259sar\u0259tind\u0259 oldu\u011fumuz ruslar\u0131 biz daha yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131r\u0131q, onlar hiyl\u0259 il\u0259 g\u0259lir, sonra bizi \u0259z\u0259rl\u0259r\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Atat\u00fcrk diqq\u0259tl\u0259 \u0130brahim\u0259 qulaq as\u0131rd\u0131. \u0130brahim b\u0259y d\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdi ki, g\u00f6rs\u00fcn, o, deyil\u0259nl\u0259rin m\u00fcqabilind\u0259 n\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259c\u0259k. H\u0259l\u0259 ki \u0130brahim dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131:<br \/>\n-Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordu Bak\u0131ya g\u0259l\u0259rk\u0259n adamlar m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k, ordunun qaba\u011f\u0131na \u00e7\u0131xaraq d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 idi. F\u0259q\u0259t t\u00fcrk zabitl\u0259ri \u0259ll\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin bayra\u011f\u0131 camaat\u0131 arxay\u0131n edibmi\u015f: \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 ordu T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn gedir, onlar\u0131n Az\u0259rbaycanla i\u015fl\u0259ri yoxdur\u201d. Xalq da buna inan\u0131b.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Atat\u00fcrk hadis\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirdi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u0130brahim b\u0259y, m\u0259lumunuz oldu\u011fu kimi, Rusiyada inqilab ba\u015f vermi\u015f, sovet hakimiyy\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alm\u0131\u015fd\u0131. \u00c7ar Nikolay devirilmi\u015f, ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Rusiyada iki hakimiyy\u0259tliy\u0259 son qoyulmu\u015f, Kol\u00e7aq, Denikin, Yudeni\u00e7 v\u0259 ba\u015fqa \u0259ksinqilabi q\u00fcvv\u0259l\u0259r darmada\u011f\u0131n edilmi\u015fdi. Rusiya birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n d\u0259 salamat qurtulmu\u015fdu. M\u00f6hk\u0259ml\u0259ndikc\u0259 yan-y\u00f6r\u0259sini tuturdu. Onun n\u0259iyn bahas\u0131na olursa-olsun Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259c\u0259yi g\u00fcn kimi ayd\u0131n idi.<br \/>\n\u0130brahim b\u0259y diqq\u0259t k\u0259silmi\u015fdi. Cavan q\u0131z q\u0259hv\u0259 g\u0259tirdi. Siqaret k\u00f6t\u00fcy\u00fc il\u0259 dolu k\u00fclbqab\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. \u0130brahim isti q\u0259hv\u0259 dolu fincan\u0131 dodaqlar\u0131na apard\u0131. Atat\u00fcrk siqaret yand\u0131rd\u0131 v\u0259 a\u011f\u0131r-a\u011f\u0131r s\u00f6hb\u0259tin\u0259 davam etdi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-B\u0259li, \u0130brahim b\u0259y, tarixi h\u0259qiq\u0259ti bilm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r biz t\u00fcrkl\u0259ri v\u0259 Mustafa Kamal\u0131 qarda\u015f Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u201cx\u0259yan\u0259t\u201dd\u0259 ittiham ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. T\u0259krar edir\u0259m: yaln\u0131z tarixi h\u0259qiq\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259ri olmayanlar. \u018fslind\u0259, hadis\u0259l\u0259r Sizin t\u0259s\u0259vv\u00fcr etdiyiniz \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259r\u0259yan etm\u0259yib v\u0259 bizim xalq c\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 he\u00e7 bir yamanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u0259ym\u0259yib. G\u0259lin iyirminci ill\u0259rd\u0259 regionda yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131q g\u00f6zl\u0259 baxaq v\u0259 soyuq ba\u015fla d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259k. Bilirsiniz, bu d\u00f6vrd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 nec\u0259 a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fay\u0131rd\u0131. Biz el\u0259 \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259 idik ki, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 m\u00fctt\u0259fiq axtar\u0131rd\u0131q. Kimliyind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, biz\u0259 k\u00f6m\u0259k \u0259lini uzada bil\u0259c\u0259k, biz\u0259 silah, pul ver\u0259c\u0259k m\u00fctt\u0259fiq laz\u0131m idi. Ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259 ayaq a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 m\u0259qamda Rusiya \u00f6z k\u00f6m\u0259yini t\u0259klif etdi. \u018fv\u0259zind\u0259 is\u0259, Zaqafqaziyaya iddiam\u0131zdan \u0259l g\u00f6t\u00fcrm\u0259yi ist\u0259yirdi. Bilirsiniz, \u0130brahim b\u0259y, yaranm\u0131\u015f bel\u0259 a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 m\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k, Rusiyaya qar\u015f\u0131 ikinci c\u0259bh\u0259ni a\u00e7a bilm\u0259zdim. Bundan ba\u015fqa, biz \u00f6z hay\u0131m\u0131zda idik, Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k onsuz da imkan\u0131m\u0131z xaricind\u0259 idi. \u018fslind\u0259 bizim g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259yimiz, Rusiyaya Zaqafqaziyan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 imkan yaratma\u011f\u0131m\u0131z s\u0131rf r\u0259mzi xarakter da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Rusiya \u0259vv\u0259lki Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u0259razisinin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini n\u0259zar\u0259tind\u0259 saxlay\u0131rd\u0131 v\u0259 ordusu be\u015f milyon n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n idi. \u0130brahim b\u0259y, \u00f6z\u00fcn\u00fcz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, Zaqafqaziya respublikalar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan T\u00fcrkiy\u0259nin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olsa da, raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmasa da i\u015f\u011fal olunacaqd\u0131. Biz bunu ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcquta u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131n qa\u00e7\u0131lmaz olaca\u011f\u0131n\u0131 anlayaraq, yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259n yararland\u0131q. Y\u0259ni guya ruslar\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 olduq, h\u0259m d\u0259 eyni zamanda Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 q\u0131r\u011f\u0131ndan xilas etdik. Hakimiyy\u0259t d\u0259yi\u015fikliyi bir n\u0259f\u0259rin burunu qanamadan h\u0259yata ke\u00e7di. G\u0259lin bunu da unutmayaq: T\u00fcrkiy\u0259nin f\u0259al t\u0259siri il\u0259 Rusiyan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra da Az\u0259rbaycan, \u0259sas\u0259n, \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 formas\u0131nda qoruyub saxlaya bildi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Onlar\u0131n s\u00f6hb\u0259ti gec\u0259 yar\u0131s\u0131na kimi \u00e7\u0259kdi. Hava xo\u015f idi. G\u00f6yd\u0259 ulduzlar sayr\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u0130brahim \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6yl\u0259r\u0259 tutdu. Bu, Atat\u00fcrk\u00fcn g\u00f6zl\u0259rind\u0259n yay\u0131nmad\u0131. Ulduzlardan biri axaraq g\u00f6zd\u0259n itdi. \u0130brahim \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259: \u201cG\u00f6r\u0259s\u0259n m\u0259nim ulduzum hans\u0131d\u0131r? G\u00f6r\u0259s\u0259n o n\u0259 zaman ax\u0131b ged\u0259c\u0259k, s\u00f6n\u0259c\u0259k?! Ka\u015f adam bil\u0259ydi!\u201d<br \/>\nBu s\u00f6hb\u0259t ikisinin aras\u0131nda qald\u0131. H\u0259min s\u00f6hb\u0259t\u0259 ayla ulduzlar \u015fahidlik etdi. Onlar\u0131n h\u0259r ikisinin arzusu Az\u0259rbaycan\u0131n, t\u00fcrkdilli respublikalar\u0131n tam m\u00fcst\u0259qilliyi m\u0259s\u0259l\u0259si idi\u2026<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u20261923-c\u00fc il idi. \u0130brahim \u018fbilov iki ild\u0259n art\u0131q idi ki, s\u0259fir v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yirdi. Bu iki ild\u0259 \u00f6z v\u0259zif\u0259sini cani-dild\u0259n yerin\u0259 yetirmi\u015fdi v\u0259 yetirm\u0259kd\u0259 idi. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n qalmazd\u0131. Bel\u0259 g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 \u0130zmir\u0259 getmi\u015fdi. Burada T\u00fcrkiy\u0259nin iqtisadi konfrans\u0131 olacaqd\u0131. Bu, birinci iqtisadi konfrans idi ki, \u0130brahim \u018fbilov da qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131na dair m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. Ham\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Atat\u00fcrk onun m\u0259ruz\u0259sini b\u0259y\u0259ndi.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Onlar \u0130zmird\u0259 bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn d\u0259 qald\u0131lar v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 t\u0259dbird\u0259 i\u015ftirak etdil\u0259r. Bir d\u0259f\u0259 bel\u0259 ziyaf\u0259tl\u0259rd\u0259n birind\u0259n qay\u0131dark\u0259n \u0130brahimin hal\u0131 qar\u0131\u015fd\u0131. B\u00fcruz\u0259 verm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00e7al\u0131\u015fd\u0131, f\u0259q\u0259t he\u00e7 c\u00fcr \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259l\u0259 ala bilm\u0259di. Yan\u0131ndak\u0131lar onun ilan kimi q\u0131vr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi oldular. Onda k\u0259skin m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq a\u011fr\u0131lar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc ki, z\u0259h\u0259rl\u0259nib. Dalbadal qat\u0131q i\u00e7s\u0259 d\u0259, m\u0259d\u0259sini yudurtsa da, a\u011fr\u0131lar k\u0259sm\u0259k bilmirdi. Tez onu x\u0259st\u0259xanaya apard\u0131lar.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Hadis\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r tutan Atat\u00fcrk d\u0259 x\u0259st\u0259xanaya t\u0259l\u0259sdi. Dostunu xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn h\u0259kiml\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r el\u0259di, h\u0259tta \u00f6z h\u0259kiml\u0259rini t\u0259cili buraya \u00e7a\u011f\u0131rtd\u0131rd\u0131. B\u0259dxahlar\u0131 v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri, \u0130brahimin \u015f\u00f6hr\u0259tini g\u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259nl\u0259r onu z\u0259h\u0259rl\u0259mi\u015fdil\u0259r. H\u0259kiml\u0259rin s\u0259yi n\u0259tic\u0259 verm\u0259di. \u0130stedadl\u0131 diplomat, g\u00f6z\u0259l insan \u0130brahim \u018fbilovun \u00fcr\u0259yi d\u00f6y\u00fcnm\u0259kd\u0259n qald\u0131. Onun \u00f6l\u00fcm x\u0259b\u0259rini alan N\u0259riman N\u0259rimanov h\u0259dsiz k\u0259d\u0259rl\u0259ndi v\u0259 \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 bu s\u00f6zl\u0259ri dilin\u0259 g\u0259tirdi: \u00ab\u015e\u0259rq xalqlar\u0131n\u0131 Q\u0259rbi Avropa imperiyas\u0131n\u0131n z\u00fclm\u00fcnd\u0259n xilas etm\u0259k onun arzusu v\u0259 h\u0259yat amal\u0131 idi\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u2026\u0130brahim \u018fbilovun c\u0259naz\u0259si s\u0259firlikd\u0259 qoyulmu\u015fdu. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayan, \u00e7al\u0131\u015fan v\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n soyda\u015flar\u0131m\u0131z, t\u00fcrk v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri m\u0259rhumla vidala\u015fma\u011fa g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Tamara xan\u0131m qara geyinmi\u015f, ba\u015f\u0131na qara yayl\u0131q ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131. Sevimli \u0130brahimi onlar\u0131 t\u0259rk etmi\u015fdi. Tamara xan\u0131m \u0130brahimin yolunu \u00e7ox g\u00f6zl\u0259y\u0259rdi. O, s\u0259f\u0259rl\u0259rd\u0259 olanda, ax\u015famlar gec g\u0259l\u0259nd\u0259. \u0130\u015fd\u0259n, s\u0259f\u0259rd\u0259n gec g\u0259ls\u0259 d\u0259, \u00f6z\u00fc il\u0259 xo\u015f bir s\u0259mimiyy\u0259t g\u0259tir\u0259r, q\u0259lbinin h\u0259rar\u0259ti il\u0259 evi d\u0259 isindir\u0259rdi. Xo\u015f dill\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131 dindir\u0259r, onu \u00f6p\u0259r, hal-\u0259hval tutar, u\u015faqlar\u0131 ba\u011fr\u0131na basar, u\u015faq dili il\u0259 d\u0259 onlar\u0131 dindir\u0259r, onlarla oynayar, onlar\u0131n yan\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc u\u015faq kimi aparard\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>F\u0259q\u0259t daha \u0130brahim g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259kdi, bu gedi\u015f onun son gedi\u015fi idi. Daha Tamara xan\u0131m\u0131n q\u0259n\u015f\u0259rind\u0259 \u0259yl\u0259\u015fib \u00e7ay\u0131n\u0131 i\u00e7\u0259-i\u00e7\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k planlar\u0131ndan, u\u011furlar\u0131ndan dan\u0131\u015fmayacaq, q\u0131z balalar\u0131 il\u0259 oynamayacaq, onlar\u0131n toylar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259c\u0259kdi. H\u0259yat q\u0259rib\u0259dir. \u0130nsanlar\u0131 yaman tez apar\u0131r. Qoymur ki, doyunca kam als\u0131nlar. Tamara b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 x\u0259yal\u0131na g\u0259tir\u0259r\u0259k i\u00e7in-i\u00e7in a\u011flay\u0131rd\u0131. Doqquz ayl\u0131q Anadolunu quca\u011f\u0131nda tutmu\u015fdu. O biri q\u0131z\u0131 is\u0259 yan\u0131nda oturmu\u015f, atas\u0131n\u0131n n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn sakitc\u0259 v\u0259 lal-dinm\u0259z, h\u0259r\u0259k\u0259tsiz uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu q\u0259d\u0259r insan\u0131n n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn buraya y\u0131\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 anas\u0131n\u0131n n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc\u2026<br \/>\nAtat\u00fcrk Tamara xan\u0131ma ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ver\u0259rk\u0259n dedi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u0130brahim b\u0259yin \u00f6l\u00fcm\u00fc m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck itkidir. M\u0259n \u0259ziz dostumu v\u0259 qarda\u015f\u0131m\u0131 itirdim. Biz bir-birimiz\u0259 \u00e7ox yax\u0131n idik. O, yax\u015f\u0131 insan, b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t, g\u00f6z\u0259l diplomat idi. M\u0259nim ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131 q\u0259bul edin.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Sonra Tamara xan\u0131m\u0131n fikrini \u00f6yr\u0259ndi:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u0130ndi n\u0259 etm\u0259k ist\u0259yirsiniz? Qal\u0131n, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131n. U\u015faqlar burada m\u0259kt\u0259b\u0259 ged\u0259rl\u0259r, onlar\u00e7\u0131n g\u00fcn-g\u00fcz\u0259ran yaradaram. Siz d\u0259 burada i\u015fl\u0259y\u0259rsiniz.<br \/>\nTamara xan\u0131m a\u011f\u0131r d\u0259rd i\u00e7\u0259risind\u0259:<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>-\u018ff\u0259ndim, Sizd\u0259n yerl\u0259 g\u00f6y q\u0259d\u0259r raz\u0131y\u0131q. Bizim ail\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn, \u0130brahimin i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn normal \u015f\u0259rait yaratd\u0131n\u0131z. H\u0259mi\u015f\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hiss etdik. T\u00fcrkiy\u0259 biz\u0259 ikinci v\u0259t\u0259n oldu. Qollar\u0131n\u0131 s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 biz\u0259 a\u00e7d\u0131. F\u0259q\u0259t bizim \u0259z\u0259li v\u0259t\u0259nimiz var. Az\u0259rbaycanda olmaq ist\u0259rdik. \u018ffv edin.<\/span><\/p>\n<p><span><span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Atat\u00fcrk Hindistandan v\u0259 Misird\u0259n h\u0259kiml\u0259r, aliml\u0259r d\u0259v\u0259t etmi\u015fdi. O, \u0130brahim \u018fbilovun c\u0259naz\u0259sini y\u00fcz il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 mumyalad\u0131lar. Onun ail\u0259sini v\u0259 mumyalanm\u0131\u015f c\u0259naz\u0259sini \u201cReno\u201d italyan g\u0259misi il\u0259 Bak\u0131ya yola sald\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"13265\">Yaz\u0131ya 730 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>29 Oktyabr &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti G\u00fcn\u00fcd\u00fcr!!! &nbsp; \u00a0(\u201cSamsundan ba\u015flanan yol\u201d roman\u0131ndan) \u0130ll\u0259r, \u0259srl\u0259r ke\u00e7\u0259c\u0259k, \u00c7anaqqalan\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00fcrk \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259rinin, x\u00fcsus\u0259n Mustafa Kamal\u0131n \u00f6l\u00fcm-dirim m\u00fcbariz\u0259si unudulmaq bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Nec\u0259 ki art\u0131q h\u0259min d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n bir \u0259sr \u00f6t\u00fcb, lakin onu an\u0131r, yada sal\u0131r, iftixar v\u0259 q\u00fcrur ke\u00e7iririk ki, \u00e7oxlu insan \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 yol verils\u0259 d\u0259, frans\u0131z v\u0259 ingilis [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5,4,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13265"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13265"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13265\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13268,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13265\/revisions\/13268"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13265"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13265"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13265"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}