{"id":13662,"date":"2020-02-16T22:53:54","date_gmt":"2020-02-16T18:53:54","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=13662"},"modified":"2020-02-16T22:53:54","modified_gmt":"2020-02-16T18:53:54","slug":"akif-abbasov-sahzad%c9%99-ii-mehm%c9%99tin-t%c9%99hsili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=13662","title":{"rendered":"Akif ABBASOV &#8211;  &#8220;\u015eAHZAD\u018f II MEHM\u018fT\u0130N T\u018fHS\u0130L\u0130&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><b><i><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/akif-abbasov.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-8616\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/akif-abbasov-199x300.jpg\" alt=\"akif abbasov\" width=\"199\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/akif-abbasov-199x300.jpg 199w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/akif-abbasov.jpg 472w\" sizes=\"(max-width: 199px) 100vw, 199px\" \/><\/a>\u00a0<\/i><\/b><i><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">(\u201cFateh Sultan Mehm\u0259t\u201d roman\u0131ndan)<\/span><\/span><\/i><\/p>\n<p><i>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/i><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 ist\u0259r m\u00fcs\u0259lman, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 \u015fahlar, sultanlar, imperatorlar v\u0259 krallar \u00f6vladlar\u0131n\u0131n t\u0259hsilini v\u0259 t\u0259rbiy\u0259sini diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlay\u0131r, onlar\u0131n \u00a0m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil almalar\u0131 \u00a0\u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259ri se\u00e7irdil\u0259r.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\">Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259ri xat\u0131rlamaq kifay\u0259tdir. O,\u00a0<span style=\"color: black;\">&#8220;D\u00fcnyan\u0131n sonuna v\u0259 B\u00f6y\u00fck Xarici D\u0259niz\u0259&#8221; \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015flayark\u0259n,\u00a0<\/span>t\u0259sad\u00fcfi olaraq\u00a0<span style=\"color: black;\">q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazanm\u0131rd\u0131. Ald\u0131qlar\u0131 \u00a0t\u0259hsil, yiy\u0259l\u0259ndiyi bilik v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259, g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri\u00a0 t\u0259rbiy\u0259 say\u0259sind\u0259 buna nail olurdular.\u00a0 Bu sah\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259llim, t\u0259rbiy\u0259\u00e7i az rol oynam\u0131r.\u00a0 \u0130sg\u0259nd\u0259rin m\u00fc\u0259llimi q\u0259dim yunan filosofu Aristotel idi. \u0130sg\u0259nd\u0259r 16 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck filosofdan d\u0259rs alm\u0131\u015fd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Aristotel\u00a0\u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259\u00a0v\u0259 m\u0259kt\u0259b yolda\u015flar\u0131na\u00a0<a style=\"color: blue;\" title=\"\u018fxlaq\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C6%8Fxlaq\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">\u0259xlaq<\/span><\/a>,\u00a0\u00a0<a style=\"color: blue;\" title=\"Din\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Din\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">din<\/span><\/a>,\u00a0<a style=\"color: blue;\" title=\"T\u0259bab\u0259t\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/T%C9%99bab%C9%99t\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">t\u0259bab\u0259t<\/span><\/a>,\u00a0<a style=\"color: blue;\" title=\"F\u0259ls\u0259f\u0259\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/F%C9%99ls%C9%99f%C9%99\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">f\u0259ls\u0259f\u0259<\/span><\/a>,\u00a0<a style=\"color: blue;\" title=\"M\u0259ntiq\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C9%99ntiq\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">m\u0259ntiq<\/span><\/a>\u00a0v\u0259\u00a0<a style=\"color: blue;\" title=\"\u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0nc%C9%99s%C9%99n%C9%99t\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">inc\u0259s\u0259n\u0259t<\/span><\/a>\u00a0d\u0259rsl\u0259ri ke\u00e7irdi. B\u00f6y\u00fck filosof\u00a0 \u0130sg\u0259nd\u0259rd\u0259\u00a0<a style=\"color: blue;\" title=\"Homer\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Homer\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">Homerin<\/span><\/a>\u00a0yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na, \u0259l\u0259lx\u00fcs\u00fcs\u00a0\u201c<a style=\"color: blue;\" title=\"\u0130liada\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0liada\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span style=\"color: black;\">\u0130liada<\/span><\/a>\u201d\u00a0\u0259s\u0259rin\u0259 d\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259t yaratm\u0131\u015fd\u0131. Aristotel h\u0259tta \u201c\u0130liada\u201dn\u0131n izahl\u0131 n\u00fcsx\u0259sini d\u0259 ona h\u0259diyy\u0259 etmi\u015fdi. \u00a0\u0130sg\u0259nd\u0259rd\u0259 \u0259s\u0259r\u0259 maraq v\u0259 ehtiyac o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc idi ki, h\u0259min n\u00fcsx\u0259ni h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri zaman\u0131 da \u00f6z\u00fc il\u0259 d\u0259 apar\u0131rd\u0131.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\">Dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi,\u00a0 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259ti olan Osmanl\u0131 imperatorlu\u011funda da Sultanlar\u0131n \u00f6vladlar\u0131,\u00a0\u00a0 \u015fahzad\u0259l\u0259r, x\u00fcsus\u0259n v\u0259li\u0259hdl\u0259r m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsill\u0259 \u0259hat\u0259 olunur, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 d\u00f6vr\u00fcn \u0259n savadl\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259ri\u00a0\u00a0 v\u0259 aliml\u0259ri t\u0259lim v\u0259 t\u0259rbiy\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 c\u0259lb edilirdil\u0259r.<\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan II Murad xan \u00a0Mehm\u0259tin yax\u015f\u0131 t\u0259hsil almas\u0131n\u0131 v\u0259 yeti\u015fm\u0259sini \u00a0ist\u0259yirdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan onun\u00e7un savadl\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259r se\u00e7ib ay\u0131rd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">H\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259\u00a0 m\u00fcq\u0259dd\u0259s M\u0259kk\u0259 ziyar\u0259tind\u0259n g\u0259l\u0259n ilk Osmanl\u0131 \u015feyx\u00fclislam\u0131 Molla F\u0259nari \u00a0\u00a0Molla G\u00fcranini d\u0259 \u00f6z\u00fc \u018fdirn\u0259y\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan Murad xan \u015feyx\u00fclislam Molla F\u0259narini q\u0259bul etdi. S\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 o\u011flu Mehm\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn savadl\u0131 bir m\u00fc\u0259llim axtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Bunu e\u015fid\u0259n \u015feyx\u00fclislam dedi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-M\u0259n siz\u0259 l\u0259yaq\u0259tli v\u0259\u00a0 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir alimi v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259li m\u00fc\u0259llimi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u0259rdim.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259 maraqland\u0131. \u015eeyx\u00fclislam bildirdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-M\u0259sl\u0259h\u0259t bildiyim \u015f\u0259xs Molla G\u00fcranidir. Misird\u0259 \u00a0aliml\u0259rd\u0259n t\u0259lim al\u0131b,\u00a0\u00a0 t\u0259fsir, h\u0259dis v\u0259 f\u0131k\u0131hda y\u00fcks\u0259k m\u0259rt\u0259b\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">II Murad xan onun t\u0259qdimat\u0131ndan raz\u0131 qald\u0131:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-\u00c7ox g\u00f6z\u0259l, \u00e7ox pakiz\u0259. Molla G\u00fcranini g\u00f6rm\u0259k ist\u0259rdim.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Osmanl\u0131 \u015feyx\u00fclislam\u0131 Molla F\u0259nari Sultanla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb ayr\u0131ld\u0131. Tez bir zamanda Molla G\u00fcrani Sultan\u0131n h\u00fczurunda oldu. II Murad xan Molla G\u00fcrani il\u0259 s\u00f6hb\u0259tind\u0259n bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259ldi ki, \u015feyx\u00fclislam\u0131n namiz\u0259di \u00e7ox \u00f6n\u0259mli, savadl\u0131 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259lidir, Mehm\u0259tin t\u0259hsilini v\u0259 t\u0259rbiy\u0259sini ona h\u0259val\u0259 ed\u0259 bil\u0259r.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 Bursa m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 m\u00fc\u0259llim t\u0259yin olundu. Sonradan \u00a0\u015fahzad\u0259l\u0259rin t\u0259hsili il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259nis\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi. H\u0259min zamanlar \u015fahzad\u0259 Mehm\u0259tin alt\u0131 ya\u015f\u0131 vard\u0131, M\u0259nis\u0259 saray\u0131nda idi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131\u00a0<\/span><\/span><span lang=\"AZ-LATIN\">d\u0259rsl\u0259rini riyaziyyat, h\u0259nd\u0259s\u0259, t\u0259fsir, h\u0259dis, fiqh, k\u0259lam v\u0259 tarix f\u0259nl\u0259ri \u00fczr\u0259 apar\u0131rd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">F\u0259q\u0259t atas\u0131n\u0131n ist\u0259yinin \u0259ksin\u0259 olaraq Mehm\u0259tin oxuma\u011fa h\u0259v\u0259si yox idi. M\u00fc\u0259llimini incidirdi. \u0130tia\u011f\u0131l, d\u0259rrak\u0259li, z\u0259kal\u0131 olsa da \u0259rk\u00f6y\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n\u00a0 qalm\u0131r, m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259 ota\u011f\u0131na gecikir, d\u0259rsin tez qurtarmas\u0131n\u0131 s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yir, t\u0259liml\u0259r zaman\u0131 diqq\u0259ti yay\u0131n\u0131r, b\u0259z\u0259n d\u0259rsl\u0259r\u0259 haz\u0131rl\u0131qs\u0131z g\u0259lirdi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131 ona irad tutanda Mehm\u0259t qay\u0131d\u0131b deyirdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Oxumaq m\u0259nim n\u0259yim\u0259 laz\u0131md\u0131r? M\u0259n b\u00f6y\u00fcy\u0259nd\u0259 Sultan olaca\u011fam.\u00a0 Sultan yax\u015f\u0131 q\u0131l\u0131nc oynatma\u011f\u0131, niz\u0259 v\u0259 ox atma\u011f\u0131, g\u00fcl\u0259\u015fm\u0259yi bacarmal\u0131, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri yerind\u0259 oturtma\u011f\u0131\u00a0\u00a0 bilm\u0259lidir. H\u0259, bir d\u0259 \u00a0\u00f6lk\u0259ni idar\u0259 etm\u0259lidir. M\u0259n\u0259 g\u00fcl\u0259\u015fm\u0259yi, ox atma\u011f\u0131, q\u0131l\u0131nc tutma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259din. Bu d\u0259rsl\u0259ri m\u0259nas\u0131z hesab edir\u0259m. M\u00fcharib\u0259y\u0259 kitabla yox, q\u0131l\u0131ncla gedirl\u0259r! Bilikl\u0259 yox, atla yola d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r!<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Ay o\u011ful, s\u0259n \u015eahzad\u0259s\u0259n! \u2013 dedi. -\u015eahzad\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil almal\u0131, elml\u0259r\u0259 vaqif olmal\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n g\u0259rdi\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r tutmal\u0131d\u0131r. A\u011fl\u0131m\u0131z\u0131 nurland\u0131ran t\u0259hsildir, elmdir. T\u0259hsil\u00a0 h\u0259yata, kainata a\u00e7\u0131q g\u00f6zl\u0259 baxma\u011f\u0131m\u0131za k\u00f6m\u0259k edir.\u00a0\u00a0 Sultana bilik almaq, elm \u00f6yr\u0259nm\u0259k Birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u015fahzad\u0259y\u0259, laz\u0131md\u0131r ki, \u00f6lk\u0259ni a\u011f\u0131lla, d\u0259ddak\u0259 il\u0259 idar\u0259 el\u0259sin.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t laqeyd halda ona baxaraq:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Sizin dedikl\u0259rinizd\u0259n m\u0259nim a\u011fl\u0131m bir \u015fey k\u0259smir, &#8211; dedi. \u00a0-M\u0259n gedir\u0259m ox atma\u011fa, q\u0131l\u0131nc oynatma\u011fa. H\u0259v\u0259sim olanda g\u0259l\u0259r\u0259m, d\u0259rs ke\u00e7\u0259rik.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t qa\u00e7araq getdi, Molla Guran\u0131 onun ard\u0131nca baxa-baxa qald\u0131.\u00a0 Son ill\u0259r \u0259rzind\u0259 o, bir \u00e7ox u\u015faqlara d\u0259rs ke\u00e7mi\u015fdi. U\u015faqlar da, ata-analar\u0131 da onun t\u0259limind\u0259n raz\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131. Amma Mehm\u0259tl\u0259 he\u00e7 c\u00fcr bacarm\u0131rd\u0131. El\u0259 \u00f6z bildiyini edirdi. Ona g\u00f6r\u0259 ba\u015fqa \u00e7ar\u0259si qalmad\u0131. Sonra Sultan\u0131n yan\u0131nda x\u0259cal\u0259tli qalacaqd\u0131. H\u0259l\u0259 y\u0259qin ki, Sultan \u00fcst\u0259lik \u015feyx\u00fclislam Molla F\u0259nariy\u0259 d\u0259 irad tutacaq: \u201cT\u0259rifli m\u00fc\u0259llimin bu idi!\u201d dey\u0259c\u0259kdi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131 Sultan Murad xan\u0131n M\u0259nis\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n x\u0259b\u0259r tutub \u00e7ox p\u0259rt halda\u00a0\u00a0 II Murad xan\u0131n h\u00fczuruna getdi. Sultan onu \u00e7ox h\u00f6rm\u0259tl\u0259 q\u0259bul etdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Yax\u0131n g\u0259l, \u015f\u0259raf\u0259tli m\u00fc\u0259llim! \u0130\u015fl\u0259r nec\u0259 gedir? Bizim Mehm\u0259tin d\u0259rsl\u0259ri n\u0259 yerd\u0259dir?<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131 bel\u0259 t\u0259mt\u0259raql\u0131 qar\u015f\u0131lanmadan sonra Mehm\u0259td\u0259n \u015fikay\u0259tl\u0259nm\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 ay\u0131b sayd\u0131. Bilm\u0259di ki, n\u0259 desin, n\u0259 dan\u0131\u015fs\u0131n.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Onun susdu\u011funu g\u00f6r\u0259n Murad xan \u00f6z\u00fc dill\u0259ndi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Molla Guran\u0131, cavab verm\u0259kd\u0259 n\u0259s\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirs\u0259n. Problem n\u0259d\u0259dir? Mehm\u0259t oxumur?<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131 dinm\u0259di. Yen\u0259 Sultan s\u00f6z\u0259 ba\u015flad\u0131:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-\u018flb\u0259tt\u0259, oxumur. Yoxsa n\u0259 problem ola bil\u0259r ki? Y\u0259qin s\u0259ni d\u0259 incidir. Bu u\u015faqlar bel\u0259dirl\u0259r. \u018frk\u00f6y\u00fcn olurlar. Mehm\u0259t d\u0259 d\u0259lisovun biridir.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan ani fikr\u0259 getdi. Sonra aya\u011fa qalx\u0131b \u0259lini p\u0259rt, hal\u0131 p\u0259ri\u015fan \u00a0\u015f\u0259kild\u0259 sakitc\u0259 oturmu\u015f Molla Guran\u0131nin \u00e7iynin\u0259 qoydu:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-\u00dcr\u0259yinizi s\u0131xmay\u0131n, \u00e7ar\u0259sini tapar\u0131q.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Ert\u0259si g\u00fcn Sultan \u00f6z\u00fc d\u0259rs ke\u00e7il\u0259n ota\u011fa daxil oldu:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Molla Guran\u0131 ayaq \u00fcst\u0259 idi, Mehm\u0259t \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdi, qar\u015f\u0131s\u0131nda kitab v\u0259 yaz\u0131 yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ka\u011f\u0131zlar vard\u0131.\u00a0 Molla Guran\u0131 Murad xan\u0131n g\u0259li\u015fini g\u00f6zl\u0259m\u0259diyind\u0259n \u00e7a\u015f\u0131b qald\u0131, \u201cXo\u015f g\u0259ldin\u201d edib, mil dayand\u0131. Mehm\u0259t tez aya\u011fa qalxd\u0131. Sultan Mehm\u0259t\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-E\u015fitdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259, oxumaq ist\u0259mirs\u0259n? D\u0259rdin n\u0259dir? \u015eahzad\u0259 d\u0259 savads\u0131z olar?<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sald\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Murad xan s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Bundan bel\u0259 m\u0259cbur olub oxuyarsan.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Murad xan\u0131n i\u015far\u0259si il\u0259 i\u00e7\u0259ri bir d\u0259y\u0259n\u0259k g\u0259tirdil\u0259r. Murad xan Mehm\u0259t\u0259:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r! \u2013 dedi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t atas\u0131na qulaq asd\u0131. Murad xan \u00a0\u00fcz\u00fcn\u00fc Molla Guraniy\u0259 tutdu:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Bu d\u0259y\u0259n\u0259yi g\u0259tirmi\u015f\u0259m ki, Mehm\u0259t s\u0259n\u0259 qulaq asmayanda bununla onun a\u015f\u0131n\u0131-suyunu ver\u0259s\u0259n. E\u015fidirs\u0259n, Mehm\u0259t?<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t ba\u015f\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq etdi. Sultan\u0131n i\u015far\u0259si il\u0259 d\u0259y\u0259n\u0259yi ota\u011f\u0131n k\u00fcnc\u00fcn\u0259 qoydular.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan xudahafizl\u0259\u015fib \u00e7\u0131xd\u0131.\u00a0 Mehm\u0259t naraz\u0131 n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u0259llimin\u0259 baxd\u0131, amma he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259di.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 * * *<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">G\u00fcnl\u0259r ke\u00e7di. \u00a0\u018frk\u00f6y\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n atas\u0131n\u0131n x\u0259b\u0259r tutmas\u0131 v\u0259 \u00fcst\u0259lik d\u00f6y\u00fclm\u0259k qorxusu Mehm\u0259ti d\u0259rsl\u0259r\u0259 diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edirdi. \u018fvv\u0259lki vaxtlara nisb\u0259t\u0259n az-\u00e7ox d\u0259rsl\u0259rin\u0259 fikir verirdi. Amma bu m\u00fc\u0259llimini t\u0259min etmirdi. O, \u00a0Mehm\u0259td\u0259n daha \u00e7ox f\u0259all\u0131q v\u0259 \u015f\u00fcurluluq g\u00f6zl\u0259yirdi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">T\u0259bii ki, Molla Guran\u0131 he\u00e7 zaman d\u0259y\u0259n\u0259y\u0259 \u0259l atmad\u0131. A\u011f\u0131ll\u0131, z\u0259kal\u0131 v\u0259 d\u0259rrak\u0259li Mehm\u0259ti k\u00f6t\u0259kl\u0259m\u0259y\u0259 onun \u0259li g\u0259lm\u0259zdi. Mehm\u0259t d\u0259 bunu hiss etmi\u015fdi. Bilirdi ki, atas\u0131 icaz\u0259 vers\u0259 d\u0259, m\u00fc\u0259llimi ona \u0259l qald\u0131rmaz. Bu yen\u0259 onu arxay\u0131nla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\">Sonradan onun t\u0259hsili\u00a0<span style=\"color: black;\">\u0259sl\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 olan M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u015eeyx H\u0259mz\u0259y\u0259 &#8211; A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin \u0259f\u0259ndiy\u0259\u00a0<\/span><b>\u00a0<\/b>tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131.\u00a0\u00a0<span style=\"color: black;\">A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin tan\u0131nm\u0131\u015f\u00a0<\/span>\u00a0\u00a0din xadimi v\u0259\u00a0 alim idi.\u00a0 Zahir\u0259n v\u0259 daxil\u0259n g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259xs, d\u00fcnya elml\u0259rin\u0259 vaqif \u00a0bir \u015f\u0259xsdi.\u00a0<span style=\"color: black;\">B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 onun \u015eam \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u00a0is\u0259, \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 do\u011fuldu\u011fu bildirilir.\u00a0\u00a0 Yetmi\u015f il \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">\u00a0Saqqal\u0131 a\u011fappaq oldu\u011fundan v\u0259 daim \u00a0a\u011f libas geydiyind\u0259n ona A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin deyirdil\u0259r. O, t\u0259brizli \u015eihab\u0259ddin<\/span><\/span><b>\u00a0<\/b><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Y\u0259hya<\/span><\/span><b>\u00a0<\/b><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">S\u00fchr\u0259verdinin n\u0259slind\u0259n idi. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin Anadoluda m\u0259\u015fhur t\u0259s\u0259vv\u00fcf alimi Hac\u0131 Bayram V\u0259linin\u00a0 m\u00fcridi olmu\u015fdu.<br \/>\nHac\u0131 Bayram V\u0259lid\u0259n t\u0259lim alan A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin tez bir zamanda t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcn b\u00fct\u00fcn sirl\u0259rin\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Hac\u0131 Bayram V\u0259linin II Murad xanla \u015f\u0259xsi tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Sultan ona b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259r verirdi. Bir g\u00fcn II Murad xan h\u0259tta d\u00f6rd ya\u015fl\u0131 o\u011flu \u015fahzad\u0259 Mehm\u0259t d\u0259 yan\u0131na al\u0131b onun ziyar\u0259tin\u0259 getmi\u015fdi. \u00a0Hac\u0131 Bayram\u0131n yan\u0131nda a\u011f paltarda, a\u011f ba\u015f geyimind\u0259, d\u00fcma\u011f saqqalda nurani bir \u015f\u0259xs d\u0259 vard\u0131. Hac\u0131 Bayram V\u0259li h\u0259min adam\u0131 Sultana t\u0259qdim etdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-M\u0259nim ard\u0131c\u0131l\u0131m M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u015eeyx H\u0259mz\u0259dir. Ad\u0131na\u00a0 A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin deyirl\u0259r. \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 Hac\u0131 Bayram V\u0259liy\u0259:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Hac\u0131, m\u0259n Konstantinopolu almaq m\u0259nim \u00e7oxdank\u0131 arzumdur! Amma h\u0259l\u0259 ki, buna nail ola bilm\u0259mi\u015f\u0259m, -dedi. Sonra \u0259lav\u0259 eydi. -Konstantinopolu \u0130slam \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 \u00e7evirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Hac\u0131 Bayram V\u0259li d\u0259rhal \u00a0cavab verm\u0259di. Bir q\u0259d\u0259r fikirl\u0259\u015fib ehtiyatla:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">\u00a0-\u00c7ox g\u00f6z\u0259l arzu v\u0259 ist\u0259kdir! F\u0259q\u0259t bu asan ba\u015fa g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259k! Bu yolda \u00e7ox qanlar t\u00f6k\u00fcl\u00fcb, s\u0259m\u0259r\u0259si olmay\u0131b. Lakin Konstantinopolun bir zaman Osmanl\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131naca\u011f\u0131na m\u0259n d\u0259 inan\u0131ram! F\u0259q\u0259t bunu n\u0259 s\u0259n, \u00a0n\u0259 d\u0259 m\u0259n g\u00f6r\u0259c\u0259y\u0259m!<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan Murad xan\u0131n kefi pozuldu. H\u0259tta bura g\u0259ldiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 pe\u015fman oldu. Fikirl\u0259\u015fdi: \u201cBu qoca x\u0259rifl\u0259yib dey\u0259s\u0259n! Xeyir-dua verm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, n\u0259s g\u0259tirir\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Xudahafizl\u0259\u015fib getm\u0259k ist\u0259yirdi ki, Hac\u0131 Bayram d\u00f6rd ya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 \u2013 Mehm\u0259ti v\u0259 A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddini g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Sultan\u0131m, c\u0259sar\u0259t etdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00fczr dil\u0259yir\u0259m. Do\u011fru s\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Konstantinopolun f\u0259thini biz, y\u0259ni n\u0259 s\u0259n,\u00a0 n\u0259 d\u0259 m\u0259n g\u00f6r\u0259c\u0259y\u0259m. Lakin \u015fahzad\u0259 \u00a0Mehm\u0259tl\u0259 m\u0259nim \u00a0m\u00fcridim A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin g\u00f6r\u0259c\u0259kl\u0259r!<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan II Murad xan\u0131n kefi duruldu. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin onda xo\u015f t\u0259\u0259ss\u00fcrat yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onu II Mehmetin m\u00fc\u0259llimi v\u0259zif\u0259sin\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t bildi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Lakin Mehm\u0259t nadincliyind\u0259n qalm\u0131rd\u0131. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddini d\u0259 incidirdi. Onun h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri\u00a0 A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddini \u0259s\u0259bil\u0259\u015fdirirdi. Bel\u0259 anlarda h\u00f6vs\u0259l\u0259sini g\u00fccl\u0259 bas\u0131rd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">D\u0259y\u0259n\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddinin d\u0259 x\u0259b\u0259ri vard\u0131. Arada k\u00fcnc\u0259 qoyulmu\u015f d\u0259y\u0259n\u0259yi Mehm\u0259t\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">\u00a0-Bax s\u0259ni c\u0259zaland\u0131raca\u011fam\u00a0 ha&#8230;<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">\u00a0Mehm\u0259t d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 n\u00fcmayi\u015fkaran\u0259 \u015f\u0259kild\u0259:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-M\u0259n Sultan\u0131n o\u011fluyam, c\u0259zaland\u0131ra bilm\u0259zsiniz! \u2013 dey\u0259 cavab verirdi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Bir g\u00fcn m\u0259lum oldu ki, d\u0259y\u0259n\u0259k yoxa \u00e7\u0131x\u0131b. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin \u0259l\u00fcst\u00fc ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc ki, bu, Mehm\u0259tin i\u015fidir. Ba\u015fa d\u00fc\u015fs\u0259 d\u0259, a\u00e7\u0131b-a\u011fartmad\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">\u00a0\u015e\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin Murad xana \u015fikay\u0259t ed\u0259 bilmirdi. Son zamanlar Mehm\u0259t lap a\u011f el\u0259mi\u015fdi. D\u00f6z\u0259 bilm\u0259y\u0259n A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin v\u0259ziyy\u0259ti Sultana anlatd\u0131. Bunu e\u015fid\u0259n Sultan haldan \u00e7\u0131xd\u0131, amma tez toxdad\u0131. N\u0259s\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb fikrini A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin\u0259 dedi. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin ona qulaq as\u0131b ba\u015f\u0131n\u0131 yell\u0259di:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Sultan\u0131m, m\u0259ni \u0259fv edin. Bunu bacarmaram. Yox, yox, n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-M\u0259nim dediyin olacaq! A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin! Olacaq!<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin kor-pe\u015fman saray\u0131 t\u0259rk etdi. \u00d6z\u00fcnd\u0259-s\u00f6z\u00fcnd\u0259 deyildi. \u00a0\u00c7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Ert\u0259si g\u00fcn m\u00fc\u0259llimi il\u0259 \u015fagird aras\u0131nda yen\u0259 s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259t oldu. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin ac\u0131ql\u0131 halda dedi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Mehm\u0259t, art\u0131q s\u0259brim t\u00fck\u0259nib. C\u0259za alacaqsan!<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t qorxu-h\u00fcrk\u00fc bilm\u0259d\u0259n onunla dill\u0259\u015firdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Sultan o\u011flunu he\u00e7 kim c\u0259zaland\u0131ra bilm\u0259z!<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Bu zaman qap\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Sultan II Murad xan\u00a0 daxil oldu. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin \u00fcz\u00fcn\u00fc Sultana tutaraq:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-D\u0259rs gedir. Bu \u015f\u0259kild\u0259 sinf\u0259 girm\u0259k yaramaz! Xahi\u015f edir\u0259m, \u00e7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131xas\u0131n\u0131z! N\u0259 zaman icaz\u0259 vers\u0259m, onda g\u0259l\u0259rsiniz!<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Sultan ayaq saxlad\u0131. \u018flini sin\u0259sin\u0259 qoyaraq \u00fczrxahl\u0131q etdi:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, m\u00fc\u0259llim. \u00dczr ist\u0259yir\u0259m, &#8211; deyib otaqdan \u00e7\u0131xd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">G\u00f6zl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259d\u0259n \u015eahzad\u0259 Mehm\u0259tin mat\u0131-mutu qurudu. Xeyli donmu\u015f v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tsiz v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qald\u0131. M\u00fc\u0259llimin h\u00f6km\u00fcn\u0259 bir bax! \u00a0Mehm\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259 arxa bildiyi \u015f\u0259xsi \u2013 Osmanl\u0131 imperatorlu\u011funun Sultan\u0131n\u0131 otaqdan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, onu c\u0259zaland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. S\u0259n dem\u0259, m\u00fc\u0259llimi b\u00f6y\u00fck s\u0259lahiyy\u0259t\u0259 malik imi\u015f! Mehm\u0259t d\u0259 ad\u0131 insan kimi bax\u0131rm\u0131\u015f.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Bu zaman qap\u0131 d\u00f6y\u00fcld\u00fc. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin:<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">-Buyurun, &#8211; dedi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Murad xan m\u00fc\u0259llimin icaz\u0259sind\u0259n sonra ota\u011fa daxil oldu.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Murad xanla A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddinin plan\u0131 \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rdi. H\u0259min g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n\u00a0 \u015eahzad\u0259 Mehm\u0259t bir daha \u0259rk\u00f6y\u00fcnl\u00fck v\u0259 m\u00fc\u0259llimin\u0259 qar\u015f\u0131 ita\u0259tsizlik etm\u0259di, d\u0259rsl\u0259rin\u0259 s\u0259yl\u0259 haz\u0131rla\u015fma\u011fa, yax\u015f\u0131 oxuma\u011fa, n\u00fcmun\u0259vi davranma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 * * *<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259tin\u00a0 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn v\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda v\u0259 m\u00fcs\u0259lman inam v\u0259 \u0259qid\u0259sinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 \u0130slam t\u0259hsilinin b\u00f6y\u00fck rolu oldu.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t sonralar \u00f6z t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 elml\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 t\u0259tbiqinin islam\u00a0 epistemologiyas\u0131nin t\u0259sirind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259ndi. \u00a0\u00a0\u00a0Bu sah\u0259d\u0259, t\u0259bii ki, \u00a0Molla Guraniy\u0259 borclu idi. \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\">A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddinin\u00a0 t\u0259limi v\u0259 t\u0259siri Mehm\u0259tin h\u0259yat\u0131n\u0131n lap erk\u0259n ill\u0259rind\u0259n g\u00fccl\u00fc t\u0259sir buraxm\u0131\u015fd\u0131. Bu t\u0259sir, x\u00fcsus\u0259n\u00a0 onun islamdan ir\u0259li g\u0259l\u0259n\u00a0 &#8211; Konstantinopolu tutmaqla Bizans imperiyas\u0131na son qoymaq kimi \u00f6n\u0259mli v\u0259zif\u0259sinin yerin\u0259 yetirilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Hac\u0131 Bayram V\u0259linin bir zamanlar uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 dediyi s\u00f6z h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u00e7evrildi.<\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t orta \u0259srin m\u0259\u015fhur aliml\u0259rind\u0259n olan Molla Ayazdan da d\u0259rs ald\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Ona italyan, frans\u0131z,<\/span><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\">\u0259r\u0259b, fars, lat\u0131n, yunan,\u00a0<span style=\"color: #252525;\">\u0130ndoneziya<\/span>\u00a0v\u0259 serb dill\u0259rini d\u0259 \u00f6yr\u0259tmi\u015fdil\u0259r. Bu ona g\u00f6r\u0259 laz\u0131m idi ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 xan\u0259dan\u0131n ba\u015f\u0131na ke\u00e7\u0259nd\u0259 idar\u0259 ed\u0259c\u0259yi m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n v\u0259 \u0259cn\u0259bi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n \u00a0g\u0259l\u0259n el\u00e7il\u0259r\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259rin\u0259 \u00a0\u00f6z dill\u0259rind\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259, onlar\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilsin.<\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\">Tarix v\u0259 co\u011frafiya f\u0259nl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 Osmanl\u0131 sultanlar\u0131n\u0131n v\u0259 d\u00fcnya cahangirl\u0259rinin h\u0259yat\u0131 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olmaq imkan\u0131 qazand\u0131 v\u0259 laz\u0131m olan \u00a0t\u0259cr\u00fcb\u0259ni toplad\u0131. Onlar\u0131n u\u011furlar\u0131n\u0131n v\u0259 yol verdikl\u0259ri s\u0259hvl\u0259rin s\u0259b\u0259bl\u0259rini \u00f6yr\u0259ndi, t\u0259hlil s\u00fczg\u0259cind\u0259n ke\u00e7irdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc, planl\u0131 v\u0259 sistemli h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259 fikrinin vacibliyin\u0259 \u0259min oldu.<\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\">Dini t\u0259hsili say\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259yat t\u0259rzini, qanun v\u0259 nizam\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259y\u0259 bildi. \u00a0Texniki bilikl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259ri s\u0259m\u0259r\u0259li aparmaq,\u00a0 \u00e7evik v\u0259 s\u00fcr\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k, az itkiy\u0259 yol verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 texnikalar, taktika v\u0259 strategiyalar m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bildi. H\u0259tta\u00a0<span style=\"color: black;\">istirah\u0259t ed\u0259rk\u0259n bel\u0259 texniki i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Mehm\u0259t\u00a0 \u0259cn\u0259bi \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n \u00e7ox \u015fey \u00f6yr\u0259ndi.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Manisa\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Manisa\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">M\u0259nis\u0259<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">saray\u0131nda\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"\u0130talyan dili\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0talyan_dili\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">italyan<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">humanist Anconal Giriaco v\u0259 ba\u015fqa\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"\u0130talyan dili\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0talyan_dili\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">italyan<\/span><\/a><\/span><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">lar ona d\u0259rs demi\u015fdil\u0259r. Onlar\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Avropa tarixi\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Avropa_tarixi\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">Q\u0259rb tarixi<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">v\u0259\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Q\u0259dim Yunan\u0131stan\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Q%C9%99dim_Yunan%C4%B1stan\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">Antik yunan<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Filosof\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Filosof\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">filosof<\/span><\/a><\/span><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">lar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131 il\u0259 \u015fahzad\u0259ni tan\u0131\u015f edir, filosoflar\u0131n h\u0259yatlar\u0131na dair kitablar\u0131 oxumas\u0131na nail olurdular.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">Haz\u0131rda\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Topqap\u0131 saray\u0131\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Topqap%C4%B1_saray%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">Topqap\u0131 Saray\u0131<\/span><\/a><\/span><span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">n\u0131n \u00a0arxivind\u0259\u00a0 II Mehm\u0259tin \u015fahzad\u0259lik ill\u0259rind\u0259n qalma qaralama d\u0259ft\u0259rl\u0259ri saxlan\u0131r. H\u0259min d\u0259ft\u0259rl\u0259rd\u0259\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Lat\u0131n dili\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Lat%C4%B1n_dili\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">lat\u0131n<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">v\u0259 \u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"\u018fr\u0259b dili\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C6%8Fr%C9%99b_dili\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">\u0259r\u0259b<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">h\u0259rfl\u0259ri,\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Roma \u0130mperiyas\u0131\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Roma_%C4%B0mperiyas%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">Roma<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">b\u00fcstl\u0259rini xat\u0131rladan insan r\u0259sml\u0259ri v\u0259\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: black;\"><a style=\"color: blue;\" title=\"Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mperiyas%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\" noopener noreferrer\"><span lang=\"AZ-LATIN\" style=\"color: black;\">Osmanl\u0131<\/span><\/a><\/span>\u00a0<span lang=\"AZ-LATIN\"><span style=\"color: black;\">fiqurlar\u0131 \u0259ks olunub.<\/span><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"13662\">Yaz\u0131ya 491 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0(\u201cFateh Sultan Mehm\u0259t\u201d roman\u0131ndan) \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 ist\u0259r m\u00fcs\u0259lman, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 \u015fahlar, sultanlar, imperatorlar v\u0259 krallar \u00f6vladlar\u0131n\u0131n t\u0259hsilini v\u0259 t\u0259rbiy\u0259sini diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlay\u0131r, onlar\u0131n \u00a0m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil almalar\u0131 \u00a0\u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259ri se\u00e7irdil\u0259r. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259ri xat\u0131rlamaq kifay\u0259tdir. O,\u00a0&#8220;D\u00fcnyan\u0131n sonuna v\u0259 B\u00f6y\u00fck Xarici D\u0259niz\u0259&#8221; \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015flayark\u0259n,\u00a0t\u0259sad\u00fcfi olaraq\u00a0q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazanm\u0131rd\u0131. Ald\u0131qlar\u0131 \u00a0t\u0259hsil, yiy\u0259l\u0259ndiyi bilik v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8616,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[16,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13662"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13662"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13662\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13663,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13662\/revisions\/13663"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8616"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13662"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13662"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13662"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}