{"id":13857,"date":"2020-04-13T22:37:12","date_gmt":"2020-04-13T17:37:12","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=13857"},"modified":"2020-04-13T22:37:12","modified_gmt":"2020-04-13T17:37:12","slug":"v%c9%99t%c9%99n-f%c9%99daisi-n%c9%99riman-n%c9%99rimanov-150","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=13857","title":{"rendered":"V\u018fT\u018fN F\u018fDA\u0130S\u0130 N\u018fR\u0130MAN N\u018fR\u0130MANOV \u2013 150"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/774465_394674293955169_1870525474_o.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-13859\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/774465_394674293955169_1870525474_o-200x300.jpg\" alt=\"774465_394674293955169_1870525474_o\" width=\"200\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/774465_394674293955169_1870525474_o-200x300.jpg 200w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/774465_394674293955169_1870525474_o-682x1024.jpg 682w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/774465_394674293955169_1870525474_o.jpg 709w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/a>\u00a0(N\u0259riman N\u0259rimanovun anadan olmas\u0131n\u0131n 150 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259&#8230;)<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259\u00adbiy\u00adya\u00adt\u0131\u00adn\u0131n v\u0259 fikir ta\u00adri\u00adxi\u00adnin qabaqc\u0131l ideyalarla v\u0259 demokratik fikirl\u0259rl\u0259 z\u0259n\u00adgin\u00ad\u00adl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsin\u00add\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynayan N\u0259riman N\u0259rimanovun anadan olmas\u0131n\u0131n 150 illiyi il\u0259 ba\u011f\u00adl\u0131 S\u0259\u00adr\u0259n\u00adcam im\u00adzalam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259\u00adriman N\u0259rimanovun yarad\u0131c\u0131l\u0131q diapozonu \u00e7ox z\u0259ngindir. N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov \u2013 ya\u00ad\u00adz\u0131\u00e7\u0131, N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov \u2013 dra\u00adma\u00adturq, N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov \u2013 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, N\u0259\u00adriman N\u0259\u00adri\u00admanov \u2013 h\u0259kim, N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov \u2013 ictimai v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi v\u0259 s. Ancaq b\u00fct\u00fcn bun\u00adla\u00adra r\u0259\u011fm\u0259n milli pedaqoji fikrin inki\u015faf tarixini \u201cNadanl\u0131q\u201d (1893), \u201c\u015eamdan b\u0259y\u201d (1895), \u201cNadir \u015fah\u201d (1898), \u201cBahad\u0131r v\u0259 Sona\u201d (1896-1913), \u201cPir\u201d (1913) adl\u0131 pyesl\u0259ri, pub\u00adli\u00adsist v\u0259 elmi m\u0259\u00ad\u00ad\u00adqal\u0259l\u0259ri il\u0259 milli maraq v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri t\u0259kmill\u0259\u015fdir\u0259n N\u0259riman N\u0259rimanovun h\u0259\u00adya\u00adt yolu\u00ad\u00ad\u00adna n\u0259z\u0259r salan zaman g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, v\u0259t\u0259n f\u0259\u00addaisi h\u0259yat yolunu he\u00e7 d\u0259 f\u0259r\u0259h dolu ya\u00ad\u015fa\u00adma\u00adm\u0131\u015f\u00ad\u00ad\u00add\u0131r. Qori seminariyas\u0131n\u0131 bi\u00adtir\u00addik\u00add\u0259n sonra ali t\u0259hsil almaq ar\u00adzu\u00adsun\u00adda olsa da 20 ya\u00ad\u015f\u0131n\u00adda atas\u0131 N\u0259c\u0259fi itirm\u0259si arzusunu g\u00f6\u00adz\u00fcn\u00add\u0259 qoyur. N\u0259rimanov yaz\u0131r ki, \u201cBu v\u0259ziyy\u0259t m\u0259n\u0259 g\u00fcc\u00adl\u00fc t\u0259sir etdi v\u0259 m\u0259n t\u0259hsilimi da\u00advam etdirm\u0259k x\u0259yal\u0131 il\u0259 ya\u00ad\u015fa\u00add\u0131m. Atam\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n son\u00adra dolanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u015f\u0259\u00adraiti olmayan ail\u0259miz haqq\u0131nda d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131m\u201d. 1909-1913-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 xalq ara\u00ads\u0131n\u00adda maarif\u00e7i in\u00adqi\u00adlab ideyalar\u0131 yay\u00add\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 1909-cu il mar\u00ad\u00adt\u0131n 1-d\u0259 Tiflisd\u0259 h\u0259bs edilir. Alt\u0131 ay Metax qa\u00adlas\u0131nda qal\u00add\u0131qdan sonra iki il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 H\u0259\u015f\u00ad\u00adt\u0259rxana s\u00fcrg\u00fcn edi\u00adlir. 1918-ci ild\u0259 a\u011f\u0131r x\u0259s\u00adt\u0259lik ke\u00ad\u00e7i\u00adrir v\u0259 H\u0259\u015ft\u0259rxanda m\u00fcalic\u0259 al\u0131r. 19 mart 1925-ci ild\u0259 is\u0259 N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u015f\u0259\u00adkil\u00add\u0259 v\u0259fat edir. Ancaq b\u00fct\u00fcn bun\u00ad\u00adlara baxmayaraq N\u0259\u00adri\u00admanov m\u0259nal\u0131, \u015f\u0259\u00adr\u0259f\u00adli \u00f6m\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015f, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k m\u00fc\u00adt\u0259\u00adr\u0259q\u00ad\u00adqi pedaqoji ideyalar yay\u00adm\u0131\u015f, do\u011fma xal\u00adq\u0131\u00adn\u0131n maarifl\u0259nm\u0259si yolunda usanmadan, yo\u00adrul\u00ad\u00admadan m\u00fcbariz\u0259 apar\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n maarif v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixin\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f pedaqoq kimi daxil olan N\u0259\u00adri\u00adman N\u0259rimanovun m\u00fc\u0259llimlik f\u0259a\u00adliyy\u0259ti fa\u00adsi\u00adl\u0259\u00adl\u0259r\u00adl\u0259 1890-1902-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. Bu il\u00adl\u0259r \u0259r\u00adzin\u00add\u0259 b\u00f6y\u00fck pedaqoq \u201cKas\u00adpi\u201d, \u201cT\u0259r\u00adc\u00fc\u00adman\u201d, \u201cH\u0259bl\u00fclm\u0259tin\u201d kimi jurnal v\u0259 q\u0259\u00adzet\u00adl\u0259r\u00add\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259\u00adr\u0259k m\u00fc\u0259llim v\u0259 m\u00fc\u0259l\u00adlim kadr\u00adlar\u0131 haqq\u0131nda, ana dili v\u0259 onun t\u0259d\u00adrisi, \u0259qli t\u0259h\u00adsil, qa\u00add\u0131n t\u0259hsili, t\u0259rbiy\u0259nin m\u0259q\u00ads\u0259\u00addi v\u0259 rolu haqq\u0131nda, rus dilinin mil\u00adli m\u0259k\u00adt\u0259b\u00adl\u0259r\u00add\u0259 \u00f6y\u00adr\u0259\u00addil\u00adm\u0259\u00adsi prob\u00adlem\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259n \u00f6z\u00fc\u00adn\u0259\u00adm\u0259x\u00ad\u00adsus ustal\u0131qla b\u0259hs etmi\u015f, t\u0259\u00adlim v\u0259 t\u0259rbiy\u0259y\u0259 aid de\u00admok\u00adra\u00adtik maarif\u00ad\u00e7ifi\u00adkir\u00adl\u0259\u00adri, m\u00fc\u00adt\u0259\u00adr\u0259q\u00ad\u00adqi pedaqoji ideyalar\u0131 \u201cs\u0259\u00adtirl\u0259r aras\u0131nda\u201d oxuculara \u00e7at\u00add\u0131r\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r.<\/p>\n<p>N.N\u0259rimanovun m\u0259\u00adqal\u0259l\u0259rind\u0259 qald\u0131r\u0131lan m\u00fch\u00fcm pedaqoji probleml\u0259r\u0259, habel\u0259 pe\u00adda\u00ad\u00adqogika v\u0259 psixologiyan\u0131n bir s\u0131ra n\u0259z\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salan za\u00adman g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, o, d\u00fcn\u00ad\u00ad\u00adya v\u0259 rus klassik pedaqoqlar\u0131ndan Yan Amos Komenski, Jan Jak Rus\u00adso, \u0130ohan Henrix Pes\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adtalotsi, Konstantin Dimitriyevi\u00e7 U\u015finskinin v\u0259 ba\u015f\u00adqa\u00adla\u00adr\u0131n\u0131n pedaqoji fikirl\u0259ri il\u0259 ya\u00adx\u0131n\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00addan tan\u0131\u015f ol\u00admu\u015fdur. Pes\u00adtalotsid\u0259n b\u0259hs ed\u0259n N\u0259riman N\u0259rimanov yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cBir m\u00fc\u0259l\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adlim m\u00fc\u0259llimliy\u0259 haz\u0131rlanark\u0259n ola bi\u00adl\u0259r\u00admi ki, Henrix Pes\u00adtalotsinin ad\u0131n\u0131 e\u015fitm\u0259sin? Ola bil\u0259rmi ki, bunun u\u015faqlara olan m\u0259\u00adh\u0259bb\u0259tini bilm\u0259sin? T\u0259lim v\u0259 t\u0259dris\u0259 dair n\u0259\u00adsi\u00adh\u0259t\u00adl\u0259\u00ad\u00adri\u00adni oxumas\u0131n?\u201d. Oxuculara yax\u015f\u0131 m\u0259lumdur ki, N\u0259riman N\u0259rima\u00adnovun bu ki\u00admi g\u00f6rk\u0259mli pe\u00adda\u00adqoq\u00adla\u00adr\u0131n h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olmas\u0131 onun Qori se\u00admi\u00adna\u00adri\u00adya\u00ads\u0131n\u00adda (1885-1890-c\u0131 ill\u0259r) ald\u0131\u011f\u0131 d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsild\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun pedaqoji g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 t\u0259lim v\u0259 t\u0259rbiy\u0259nin m\u0259z\u00admu\u00adnu\u00adna, \u00fcsul, vasit\u0259 v\u0259 t\u0259rzl\u0259rin\u0259 aid bu g\u00fcn d\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini saxlayan d\u0259y\u0259rli fi\u00adkirl\u0259r \u00e7oxdur. <strong>M\u00fc\u0259llim \u201cUni\u00adver\u00adsitet ni\u015fan\u0131\u201d il\u0259 deyil, \u0259m\u0259li-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259li v\u0259 f\u0259rql\u0259nm\u0259lidir <\/strong><strong>\u2013<\/strong><strong> g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 olan<\/strong><strong>N\u0259\u00adri\u00adma\u00adnov yaz\u0131r ki, h\u0259r bir m\u00fc\u0259llim pe\u00adda\u00adqo\u00adgikan\u0131, t\u0259lim v\u0259 t\u0259rbiy\u0259nin prin\u00adsip v\u0259 \u00fcsullar\u0131n\u0131, psi\u00adxologiyan\u0131 yax\u015f\u0131 bilm\u0259lidir.<\/strong> M\u00fc\u0259l\u00adlim \u0259g\u0259r bunlar\u0131 bil\u0259rs\u0259 o, \u015fa\u00adgird\u00adl\u0259rin f\u0259rdi x\u00fc\u00adsu\u00adsiy\u00ady\u0259t\u00adl\u0259rin\u0259 istinad etm\u0259yi bacarar, h\u0259m\u00ad\u00e7i\u00adnin, t\u0259lim v\u0259 t\u0259rbiy\u0259 i\u015find\u0259 u\u011fur \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. \u00c7\u00fcn\u00adki \u201c&#8230;h\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 bir qeyri xasiyy\u0259ti, t\u0259bi\u0259ti olma\u011f\u0131 bi\u00adna\u0259n ham\u0131ya bir qay\u00adda v\u0259 qanun il\u0259 d\u0259rs verm\u0259k, ham\u0131ya bir dil\u00add\u0259 b\u0259yan etm\u0259k olmaz. Ha\u00ad\u00adm\u0131n\u0131 bir \u00f6l\u00e7\u00fc il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00ad\u00ad\u00adm\u0259k olmaz. U\u015faqlar\u0131n bir paras\u0131 zehinli, bir paras\u0131 zehinsiz, f\u0259hm\u00adsiz, bir paras\u0131n\u0131n q\u00fcv\u00ad\u00adveyi-hafiz\u0259si q\u00fcvv\u0259tli, bir paras\u0131n\u0131nki naqis, bir paras\u0131 m\u00fcdhi\u015f he\u00adka\u00ady\u0259\u00ad\u00adl\u0259r sev\u0259n, bir pa\u00ad\u00adras\u0131 g\u00fcl\u00fcnc v\u0259 f\u0259r\u0259hli na\u011f\u0131llardan h\u0259zz alan olur. U\u015faq\u00adlara m\u0259h\u0259bb\u0259ti olan m\u00fc\u0259llim bun\u00ad\u00adlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 m\u00fchaf\u0131z\u0259 ed\u0259r, h\u0259r k\u0259sin \u00f6z biliyin\u0259, qa\u00adnaca\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259\u00adr\u0259\u00adk\u0259t ed\u0259rs\u0259, h\u0259r\u00ad k\u0259sin eyibin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ar\u0259 taparsa, \u0259lb\u0259tt\u0259, t\u0259lim v\u0259 t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259 d\u00fcz yol il\u0259 ge\u00addib, t\u0259r\u0259qqi \u0259la d\u0259\u00adr\u0259\u00adc\u0259sin\u0259 \u00e7atar\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun publisist yaz\u0131lar\u0131nda t\u0259limin m\u0259zmunu v\u0259 \u00fcsul\u00adlar\u0131na aid d\u0259\u00ady\u0259r\u00ad\u00adli fikirl\u0259r \u00e7oxdur. O, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n t\u0259r\u0259qqiy\u0259 k\u00f6lg\u0259 salan sxolastik m\u0259k\u00adt\u0259b\u00adl\u0259ri, \u201cza\u00adval\u00adl\u0131 u\u015faq\u00adlar\u0131n, g\u0259l\u0259c\u0259k mill\u0259t balalar\u0131n\u0131n f\u0259hm\u00adl\u0259rini, zehinl\u0259rini kor\u00adla\u00adya\u00adn\u201d, or\u00adta \u0259srl\u0259rd\u0259n qal\u00adma \u00fcsul il\u0259 d\u0259rs ke\u00e7il\u0259n mollaxanalar\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u0259k\u00ad\u00adt\u0259b\u00adl\u0259\u00adri\u00ad\u00adnin rus\u00adla\u015f\u00add\u0131r\u00adma siyas\u0259tini k\u0259skin t\u0259nqid v\u0259 if\u015fa edirdi. T\u0259limin ana dilind\u0259 apa\u00adr\u0131l\u00admas\u0131 ide\u00adyas\u0131 N\u0259\u00adri\u00adma\u00adno\u00advun pe\u00adda\u00adqoji fikirl\u0259rinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015f\u00adkil edirdi. \u201cMill\u0259tin dilini bilm\u0259d\u0259n, onun d\u0259r\u00addin\u0259 da\u00adva etm\u0259k \u00e7\u0259\u00ad\u00ad\u00adtindir\u201d \u2013 dey\u0259n N\u0259riman N\u0259rimanov m\u00fcasiri v\u0259 m\u0259sl\u0259kda\u015f\u0131 Abbas S\u0259h\u00adh\u0259t ki\u00admi m\u00fc\u0259l\u00adlimlik pe\u015f\u0259sini h\u0259kimlik pe\u015f\u0259si il\u0259 m\u00fc\u00adqa\u00adyi\u00ads\u0259 edir v\u0259 qeyd edir ki, \u201ch\u0259\u00adkim azara g\u00f6\u00adr\u0259 d\u0259r\u00adman verdiyi ki\u00admi, m\u00fc\u0259l\u00ad\u00adlim d\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 bilik verm\u0259lidir\u201d. O deyirdi ki, \u201cNa\u00adxo\u00ad\u015fun ruhunu t\u0259\u00admiz\u00adl\u0259\u00adm\u0259k\u00add\u0259n\u00ad\u00ads\u0259, qan\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259yin. \u0130nsan\u0131n dili onun qan\u0131d\u0131r. Qan t\u0259miz olan\u00adda \u00fcr\u0259k yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259diyi ki\u00ad\u00admi, dilin d\u0259 saf olmas\u0131 mill\u0259tin t\u0259r\u0259qqisin\u0259 s\u0259b\u0259b olur\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanov s\u0259l\u0259fl\u0259ri say\u0131lan \u0130zz\u0259tdin H\u0259s\u0259no\u011flu, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli, \u0130ma\u00add\u0259d\u00addin N\u0259simi, Molla P\u0259nah Vaqif, Qas\u0131m B\u0259y Zakir kimi ana dilinin ke\u015fiyind\u0259 dur\u00admu\u015f v\u0259 x\u0259l\u0259fl\u0259ri saylan Seyid \u018fzim \u015eirvani, Aleksey Osipovi\u00e7 \u00c7ernyayevski, R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259n\u00addi\u00adyev, M\u0259\u00adh\u0259m\u00adm\u0259d Ta\u011f\u0131 Sidqi, Abdulla \u015eaiq kimi ana dilind\u0259 d\u0259rslik yazaraq milli m\u0259k\u00adt\u0259b\u00adl\u0259rd\u0259ki bo\u015fluqlar\u0131 doldurma\u011fa t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. T\u0259bii ki, o d\u00f6vrd\u0259 d\u0259rslik yaz\u00admaq m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilirdi. M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259n XIX \u0259srin ortalar\u0131na bax\u00adsaq, o d\u00f6vr\u00fcn d\u0259rslikl\u0259ri m\u00fc\u0259llim v\u0259 \u015fagirdl\u0259ri m\u00fcalic\u0259 ed\u0259n q\u00fcdr\u0259tli bir vasit\u0259 rolunu oy\u00adnam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259\u00adtbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haq\u00adq\u0131n\u00adda\u201d 18 iyun 2001-ci il ta\u00adrix\u00adli f\u0259rman\u0131na bir daha n\u0259z\u0259r salsaq XIX \u0259srin or\u00adtalar\u0131ndan eti\u00adba\u00adr\u0259n Az\u0259rbaycan di\u00adlin\u0259 aid d\u0259rslik v\u0259 d\u0259rs v\u0259saiti yaz\u0131b n\u0259\u015fr etdir\u0259nl\u0259rin c\u0259r\u00adg\u0259\u00adsin\u00add\u0259 N\u0259riman N\u0259rimanovun da ad\u0131na rast g\u0259l\u0259rik. F\u0259rmanda de\u00adyilir: \u201cMilli maarif\u00e7i ziyal\u0131lar \u00f6z\u00adl\u0259ri ana dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259yin, onu qoruyub saxlama\u011f\u0131n \u0259n \u0259sas yolunu m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259d\u00adri\u00adsin ana dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131nda g\u00f6rd\u00fckl\u0259rind\u0259n, Az\u0259rbaycan dilin\u0259 aid d\u0259rslik v\u0259 l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259r yaz\u00adma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Az\u0259rbaycan di\u00adli\u00adn\u0259 dair ilk d\u0259rslikl\u0259rin yaz\u0131lmas\u0131nda o d\u00f6vr\u00fcn g\u00f6r\u00adk\u0259mli maarif\u00ad\u00e7i\u00adl\u0259ri Mirz\u0259 Kaz\u0131m b\u0259y, Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh, Seyid \u018fzim \u015eirvani, Alek\u00adsey \u00c7ern\u00adyayevski, Mirz\u0259 \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n b\u0259y V\u0259zirov, Seyid \u00dcn\u00adsizad\u0259, R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259ndiyev, Sul\u00adtan M\u0259cid Q\u0259nizad\u0259, M\u0259m\u00adm\u0259d\u00adta\u011f\u0131 Sidqi, N\u0259riman N\u0259rimanov, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov, Ab\u00addul\u00adla \u015eaiq v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n xidm\u0259tl\u0259rini qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Milli k\u00fctl\u0259vi kitabxana-qira\u0259txanan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyanN\u0259riman N\u0259rimanov, h\u0259m\u00ad\u00e7i\u00adnin, 1899-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi \u201cT\u00fcrk-Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcx\u00adt\u0259\u00ads\u0259r s\u0259rf-n\u0259hvi\u201d, \u201cM\u00fc\u0259l\u00adlim\u00adsiz t\u00fcrk dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc ruslar \u00fc\u00e7\u00fcn asan ki\u00adtab\u00ad\u00e7a\u201d, \u201cM\u00fc\u00ad\u00ad\u00ads\u0259l\u00admanlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259l\u00adlim\u00adsiz rus dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc asan ki\u00adtab\u00ad\u00e7a\u201d adl\u0131 d\u0259rs\u00adlik\u00ad\u00adl\u0259\u00adri xalq\u0131m\u0131z\u0131n bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z m\u0259n\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259tini qoruyub saxlayan milli x\u0259zin\u0259sidir.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanov ana dilli m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7arizmin rus\u00adla\u015f\u00ad\u00add\u0131rma si\u00adyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 da k\u0259skin t\u0259nqidi m\u00fcnasib\u0259tini bildirmi\u015f, etiraz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q fikirl\u0259 ifa\u00add\u0259 et\u00admi\u015f\u00addir. Ana di\u00adli\u00adn\u0259 veril\u0259n d\u0259rs saatlar\u0131n\u0131n proqramlardan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259\u00ady\u0259n, al\u00adq\u0131\u015f\u00adla\u00adyan, \u0259l \u00e7a\u00adlan rus\u00adp\u0259\u00adr\u0259st \u201cziyal\u0131lar\u0131n\u201d, \u201cm\u00fc\u0259lliml\u0259rin\u201d xain ist\u0259k v\u0259 arzular\u0131na \u00e7ata bil\u00adm\u0259\u00ady\u0259\u00adc\u0259k\u00adl\u0259\u00adri\u00adni bel\u0259 ifad\u0259 edir\u00addi: \u201cQoy \u0259l \u00e7als\u0131nlar! Lak\u0131n haqq\u0131 batil ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. B\u0259\u00ad\u015f\u0259rin fitr\u0259t v\u0259 t\u0259\u00adbi\u00ad\u0259\u00adtin\u00add\u0259n m\u0259k\u00adnuz (\u201cx\u0259zin\u0259d\u0259 olan\u201d m\u0259nas\u0131nda \u2013 K.C.) olan hissiyyat\u0131 elmiyy\u0259ni na\u00adbud (\u201cm\u0259hv etm\u0259k\u201d m\u0259nas\u0131nda \u2013 K.C.) ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r:&#8230; Analar\u0131m\u0131z\u0131n laylalar\u0131n\u0131 qu\u00adlaq\u00ad\u00adla\u00adr\u0131\u00ad\u00ad\u00adm\u0131z\u00ad\u00addan \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 bacarmayacaqlar, ill\u0259rl\u0259 bil\u00fcz\u00fcm bir \u015fey kimi ayaq alt\u0131na al\u00add\u0131q\u00adla\u00adr\u0131 o k\u0259\u00ad\u00ad\u00adh\u0259ri qiym\u0259td\u0259n sala bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r, ana dili\u00admiz h\u0259r halda q\u00fcvv\u0259t tapacaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanov ana dilinin t\u0259lim \u0259h\u0259miyy\u0259tini g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, onun t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259\u00advi rolunu, h\u0259m\u00e7inin, m\u00f6ht\u0259r\u0259m, m\u00fcq\u0259dd\u0259s, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259zmli bir q\u00fcvv\u0259 oldu\u011funu bel\u0259 b\u0259\u00adyan edirdi: \u201cAna dili &#8230;n\u0259 q\u0259d\u0259r ali, hissiyyat\u0131 oyand\u0131ran bir k\u0259lm\u0259dir! N\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00f6h\u00adt\u0259\u00adr\u0259m, m\u00fc\u00ad\u00adq\u0259dd\u0259s, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259zmli bir q\u00fcvv\u0259! Ana dili! Bir dil ki, mehriban bir v\u00fccud \u00f6z m\u0259\u00adh\u0259b\u00ad\u00adb\u0259\u00adti\u00adni, \u015f\u0259fq\u0259timad\u0259ran\u0259ni s\u0259n\u0259 o dild\u0259 b\u0259yan edibdir, bir dil ki, s\u0259n h\u0259l\u0259 b\u0259l\u0259kd\u0259 ik\u0259n lay-lay \u015f\u0259klind\u0259 \u00f6z m\u0259nafeyini s\u0259n\u0259 yetirib ruhun \u0259n d\u0259rin g\u00fc\u015f\u0259l\u0259rind\u0259 n\u0259q\u015f ba\u011f\u00adla\u00ady\u0131b\u00add\u0131r!\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259k v\u0259 \u0259m\u0259y\u0259 m\u0259\u00adh\u0259b\u00adb\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutmu\u015fdur. N\u0259rimanov yaz\u0131rd\u0131 ki, h\u0259r hans\u0131 bir k\u0259sd\u0259 dostluq, do\u011fru\u00e7uluq, s\u0259mimilik, t\u0259\u00adva\u00adz\u00f6karl\u0131q, sad\u0259lik, insanp\u0259rv\u0259rlik, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik kimi \u0259xlaq\u0131 keyfiyy\u0259tl\u0259r g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fczs\u0259, dem\u0259li o xo\u015fb\u0259xt k\u0259s \u0259m\u0259ksev\u0259r insand\u0131r. \u201cQabarl\u0131 \u0259ld\u0259 olan h\u00fcn\u0259r, qeyr\u0259t a\u011f per\u00e7atkal\u0131 \u0259ld\u0259 ola bilm\u0259z\u201d \u2013 deyirdi. G\u00f6rk\u0259mli pedaqoqun fikrinc\u0259, h\u0259r k\u0259s \u0259m\u0259kd\u0259 i\u015f\u00adtirak edirs\u0259, ona etibar edilmi\u015f sah\u0259d\u0259 vicdanla, namusla i\u015fl\u0259yirs\u0259, de\u00adm\u0259\u00adli o, xalq\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na, V\u0259t\u0259nin t\u0259r\u0259qqisin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olur. \u201c\u015e\u0259rq \u00fc\u00e7\u00fcn nicat yolu\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 oxuyuruq: \u201c..V\u0259t\u0259nin q\u0259drini o kims\u0259 bilir ki, V\u0259t\u0259n il\u0259 onun ruhani (m\u0259\u00ad\u00adn\u0259vi \u2013 K.C.) rabit\u0259si olsun, V\u0259t\u0259n il\u0259 bir yerd\u0259 a\u011flas\u0131n, bir yer\u00add\u0259 g\u00fcls\u00fcn. Ona bina\u0259n, laz\u0131md\u0131r \u015e\u0259rqd\u0259 bu \u015f\u00fcar\u0131 buraxmaq: h\u0259r k\u0259s x\u00fcsusi \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn yox, ancaq V\u0259t\u0259n, m\u0259ml\u0259k\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259yirs\u0259, onun haqq\u0131 var se\u00e7sin v\u0259 se\u00e7ilsin. Bu, \u015fura \u00fcsul-idar\u0259sinin \u0259sas\u0131d\u0131r. H\u0259r bir f\u0259rd \u0259qlini, q\u00fcvv\u0259sini m\u0259ml\u0259k\u0259tin h\u0259r c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259r\u0259qqi tapmas\u0131na s\u0259rf etm\u0259lidir, y\u0259ni, h\u0259r bir adam ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, ham\u0131 bir adam \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259lidir\u201d.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, N\u0259riman N\u0259rimanov insan\u0131n h\u0259m fiziki v\u0259 h\u0259m d\u0259 zehni \u0259m\u0259yini c\u0259\u00admiyy\u0259tin \u0259sas\u0131, daya\u011f\u0131 hesab etmi\u015fdir. \u018fm\u0259yi n\u0259inki iqtisadi v\u0259 sosial, h\u0259m d\u0259 \u0259xlaqi, t\u0259r\u00adbiy\u0259vi, fizioloji m\u0259nada d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fdir. N\u0259rimanov yaz\u0131r ki, adam\u0131n \u0259xlaq\u0131n\u0131 saf\u00adla\u015f\u00add\u0131ran \u0259m\u0259kdir. U\u015faqlarda \u0259m\u0259y\u0259 sev\u00adgi, m\u0259h\u0259bb\u0259t oyatma\u011f\u0131 valideynl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox m\u00fc\u0259l\u00adliml\u0259rin birinci v\u0259zif\u0259 borcu he\u00adsab ed\u0259n N\u0259riman N\u0259rimanov 1924-c\u00fc ild\u0259 \u201cElm\u00adl\u0259\u00adri\u00adni yenic\u0259 tamam etmi\u015f m\u00fc\u0259llim\u00adl\u0259\u00adr\u0259 a\u00e7\u0131q m\u0259ktub\u201dunda yaz\u0131rd\u0131: \u201cSizin t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259\u00adniz\u00add\u0259 olan az\u0259r\u00adbaycanl\u0131 balalar\u0131 g\u0259\u00adr\u0259k z\u0259hm\u0259tsev\u0259n ol\u00adsunlar. Y\u0259ni ba\u015fqas\u0131n\u0131n yox, \u00f6z z\u0259h\u00adm\u0259t\u00adl\u0259rinin q\u00fcv\u00adv\u0259ti il\u0259 ehti\u00adyac\u00adlar\u0131n\u0131 r\u0259\u00ad\u00adfedici olsunlar. \u00c7\u00fcnki insan\u0131n ruhunu ucaldan bir \u00e7ox \u015fey var\u00adsa, onun \u0259n birinci z\u0259h\u00adm\u0259\u00adti\u00addir\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanov \u0259m\u0259y\u0259 bax\u0131\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc aka\u00adde\u00admik H\u00fcseyn \u018fhm\u0259dovun s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 des\u0259k ictimai bir kateqoriya kimi qiy\u00adm\u0259t\u00adl\u0259n\u00addi\u00adrmi\u015f\u00addir. O, qeyd etdiyimiz kimi \u0259m\u0259\u00adyi n\u0259inki c\u0259miyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi, h\u0259m d\u0259 insanlar\u0131n rifah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259rt he\u00adsab et\u00admi\u015f\u00addir. \u201cO\u011flum N\u0259c\u0259f\u0259\u201d adl\u0131 bir \u015feirind\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>Z\u0259hm\u0259tdir insan\u0131 insan ed\u0259n, o\u011ful.<\/p>\n<p>Z\u0259hm\u0259tdir onu heyvandan se\u00e7\u0259n, o\u011ful.<\/p>\n<p>Budur b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259qqinin \u0259sas\u0131.<\/p>\n<p>Z\u0259hm\u0259tdir \u0259ql\u0259 yol ver\u0259n, o\u011ful.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanov \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cT\u00fcrk-Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcx\u00adt\u0259\u00ads\u0259r s\u0259rf-n\u0259hvi\u201d adl\u0131 d\u0259rs\u00adliyin\u00add\u0259 u\u015faqlarda \u0259m\u0259y\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259rbiy\u0259vi xarakterli m\u0259tn\u00adl\u0259\u00adr\u0259 d\u0259 ge\u00ad\u00adni\u015f yer ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun \u015f\u0259xsi h\u0259yat yolu da \u0259m\u0259ksev\u0259rliyin bariz n\u00fcmun\u0259si ol\u00admu\u015f\u00addur. D\u00f6vl\u0259t xadimi \u018fli Heyd\u0259r Qarayevin de\u00addiyi kimi, \u201c\u0130lk az\u0259rbaycanl\u0131 inqilab\u00e7\u0131lar\u0131ndan bi\u00adri olan N.N\u0259\u00adri\u00adma\u00adnov \u00e7arizm v\u0259 onun \u00fcsul-idar\u0259sil\u0259 tam 30 il ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 apar\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r\u201d.\u00ad<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0259rf-n\u0259z\u0259r ed\u0259n zaman g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, o, \u015f\u0259x\u00adsiy\u00ady\u0259\u00ad\u00ad\u00adtin formala\u015fmas\u0131nda, t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapmas\u0131nda irsiyy\u0259td\u0259n v\u0259 m\u00fchitt\u0259n f\u0259rqli olaraq t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259 il\u0259 t\u0259hsilin birg\u0259 roluna, t\u0259hsilin t\u0259rbiy\u0259y\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sirin\u0259 y\u00fck\u00ads\u0259k d\u0259y\u0259r vermi\u015fdir. Fik\u00adri\u00admi\u00adzi \u0259sasland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cG\u0259nc\u0259d\u0259 teatr ba\u00adr\u0259\u00adsin\u00add\u0259 bir ne\u00e7\u0259 s\u00f6z\u201d adl\u0131 m\u0259\u00adru\u00adz\u0259sin\u0259 oxuyaq: \u201cHe\u00e7 ata-analar ist\u0259rl\u0259rmi u\u015faqlar\u0131 b\u0259d\u00adb\u0259xt ol\u00adsun\u00adlar? He\u00e7 k\u0259s is\u00adt\u0259m\u0259z ki, o\u011flu qazamatda il\u00adl\u0259rl\u0259 \u00e7\u00fc\u00adr\u00fc\u00ads\u00fcn. Amma n\u0259 fayda bun\u00adlar\u0131n ha\u00adm\u0131\u00ads\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck v\u0259 g\u00f6z\u00adl\u0259\u00adri\u00admiz\u00ad\u00add\u0259n qan ya\u015flar t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. B\u0259s laz\u0131m g\u0259lmirmi bu d\u0259rdin d\u0259r\u00adma\u00ad\u00adn\u0131\u00adn\u0131 tapaq?! N\u0259 vaxtad\u0259k qo\u00adca ata v\u0259 ana\u00adla\u00adr\u0131\u00adm\u0131z sudlara d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k? G\u00fc\u00adnah kimd\u0259dir? B\u0259\u00ady\u0259m g\u00fcnah qa\u00adzamatda \u00e7\u00fc\u00adr\u00fc\u00ady\u0259n u\u015faq\u00adla\u00adr\u0131\u00adm\u0131z\u00adda\u00add\u0131r? Xeyr. G\u00fcnah \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259dir. Vaxt\u0131nda la\u00adz\u0131m olan t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259ni ver\u00adm\u0259\u00adyib \u00f6z \u0259limizl\u0259 u\u015faq\u00adlar\u0131m\u0131z\u0131 odda yand\u0131r\u0131r\u0131q. B\u0259s bunu bil\u0259-bil\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015faqlar\u0131m\u0131za el\u0259 p\u0259r\u00adv\u0259ri\u015f ver\u00adm\u0259\u00adyi\u00adrik ki, nadanl\u0131\u011f\u0131n \u0259lind\u0259n xilas olalar?\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanov t\u0259rbiy\u0259d\u0259 yaranan q\u00fcsurlar\u0131n s\u0259b\u0259bini valideynl\u0259rd\u0259 g\u00f6\u00adr\u00fcrd\u00fc. \u00c7\u00fcnki n\u0259 q\u0259\u00add\u0259r ki, valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131n\u0131 d\u0259rdin d\u0259rman\u0131 olan m\u0259kt\u0259bd\u0259n, elmd\u0259n, t\u0259h\u00adsil\u00add\u0259n k\u0259nar saxlay\u0131rlarsa, bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 zill\u0259t, f\u0259lak\u0259t girdab\u0131nda yan\u0131b qovrulacaqlar. Onun \u201cM\u0259k\u00ad\u00adt\u0259b, m\u0259kt\u0259b! Bizi ancaq m\u0259kt\u0259b na\u00addan\u00adl\u0131qdan xilas ed\u0259r\u201d, \u2013 dem\u0259si fikrimiz\u0259 \u0259yani s\u00fc\u00adbut\u00addur.\u00ad<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 t\u0259hsill\u0259 birg\u0259 v\u0259hd\u0259tin m\u00fcnasib\u0259ti t\u0259k publisist-el\u00admi yaz\u0131lar\u0131nda, \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda, m\u0259ruz\u0259l\u0259rind\u0259 deyil, maraq dolu \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 h\u0259yati dolu faktlarla \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259l\u0259 Qori seminariyas\u0131nda oxudu\u011fu ill\u0259rd\u0259n \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f\u00adl\u0259\u00addi\u00adyi v\u0259 Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zas\u0131n\u0131nQ\u0131z\u0131l Hac\u0131l\u0131 k\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n yaz\u0131b bitirdiyi \u201cNa\u00addan\u00adl\u0131q\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u00d6m\u0259\u00adrin dili il\u0259 \u201cnadanl\u0131\u011f\u0131n\u201d, \u201cavaml\u0131\u011f\u0131n\u201d, \u201cbim\u0259rif\u0259tliliyin\u201d, \u201cheyvanl\u0131\u011f\u0131n\u201d pik n\u00f6qt\u0259sini t\u0259s\u00ad\u00advir etmi\u015fdir. Budur, k\u0259ndin a\u011fsaqqal\u0131 hesab olunan Hac\u0131 Abdullan\u0131n Rusiyada t\u0259hsil alm\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck o\u011flu \u00d6m\u0259\u00ad\u00adr\u0259 nifr\u0259ti sonsuzdur, ondan \u00e7ox incikdir, na\u00adraz\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 ki, \u00d6m\u0259ri oxutmaqla \u201cqeyr\u0259tsiz\u201d etmi\u015fdir, \u00f6z\u00fc \u00f6z ba\u015f\u0131na k\u00fcl \u0259l\u0259mi\u015fdir, \u00d6m\u0259r \u201cd\u00fcz yol\u00addan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r\u201d. Ona g\u00f6r\u0259 ki, art\u0131q \u00d6m\u0259r ki\u00e7ik qarda\u015f\u0131 V\u0259li kimi n\u0259 yol k\u0259sm\u0259yi, n\u0259 k\u0259\u00adbin\u00adli ar\u00advad qa\u00e7\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 n\u0259 d\u0259 adam \u00f6ld\u00fcrm\u0259yi bacar\u0131r. \u018fziz oxu\u00adcu! Hac\u0131 Abdulla ki\u00admi\u00adl\u0259\u00adrinin t\u0259rbiy\u0259 i\u015fin\u0259 be\u00adl\u0259 m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259si \u00f6z\u00fc nadanl\u0131q, faci\u0259 de\u00adyilmi?<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llim M\u0259h\u0259mm\u0259d A\u011fan\u0131n k\u0259nd camaat\u0131 olan Qurban\u0259liy\u0259, A\u011faki\u015fiy\u0259, Ni\u00adya\u00adz\u0259\u00adli\u00ady\u0259, Hac\u0131 Abdullaya u\u015faqlar\u0131n\u0131 m\u0259kt\u0259b\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yalvarmas\u0131, dil t\u00f6km\u0259si d\u0259 fay\u00ad\u00adda\u00ads\u0131zd\u0131r. Hac\u0131 Abdulla deyir ki: \u201cAy M\u0259h\u0259mm\u0259d A\u011fa! Bo\u015f yer\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 niy\u0259 a\u011f\u00adr\u0131\u00add\u0131r\u00adsan! Bi\u00ad\u00ad\u00adzim adam oxuma\u011fa u\u015faq verm\u0259z. H\u0259r k\u0259sin \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 bir d\u0259rdi var. Birinin u\u015fa\u011f\u0131 qa\u00ad\u00adra\u00ad\u00admal otar\u0131r, o birininki qoyuna gedir, biri yer \u0259kir: U\u015faqlar\u0131n\u0131 da s\u0259n\u0259 versinl\u0259r, b\u0259s i\u015f\u00adl\u0259\u00adri ne\u00ad\u00adc\u0259 olsun? Ondan m\u0259s\u0259va, do\u011frusunu dem\u0259k: rusca oxuyan d\u00fcz yoldan \u00e7\u0131x\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rd\u0259 oxuyuruq ki, k\u0259nd camaat\u0131n\u0131n torpa\u011fa kor-koran\u0259 yana\u015fmas\u0131nda torpaq m\u0259h\u00ad\u00adsul vermir. Ancaq \u00d6m\u0259r elmi \u0259saslara s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k, torpa\u011f\u0131n nec\u0259 \u015fumlanmas\u0131n\u0131, ta\u00adx\u0131\u00adl\u0131n s\u0259pilm\u0259sini, bec\u0259rilm\u0259sini k\u0259nd \u0259hlin\u0259 a\u015f\u0131lad\u0131qdan sonra torpaq art\u0131q bol m\u0259hsul verir. Mol\u00adla abdullalar is\u0259 \u00d6m\u0259rin t\u0259qdir\u0259layiq i\u015fini g\u00f6rm\u0259m\u0259zlikd\u0259n g\u0259lirl\u0259r. Haqs\u0131zl\u0131\u011fa g\u00f6z yum\u00adma\u011f\u0131 bacarmayan m\u00fc\u0259llim M\u0259h\u0259mm\u0259d A\u011fa is\u0259 \u00d6m\u0259ri m\u00fcdafi\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq bel\u0259 de\u00adyir: \u201c\u0130\u015f o deyil ki, \u0259lin\u0259 kotan als\u0131n. Onun k\u00f6m\u0259kliyi bu olubdur ki, yerinizi nec\u0259 ki, la\u00adz\u0131m\u00add\u0131r \u015fum\u00ad\u00adla\u00ady\u0131b, t\u0259z\u0259 \u00e7\u0131xan kotan al\u0131bd\u0131r, \u0259sl budur v\u0259 bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 oxu\u00admaqla ta\u00adp\u0131b\u00add\u0131r. Ye\u00adri elm\u0259 m\u00fcvafiq \u015fumlamaq v\u0259 n\u0259 t\u00f6vr ko\u00adtan\u00adla \u0259ks\u0259n, tax\u0131l yax\u015f\u0131 \u00e7\u0131xar, bunlar\u0131n ha\u00adm\u0131\u00ads\u0131 ki\u00adtab\u00adlarda ya\u00adz\u0131\u00adl\u0131bd\u0131r. H\u0259rgah \u00d6m\u0259r oxumasayd\u0131, bel\u0259 \u015feyl\u0259ri bil\u0259 bil\u0259rdimi?\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llimin \u00d6m\u0259ri m\u00fcdafi\u0259si d\u0259 bir n\u0259tic\u0259 vermir. H\u0259l\u0259 \u0259ksin\u0259, m\u00fc\u0259llim v\u0259 sa\u00advad\u00adl\u0131, \u0259d\u0259bli, t\u0259rbiy\u0259li \u00d6m\u0259ri \u0259l\u0259 sal\u0131b g\u00fcl\u00fcrl\u0259r. N\u0259riman N\u0259rimanovun \u00f6z s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 des\u0259k h\u0259\u00adyat h\u0259r k\u0259s\u0259 \u00f6z pay\u0131n\u0131 ver\u0259n, \u00f6z \u0259kdiyini bi\u00e7\u00addi\u00adr\u0259ndir. A\u011fsaqqal Hac\u0131 Abdullan\u0131n yol k\u0259s\u00adm\u0259\u00adsi, adam \u00f6ld\u00fcrm\u0259si, k\u0259\u00adbin\u00adli ar\u00advad qa\u00e7\u0131rmas\u0131, qeyr\u0259ti v\u0259 ba\u00adcar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 q\u00fcrur duydu\u011fu ki\u00ad\u00e7ik o\u011flu V\u0259li ail\u0259ni b\u0259db\u0259xt edir. R\u0259zil, eyb\u0259c\u0259r, murdar, m\u0259rif\u0259tsiz, insani sif\u0259ti olmayan V\u0259li \u00f6z qar\u00adda\u00ad\u015f\u0131 \u00d6m\u0259ri g\u00fcll\u0259 il\u0259 vurub \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. \u00d6m\u0259r \u00f6l\u0259rk\u0259n deyir: \u201cM\u0259ni&#8230; na\u00addan\u00adl\u0131q&#8230; avaml\u0131q&#8230; bi\u00adm\u0259\u00adrif\u0259tlik g\u00fcll\u0259l\u0259di&#8230; Ah, nadanl\u0131q\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanov insan\u0131n insan t\u0259r\u0259find\u0259n is\u00adtis\u00adma\u00adr\u0131\u00adn\u0131n, k\u00f6l\u0259liyin \u0259leyhin\u0259 ol\u00admu\u015f\u00addur. B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti nadanl\u0131qdan xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yollar ara\u00adm\u0131\u015f v\u0259 axtarm\u0131\u015fd\u0131r. Fik\u00adri\u00admi\u00adzin daha geni\u015f t\u0259zah\u00fcr formas\u0131n\u0131 o\u011fluna, \u00fcmum\u0259n g\u00f6t\u00fcrs\u0259k g\u0259ncliy\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131, \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 \u201cBit\u00adm\u0259mi\u015f m\u0259ktublar\u201ddan oxuyaq: \u201c\u018fziz o\u011flum! M\u0259n ic\u00adti\u00admai f\u0259aliyy\u0259td\u0259 t\u0259skinlik ta\u00adp\u0131\u00adram. M\u0259n insan\u0131n insan t\u0259r\u0259find\u0259n istismar\u0131n\u0131n, k\u00f6l\u0259liyin \u0259ley\u00adhin\u0259y\u0259m. Harada olur-ol\u00adsun, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin azad ya\u015famas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259mi qo\u00adyu\u00adram v\u0259 qoyaca\u011fam da. M\u0259n b\u0259\u00ad\u00ad\u015f\u0259riyy\u0259ti nadanl\u0131qdan xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yollar axtar\u0131rd\u0131m. X\u00fc\u00adsusi olaraq m\u0259nim mil\u00adl\u0259\u00adti\u00admin taleyi m\u0259ni h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcb&#8230; M\u0259n sosial-demokrat idim, lakin bu t\u0259\u015fkilat get\u00addik\u00adc\u0259 daha \u00e7ox idealdan uzaqla\u015fd\u0131&#8230; a\u00e7\u0131\u011f\u0131, biz \u0259ld\u0259 etdiyimiz ha\u00adki\u00admiyy\u0259td\u0259n o q\u0259d\u0259r t\u0259\u00adk\u0259b\u00adb\u00fcr\u00adl\u00fc olmu\u015fuq ki, bo\u015f i\u015fl\u0259rl\u0259 v\u0259 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub \u0259sas i\u015fi \u0259ld\u0259n buraxm\u0131\u015f\u0131q\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun \u201cbo\u015f i\u015fl\u0259rl\u0259 v\u0259 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub \u0259sas i\u015fi \u0259ld\u0259n bu\u00adrax\u00ad\u00adm\u0131\u015f\u0131q\u201d s\u00f6zl\u0259rind\u0259ki t\u0259vaz\u00f6karl\u0131\u011f\u0131 \u0259minik ki, h\u0259r bir oxucu psixoloji hissl\u0259 tutur. N\u0259\u00adri\u00adman N\u0259rimanov nakam \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi daim xalq\u0131n\u0131, mill\u0259tini, onun parlaq g\u0259\u00adl\u0259\u00adc\u0259\u00adyi\u00adni d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, v\u0259t\u0259ninin istiqlal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daim \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ictimai, \u0259d\u0259bi v\u0259 pedaqoji f\u0259a\u00adliy\u00ady\u0259\u00adti il\u0259 \u0259ziz mill\u0259tini b\u0259sir\u0259t sahibi etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Kamal CAMALOV<\/p>\n<p>Pedaqogika \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llimi<\/p>\n<p>AYB-nin \u00fczv\u00fc<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"13857\">Yaz\u0131ya 1031 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0(N\u0259riman N\u0259rimanovun anadan olmas\u0131n\u0131n 150 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259&#8230;) Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259\u00adbiy\u00adya\u00adt\u0131\u00adn\u0131n v\u0259 fikir ta\u00adri\u00adxi\u00adnin qabaqc\u0131l ideyalarla v\u0259 demokratik fikirl\u0259rl\u0259 z\u0259n\u00adgin\u00ad\u00adl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsin\u00add\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynayan N\u0259riman N\u0259rimanovun anadan olmas\u0131n\u0131n 150 illiyi il\u0259 ba\u011f\u00adl\u0131 S\u0259\u00adr\u0259n\u00adcam im\u00adzalam\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259\u00adriman N\u0259rimanovun yarad\u0131c\u0131l\u0131q diapozonu \u00e7ox z\u0259ngindir. N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov \u2013 ya\u00ad\u00adz\u0131\u00e7\u0131, N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov \u2013 dra\u00adma\u00adturq, N\u0259\u00adriman N\u0259rimanov \u2013 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13859,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13857"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13857"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13860,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13857\/revisions\/13860"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13859"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}