{"id":13873,"date":"2020-04-13T23:06:22","date_gmt":"2020-04-13T18:06:22","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=13873"},"modified":"2020-04-13T23:06:22","modified_gmt":"2020-04-13T18:06:22","slug":"milli-m%c9%99n%c9%99vi-gorusl%c9%99ri-il%c9%99-xalqin-gozund%c9%99-ozun%c9%99-%c9%99b%c9%99di-abid%c9%99-ucaldan-%c9%99bdurr%c9%99him-b%c9%99y-haqverdiyev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=13873","title":{"rendered":"M\u0130LL\u0130-M\u018fN\u018fV\u0130 G\u00d6R\u00dc\u015eL\u018fR\u0130 \u0130L\u018f XALQIN G\u00d6Z\u00dcND\u018f \u00d6Z\u00dcN\u018f \u018fB\u018fD\u0130 AB\u0130D\u018f UCALDAN \u018fBD\u00dcRR\u018fHIM B\u018fY HAQVERD\u0130YEV"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/10865909_732853110137284_7131837733901490756_o.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-13862\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/10865909_732853110137284_7131837733901490756_o-300x300.jpg\" alt=\"10865909_732853110137284_7131837733901490756_o\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/10865909_732853110137284_7131837733901490756_o-300x300.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/10865909_732853110137284_7131837733901490756_o-150x150.jpg 150w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/10865909_732853110137284_7131837733901490756_o-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/10865909_732853110137284_7131837733901490756_o-50x50.jpg 50w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/10865909_732853110137284_7131837733901490756_o.jpg 1365w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\u018fBD\u00dcRR\u018fH\u0130M B\u018fY HAQVERD\u0130YEV\u0130N \u2013 <\/strong><strong>150<\/strong><strong> \u0130LL\u0130Y\u0130 M\u00dcNAS\u0130B\u018fT\u0130L\u018f<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev mollan\u0259sr\u0259ddin\u00e7i \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin anadan olmas\u0131n\u0131n 150 illiyi il\u0259 ba\u011f\u00adl\u0131 S\u0259\u00adr\u0259n\u00adcam im\u00adzalam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim, z\u0259ngin v\u0259 r\u0259ngar\u0259ng sah\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00adt\u0259b v\u0259 pedaqoji fikir tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 layiqli yer tutan \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haq\u00adver\u00addiyevin \u201cHac\u0131 Da\u015fd\u0259mir\u201d, \u201cDa\u011f\u0131lan tifaq\u201d, \u201cB\u0259xtsiz ca\u00advan\u201d, \u201cP\u0259ri cadu\u201d, \u201cMill\u0259t dostlar\u0131\u201d, \u201cKimdi m\u00fcq\u0259ssir?\u201d, \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d, \u201cX\u0259yalat\u201d, \u201cQa\u00add\u0131n\u00ad\u00ad\u00adlar bayram\u0131\u201d, \u201cA\u011fac k\u00f6lg\u0259sind\u0259\u201d, \u201cK\u00f6hn\u0259 dudman\u201d, \u201c\u00c7ox g\u00f6z\u0259l\u201d, \u201cPad\u015fah\u0131n m\u0259\u00adh\u0259b\u00adb\u0259\u00ad\u00adti\u201d, \u201cSa\u011fsa\u011fan\u201d, \u201cA\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar\u201d v\u0259 ba\u015fqa dram \u0259s\u0259rl\u0259ri \u015firin dili, m\u0259\u00adna\u00adl\u0131 g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc, ayd\u0131n t\u0259\u015fbihl\u0259ri, d\u0259rin m\u0259\u00adna\u00ads\u0131, y\u00fcks\u0259k ideyas\u0131 il\u0259 h\u0259r bir oxucunun n\u0259z\u0259rini c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli \u0259dibin \u201cAy\u0131n \u015fahidliyi\u201d, \u201cAta v\u0259 o\u011ful\u201d, \u201c\u015eeyx \u015e\u0259ban\u201d, \u201cPir\u201d, \u201cSeyidl\u0259r oca\u011f\u0131\u201d, \u201cMa\u00adral\u00adla\u00ad\u00adr\u0131m\u201d v\u0259 s. hekay\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 g\u00fccl\u00fc yumor, t\u0259nqidi realizm \u0259sas yer tutur.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu o q\u0259d\u0259r z\u0259ngin v\u0259 r\u0259n\u00adga\u00adr\u0259ng\u00addir ki, b\u0259\u00adz\u0259n \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131n s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 gizli imzalarla \u201cCeyran\u0259li\u201d, \u201cXortdan\u201d, \u201cH\u0259kimi-Nu\u00adni\u00ads\u0259\u00ad\u011fir\u201d, \u201cLa\u011fla\u011f\u0131\u201d, \u201cMozalan\u201d, \u201cS\u00fcp\u00fcrg\u0259saqqal\u201d kimi (1906-1931), b\u0259z\u0259n ali m\u0259kt\u0259b audi\u00adtoriyas\u0131nda m\u00fc\u00adha\u00adzi\u00adr\u0259 oxuyan m\u00fc\u0259llim-pedaqoq kimi (1921-1931), gahdan masa arxas\u0131nda oturan nasir, dramaturq, t\u0259r\u00adc\u00fc\u00adm\u0259\u00ad\u00e7i kimi, gahdan da dirijor k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnd\u0259 (pultunda), re\u00adjis\u00adsor kimi s\u0259hn\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259n\u0259vi abid\u0259 ucalt\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif \u00f6z ecazkar q\u0259l\u0259mi il\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131 avaml\u0131qdan, c\u0259hal\u0259td\u0259n, nadanl\u0131qdan, onu k\u00f6lg\u0259 kimi izl\u0259y\u0259n m\u00f6vhumat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n, xurafat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u0259sirind\u0259n qurtarma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6z sevimli xalq\u0131n\u0131n yeni h\u0259yata olan arzu v\u0259 ist\u0259yini b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u0259\u00adha\u00adr\u0259t\u00adl\u0259 \u0259ks etdir\u0259n humanist s\u0259n\u0259tkar d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u00fct\u0259r\u0259qqi ideyalar\u0131ndan ilham alm\u0131\u015f, m\u00fcxt\u0259lif imzalarla \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnl\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k xalq\u0131n\u0131 elm\u0259, maarif\u0259 s\u0259sl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev pedaqoji fikir tarixind\u0259 bir t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i kimi d\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t tapm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6rk\u0259mli \u0259dib Maksim Qorkinin \u201c\u0130zergil qar\u0131\u201d, \u201cMakar \u00c7udra\u201d, \u201cArxip baba v\u0259 Lyonka\u201d, \u201cXan v\u0259 o\u011fru\u201d, Anton Povlavi\u00e7 \u00c7exovun \u201cKontrabas roman\u0131\u201d, \u201cSirr\u201d, \u201cNadinc u\u015faq\u201d, \u201cD\u0259h\u015f\u0259tli gec\u0259\u201d, \u201c\u015eir v\u0259 Xur\u015fid\u201d, \u00c7irikovun \u201cY\u0259hudil\u0259r\u201d, Vlyam \u015eeks\u00adpi\u00adrin \u201cHamlet\u201d v\u0259 \u201cKral Lir\u201d, Volterin \u201cSol\u00adtan Osman\u201d, \u015eillerin \u201cQa\u00e7aqlar\u201d v\u0259 \u201cVil\u00adhelm Tel\u201d, Emil Zolyan\u0131n \u201cQazma\u00e7\u0131lar\u201d, Andersenin \u201c\u015eah\u0131n t\u0259z\u0259 libas\u0131\u201d v\u0259 \u201cB\u00fcl\u00adb\u00fcl\u00adl\u0259r\u201d, \u0130.Kr\u0131\u00adlo\u00advun \u201cAt v\u0259 e\u015f\u015f\u0259k\u201d s. \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etm\u0259kl\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131 oxucular\u0131n bu g\u00f6r\u00adk\u0259m\u00ad\u00adli ya\u00adz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olmas\u0131na k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev Maksim Qorkid\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 bu dahi yaz\u0131\u00e7\u0131 haq\u00adq\u0131n\u00adda h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck bir m\u0259qal\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cMaksim Qorkinin h\u0259yat v\u0259 ya\u00adra\u00add\u0131\u00adc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d adlanan bu m\u0259\u00adqa\u00adl\u0259\u00add\u0259 m\u00fc\u0259llifin Qorkinin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d ol\u00addu\u011funu \u00e7ox ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. Haqverdiyev m\u0259\u00adqal\u0259d\u0259 Maksim Qorkinin z\u0259hm\u0259t v\u0259 m\u0259\u00ad\u015f\u0259q\u00adq\u0259t\u00adl\u0259 ke\u00e7\u0259n h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259svir etm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n h\u0259\u00adyat ideal\u0131n\u0131, yarad\u0131c\u0131l\u0131q qay\u00adnaq\u00adla\u00adr\u0131\u00adn\u0131 \u00fc\u00e7 d\u00f6vr\u0259 b\u00f6l\u0259r\u0259k faktlar \u0259sas\u0131nda i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r v\u0259 elmi \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcmu\u00admi\u00adl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin pedaqoji fikir tarixind\u0259ki m\u00f6vqeyi bunlarla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. \u0130ctimai xadim Haqverdiyev Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 istedadl\u0131 alim kimi d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. O, 1924-c\u00fc ild\u0259 Rusiya Elml\u0259r Aka\u00adde\u00admi\u00adya\u00ads\u0131\u00adn\u0131n \u00f6lk\u0259\u015f\u00fcnasl\u0131q b\u00fcrosuna \u00fczv se\u00e7ilmi\u015f, 1928-ci ild\u0259 is\u0259 Az\u0259rbycan\u0131n \u0259m\u0259kdar in\u00adc\u0259\u00ads\u0259\u00adn\u0259t xadimi f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Onun m\u0259tbuatda \u0259d\u0259\u00adbiy\u00adyata, dil\u0259 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t\u0259 dair bir s\u0131ra elmi m\u0259qal\u0259l\u0259ri d\u0259rc olunmu\u015fdur. Bunlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda \u201cM\u00fc\u00ads\u0259l\u00adman\u00adlar\u00adda teatro\u201d, \u201cAz\u0259rbaycanda teatr\u201d, \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin haqq\u0131nda xatirat\u0131m\u201d, \u201cMirz\u0259 F\u0259t\u0259li v\u0259 \u0259r\u0259b \u0259lif\u00adba\u00ads\u0131\u201d, \u201cAxundovun h\u0259yat\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti\u201d, \u201cMirz\u0259 F\u0259t\u0259linin faci\u0259si\u201d, \u201c\u018fd\u0259bi dilimiz haqq\u0131nda\u201d, \u201cBizim ya\u00adb\u0131\u00adl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u201d v\u0259 sair elmi-publisist \u0259s\u0259rl\u0259ri diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131 Haqverdiyevin simas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n istedadl\u0131 n\u00fc\u00adma\u00ady\u0259n\u00add\u0259l\u0259rind\u0259n birini tapm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259dir ki, m\u0259\u015fhur frans\u0131z \u0259dibi Lui Araqon \u201cQ\u0259rb v\u0259 \u015e\u0259rq di\u00ad\u00advan\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 Az\u0259rbaycan ya\u00adz\u0131\u00ad\u00e7\u0131\u00ads\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haq\u00adver\u00addi\u00adye\u00advin d\u0259 ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir v\u0259 onun s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev h\u0259m d\u0259 bir rejissor, s\u0259hn\u0259 xadimi kimi Az\u0259rbaycand teatr\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zolunmaz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Bu bax\u0131mdan, Haqverdiyevi, eyni zamanda, milli teatr\u0131n tarix\u00e7\u0259sini \u00e7ox m\u00fcf\u0259ss\u0259l v\u0259 n\u0259\u00adz\u0259\u00adri \u015f\u0259kild\u0259, h\u0259m d\u0259 xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla ke\u00e7\u00addi\u00adyi inki\u015faf yolunu ilk d\u0259f\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 alan m\u00fc\u0259llif kimi, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, ilk Az\u0259rbaycan teatr\u015f\u00fcnas-alim kimi d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirs\u0259k, ancaq h\u0259qiq\u0259ti t\u0259krar etmi\u015f olar\u0131q. O, \u201cAz\u0259rbaycanda teatr\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 bel\u0259 bir c\u0259h\u0259ti n\u0259\u00adz\u0259\u00adr\u0259 \u00e7arpd\u0131r\u0131r ki, Az\u0259rbycan teatr\u0131 \u00f6z tarixi inki\u015faf\u0131 yolunda s\u0259hn\u0259ni \u201c\u015feytan yuvas\u0131\u201d ad\u00adlan\u00add\u0131r\u0131b, xalq\u0131 ondan uzaqla\u015fd\u0131ran xurafat\u00e7\u0131 ruhani ideolaqlar\u0131 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. G\u00f6rk\u0259mli s\u0259hn\u0259 ustalar\u0131 is\u0259 h\u0259r c\u00fcr t\u0259hqir v\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259r\u0259 d\u00f6zm\u00fc\u015f, lakin \u0259yilm\u0259mi\u015fdir. \u201cAz\u0259r\u00adbay\u00adcanda teatr\u201d m\u0259qal\u0259si bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 bi\u00adtir: \u201cO teatr ki, bir zaman yan\u0131ndan ke\u00e7\u0259rk\u0259n ca\u00adma\u00adat az qala g\u00f6z\u00fcn\u00fc yumard\u0131, indi a\u011fz\u0131na q\u0259d\u0259r dolur&#8230; Bir zaman ham\u0131ya avara v\u0259 m\u00fcft\u0259xor g\u00f6r\u00fcn\u0259n dramaturq v\u0259 artistl\u0259r indi \u015f\u0259r\u0259f v\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131rlar\u201d.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin elmi-n\u0259z\u0259ri m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 akt\u00adyor\u00adlu\u011fu il\u0259 si\u00adlin\u00adm\u0259z iz buraxanlardan biri d\u0259 mollan\u0259sr\u0259ddin\u00e7i \u018fliqulu Q\u0259mk\u00fcsar ol\u00admu\u015f\u00addur. Haqverdiyev \u201cBe\u015f il\u201d adl\u0131 m\u0259\u00adqal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r ki, \u00f6mr\u00fcnd\u0259 s\u0259hn\u0259 g\u00f6rm\u0259y\u0259n \u018fliqulu Q\u0259m\u00adk\u00fcsar \u201cilk d\u0259f\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b ta\u00adma\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131 hey\u00adr\u0259t\u0259 g\u0259tirdi. Bak\u0131 teatr se\u00adv\u0259n\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259n onu h\u0259r k\u0259s \u201c\u00d6l\u00fcl\u0259r\u201d komediyas\u0131nda \u015eeyx N\u0259srullah rolunda g\u00f6\u00adr\u00fcb, indi d\u0259 x\u0259\u00adya\u00adl\u0131n\u00addan \u00e7\u0131xartmay\u0131b. G\u00f6z\u0259l natiq, \u015firin-z\u0259ban, d\u0259rin fikirli, geni\u015f m\u0259lumat sahibi v\u0259 in\u00adsa\u00adn\u0131 t\u0259\u00ad\u0259c\u00adc\u00fc\u00adb\u0259 g\u0259tir\u0259n hafiz\u0259li bir v\u00fccud idi&#8230;\u201d.<\/p>\n<p>Xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sind\u0259 teatr\u0131n rolunu \u0259v\u0259zsiz sayan mollan\u0259sr\u0259ddin\u00e7i \u018fbd\u00fcr\u00adr\u0259\u00adhim B\u0259y Haq\u00adver\u00addi\u00adyev yaz\u0131r ki, \u201c1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda savads\u0131zlar 98 fai\u00adzi t\u0259\u015f\u00adkil edir\u00ad\u00ad\u00addi. Xalqla dan\u0131\u015f\u00admaq, onu m\u0259\u00add\u0259\u00adniyy\u0259t\u0259 v\u0259 maarif\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u00ad\u00ad\u015f\u0131 va\u00adsi\u00adt\u0259 teatr s\u0259h\u00ad\u00adn\u0259si idi\u201d. \u00c7\u00fcnki \u201cartist \u00fcz\u00fcn\u00fc un\u00adluyub ac\u0131 h\u0259\u00adqi\u00adq\u0259t\u00adl\u0259\u00adri s\u0259n\u0259tin \u015f\u0259\u00adk\u0259ri il\u0259 \u015fi\u00adrinl\u0259dib camaata yedirdir\u201d. Ancaq qaz\u0131lar, axund\u00adlar teat\u00adra \u201cna\u00adla\u00adyiq yer ki\u00ad\u00admi\u201d bax\u00adm\u0131\u015f, bel\u0259 yer\u0259 m\u00fcnasi\u00adb\u0259tl\u0259ri he\u00e7 d\u0259 normal ol\u00adma\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r. Pedaqoq, dra\u00adma\u00adturq, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, jurnalist, na\u015fir, h\u0259m\u00e7inin, \u201cT\u0259z\u0259 h\u0259yat\u201d, \u201c\u0130ttifaq\u201d, \u201cS\u0259da\u201d, \u201cKavkaze\u00e7\u201d, \u201cS\u0259dayi-v\u0259\u00adt\u0259n\u201d, \u201cS\u0259dayi-h\u0259qq\u201d, \u201cS\u0259dayi-Qafqaz\u201d q\u0259zetl\u0259rinin v\u0259 \u201cM\u0259z\u0259li\u201d jurnal\u0131n\u0131n redaktoru olmu\u015f Ha\u00ad\u00ad\u00ad\u015f\u0131m b\u0259y V\u0259\u00adzi\u00adro\u00advun 1892-ci ild\u0259 \u015eu\u00ad\u015fada \u201cEvl\u0259nm\u0259k su i\u00e7m\u0259k deyil\u201d adl\u0131 s\u0259h\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adn\u0259\u00adl\u0259\u015f\u00ad\u00addi\u00adrilmi\u015f ko\u00ad\u00adme\u00addi\u00adya\u00ads\u0131n\u00adda akt\u00adyor\u00ad\u00adlar\u00ad\u00ad\u00addan birinin \u201cH\u0259zr\u0259t Ab\u00adba\u00adsa and olsun\u201d de\u00ad\u00ad\u00adm\u0259\u00adsi il\u0259 al\u0259m bir-birin\u0259 d\u0259y\u00admi\u015f, bununla da 1899-cu il\u0259\u00ad\u00add\u0259k \u015eu\u015fada teatr g\u00f6s\u00adt\u0259\u00adril\u00adm\u0259sin\u0259 veto qo\u00ad\u00ad\u00adyul\u00admu\u015fdur. \u018f.Haqverdiyev \u201cKe\u00e7\u00admi\u015f g\u00fcn\u00adl\u0259r\u00add\u0259n\u201d ad\u00adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u0259h\u00adva\u00adlat\u0131 bel\u0259 xa\u00adt\u0131r\u00ad\u00ad\u00adla\u00ady\u0131r: \u201cS\u0259hn\u0259d\u0259 qu\u00ad\u00admar m\u0259clisi g\u00f6s\u00adt\u0259\u00adri\u00adlir\u00addi. Bir gu\u015f\u0259d\u0259 d\u00f6rd n\u0259f\u0259r \u0259y\u00adl\u0259\u00ad\u015fib \u201cd\u00f6rd a\u015f\u0131q\u201d oy\u00adnay\u0131rlard\u0131. Bir a\u015f\u0131\u011f\u0131n \u201cal\u00e7\u0131\u201d dur\u00adma\u00ads\u0131 \u00fcs\u00adt\u00fcn\u00add\u0259\u201d m\u00fcbahis\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Oyna\u00adyan\u00adlar\u00ad\u00ad\u00addan biri\u00adsi a\u015f\u0131\u011f\u0131n al\u00e7\u0131 dur\u00ad\u00addu\u011funu s\u00fc\u00adbut et\u00addikd\u0259, bi\u00adrisi, a\u015f\u0131\u00ad\u011f\u0131n al\u00e7\u0131 durma\u00ady\u0131b, an\u00adcaq pa\u00adlaz\u0131n q\u0131\u00adr\u0131\u00ad\u015f\u0131\u011f\u0131na s\u00f6y\u00adk\u0259\u00adnib al\u00e7\u0131ya b\u0259n\u00adz\u0259\u00addi\u00adyi\u00ad\u00adni s\u00f6y\u00ad\u00adl\u0259\u00adyir. Birinci oyun\u00e7u \u00f6z s\u00f6\u00adz\u00fc\u00ad\u00ad\u00adn\u00fc isbata ye\u00adtir\u00adm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir\u00add\u0259n q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131: \u201cA ki\u015fi, H\u0259zr\u0259t Abbasa and olsun ki, a\u015f\u0131q al\u00ad\u00e7\u0131d\u0131r\u201d. Bu s\u00f6z\u00adl\u0259r teatro sa\u00adlonunda bir bomba ki\u00admi par\u00adt\u00adla\u00ady\u0131b, tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131n ara\u00ad\u00ad\u00ads\u0131nda b\u00f6\u00ady\u00fck bir qar\u0131\u00ad\u015f\u0131q\u00adl\u0131\u011fa s\u0259\u00adb\u0259b ol\u00addu. Teatroda olan g\u0259nc\u00adl\u0259r: \u201cBu m\u0259lunlar, din\u00ad\u00adsiz\u00adl\u0259r, Al\u00adlah\u0131 ta\u00adn\u0131ma\u00adyan\u00adlar, araq-\u00e7a\u00adx\u0131r i\u00e7\u0259n\u00adl\u0259r, n\u0259 haqq il\u0259 teatro kimi na\u00adlayiq bir yer\u00add\u0259 H\u0259z\u00ad\u00adr\u0259t Abbas\u0131n ad\u0131\u00ad\u00ad\u00adn\u0131 \u00e7\u0259kirl\u0259r\u201d \u2013 de\u00ady\u0259 x\u0259nc\u0259r v\u0259 tapan\u00e7alara \u0259l at\u00ad\u00add\u0131lar. Teat\u00adro ya\u00adr\u0131m\u00ad\u00ad\u00e7\u0131q pozuldu, \u201cakt\u00adyor\u00adlar\u201d dal qa\u00ad\u00adp\u0131\u00ad\u00ad\u00addan qa\u00e7d\u0131lar. S\u0259hn\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n bir m\u00fc\u0259l\u00adlim \u0259y\u00ad\u00adnind\u0259ki qad\u0131n pal\u00adta\u00adr\u0131n\u0131 soyunma\u00ad\u011fa vaxt tapmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u00f6z pal\u00adtar\u00adla\u00ad\u00adr\u0131\u00ad\u00adn\u0131 qoltu\u011funa ala\u00ad\u00ad\u00adraq evl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r qa\u00e7\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131. Sabah\u0131s\u0131 g\u00fcn\u00fc \u015f\u0259h\u0259rin g\u0259ncl\u0259ri silahlan\u0131b k\u0259nd m\u00fc\u0259lliml\u0259rini avlama\u011fa \u00e7\u0131xd\u0131lar. M\u00fc\u0259lliml\u0259r is\u0259 ham\u0131s\u0131 qa\u00e7\u0131b \u00f6z k\u0259ndl\u0259rin\u0259 getdil\u0259r. M\u00fc\u0259llim Ha\u00ad\u00ad\u00ad\u015f\u0131m b\u0259y V\u0259zi\u00adro\u00adv qap\u0131s\u0131n\u0131 ba\u011flay\u0131b evd\u0259 gizl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu. Bir ax\u015fam Ha\u00ad\u00ad\u00ad\u015f\u0131m b\u0259y \u00f6z qohumlar\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 adam g\u00f6t\u00fcr\u00fcb qaz\u0131n\u0131n evin\u0259 getdi: \u018fs\u0259rin \u0259l yaz\u00adma\u00ads\u0131 il\u0259 Quran\u0131 qaz\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na qoyub dedi: \u201cQaz\u0131 a\u011fa! Bu m\u0259nim yazd\u0131\u011f\u0131m \u0259s\u0259r, oxu\u00adya bi\u00adl\u0259rsiniz, ancaq and olsun bu Qurana, \u201cH\u0259zr\u0259t Abbas\u201d ad\u0131n\u0131 m\u0259n kitab\u0131ma sal\u00adma\u00adm\u0131\u015fam. O nad\u00fcr\u00fcst B\u0259dir (h\u0259v\u0259skar\u0131n ad\u0131d\u0131r), dili dinc durmay\u0131b, bu s\u00f6zl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259n demi\u015fdir\u201d. Qaz\u0131 inand\u0131qdan sonra c\u0259ma\u0259ti sakit etdi\u201d.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Az\u0259rbaycanda dini fanatizmin t\u00fc\u011fyan etm\u0259si, yalan\u00e7\u0131 din xa\u00addim\u00adl\u0259\u00adri\u00ad\u00adnin is\u0259 bundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k teatra, dram s\u0259n\u0259tin\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 des\u0259k sivil m\u0259\u00add\u0259\u00ad\u00adniy\u00ady\u0259\u00adtin inki\u015faf\u0131na mane t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 h\u0259r v\u0259chl\u0259 al\u0131r\u00add\u0131lar.<\/p>\n<p>\u018f.Haqverdiyev yaz\u0131r ki, \u201c1905-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan tama\u015falar\u0131 aktyorlar v\u0259 h\u0259\u00ad\u00adv\u0259s\u00adkarlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259h\u015f\u0259tli \u0259zab v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi. \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 (Bak\u0131dan ba\u015f\u00ad\u00ad\u00ad\u00adqa) teatr bi\u00adna\u00adlar\u0131 yox idi\u201d.<\/p>\n<p>\u018f.Haqverdiyev xalq\u0131n xo\u015fb\u0259xtliyini h\u0259m\u00e7inin, maarif toxumu s\u0259p\u0259n xalq m\u0259k\u00adt\u0259b\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259, elm\u00add\u0259, t\u0259hsild\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Q\u0131zlar\u0131n m\u0259kt\u0259b\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini daim d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Haqverdiyev idi. Q\u0131z\u00adlar\u0131n m\u0259kt\u0259b\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259v\u0259s v\u0259 mara\u011f\u0131 olsa da atalar q\u0131zlar\u0131n\u0131 m\u0259kt\u0259b\u0259 yox, s\u0259k\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adkiz ya\u015f\u0131ndan \u0259r\u0259 ve\u00adrib ba\u015f\u00addan r\u0259dd etm\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. \u018f.Haqver\u00addi\u00adye\u00advin q\u0131zlar\u0131n t\u0259hsili \u00fcz\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 maarif\u00adl\u0259n\u00addir\u00adm\u0259 i\u015f\u00adi \u00f6z i\u015fi\u00adni g\u00f6rm\u0259kd\u0259 idi. Ar\u00adt\u0131q atalar q\u0131zlar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259n yap\u0131\u015f\u0131r v\u0259 \u00e7\u0259\u00adk\u0259-\u00e7\u0259k\u0259 m\u0259k\u00adt\u0259\u00adb\u0259 apa\u00adr\u00admaq m\u0259c\u00adburiyy\u0259tind\u0259 qa\u00adl\u0131r\u00add\u0131lar. \u018fbd\u00fcrr\u0259him B\u0259y Haqverdiyev yaz\u0131r ki, \u201cBir vaxt ola\u00ad\u00ad\u00adcaq \u2013 \u00e7ox uzaq da \u00e7\u0259k\u00adm\u0259\u00ady\u0259\u00adc\u0259k, \u2013 g\u00f6r\u0259ss\u0259n t\u0259s\u0259tt\u00fcr\u00fc nisvan\u0131n \u0259n m\u00fc\u00adt\u0259\u00ad\u00ad\u0259s\u00adsib t\u0259\u00adr\u0259f\u00adda\u00adr\u0131, m\u0259\u00ads\u0259\u00adl\u0259n: bir n\u0259\u00ad\u00adf\u0259r K\u0259rb\u0259lay\u0131 F\u0259rzal\u0131 q\u0131z\u0131n\u0131n qo\u00adlundan yap\u0131\u015f\u0131b k\u00fc\u00e7\u0259 il\u0259 apa\u00adr\u0131r v\u0259 yolda \u00f6z d\u00fc\u00adkan qon\u00ad\u015fu\u00adsu M\u0259\u015f\u0259di Meydan\u0259li rast g\u0259lir. M\u0259\u015f\u0259di x\u0259b\u0259r al\u0131r: \u201cK\u0259r\u00adb\u0259lay\u0131 bu u\u015fa\u011f\u0131 ha\u00adra apa\u00adr\u0131rsan?\u201d<\/p>\n<p>K\u0259rb\u0259lay\u0131: \u201cNeyl\u0259yim, ay m\u0259\u015f\u0259di, Allah z\u0259man\u0259ni da\u011f\u0131ts\u0131n! \u0130ki q\u0131z\u0131m evd\u0259 b\u00f6\u00ad\u00ad\u00ad\u00ady\u00fc\u00ady\u00fcb qal\u0131blar, h\u0259r k\u0259s yax\u0131nlar\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fcr, qarda\u015f\u0131m o\u011fluna ist\u0259dim ver\u0259m, al\u00adma\u00ad\u00add\u0131, de\u00ad\u00ad\u00addi: \u201cM\u0259n g\u0259r\u0259k oxumu\u015f q\u0131z alam\u201d. Gedib bir y\u0259hudi q\u0131z\u0131 al\u0131b g\u0259tirib. Ba\u00adc\u0131m o\u011flan\u00adla\u00ad\u00ad\u00adr\u0131\u00adna yal\u00advar\u00ad\u00add\u0131m, \u00f6z\u00fcn bil\u0259rs\u0259n biri bir nemka (nemes, alman \u2013 K.C.) de\u00adyir\u00ad\u00adl\u0259r, n\u0259 mil\u00adl\u0259t de\u00ad\u00ad\u00adyir\u00ad\u00adl\u0259r al\u0131b, biri d\u0259 bir rus q\u0131z\u0131na uyub. K\u0259nardan da g\u0259lib ist\u0259y\u0259n yox\u00ad\u00ad\u00ad\u00addur, \u00e7\u00fcn\u00adki, \u0259v\u00adv\u0259\u00ad\u00adla, ca\u00ad\u00adhil\u00adl\u0259\u00adri\u00admiz xarab olub v\u0259 bir d\u0259 deyirl\u0259r: \u018fg\u0259r K\u0259rb\u0259lay\u0131 F\u0259r\u00adzal\u0131n\u0131n q\u0131z\u00adlar\u0131 yax\u00ad\u015f\u0131\u00ad\u00add\u0131rlar, ni\u00ad\u00ady\u0259 \u0259mi\u00adl\u0259ri, day\u0131lar\u0131 o\u011flanlar\u0131na getmirl\u0259r?\u201d \u0130ndi \u0259la\u00adc\u0131m\u0131z k\u0259si\u00adlib, apa\u00adr\u0131\u00adram o da\u00ad\u00ad\u011f\u0131lm\u0131\u015f \u015fey\u00ad\u00adtan yu\u00ad\u00advas\u0131na, b\u0259lk\u0259 he\u00e7 olmasa bu q\u0131z ev\u00add\u0259 qalm\u0131ya\u201d.<\/p>\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cOdaba\u015f\u0131n\u0131n hekay\u0259si\u201d \u0259s\u0259ri d\u0259 d\u00f6vr\u00fcn hac\u0131lar\u0131n\u0131, ru\u00adha\u00adni\u00adl\u0259\u00adrini if\u015fa ed\u0259n g\u00f6z\u0259l s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ridir. Hekay\u0259d\u0259 varlanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 vicdanlar\u0131n\u0131 qa\u00adra pula satan, \u00f6z \u015f\u0259xsi m\u0259\u00adna\u00adfe\u00adl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r c\u00fcr f\u0131r\u0131lda\u011fa \u0259l atan, \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 t\u0259miz m\u0259\u00adh\u0259b\u00ad\u00adb\u0259t g\u0259zdir\u0259n cavanlar\u0131 z\u0259h\u0259rl\u0259yib m\u0259hv ed\u0259n xurafat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00fc\u00e7 \u00fcz\u00fc h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259svir edil\u00ad\u00admi\u015fdir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev n\u0259 yolla olursa-olsun, qad\u0131n\u0131 \u015e\u0259rq \u0259tal\u0259tind\u0259n, qa\u00ad\u00adra\u00adg\u00fc\u00ad\u00ad\u00ad\u00adruh\u00ad\u00ad\u00e7u di\u00adnin t\u0259\u00adsirind\u0259n, k\u00f6l\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n qurtarma\u011fa v\u0259 ictimai h\u0259\u00adya\u00adta c\u0259lb et\u00adm\u0259\u00ad\u00ady\u0259 \u00e7a\u00adl\u0131\u00ad\u015fm\u0131\u015f v\u0259 azad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0131q u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259ni d\u0259, m\u0259d\u0259ni v\u0259 siyasi t\u0259\u00adr\u0259q\u00adqi\u00adni d\u0259 m\u0259k\u00adt\u0259b\u00adl\u0259 \u0259la\u00adq\u0259\u00adl\u0259n\u00ad\u00addi\u00adrmi\u015fdir\u00ad. \u018fb\u00add\u00fcr\u00adr\u0259\u00adhim B\u0259y Haqverdiyev yaz\u0131r ki, milyon\u00e7u Ha\u00adc\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev \u00fcnas m\u0259kt\u0259binin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyanda \u201cd\u00fcnyada bir murdar ad qal\u00adma\u00add\u0131 ki, Bak\u0131 camaat\u0131 o m\u0259k\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adt\u0259\u00adb\u0259 qoy\u00admas\u0131n. Qula\u011f\u0131m el\u0259 s\u00f6zl\u0259r e\u015fidirdi ki, b\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259nim titr\u0259\u015firdi\u201d.<\/p>\n<p>O zaman m\u0259kt\u0259b ad\u0131 il\u0259 yaranm\u0131\u015f v\u0259 ill\u0259r boyu m\u0259scidl\u0259rd\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini da\u00advam et\u00addi\u00ad\u00adr\u0259n mol\u00adla\u00adxa\u00adna\u00adlar v\u0259 ba\u015fqa milli t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 q\u0259\u00adtiy\u00ad\u00ady\u0259n ca\u00advab ver\u00ad\u00admir, mill\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi olan u\u015faqlar\u0131 \u015fik\u0259st edirdil\u0259r. \u018fbd\u00fcrr\u0259him B\u0259y Haq\u00adver\u00ad\u00addi\u00adyev ya\u00adz\u0131r\u00add\u0131 ki, \u201cm\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259dris kitablar\u0131 v\u0259 ca\u00adma\u00adat\u0131n oxudu\u011fu ki\u00adtab\u00ad\u00ad\u00adlar ancaq \u201cLey\u00adli v\u0259 M\u0259cnun\u201d, \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d, \u201cBustan\u201d, \u201cTarixi-Nadir\u201d v\u0259 bu q\u0259\u00adbil \u0130ran\u00adda \u00e7ap olun\u00admu\u015f v\u0259 \u0259k\u00ads\u0259\u00ad\u00adri fars dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f kitablar idi\u201d. D\u00f6vr d\u00fcny\u0259vi elm\u00adl\u0259\u00adrin t\u0259drisini, g\u0259nc n\u0259s\u00adlin h\u0259rt\u0259r\u0259fli bilik s\u0259viyy\u0259sin\u0259 ma\u00adlik ol\u00adma\u00ad\u00ads\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdi.<\/p>\n<p>Xalq\u0131n t\u0259limi, t\u0259hsili, t\u0259rbiy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 ya\u00adz\u0131\u00adlar yazan \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haq\u00adver\u00ad\u00addi\u00adyev h\u0259m d\u0259 bir pedaqoq kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259\u00ad\u00adr\u0259k xal\u00ad\u00ad\u00adq\u0131n ma\u00adarif\u00adl\u0259n\u00adm\u0259\u00adsin\u00add\u0259 b\u0259n\u00adz\u0259rsiz xidm\u0259tl\u0259ri il\u0259 pedaqoji fikir tariximizi z\u0259n\u00adgin\u00adl\u0259\u015f\u00ad\u00addir\u00admi\u015f\u00addir. Haq\u00adver\u00ad\u00addi\u00adyev g\u0259nc n\u0259slin t\u0259rbiy\u0259si, \u0259xlaq\u0131 m\u0259\u00ads\u0259\u00adl\u0259\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0259rin\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 ic\u00adti\u00ad\u00admai v\u0259 m\u0259\u00add\u0259ni in\u00adki\u00ad\u015faf bax\u0131m\u0131ndan yana\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. O, bu m\u00f6v\u00adzuda yaz\u00ad\u00ad\u00add\u0131\u011f\u0131 he\u00ad\u00adka\u00ad\u00ady\u0259, m\u0259\u00adqal\u0259, fel\u00adyeton, Az\u0259rbaycan xalq pe\u00adda\u00adqo\u00adgikas\u0131 n\u00fc\u00admun\u0259l\u0259rind\u0259 k\u00f6h\u00ad\u00ad\u00adn\u0259, \u00e7\u00fc\u00ad\u00adr\u00fck t\u0259\u00adlim-t\u0259r\u00adbiy\u0259 \u00fcsul\u00adla\u00ad\u00ad\u00adr\u0131n\u0131 t\u0259nqid etmi\u015f, u\u015faqlar\u0131n, g\u0259nc n\u0259s\u00adlin m\u00fc\u00adt\u0259r\u0259qqi \u00fcsul\u00ad\u00adlar \u0259sa\u00ads\u0131n\u00ad\u00adda t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259\u00ad\u00adl\u0259n\u00addi\u00adril\u00adm\u0259\u00adsi\u00adn\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259yin qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu \u0259sas m\u0259q\u00ads\u0259d k\u00f6k\u00add\u0259n ayr\u0131lmamaq, k\u00f6\u00ad\u00adk\u0259 qay\u0131tmaq, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri qorumaq olmu\u015fdur. Onun \u0259n b\u00f6\u00ady\u00fck v\u0259 n\u0259\u00ad\u00adcib arzula\u00adr\u0131n\u00addan biri d\u0259 u\u015faqlar\u0131 v\u0259\u00adt\u0259\u00adn\u0259, xal\u00ad\u00adq\u0131n ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adn\u0259\u00ad\u00ad\u00adl\u0259\u00adri\u00adn\u0259 v\u0259 ya milli d\u0259\u00ady\u0259rl\u0259r\u0259 m\u0259\u00adh\u0259b\u00adb\u0259t ru\u00adhun\u00ad\u00adda b\u00f6\u00ady\u00fct\u00adm\u0259k, onlara m\u0259\u00add\u0259\u00ad\u00adni v\u0259r\u00ad\u00ad\u00addi\u015f\u00ad\u00ad\u00adl\u0259r, m\u00fcs\u00ad\u00adb\u0259t \u0259x\u00adlaq normalar\u0131 a\u015f\u0131\u00adlamaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sl\u0259 \u0259rma\u011fan et\u00ad\u00adm\u0259k ideyas\u0131 idi.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haq\u00adver\u00ad\u00addi\u00adyev yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda C\u0259nubi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 v\u0259t\u0259ni sev\u00ad\u00adm\u0259y\u0259, onu d\u00fc\u015f\u00ad\u00adm\u0259n\u00ad\u00add\u0259n qo\u00adruma\u011fa, h\u0259qiqi v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Onlara h\u0259\u00adya\u00adt\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 ba\u00ad\u015fa sal\u00ad\u00adma\u00ad\u00ad\u011fa \u00e7a\u00adl\u0131\u00ad\u015f\u0131r, \u00f6z azadl\u0131q v\u0259 xo\u015f g\u0259l\u0259c\u0259yi u\u011frunda vuru\u015f meydan\u0131na \u00e7a\u00ad\u00ad\u011f\u0131r\u0131r\u00add\u0131. \u018f.Haq\u00ad\u00adver\u00ad\u00addiyev \u201cH\u0259m\u00ad\u015f\u0259ri\u201d adl\u0131 fel\u00adye\u00adtonunda C\u0259nubi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 m\u00f6h\u00adk\u0259m ira\u00add\u0259li, m\u00fc\u00ad\u00adbariz, qorxu bil\u00adm\u0259y\u0259n n\u0259sil t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u00ad\u011f\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u018f.Haq\u00ad\u00adver\u00ad\u00addiyev h\u0259r c\u00fcr v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissind\u0259n m\u0259hrum olan, namus, m\u0259\u00ad\u00add\u0259\u00ad\u00adniy\u00ad\u00ad\u00ad\u00ady\u0259t, insaniyy\u0259t, humanizm, s\u0259mimiyy\u0259t m\u0259fhumlar\u0131n\u0131 tapdalayan \u015f\u00f6h\u00adr\u0259t\u00adp\u0259\u00ad\u00adr\u0259st\u00ad\u00ad\u00adl\u0259\u00adri bir \u015f\u0259\u00ad\u00ad\u00adkild\u0259 t\u0259nqid at\u0259\u015fin\u0259 tuturdu. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n \u018fb\u00add\u00fcr\u00ad\u00adr\u0259him B\u0259y Haqverdiyevin \u201cMa\u00adral\u00adla\u00adr\u0131m\u201d \u0259s\u0259ri \u00e7ox xarakte\u00adrik\u00addir. Abbas Za\u00adma\u00adno\u00advun da qeyd etdiyi kimi \u201cMarallar\u0131m\u201dda b\u00f6y\u00fck b\u0259dii \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259 vard\u0131r\u201d. Bel\u0259 m\u0259lum olur ki, D\u0259c\u00adc\u0259\u00adla\u00ad\u00adbad ma\u00ad\u00ad\u00ad\u00adrallar\u0131 m\u0259clis qay\u0131r\u0131b bir \u201c\u00fcsuli-c\u0259did\u201d m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbi acmaq fik\u00adri\u00adn\u0259 d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcr\u00ad\u00adl\u0259r. Son\u00adra ba\u015f\u00ad\u00ad\u00adla\u00ady\u0131r\u00adlar ki, m\u0259kt\u0259bin ad\u0131n\u0131 n\u0259 qoyaq? \u201cBiri de\u00adyir: \u201cM\u0259kt\u0259bi-\u015fa\u00ad\u00adma\u00adt\u0259t\u201d, bi\u00adri \u2013 \u201cL\u0259a\u00ad\u00adm\u0259t\u201d, biri \u2013 \u201cN\u0259\u00ad\u00adda\u00adm\u0259t\u201d, biri \u2013 \u201c\u0130fti\u00adzah\u201d, biri \u2013 \u201c\u0130z\u00admeh\u00adlal\u201d&#8230; S\u0259dr t\u0259k\u00adlif edir: \u201cM\u0259d\u00ad\u00adr\u0259\u00adse\u00adyi-t\u00f6h\u00adm\u0259t\u201d. Bu ad m\u0259clis t\u0259r\u0259\u00adfin\u00add\u0259n q\u0259\u00ad\u00adbul olun\u00adduq\u00addan son\u00ad\u00ad\u00adra Teh\u00adran\u00ad\u00addan iki m\u00fc\u0259llim g\u0259\u00adlir v\u0259 d\u0259rs deyir. Bu\u00ad\u00adnu e\u015fid\u0259n Konsul A\u011fa m\u0259kt\u0259b\u0259 g\u0259\u00ad\u00ad\u00adlir v\u0259 m\u00fc\u00addir\u00add\u0259n proqramla ta\u00adn\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yir.<\/p>\n<p>\u201cM\u00fcdir ba\u015flay\u0131r bir-bir oxuma\u011fa:<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259linci: \u201cV\u0259t\u0259n \u2013 Zavall\u0131n\u0131n \u0259\u015far\u0131ndan.<\/p>\n<p>Konsul ilan \u00e7alm\u0131\u015f t\u0259k s\u0131\u00e7ray\u0131r:<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 Amand\u0131, n\u0259 fikird\u0259s\u0259n?<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 Xan, nec\u0259?<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 R\u0259hm\u0259tlik o\u011flu, rusun qo\u015funu \u018frd\u0259bild\u0259 \u0259yl\u0259\u015fib, s\u0259n v\u0259t\u0259n s\u00f6z\u00fcn\u00fc dilin\u0259 g\u0259\u00adti\u00adrir\u00ads\u0259n? B\u0259lk\u0259 sabah g\u0259lib m\u0259kt\u0259bi ba\u011flad\u0131lar.<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 Eybi yoxdur, bu dursun. \u0130kincisi: \u201cAy\u0131l ey mill\u0259ti-\u0130ran, oyan bu xabi-q\u0259f\u00adl\u0259t\u00ad\u00add\u0259n\u201d<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 Ay xan\u0259xarab dayan!<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 N\u0259 oldu, xan?<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 Xan\u0259xarab! Rus T\u0259brizd\u0259 \u0259yl\u0259\u015fib! S\u0259n mill\u0259ti-\u0130ran s\u00f6z\u00fc dan\u0131\u015f\u0131rsan. Bun\u00addan son\u00ad\u00adra \u0259lb\u0259tt\u0259 g\u0259r\u0259k \u201cmill\u0259t\u201d s\u00f6z\u00fc ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131xmas\u0131n!<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0 Xub, bu da dursun. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc:<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn\u00fc t\u00fclk\u00fc girdi bir ba\u011fa,<\/p>\n<p>Baxd\u0131 orada sola, h\u0259m sa\u011fa,<\/p>\n<p>G\u00f6rd\u00fc o ba\u011fda \u00fcz\u00fcm saral\u0131b,<\/p>\n<p>Konsulun b\u0131\u011flar\u0131 \u0259c\u0259b qaral\u0131b.<\/p>\n<p>\u2013\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bax budur ha, bel\u0259-bel\u0259 \u0259\u015fardan oxut, xalq da l\u0259zz\u0259t apars\u0131n. V\u0259 bir d\u0259 \u00e7a\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0131\u015f qi\u00ad\u00adya\u00ad\u00adm\u0259t, in\u00adsa\u00adniy\u00ad\u00ady\u0259t, m\u00fcr\u00fcvv\u0259t, h\u0259miyy\u0259t, ittihad, namus, qeyr\u0259t, m\u0259d\u0259niyy\u0259t s\u00f6z\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0259ri or\u00adta\u00adl\u0131\u00ad\u011fa g\u0259lm\u0259sin!\u201d.<\/p>\n<p>\u018fb\u00add\u00fcr\u00ad\u00adr\u0259him B\u0259y Haqverdiyev C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259rin n\u00fcmu\u00adn\u0259\u00adsin\u00add\u0259 \u015e\u0259rq xalq\u00ad\u00ad\u00ad\u00adlar\u0131n\u0131n c\u0259hal\u0259t z\u0259ncirini q\u0131rma\u011fa, onlar\u0131 vahid bir q\u00fcvv\u0259 il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 v\u0259 bir\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0259\u00ad\u015f\u0259\u00adr\u0259k \u00f6lk\u0259nin var\u0131n\u0131, yo\u00adxu\u00adnu talayan imperialistl\u0259ri \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xarma\u011fa v\u0259 da\u00adxi\u00adlin\u00add\u0259\u00adki istismar d\u00fcnyas\u0131n\u0131 da\u00ad\u011f\u0131t\u00adma\u00ad\u00ad\u011fa \u00e7a\u00adl\u0131\u00ad\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin \u0259s\u0259rl\u0259ri t\u0259kc\u0259 ana dilind\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adcan\u00adda de\u00adyil, d\u00fcnyan\u0131n bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 (Rusiyada, G\u00fcrc\u00fcstanda, Litvada, Taciqistanda, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa, Bolqar\u0131standa, T\u00fcr\u00adki\u00ady\u0259d\u0259, Almaniyada v\u0259 s.) m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259 \u00e7ap olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Sonda qeyd ed\u0259k ki, \u0259srl\u0259rd\u0259n \u0259srl\u0259r\u0259 s\u00fcz\u00fcl\u0259r\u0259k g\u0259l\u0259n xalq pedaqogikas\u0131 n\u00fc\u00admu\u00adn\u0259\u00adl\u0259\u00adri \u2013 na\u011f\u0131l\u00adlar, tap\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adma\u00adcalar, bayat\u0131lar, xalq mahn\u0131lar\u0131, m\u00f6vs\u00fcm-m\u0259rasim n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri, a\u015f\u0131q \u015feir\u00ad\u00adl\u0259\u00adri, das\u00ad\u00ad\u00adtan\u00adlar, xalq ta\u00adma\u00ad\u015fa\u00adla\u00adr\u0131 v\u0259 s. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u0259\u00adn\u0259vi key\u00adfiy\u00ad\u00ady\u0259t\u00adl\u0259\u00adrin for\u00admala\u015fmas\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm vasit\u0259l\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f, h\u0259l\u0259 t\u0259lim v\u0259 t\u0259r\u00ad\u00adbiy\u0259 haq\u00ad\u00ad\u00adq\u0131n\u00adda elm olan pedaqogika yaranmazdan \u0259vv\u0259l g\u0259nc n\u0259slin milli-m\u0259\u00adn\u0259\u00advi d\u0259\u00ady\u0259r\u00ad\u00adl\u0259r \u0259sa\u00ad\u00ads\u0131nda t\u0259rbiy\u0259 edilm\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rolunu qeyd etmi\u015fdir. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haq\u00adver\u00addiyevin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan qidalanan h\u0259r bir oxucuya ayd\u0131n olur ki, g\u0259nc n\u0259slin t\u0259lim, t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 t\u0259hsili, el\u00admi-pe\u00ad\u00addaqoji fikrin inki\u015faf\u0131, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259\u00ady\u0259r\u00adl\u0259rind\u0259n, soy k\u00f6\u00adk\u00fcn\u00add\u0259n qidalanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>KAMAL CAMALOV<\/strong><\/p>\n<p><strong>Pedaqogika \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikasinin \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llimi,<\/strong><\/p>\n<p><strong>AYB-nin \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"13873\">Yaz\u0131ya 936 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fBD\u00dcRR\u018fH\u0130M B\u018fY HAQVERD\u0130YEV\u0130N \u2013 150 \u0130LL\u0130Y\u0130 M\u00dcNAS\u0130B\u018fT\u0130L\u018f Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev mollan\u0259sr\u0259ddin\u00e7i \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin anadan olmas\u0131n\u0131n 150 illiyi il\u0259 ba\u011f\u00adl\u0131 S\u0259\u00adr\u0259n\u00adcam im\u00adzalam\u0131\u015fd\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim, z\u0259ngin v\u0259 r\u0259ngar\u0259ng sah\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00adt\u0259b v\u0259 pedaqoji fikir tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 layiqli yer tutan \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haq\u00adver\u00addiyevin \u201cHac\u0131 Da\u015fd\u0259mir\u201d, \u201cDa\u011f\u0131lan tifaq\u201d, \u201cB\u0259xtsiz ca\u00advan\u201d, \u201cP\u0259ri cadu\u201d, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13862,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13873"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13873"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13873\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13874,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13873\/revisions\/13874"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13862"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13873"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13873"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}