{"id":14005,"date":"2020-06-02T20:39:30","date_gmt":"2020-06-02T15:39:30","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=14005"},"modified":"2020-06-02T20:39:30","modified_gmt":"2020-06-02T15:39:30","slug":"bu-gun-besikd%c9%99-hicqiran-usaq-sabahin-dahisi-ola-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=14005","title":{"rendered":"BU G\u00dcN BE\u015e\u0130KD\u018f \u201cHI\u00c7QIRAN U\u015eAQ\u201d  SABAHIN DAH\u0130S\u0130 OLA B\u0130L\u018fR"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/P1020214.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-14006\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/P1020214-300x225.jpg\" alt=\"P1020214\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/a>Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 u\u015faq q\u0131\u011f\u0131lt\u0131s\u0131ndan \u0259z\u0259m\u0259tli himn yoxdur<\/strong><\/p>\n<h2>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <em>V.H\u00fcqo<\/em><\/h2>\n<p>\u00d6vlad b\u00f6y\u00fcd\u00fcb t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k, \u00f6z\u00fc d\u0259 xo\u015fb\u0259xt \u00f6vlad t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan i\u015f deyildir. \u018fxlaq v\u0259 \u0259d\u0259b car\u00e7\u0131s\u0131 Ba\u00adla\u00adsa\u00adqun\u00adlu Yusif \u00abQutad\u011fu bi\u00adlig\u00bb (Xo\u015f\u00ad\u00adb\u0259xtliy\u0259 aparan elm) adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, u\u015faq ana b\u0259tnind\u0259 olan zamandan onun t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 z\u0259ruri ehtiyac vard\u0131r:<\/p>\n<p>Ana qarn\u0131nda yaranan t\u0259rbiy\u0259<\/p>\n<p>Ancaq qara yer alt\u0131nda insan\u0131 t\u0259rk ed\u0259r, ey m\u00fcdrik insan.<\/p>\n<p>D\u0259rin m\u0259na k\u0259sb ed\u0259n bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir hikm\u0259t vard\u0131r. \u00d6vlad\u0131n do\u011fulmas\u0131 ev\u0259 i\u015f\u0131q, yara\u015f\u0131q, sevinc g\u0259tirir. \u00c7\u00fcnki m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 valideyn olmaq, u\u015faq t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k atadan da, anadan da b\u00f6y\u00fck m\u0259suliyy\u0259t, g\u0259rgin \u0259m\u0259k, h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si, s\u0259bir v\u0259 bilik, d\u00f6z\u00fcm v\u0259 pedaqoji axtar\u0131\u015flar t\u0259l\u0259b edir. Ail\u0259d\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n \u015f\u0259n, fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n g\u00fcmrah ol\u00adma\u00ads\u0131\u00adn\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n n\u00f6vl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 oyundur.<\/p>\n<p>Oyun b\u0259\u015f\u0259ri inki\u015faf\u0131n \u0259n q\u0259dim v\u0259 m\u00fch\u00fcm vasit\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Oyunun f\u0259ls\u0259fi, psixoloji, pedaqoji, bioloji, folklor v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan \u00f6yr\u0259nilm\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, o, \u201cm\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259r m\u00f6c\u00fcz\u0259si\u201ddir. M\u0259rhum pedaqoq Yusif Tal\u0131bov qeyd edirdi ki, <strong>\u201coyun u\u015faqlarda m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7ilik, s\u0259y, \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri aradan qald\u0131rma\u011f\u0131 bacarmaq, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k kimi qabiliyy\u0259tl\u0259r t\u0259l\u0259b edir. Oyun u\u015faqlar\u0131 sevindirir. Bu sevinc ya yarad\u0131c\u0131l\u0131q, ya da qabiliyy\u0259t sevinci ola bil\u0259r. Oyun u\u015faqlar\u0131n irad\u0259sini inki\u015faf etdirir\u201d.<\/strong> T\u0259bii ki, burada da ail\u0259 v\u0259 u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131 yada d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00c7\u00fcnki u\u015faqla h\u0259r bir valideyn v\u0259 ya t\u0259rbiy\u0259\u00e7i r\u00fctb\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq oynamal\u0131, u\u015fa\u011f\u0131n oyununa d\u00fczg\u00fcn r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259yi s\u0259y v\u0259 s\u0259birl\u0259 bacarmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki m\u0259d\u0259ni davran\u0131\u015f qaydalar\u0131n\u0131n t\u0259rbiy\u0259 edilm\u0259\u00adsind\u0259 oyun m\u00fch\u00fcm amildir. U\u015faq oyunu m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259, t\u0259bi\u0259tin\u0259 v\u0259 m\u0259zmununa g\u00f6r\u0259 ictimai xarakterlidir.<\/p>\n<p>U\u015faq oyunlar\u0131 da bir ne\u00e7\u0259 qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: manipulyasiya (3 ya\u015fad\u0259k u\u015faqlarda \u0259l h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri) oyunlar\u0131; s\u00fcjetli oyunlar (u\u015faq m\u00fc\u0259yy\u0259n aktiv rollarda \u2013 ya\u015f\u00adl\u0131 adam, heyvan v\u0259 ya ma\u015f\u0131n kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir, passiv rolu is\u0259 oyuncaqlar g\u00f6r\u00fcr); h\u0259\u00adr\u0259k\u0259tli oyunlar (qa\u00e7maq, tullanmaq v\u0259 s. \u00fczr\u0259 yar\u0131\u015f, m\u00fc\u0259yy\u0259n qaydas\u0131 olan, o c\u00fcm\u00adl\u0259d\u0259n milli oyunlar v\u0259 s.); didaktik v\u0259 ya zehni oyunlar (hesablama, r\u0259q\u0259m v\u0259 h\u0259r\u00adfl\u0259ri tan\u0131ma, oxu, m\u00fcxt\u0259lif stol\u00fcst\u00fc oyunlar, tapmacalar, krossvordlar v\u0259 s.). Bu ki\u00admi oyunlar u\u015faqlar\u0131n d\u0259rketm\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. Bir s\u0131ra u\u015faq oyunlar\u0131 milli mahiyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131b, n\u0259sild\u0259n-n\u0259sl\u0259 ke\u00e7ir (m\u0259s. milli oyun\u00adlar\u0131m\u0131zdan \u201cVur na\u011fara, \u00e7\u0131x q\u0131ra\u011fa\u201d, \u201cG\u00fcd\u00fc-g\u00fcd\u00fc\u201d, \u201d\u00c7oban v\u0259 canavar\u201d, \u201dQar\u00ad\u011fasan, civ\u0259\u201d, \u201cB\u0259n\u00f6v\u015f\u0259\u201d, \u201cM\u0259r-m\u0259r\u0259\u201d, \u201cGizlin pa\u00e7\u201d, \u201cHola-hola\u201d, \u201cDir\u0259-d\u00f6y\u00adm\u0259\u201d, \u201cBe\u015f da\u015f\u201d, \u201cS\u00fcdl\u00fc s\u00fcm\u00fck\u201d, \u201cE\u015f\u015f\u0259k beli\u201d, \u201c\u00dcstd\u0259n hoppanma\u201d, \u201cXan gizir\u201d, \u201c\u00c7\u00f6vk\u0259n\u201d, \u201cDava-dava\u201d v\u0259 ya \u201cQay\u0131\u015fa girm\u0259\u201d v\u0259 s.) H\u0259m\u00e7inin bu kimi oyunlar h\u0259m d\u0259 u\u015faqlar\u0131n nitql\u0259rini inki\u015faf etdirm\u0259k, \u0259traf al\u0259mi ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 n\u0259cib \u0259xlaqi sif\u0259tl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259l\u0259rin\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bel\u0259 oyunlardan Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli pedaqoqu \u018fliheyd\u0259r H\u0259\u015fimov sanki \u00f6z\u00fcn\u00fcn u\u015faq vaxt\u0131 oynad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 doymaq bilm\u0259diyi oyunlar\u0131 xat\u0131rlayaraq yaz\u0131rd\u0131: Bir qism kas\u0131b Az\u0259rbaycanl\u0131 u\u015faqlar\u0131n\u0131n oyuncaqlar\u0131 \u0259sas etibar\u0131 il\u0259 \u00e7ubuqdan, \u00e7\u0259kic\u00add\u0259n, a\u015f\u0131qdan, taxta par\u00e7alar\u0131ndan, \u015f\u00fc\u015f\u0259 q\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131ndan, kibrit qutusundan, pil\u0259kd\u0259n, da\u015f\u00addan, \u0259ld\u0259qay\u0131rma g\u0259lincikd\u0259n v\u0259 s. bu kimi \u015feyl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olub. \u00d6z oyuncaqlar\u0131 il\u0259 u\u015faqlar ba\u015fl\u0131ca olaraq b\u00f6y\u00fckl\u0259rin \u0259m\u0259yini, i\u015fini t\u0259qlid etmi\u015fl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, 3-5 ya\u015fl\u0131 u\u015faq, t\u0259xmin\u0259n, 1 metr uzun\u00adlu\u00ad\u011fun\u00adda \u00e7ubu\u011fu \u201cmin\u00adm\u0259k\u00adl\u0259\u201d sa\u011f \u0259lin\u0259 is\u0259 daha g\u00f6d\u0259k bir \u00e7ubuq almaqla h\u0259min \u00e7u\u00adbuq\u00adlar\u0131n birind\u0259n \u201cat\u201d, obirind\u0259n is\u0259 \u201cqam\u00e7\u0131\u201d yerind\u0259 istifad\u0259 edir; qarp\u0131z qa\u00adb\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u00addan \u201cv\u0259l qay\u0131\u00adr\u0131b\u201d ucuna ip ba\u011flay\u0131r v\u0259 onu h\u0259y\u0259td\u0259 arxas\u0131nca \u00e7\u0259kib d\u00f6vr\u0259 do\u00adlan\u00admaq\u00adla \u201cx\u0131rman d\u00f6y\u00fcr\u201d, \u201cv\u0259l s\u00fcr\u00fcr\u201d, kibrit qutusundan, yaxud nazik taxtadan t\u0259r\u0259zi qa\u00ad\u00ady\u0131r\u0131b oynay\u0131r; iki ki\u00e7ik \u00e7\u00f6p\u00fc sapla bir-birin\u0259 ba\u011flay\u0131b ona \u0259sgi dolamaqla \u201cg\u0259\u00adlin\u00adcik d\u00fcz\u0259ldir\u201d, \u201cy\u00fcyr\u00fck qay\u0131r\u0131b onu yat\u0131rd\u0131r, g\u0259linciy\u0259 qulluq edir\u201d, g\u00f6d\u0259k-g\u00f6d\u0259k \u00e7\u00f6p v\u0259 ki\u00e7ik-ki\u00e7ik taxta par\u00e7alar\u0131n\u00addan, h\u0259m\u00e7inin da\u015f v\u0259 pal\u00e7\u0131qdan \u201cev tikir\u201d, mumdan v\u0259 \u015f\u00fc\u015f\u0259 q\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131ndan \u00f6z\u00fcn\u0259 \u201c\u00e7ay\u00adnik, samovar, st\u0259kan-n\u0259lb\u0259ki qay\u0131r\u0131b \u00e7ay qaynad\u0131r\u201d, bir par\u00e7a \u00e7\u00f6r\u0259kd\u0259n, q\u0259nd\u00add\u0259n, yaxud pe\u00e7enye do\u011franm\u0131\u015f\u0131ndan \u201c\u00e7\u00f6r\u0259k ha\u00adz\u0131r\u00ad\u00adlay\u0131r\u201d, ba\u00e7\u0131 qarda\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 ya qon\u015fu evd\u0259n olan yolda\u015f\u0131n\u0131 h\u0259min \u00e7aya v\u0259 ya x\u00f6r\u0259y\u0259 \u201cqonaq \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u201d; \u00f6z\u00fcnd\u0259n ki\u00e7ik u\u015fa\u011f\u0131 belin\u0259 al\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fc at rolunda hesab ed\u0259r\u0259k ora-bura y\u00fcy\u00fcr\u00fcr v\u0259 ya balaca u\u015fa\u011f\u0131 ip\u0259 b\u0259rkidilmi\u015f taxta \u00fcst\u00fcn\u0259 qoyub \u00e7\u0259kir, \u201cqo\u015fqu heyvan\u0131n yerin\u0259 qoyub\u201d h\u0259rd\u0259n bir \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 ya s\u0259sind\u0259 h\u0259min heyvan\u0131 t\u0259qlid edir&#8230;<\/p>\n<p>Dahi \u00e7ex pedaqoqu Yan Amos Komenski u\u015faq h\u0259yat\u0131n\u0131 oda b\u0259nz\u0259d\u0259r\u0259k de\u00adyir\u00addi ki, k\u00fcl\u0259ksiz od yanmad\u0131\u011f\u0131 kimi, oyunsuz da u\u015faq b\u00f6y\u00fcy\u00fcb inki\u015faf ed\u0259 bilm\u0259z. Oyun u\u015faqlarda \u015f\u0259n \u0259hval-ruhiyy\u0259, sevinc, fantaziya v\u0259 x\u0259yal ya\u015fad\u0131r. Oyunsuz u\u015faq h\u0259yat\u0131 yoxdur, oyun u\u015faqlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259 m\u0259kt\u0259bidir. Y.A.Komenski m\u0259\u015fhur \u201cAna quca\u011f\u0131 m\u0259kt\u0259bi\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 u\u015faq h\u0259yat\u0131n\u0131 alt\u0131 il\u0259 b\u00f6l\u00fcr v\u0259 h\u0259r ili \u0259trafl\u0131 t\u0259h\u00adlil ed\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rir ki, valideynl\u0259r u\u015faqlarla birg\u0259 oynamal\u0131 v\u0259 onlar\u0131n oyunlar\u0131n\u0131 is\u00adti\u00adqam\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259lidir. Komenski fikrini maraql\u0131 bir mi\u00adsal\u00adla \u00fcmumil\u0259\u015fdirir: <strong>\u201cBel\u0259 n\u0259ql edirl\u0259r ki, m\u0259\u015fhur yunan s\u0259rk\u0259rd\u0259si Femis\u00adtok\u00adlun \u00f6z u\u015faqlar\u0131 il\u0259 qum topalar\u0131 olan meydan\u00e7ada at-at oynamas\u0131 yoldan ke\u00ad\u00e7\u0259n bir g\u0259ncin heyr\u0259tin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Nec\u0259? B\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259 u\u015faqlarla at-at oy\u00adna\u00ady\u0131r? Femistokl bunu hiss edir v\u0259 h\u0259min g\u0259nc\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131b bel\u0259 deyir: ata ola\u00adna kimi bu g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri he\u00e7 kim\u0259 dem\u0259\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>Oyun prosesind\u0259 u\u015faqlar oyunun qaydalar\u0131na \u0259m\u0259l edir, \u00e7\u0259tinlikd\u0259n qorx\u00admur, yolda\u015flar\u0131na tabe olma\u011f\u0131 v\u0259 ya \u0259mr etm\u0259yi \u00f6yr\u0259nir. <strong>Bonapart Napoleonun h\u00fcsn-t\u0259sirinin q\u00fcvv\u0259ti h\u0259l\u0259 balaca vaxtlar\u0131ndan \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verirmi\u015f. Yolda\u015flar\u0131 Na\u00ad\u00adpoleondan qorxub ona tabe olard\u0131lar. Dem\u0259li sonralar milyonlarla adamlar onun \u0259m\u00ad\u00adrin\u0259 haz\u0131r olaraq \u00f6l\u00fcm \u015f\u0259rb\u0259tini i\u00e7dikd\u0259 h\u0259min u\u015faql\u0131qda b\u00fcruz\u0259 veril\u0259n q\u00fcv\u00adv\u0259\u00ady\u0259 tabe olurmu\u015flar. B\u00fct\u00fcn Avropan\u0131 titr\u0259d\u0259n Teymurl\u0259ng d\u0259 h\u0259l\u0259 u\u015faq vax\u00adt\u0131n\u00adda yol\u00adda\u015flar\u0131 il\u0259 oynad\u0131qda onlar\u0131 iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcb bir-biri il\u0259 dava el\u0259tdir\u0259rmi\u015f v\u0259 \u00f6z\u00fc\u00adn\u00fc d\u0259 \u0259mir adland\u0131r\u0131b s\u0259rk\u0259rd\u0259 olarm\u0131\u015f. V\u0259 yaxud m\u0259\u015fhur alman \u015fairi \u015eillerin d\u0259 d\u00fcn\u00adya\u00adda tan\u0131nmas\u0131na, b\u00f6y\u00fck ad qazanma\u011f\u0131na \u00fcmd\u0259 s\u0259b\u0259b anas\u0131 Yelizaveta olub. Bu qa\u00add\u0131n o\u011fluna oynamaq, oxumaq v\u0259 yazmaqdan savay\u0131 bir xeyli m\u0259lumat da verib. T\u00f6v\u00adrat s\u0259hif\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f edib, \u0259d\u0259biyyat tarixin\u0259, \u015fairl\u0259r\u0259 dair bilikl\u0259r ve\u00adrib, \u015feirl\u0259r \u00f6y\u00adr\u0259dib, onlar\u0131n q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 v\u0259 g\u00f6z\u0259l t\u0259r\u0259fl\u0259rini d\u0259 bildirib. O\u011flunu m\u0259\u015f\u00ad\u011ful etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn almanlar\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini da\u015f\u0131yan hekay\u0259l\u0259r v\u0259 na\u011f\u0131llar da oxu\u00adyarm\u0131\u015f. Bu minval il\u0259 \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u015eillerin \u0259d\u0259biyyata olan h\u0259v\u0259si daha da artacaqd\u0131.<\/strong><\/p>\n<p><strong>B\u00f6y\u00fck H\u00f6tenin d\u0259 anas\u0131 o\u011fluna art\u0131q etina ed\u0259r, vaxt\u0131n\u0131n \u00e7oxunu onunla oynamaqla b\u0259rab\u0259r hekay\u0259 oxuma\u011fa da s\u0259rf ed\u0259rmi\u015f. Bunun n\u0259tic\u0259si olaraq balaca H\u00f6te d\u0259 yolda\u015flar\u0131n\u0131 toplay\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259lif etdiyi oyun oynayar v\u0259 ya hekay\u0259l\u0259r na\u011f\u0131l ed\u0259rmi\u015f.<\/strong><\/p>\n<p>Bir zamanlar \u201cB\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin proletarlar\u0131 birl\u0259\u015fin\u201d m\u0259\u015fhur devizinin dahi r\u0259hb\u0259ri say\u0131lan <strong>Karl Marks da bir ata kimi, u\u015faqlar\u0131 il\u0259 saatlarla oynayar, u\u015faqlarla birlikd\u0259 ka\u011f\u0131zdan d\u00fcz\u0259ltdiyi g\u0259mil\u0259ri su il\u0259 dolu l\u0259y\u0259n\u0259 buraxarm\u0131\u015f. G\u0259mil\u0259r bir-biri il\u0259 toqqu\u015fanda u\u015faqlar\u0131n sevincin\u0259 s\u0259b\u0259b olurmu\u015f.<\/strong> Bu kimi misallardan onlarla sadalamaq olar.<\/p>\n<p>G\u00fcr\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, oyunda u\u015faqlar d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk edir, onlar\u0131n qabiliyy\u0259ti t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tap\u0131r. Oyun \u00e7ox b\u00f6y\u00fck i\u015f\u0131ql\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259dir, h\u0259min p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n u\u015fa\u011f\u0131n m\u0259n\u0259vi al\u0259min\u0259 \u0259traf al\u0259m haqq\u0131nda t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin, anlay\u0131\u015flar\u0131n h\u0259yatverici ax\u0131n\u0131 daxil olur. Dem\u0259li, bu kimi oyunlar v\u0259 t\u0259mrinl\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 art\u0131q bir f\u0259rd kimi deyil, bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131na daha b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f olur. K\u00f6hn\u0259 psixologiya d\u0259rslikl\u0259rind\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131: \u018fg\u0259r u\u015faq aynaya bax\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131y\u0131rsa, dem\u0259k o \u015f\u0259xsiyy\u0259tdir. Art\u0131q bundan sonra u\u015fa\u011f\u0131n h\u0259r bir h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259, h\u0259r bir davran\u0131\u015f\u0131na, h\u0259tta verdiyi h\u0259r bir yerli v\u0259 ya yersiz suallara yorqunluq hiss etm\u0259d\u0259n v\u0259 ya bezikm\u0259d\u0259n daha art\u0131q diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131yla yana\u015fmal\u0131y\u0131q.\u00a0 \u00c7\u00fcnki d\u00fcnyaya t\u0259z\u0259c\u0259 g\u00f6z a\u00e7an k\u00f6rp\u0259 g\u00f6r\u00fcb e\u015fitdikl\u0259rini \u00f6yr\u0259nir. Uzun m\u00fcdd\u0259t tez-tez g\u00f6rd\u00fcy\u00fc adamlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini t\u0259qlid edir. Bel\u0259likl\u0259, ail\u0259 v\u0259 ba\u011f\u00e7a t\u0259rbiy\u0259sinin x\u00fcssusiyy\u0259tl\u0259rini uy\u011fun olaraq u\u015faqlarda uzun \u0259xlaqi v\u0259 qeyri \u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259rin \u0259sas\u0131 qoyulur.<\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur pedaqoq Suxomlinski d\u0259 oyunun u\u015faqlar qar\u015f\u0131s\u0131nda a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 geni\u015f al\u0259md\u0259n b\u0259hs ed\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131 ki, <strong>oyunda u\u015faqlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fcnya a\u00e7\u0131l\u0131r, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin yarad\u0131c\u0131 qabiliyy\u0259ti a\u00e7\u0131l\u0131r. Oyunsuz dol\u011fun, m\u0259zmunlu \u0259qli inki\u015faf yoxdur. Oyun \u00e7ox b\u00f6y\u00fck i\u015f\u0131ql\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259dir: h\u0259min p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n u\u015fa\u011f\u0131n m\u0259n\u0259vi al\u0259min\u0259 \u0259traf al\u0259m haqq\u0131nda t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin, anlay\u0131\u015flar\u0131n h\u0259yatverici ax\u0131n\u0131 daxil olur.<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bir s\u0131ra ail\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda q\u00fcsurlara da rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. El\u0259 valideynl\u0259r, t\u0259rbiy\u0259\u00e7il\u0259r var ki, \u00f6z rahatl\u0131\u011f\u0131 namin\u0259 k\u00f6rp\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n bir az k\u0259nara v\u0259 ya qaranl\u0131q bir yer\u0259 getm\u0259sin\u0259 raz\u0131 olmur, \u201cm\u0259fhumi\u201d q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 qorxudur, h\u0259d\u0259l\u0259yirl\u0259r. \u201cOrda it var s\u0259ni tutacaq, yaxud qaranl\u0131qda cin, pi\u015fik, sican var s\u0259ni yey\u0259c\u0259k\u201d kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259mi\u015f s\u00f6zl\u0259rl\u0259 u\u015faqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi al\u0259min\u0259 z\u0259rb\u0259 vurmu\u015f olurlar. H\u0259l\u0259 vaxtil\u0259 bu kimi m\u0259n\u0259viyyat\u0131m\u0131za yara\u015fmayan hallara H\u00fcseyn Cavid \u00f6z s\u0259rt etiraz\u0131n\u0131 bel\u0259 bildirirdi: <strong>\u201cU\u015faq iki-\u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131nda qaranl\u0131q gu\u015f\u0259y\u0259 ged\u0259nd\u0259 valideynl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n cinl\u0259r, divl\u0259r, ifrit\u0259l\u0259r vasit\u0259si il\u0259 qorxudulur, t\u0259hdid edilir. Bi\u00e7ar\u0259, zavall\u0131 k\u00f6rp\u0259nin is\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u0259n\u0259viyyat\u0131 alt-\u00fcst olur. Otuz ya\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nd\u0259 bel\u0259, u\u015faql\u0131qda ke\u00e7irdiyi o qorxunc k\u00f6lg\u0259l\u0259ri bir t\u00fcrl\u00fc ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xara bilmir\u201d.<\/strong> Bu g\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir valideynl\u0259ri, t\u0259rbiy\u0259\u00e7il\u0259ri bu kimi m\u0259n\u0259vi sif\u0259tl\u0259r\u0259 z\u0259lillik g\u0259tir\u0259c\u0259k v\u0259rdi\u015fl\u0259r\u0259 imkan v\u0259 \u015f\u0259rait yaratmaqdan t\u0259mam\u0259n uzaq olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Yekun olaraq qeyd ed\u0259k ki, \u0259g\u0259r h\u0259r bir valideyn v\u0259 ya ba\u011f\u00e7adak\u0131 t\u0259rbiy\u0259\u00e7i bu g\u00fcn be\u015fikd\u0259 \u201ch\u0131\u00e7q\u0131ran u\u015fa\u011f\u0131\u201d ilk aylardan t\u0259mrinl\u0259rl\u0259 v\u0259 oyunlarla d\u00fczg\u00fcn \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259 bil\u0259rs\u0259, t\u0259bii ki, o u\u015faq sabah\u0131n dahisi ola bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki oyun h\u0259r \u015feyl\u0259 maraqlanmaq, biliy\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259k odunu yand\u0131ran q\u0131\u011f\u0131lc\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>KAMAL CAMALOV<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/p>\n<p><strong>Nax\u00e7\u0131van M\u00fc\u0259llimll\u0259r \u0130nstitutunun dosenti,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Pedaqogika \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru <\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Biriliyinin \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"14005\">Yaz\u0131ya 626 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 u\u015faq q\u0131\u011f\u0131lt\u0131s\u0131ndan \u0259z\u0259m\u0259tli himn yoxdur \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V.H\u00fcqo \u00d6vlad b\u00f6y\u00fcd\u00fcb t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k, \u00f6z\u00fc d\u0259 xo\u015fb\u0259xt \u00f6vlad t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan i\u015f deyildir. \u018fxlaq v\u0259 \u0259d\u0259b car\u00e7\u0131s\u0131 Ba\u00adla\u00adsa\u00adqun\u00adlu Yusif \u00abQutad\u011fu bi\u00adlig\u00bb (Xo\u015f\u00ad\u00adb\u0259xtliy\u0259 aparan elm) adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, u\u015faq ana b\u0259tnind\u0259 olan zamandan onun t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 z\u0259ruri ehtiyac vard\u0131r: Ana qarn\u0131nda yaranan t\u0259rbiy\u0259 Ancaq [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14005"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14005"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14005\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14007,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14005\/revisions\/14007"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}