{"id":15856,"date":"2020-07-29T17:34:30","date_gmt":"2020-07-29T12:34:30","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=15856"},"modified":"2020-07-29T17:34:30","modified_gmt":"2020-07-29T12:34:30","slug":"epidemiyalar-s%c9%99n%c9%99t-tarixind%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=15856","title":{"rendered":"Epidemiyalar s\u0259n\u0259t tarixind\u0259"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/1595675648_000_1-1586774484.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-15857\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/1595675648_000_1-1586774484-300x180.jpg\" alt=\"1595675648_000_1-1586774484\" width=\"300\" height=\"180\" \/><\/a><\/p>\n<p><b style=\"color: #4e4e4e;\">D\u00fcnyan\u0131n ortaq g\u00fcnd\u0259min\u0259 \u00e7evril\u0259n Koronavirus s\u0259n\u0259tin v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n da g\u00fcnd\u0259mind\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fcr. \u018fd\u0259biyyat\u0131n q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xan epidemiya m\u00f6vzular\u0131 oxucular\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 haz\u0131rlay\u0131r, h\u0259m d\u0259 oxucular\u0131n q\u0259lbind\u0259 \u00fcmid toxumlar\u0131 \u0259kir. Epidemiyalar n\u0259inki \u0259d\u0259biyyatda, s\u0259n\u0259tin dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n r\u0259ssaml\u0131qda da \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/b><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">\u0130span qripi Avropan\u0131 silib-s\u00fcp\u00fcr\u0259rk\u0259n r\u0259ssam Edvard Munk Norve\u00e7d\u0259ki evind\u0259 \u0259lacs\u0131z qalm\u0131\u015fd\u0131. Epidemiya il\u0259 vidala\u015faca\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc x\u0259st\u0259 yata\u011f\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda boyay\u0131r. \u00d6z portretini \u00e7\u0259kir. V\u0259 m\u0259\u015fhur &#8220;The Scream&#8221; \u0259s\u0259rini yaratma\u011fa ba\u015flay\u0131r.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Frans\u0131z r\u0259ssam Josse Lieferinxe \u00f6z tablosunda k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 can ver\u0259n insanlar\u0131 \u00f6z boyalar\u0131 il\u0259 canland\u0131r\u0131r. R\u0259smd\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259ki ke\u015fi\u015fl\u0259r x\u0259st\u0259l\u0259rin \u0259zab \u00e7\u0259km\u0259m\u0259si v\u0259 sa\u011falmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dualar oxuyur.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Koronavirusu \u00f6z tablolar\u0131nda g\u00f6st\u0259r\u0259n modern r\u0259ssamlar da karantin g\u00fcnl\u0259rind\u0259 f\u0131r\u00e7alar\u0131n\u0131 yer\u0259 qoymad\u0131. Suriyal\u0131 r\u0259ssam Kuteybe Mamu \u00e7\u0259kdiyi \u0259s\u0259rind\u0259 virusun heyvandan bula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u0259 itind\u0259n qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn maska v\u0259 \u0259lind\u0259 d\u0259rmanla iti \u00f6z\u00fcnd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131ran bir tablo \u00e7\u0259kir. H\u0259tta g\u0259l\u0259c\u0259yi g\u00f6r\u0259n v\u0259 hiss ed\u0259n ingilis r\u0259ssam\u0131 Uilyam Hit Robinson (1872-1944) d\u00fcnyan\u0131n izolyasiya g\u00fcnl\u0259rini h\u0259l\u0259 onun peyda olmas\u0131ndan 100 il \u0259vv\u0259l r\u0259sm \u0259s\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><b style=\"color: #4e4e4e;\">Antik \u0259d\u0259biyyatda, dastanlarda pandemiya<\/b><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Distopik d\u00f6vrl\u0259r&#8230; Qlobal Koronavirus epidemiyas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n ham\u0131m\u0131z evimiz\u0259 s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f\u0131q. Epidemiya il\u0259 insanlar\u0131n m\u00fcbariz\u0259si ilk yaz\u0131l\u0131 m\u0259tnl\u0259rd\u0259n b\u0259ri \u0259d\u0259biyyat\u0131n m\u00f6vzusu olmu\u015fdur. Epidemiyadan b\u0259hs ed\u0259n m\u0259tnl\u0259r &#8220;Gilqame\u015f&#8221; dastan\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015f, Homerin antik &#8220;\u0130liada&#8221; \u0259s\u0259rin\u0259 kimi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Suzan Sontaq &#8220;X\u0259st\u0259lik metafora kimidir&#8221; adl\u0131 kitab\u0131nda insanl\u0131q tarixin\u0259 dam\u011fa vuran epidemiyalar\u0131n zehnimiz\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi t\u0259siri ara\u015fd\u0131r\u0131r. Eyni zamanda &#8220;x\u0259st\u0259 olma\u011f\u0131m\u0131z haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizd\u0259 qurdu\u011fumuz c\u0259za v\u0259 ya emosional x\u0259yallar&#8221;a diqq\u0259t yetirir. Saqan\u0131n niyy\u0259ti x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 stereotipl\u0259ri, fiziki olaraq x\u0259st\u0259liyin \u00f6z\u00fcn\u00fc deyil, onun r\u0259q\u0259m v\u0259 ya metafora kimi istifad\u0259sini m\u00fczakir\u0259 etm\u0259kdir.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Sontaq\u0131n v\u0259r\u0259m, x\u0259r\u00e7\u0259ng v\u0259 H\u0130V-l\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sasl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131, Koronavirusun \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnl\u0259r\u0259 i\u015f\u0131q salacaq m\u0259tnl\u0259rdir.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Elmin olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259, insanlar\u0131n x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259si ilk yaz\u0131l\u0131 m\u0259tnl\u0259rin m\u0259n\u015f\u0259yi tanr\u0131lara istinad edilirdi.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">&#8220;Gilqame\u015f&#8221; dastan\u0131n\u0131n Enkidu adl\u0131 q\u0259hr\u0259man\u0131 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir x\u0259st\u0259likl\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Finl\u0259rin &#8220;Kalevela&#8221; dastan\u0131nda da epidemiyadan b\u0259hs edilmi\u015fdir: &#8220;Louhi, Pohjola qad\u0131nlara, ki\u015fil\u0259r\u0259 \u0259mr edildi. Bilinm\u0259y\u0259n bir x\u0259st\u0259lik adalara t\u0259r\u0259f yay\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn Kalevela yer\u0259 s\u0259rildi&#8221;.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Epidemiyalar antik d\u00f6vrd\u0259 \u0259n parlaq m\u0259tnl\u0259rin yaz\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Homerin &#8220;\u0130liada&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 &#8220;Axalar\u0131n Troya d\u00fcz\u0259nliyind\u0259ki g\u0259mi d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 Allah ke\u015fi\u015fin duas\u0131n\u0131 e\u015fitdi. Olimp da\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259l\u0259rind\u0259, \u00fcr\u0259yind\u0259ki q\u0259z\u0259b, \u00e7iynind\u0259ki oxlar\u0131 v\u0259 yay\u0131 gec\u0259nin qaranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yor\u011fan kimi \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259 s\u0259rdi. Qaranl\u0131qda g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n h\u0259r bir ox x\u0259st\u0259lik yay\u0131rd\u0131. \u018fvv\u0259lc\u0259 qat\u0131rlar v\u0259 itl\u0259r ox at\u0259\u015fin\u0259 tutuldu, sonra doqquz g\u00fcn \u0259rzind\u0259 o q\u0259d\u0259r yunan \u0259sg\u0259ri \u00f6ld\u00fc ki, c\u0259naz\u0259 a\u011fac\u0131 h\u0259r yerd\u0259 yand\u0131r\u0131ld\u0131&#8221;.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">H\u0259tta tibb elminin banisi say\u0131lan Hippokrat bel\u0259, v\u0259ba x\u0259st\u0259liyinin s\u0259b\u0259bini tanr\u0131n\u0131n q\u0259z\u0259bind\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. O, h\u0259m\u00e7inin Sofoklun &#8220;Tiran Edip&#8221; \u0259s\u0259rinin d\u0259 Allah\u0131n l\u0259n\u0259tin\u0259 tu\u015f g\u0259ldiyini vur\u011fulay\u0131rd\u0131.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Sontaqa g\u00f6r\u0259, epidemiyalar ilahi bir c\u0259za olsa da, insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n utan\u0131las\u0131 bir v\u0259ziyy\u0259t say\u0131lm\u0131rd\u0131. Ancaq x\u0259st\u0259liyin utancverici olmas\u0131, m\u0259n\u0259vi olaraq s\u0259rt meyarlar qoyulmas\u0131 xristianl\u0131\u011f\u0131n g\u0259lm\u0259si il\u0259 ba\u015flad\u0131. V\u0259 bel\u0259likl\u0259, Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 v\u0259ba, sifilis, c\u00fczam x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulan insanlar epidemiyan\u0131n s\u0259b\u0259bini \u00f6zl\u0259rind\u0259 deyil, ba\u015fqa &#8220;g\u00fcnah ke\u00e7isi&#8221; axtarmaqda g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Bu d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Covanni Bokka\u00e7\u00e7onun &#8220;Dekameron&#8221;u (1349-1353) q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f \u0259n \u00f6n\u0259mli \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biri hesab edildi v\u0259 Florensiyada, \u0259n \u00e7ox da y\u0259hudil\u0259rd\u0259 v\u0259 qara\u00e7\u0131larda m\u0259n\u0259vi v\u0259 \u0259xlaqi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Britaniya adalar\u0131 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rd\u0259n \u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259n\u0259n co\u011frafiya hesab edildi v\u0259 ingilis \u0259d\u0259biyyat\u0131nda bir yadda\u015f yaratd\u0131.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Roman s\u0259n\u0259tinin \u0259n q\u0259dim n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri b\u00fct\u00f6vl\u00fckl\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 adaptasiya olmu\u015fdu. Daniel Defonun 1722-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr etdiyi &#8220;Taun ilinin g\u00fcnd\u0259liyi&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 1664-1666-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Londonu viran ed\u0259n v\u0259ba epidemiyas\u0131 t\u0259svir edilmi\u015fdir.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><b style=\"color: #4e4e4e;\">Modern romanlar epidemiyaya yoluxanda<\/b><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Edqar Allan Ponun &#8220;Q\u0131z\u0131l \u00f6l\u00fcm\u00fcn maskas\u0131&#8221; (1842) \u0259s\u0259rind\u0259 xalq\u0131n v\u0259ba x\u0259st\u0259liyind\u0259n qurtuldu\u011fu bir vaxtda, z\u0259nginl\u0259rin \u0259yl\u0259ndiyi gec\u0259d\u0259 x\u0259st\u0259lik \u0259zrail donunda ortaya \u00e7\u0131x\u0131r.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Alesandro Manzoni &#8220;Ni\u015fanl\u0131lar&#8221; (1827) \u0259s\u0259rind\u0259 epidemiyaya, sad\u0259c\u0259, tarixi perspektivl\u0259 yana\u015f\u0131r. \u00c7arlz Dikkensin is\u0259 bir \u00e7ox roman\u0131ndak\u0131 s\u0259fal\u0259t m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, n\u00fcmayi\u015f etdirdiyi epidemiya x\u0259st\u0259likl\u0259ri d\u0259 sosial yaralardan b\u0259hs edir. &#8220;Qaranl\u0131q Ev&#8221;i (1853) bu abzasla bitir: &#8220;O, \u018flah\u0259zr\u0259t \u00f6ld\u00fc. \u00d6ld\u00fc, a\u011falar v\u0259 c\u0259nablar. \u00c7ox h\u00f6rm\u0259tli v\u0259 izz\u0259tli olanlar v\u0259 olmayanlar. B\u00fct\u00fcn sinifl\u0259rin ruhanil\u0259ri \u00f6ld\u00fc. \u00d6ld\u00fc, \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 Allah\u0131n ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131, m\u0259rh\u0259m\u0259ti da\u015f\u0131yaraq d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n ki\u015fil\u0259r v\u0259 qad\u0131nlar. V\u0259 \u0259traf\u0131m\u0131zda h\u0259r g\u00fcn bel\u0259c\u0259 \u00f6l\u00fcrl\u0259r&#8221;.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Almandilli \u0259d\u0259biyyata g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, Tomas Mann\u0131n ad\u0131 \u00f6nd\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n imzalardand\u0131r. O, &#8220;Doktor Faust&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 sifilisi, &#8220;Venesiyada \u00f6l\u00fcm&#8221; v\u0259 &#8220;Sehrli da\u011f&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 v\u0259r\u0259mi \u0259sas m\u00f6vzu se\u00e7\u0259r\u0259k insan\u0131n \u00f6l\u00fcm v\u0259 x\u0259st\u0259lik qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 duru\u015funu g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">XIX \u0259sr romanlar\u0131nda v\u0259r\u0259m x\u0259st\u0259liyi x\u00fcsusi yer tuturdu. \u00c7\u00fcnki Sontaqa g\u00f6r\u0259: &#8220;Romantik \u0259zab olaraq bilin\u0259n \u0259d\u0259bi v\u0259 erotik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin bir \u00e7oxu v\u0259r\u0259md\u0259n v\u0259 onun metafora il\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259n qaynaqlan\u0131r. X\u0259st\u0259liyi bildir\u0259n b\u0259zi \u0259lam\u0259tl\u0259rin stilistik bir povestd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259sl a\u011fr\u0131ya m\u0259h\u0259l qoyulmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011fr\u0131 v\u0259 iztirab romantik bir an qazand\u0131. F\u0259rdi x\u0259st\u0259likl\u0259r ideyas\u0131 art\u0131q v\u0259r\u0259md\u0259n ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131, insanlar \u00f6l\u00fcml\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 an daha \u015f\u00fcurlu \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Eyni zamanda XIX v\u0259 XX \u0259srl\u0259rd\u0259 insanlarda f\u0259rdiyy\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin meydana g\u0259ldiyini g\u00f6r\u00fcr\u00fck&#8221;.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">XX \u0259srd\u0259 davam ed\u0259n v\u0259r\u0259m m\u00f6vzusu ba\u015fqa bir ne\u00e7\u0259 g\u00f6rk\u0259mli m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Viktor H\u00fcqonun &#8220;S\u0259fill\u0259r&#8221;, Aleksandr D\u00fcman\u0131n &#8220;Kamelyal\u0131 qad\u0131n&#8221;, \u00c7arlz Dikkensin &#8220;Nikolas Niklbi, Dombey v\u0259 o\u011flu&#8221;, Turgenevin &#8220;\u018fr\u0259f\u0259&#8221;, Andrey Gidenin &#8220;\u018fxlaqs\u0131z&#8221;, Ceyms Coysun &#8220;\u00d6l\u00fcl\u0259r&#8221; roman\u0131 \u0259n yax\u015f\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259r aras\u0131nda yer al\u0131b.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">XX \u0259srd\u0259 epidemiyalarla \u0259laq\u0259dar \u0259n diqq\u0259t\u0259layiq roman Albert Kam\u00fcn\u00fcn &#8220;Taun&#8221; \u0259s\u0259ridir. 1947-ci ild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bu romanda v\u0259ba n\u0259 c\u0259za, n\u0259 d\u0259 z\u00fclm\u00fcn x\u0259b\u0259r\u00e7isi deyil; Kam\u00fc q\u0259fil \u00f6l\u00fcm\u00fcn h\u0259yat\u0131 v\u0259 insan\u0131 m\u00f6vcudlu\u011fu probleml\u0259rin\u0259 ciddilik g\u0259tirdiyini ortaya qoyur.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin sonlar\u0131nda AB\u015e-\u0131n Kanzas \u015ftat\u0131nda, Avropadan qay\u0131dan amerikal\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rin g\u0259tirdiyi x\u0259st\u0259lik bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn\u0259 ba\u015fqa 48 \u0259sg\u0259rin yoluxmas\u0131na v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. \u0130spanlar bu virusa &#8220;\u0130span qripi&#8221; ad\u0131 vermi\u015fdil\u0259r.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Buna s\u0259b\u0259b Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u0259rbi senzuras\u0131n\u0131n orduda v\u0259 \u0259hali aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f epidemiya bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259r\u0259 icaz\u0259 verm\u0259m\u0259sidir. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 x\u0259st\u0259liyin ispan qripi olaraq adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi virusun yay\u0131lma\u011fa ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ilk reaksiyan\u0131n m\u00fcharib\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmayan \u0130spaniyadan g\u0259lm\u0259si idi. Bel\u0259 ki, bir \u00e7ox d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 bir ad ver\u0259 bilm\u0259dikl\u0259ri halda, \u0130spaniya m\u0259tbuat\u0131 v\u0259 c\u0259miyy\u0259ti yeni bir virus dal\u011fas\u0131n\u0131n yay\u0131la bil\u0259c\u0259yi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini m\u00fczakir\u0259 edirdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 neytral \u0130spaniya 1918-ci ilin may-iyun aylar\u0131nda pandemiya elan ed\u0259n ilk Avropa \u00f6lk\u0259si oldu.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Virciniya Vulfun \u015f\u00fcur ax\u0131n\u0131 texnikas\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Missis Dellouy&#8221; (1923) roman\u0131 &#8220;\u0130span qripi&#8221;nd\u0259n b\u0259hs edir. Vulf, sanki oxucunu sava\u015fdan sonrak\u0131 London k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 g\u0259zdirir.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015fa \u00e7at\u0131r v\u0259 Britaniya c\u0259miyy\u0259ti m\u00fcharib\u0259 travmas\u0131n\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lir. Yeni bir d\u00f6vr ba\u015flay\u0131r. Roman\u0131n \u0259sas q\u0259hr\u0259man\u0131 olan Klarisa Dolvey, d\u00f6y\u00fc\u015f ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259 (13 iyun 1923-c\u00fc il) m\u00fcharib\u0259nin bitdiyin\u0259 sevinir v\u0259 b\u0259d\u0259nind\u0259ki x\u0259st\u0259liyin t\u0259zah\u00fcrl\u0259rini izl\u0259yir.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Anton \u00c7exov &#8220;6 n\u00f6mr\u0259li palata&#8221; \u0259s\u0259rini karantin g\u00fcnl\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n bel\u0259 bir \u0259s\u0259r yazma\u011f\u0131 t\u0259sad\u00fcfi xarakter da\u015f\u0131m\u0131r. 1892-ci ild\u0259 yaz\u0131lan \u0259s\u0259r Rusiyan\u0131n v\u0259h\u015filikd\u0259n v\u0259 qabal\u0131qdan qurtulmaq arzusunda oldu\u011fu ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. \u00c7exov ill\u0259rl\u0259 v\u0259r\u0259m x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015fdi.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Yunanlar\u0131n &#8220;ftizis&#8221;, y\u0259ni \u0259rim\u0259 ad\u0131 veril\u0259n v\u0259r\u0259m x\u0259st\u0259liyin\u0259 &#8220;a\u011f v\u0259ba ad\u0131 verilmi\u015fdi.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Avropa \u0259halisinin 70%-nin v\u0259r\u0259m\u0259 yoluxdu\u011fu t\u0259xmin edilir. V\u0259r\u0259m t\u0259kc\u0259 yoxsullara deyil, el\u0259c\u0259 d\u0259 kral ail\u0259si \u00fczvl\u0259rin\u0259, zad\u0259ganlara v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t adamlar\u0131na da yoluxub. Molyer, Anton \u00c7exov, Friderix \u015eiller, Frans Kafka; b\u0259st\u0259karlardan Frederik \u015eopen, Paqanini kimi \u015f\u0259xsl\u0259ri d\u0259 qeyd etm\u0259k olar.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">Bu g\u00fcn dey\u0259 bil\u0259rik ki, epidemiyan\u0131 f\u0259lak\u0259t kimi \u015f\u0259rh ed\u0259n bir \u00e7ox roman distopikdir. Bunun s\u0259b\u0259bi elm v\u0259 texnologiyan\u0131n h\u0259r \u015feyin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin ortaq oldu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259, aradan qald\u0131r\u0131lmayacaq sirli bir virusa rast g\u0259linm\u0259sidir. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bu g\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z reall\u0131q biz\u0259 distopik g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/span><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><span style=\"color: #4e4e4e;\">M\u0259qal\u0259ni bitir\u0259rk\u0259n yuxar\u0131dak\u0131 c\u00fcml\u0259l\u0259rin Covid-19-la h\u0259yat\u0131m\u0131za toxundu\u011funu v\u0259 Vircinya Vulfun ke\u00e7mi\u015fd\u0259n biz\u0259 bir \u0259l uzatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259rik. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fark\u0259n bu t\u0259cr\u00fcb\u0259ni s\u0259sl\u0259ndir\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u0131n epidemiya v\u0259 pandemiya yadda\u015f\u0131n\u0131n ke\u00e7ilm\u0259z bir iz qoydu\u011funun \u015fahidi oluruq. V\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u0259yat\u0131 yenid\u0259n sor\u011fuya \u00e7\u0259km\u0259yimiz\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><br style=\"color: #4e4e4e;\" \/><em><b style=\"color: #4e4e4e;\">D\u0259niz P\u0259nahova<\/b><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"15856\">Yaz\u0131ya 496 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n ortaq g\u00fcnd\u0259min\u0259 \u00e7evril\u0259n Koronavirus s\u0259n\u0259tin v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n da g\u00fcnd\u0259mind\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fcr. \u018fd\u0259biyyat\u0131n q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xan epidemiya m\u00f6vzular\u0131 oxucular\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 haz\u0131rlay\u0131r, h\u0259m d\u0259 oxucular\u0131n q\u0259lbind\u0259 \u00fcmid toxumlar\u0131 \u0259kir. Epidemiyalar n\u0259inki \u0259d\u0259biyyatda, s\u0259n\u0259tin dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n r\u0259ssaml\u0131qda da \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.\u0130span qripi Avropan\u0131 silib-s\u00fcp\u00fcr\u0259rk\u0259n r\u0259ssam Edvard Munk Norve\u00e7d\u0259ki evind\u0259 \u0259lacs\u0131z qalm\u0131\u015fd\u0131. Epidemiya il\u0259 vidala\u015faca\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc x\u0259st\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8,5,11,14],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15856"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15856"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15856\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15858,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15856\/revisions\/15858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15856"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15856"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15856"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}