{"id":15859,"date":"2020-07-30T16:07:52","date_gmt":"2020-07-30T11:07:52","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=15859"},"modified":"2020-07-30T16:07:52","modified_gmt":"2020-07-30T11:07:52","slug":"yaradiciligi-il%c9%99-m%c9%99kt%c9%99b-ibr%c9%99t-aynasi-olan-xaqani-sirvani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=15859","title":{"rendered":"YARADICILI\u011eI \u0130L\u018f M\u018fKT\u018fB, \u0130BR\u018fT AYNASI OLAN XAQAN\u0130 \u015e\u0130RVAN\u0130"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC_0004-e1596107244519.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-15860\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC_0004-e1596107244519-199x300.jpg\" alt=\"DSC_0004\" width=\"199\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC_0004-e1596107244519-199x300.jpg 199w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC_0004-e1596107244519-680x1024.jpg 680w\" sizes=\"(max-width: 199px) 100vw, 199px\" \/><\/a>(Anadan olmas\u0131n\u0131n 900 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259)<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan pedaqoji fikir tarixind\u0259 intibah d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk q\u00fcdr\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Xaqani \u015eirvanidir. Xaqani \u015eirvani ilk poema m\u00fc\u0259llifi olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 q\u0259sid\u0259 janr\u0131nda \u0259v\u0259zolunmaz hesab olunur. Xaqani ad\u0131 il\u0259 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130brahim \u018ffz\u0259l\u0259ddin 1120-ci ild\u0259 q\u0259dim \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin M\u0259lh\u0259m k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. T\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn, elminin formala\u015fmas\u0131nda \u0259misi Kafi\u0259ddin \u00d6m\u0259rin b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. 15-16 ya\u015flar\u0131ndan yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f, 18 ya\u015f\u0131nda is\u0259 \u015eirvan\u015fahlar saray\u0131na d\u0259v\u0259t olunmu\u015fdur. Xaqani t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc \u015eirvan\u015fah M\u0259nu\u00e7\u00f6hr t\u0259r\u0259find\u0259n ona verilmi\u015fdir. Sarayda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc m\u0259ddahl\u0131qlar, riyakarl\u0131qlar, iki\u00fczl\u00fcl\u00fckl\u0259r Xaqaninin ald\u0131\u011f\u0131 t\u0259rbiy\u0259y\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259mi\u015f v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259 d\u0259 olsa \u015eirvan\u015fah Axsitandan icaz\u0259 alaraq 1176-c\u0131 ild\u0259 M\u0259kk\u0259ni, M\u0259din\u0259ni ziyar\u0259t etmi\u015f v\u0259 bir daha geri qay\u0131tmam\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6m\u00fcrl\u00fck T\u0259brizd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yurd-yuva salan \u015fair 1199-cu ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015f, M\u0259qb\u0259r\u0259t\u00fc\u015f\u015f\u00fcara q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn olunmu\u015fdur. \u201cH\u0259bsiyy\u0259\u201d, \u201cT\u00f6hf\u0259t\u00fcl-\u0130raqeyn\u201d, \u201cQ\u0259sideyi-\u015einiyy\u0259\u201d, \u201cM\u0259dain x\u0259rab\u0259l\u0259ri\u201d kimi \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fc\u0259llifidir.<\/p>\n<p>Xaqani \u015eirvani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131 al\u0259mind\u0259 qiym\u0259tli bir hadis\u0259 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda Xaqani irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si il\u0259 H\u0259mid Arasl\u0131, Mirza\u011fa Quluzad\u0259, M\u0259mm\u0259da\u011fa Sultanov, Qafar K\u0259ndli, Sona \u0130smay\u0131lova v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 m\u0259\u015f\u011ful olsalar da Az\u0259rbaycan pedaqoji fikir tarixind\u0259 Xaqani irsi n\u0259d\u0259ns\u0259 t\u0259dqiqatdan t\u0259crid olunmu\u015fdur. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 humanizm ideyas\u0131 \u00f6z parlaq \u0259ksini tap\u0131r. \u0130lk d\u0259f\u0259 Xaqani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u015f\u0259rin inkar\u0131, xeyrin t\u0259sdiqin\u0259 rast g\u0259linir. Qeyd etdiyimiz kimi, \u015feir yazma\u011fa 15-16 ya\u015flar\u0131ndan ba\u015flayan Xaqani g\u00f6z\u0259l m\u0259dhiyy\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin getdikc\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131nda bo\u015fluq hiss ed\u0259n \u015fair saraydan uzaqla\u015fma\u011fa can atm\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7\u00fcnki o, humanist, Allah\u0131 v\u0259 do\u011frulu\u011fu sev\u0259n bir t\u00fcrk olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Xaqani \u015eirvaninin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olduqca q\u0259lbin\u0259, \u0259xlaq\u0131na heyranl\u0131q hiss etdiyimiz dahi s\u0259n\u0259tkar, bu s\u00f6zl\u0259ri des\u0259 d\u0259, \u015f\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 amans\u0131z oldu\u011funu, h\u0259mi\u015f\u0259 haqq\u0131n, h\u0259qiq\u0259tin t\u0259r\u0259fdar\u0131 oldu\u011funun \u015fahidi oluruq. \u015eair \u201cT\u00f6hf\u0259t\u00fcl \u0130raqeyn\u201d poemas\u0131nda poetik dill\u0259 yaz\u0131r:<\/p>\n<p><strong>\u018fvv\u0259ll\u0259r \u015fahlar\u0131 m\u0259dh etdiyim\u00e7\u00fcn,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Dilim bulanm\u0131\u015fd\u0131 \u00e7irkaba b\u00fct\u00fcn.<\/strong><\/p>\n<p>Bu s\u00f6zl\u0259r \u015fairin m\u0259dhiyy\u0259\u00e7ilikd\u0259n pe\u015fman oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. \u00c7\u00fcnki, saray \u0259hlin\u0259 yaz\u0131lan bu \u015feirl\u0259rin m\u0259nas\u0131z oldu\u011funu v\u0259 riyakarl\u0131q kimi m\u0259nfi x\u00fcsusiyy\u0259t haqq\u0131nda r\u0259y yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss edirdi ki, bu da dahi \u015fairin \u0259xlaq\u0131na, \u0259qid\u0259sin\u0259 tamamil\u0259 zidd olan bir x\u00fcsusiyy\u0259tdir. Xaqaninin ictimai, f\u0259ls\u0259fi q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u201cM\u0259dain x\u0259rab\u0259l\u0259ri\u201ddir. \u015eairin n\u0259z\u0259rind\u0259 M\u0259dain x\u0259rab\u0259l\u0259ri bir ibr\u0259t aynas\u0131d\u0131r. Bu ayna qar\u015f\u0131s\u0131nda sars\u0131lmamaq, h\u0259y\u0259canlanmamaq m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p><strong>Bir vaxt bu eyvan\u0131n astanas\u0131n\u0131 izl\u0259r,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Sald\u0131qlar\u0131 n\u0259q\u015f il\u0259 etmi\u015fdi nigaristan.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Burda n\u00f6k\u0259r olmu\u015fdur Babil \u015fah\u0131 ill\u0259rl\u0259,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bu q\u0259sr\u0259 qulam olmu\u015f bir vaxt \u015f\u0259hi-T\u00fcrk\u00fcstan.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yaxud:<\/strong><\/p>\n<p><strong>Z\u0259nn eyl\u0259 o \u0259yyamd\u0131r, fikr il\u0259 n\u0259z\u0259r sal, g\u00f6r,<\/strong><\/p>\n<p><strong>D\u0259rgah haman d\u0259rgah, meydan haman meydan [Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1985, s\u0259h.8].<\/strong><\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlarla g\u00f6rk\u0259mli \u015fair-pedaqoq d\u00f6vr\u00fcn h\u00f6kmdarlar\u0131na t\u0259sir etm\u0259k, d\u00fcnyan\u0131n faniliyini, z\u00fclm\u00fcn sonsuz nifr\u0259t yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201cS\u00fcleymana qalmayan d\u00fcnya\u201dn\u0131n onlara da qalmayaca\u011f\u0131n\u0131 anlatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Ba\u015fqa bir \u0259s\u0259rind\u0259:<\/p>\n<p><strong>O \u0130sg\u0259nd\u0259rsif\u0259t X\u0131zr\u0131n hava-taxt\u0131, a\u011f\u0131l-tac\u0131,<\/strong><\/p>\n<p><strong>O aqil s\u0259rxo\u015fa s\u00fcfr\u0259-rzad\u0131r, can-mehman\u0131<\/strong><\/p>\n<p><strong>X\u0259zin\u0259dar\u0131-fikir, ilham; ke\u015fik\u00e7i-\u015f\u0259ril\u0259 t\u00f6vfiq,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018fsiri-n\u0259fs il\u0259 amal, qul etmi\u015f \u00e7\u0259rxi-keyhan\u0131 [Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1985, s\u0259h.10].<\/strong><\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259rvi\u015fi ehtiyac\u0131 v\u0259 tamah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u00fclm etm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ucald\u0131r. Xaqani insanlardan g\u00f6z\u00fctox, a\u011f\u0131ll\u0131 olma\u011f\u0131 n\u0259sih\u0259t edir.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Xaqani \u015eirvaninin b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259sas t\u0259nqid h\u0259d\u0259fi z\u00fclm v\u0259 \u0259dal\u0259tsizlikdir. O, z\u00fclmkarlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259, pe\u015fiman olma\u011fa s\u0259sl\u0259yir. Xaqaninin sad\u0259liyi, t\u0259vaz\u00f6karl\u0131\u011f\u0131 da onun ali \u0259xlaqi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik oldu\u011funun bariz n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>S\u0259n\u0259tc\u0259 toxucu olmu\u015fdur babam,<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u0259n d\u0259 yava\u015f-yava\u015f s\u00f6z toxuyuram [Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1985, s\u0259h.13].<\/strong><\/p>\n<p>Bu misralar dahi s\u00f6z ustad\u0131n\u0131n t\u0259vaz\u00f6karl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir. Atas\u0131ndan sonra onu saxlayan, t\u0259rbiy\u0259 ed\u0259n \u0259misi Kafi\u0259ddind\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 s\u00f6z a\u00e7mas\u0131 onun n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259dir-qiym\u0259t bil\u0259n, k\u0259sdiyi duz-\u00e7\u00f6r\u0259yi unutmayan bir insan oldu\u011funu s\u00fcbut edir.<\/p>\n<p><strong>Xaqanid\u0259n yuxar\u0131da oturdunsa, n\u0259 olar,<\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u0259 bu s\u0259n\u0259 bir h\u00fcn\u0259rdir, n\u0259 d\u0259 Xaqaniy\u0259 ar&#8230;<\/strong><\/p>\n<p><strong>G\u00f6rm\u0259dinmi, x\u0131rmanda da d\u00f6y\u00fcm vaxt\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259,<\/strong><\/p>\n<p><strong>A\u011f\u0131r d\u0259nl\u0259r alta yatar, bo\u015f saman \u00fcst\u0259 \u00e7\u0131xar [Bax: Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1985, s\u0259h.15].<\/strong><\/p>\n<p>Burada \u015fairin n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u011frur, \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259 h\u0259m d\u0259 \u00e7ox istedadl\u0131 oldu\u011funun \u015fahidi oluruq. Xaqani \u015eirvaninin \u0259s\u0259rl\u0259rini oxuduqca h\u0259r bir oxucunun q\u0259lbi pakla\u015f\u0131r, alil\u0259\u015fir. Xaqani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 bir m\u0259kt\u0259b, ibr\u0259t aynas\u0131d\u0131r. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri daim oxunmal\u0131d\u0131r. \u0130nsan h\u0259r bir hadis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259r bir an \u00fc\u00e7\u00fcn bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n d\u0259rs g\u00f6t\u00fcrm\u0259lidir. \u0130nsana m\u0259xsus olan m\u0259nfi v\u0259 m\u00fcsb\u0259t x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri poetik dill\u0259 el\u0259 ustal\u0131qla ifad\u0259 etmi\u015fdir ki, onu oxuduqca h\u0259y\u0259canlanmaya bilmirs\u0259n. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n insan bu q\u0259d\u0259r istedadl\u0131, y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259viyyata, n\u00fcmun\u0259vi \u0259xlaqa malik bir \u015fairl\u0259, ustadla m\u0259hz eyni bir xalq\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olma\u011f\u0131 il\u0259 f\u0259xr edir.<\/p>\n<p>Xaqani ilk g\u0259nclik d\u00f6vrl\u0259rind\u0259, y\u0259ni t\u0259z\u0259 \u015feir yazma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 vaxtlarda bel\u0259 h\u0259qiq\u0259ti s\u00f6yl\u0259m\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259mi\u015fdir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, \u0259misi Kafi\u0259ddin \u00d6m\u0259r d\u0259 m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 ona \u201cH\u0259qayiqi\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc vermi\u015fdir. O, bel\u0259 demi\u015fdir:<\/p>\n<p>\u201c\u2013 S\u0259n h\u0259qiqi \u015fairs\u0259n, g\u0259l\u0259c\u0259yin b\u00f6y\u00fck \u015fairis\u0259n. S\u0259n bundan sonra \u00f6z \u015feirl\u0259rini \u201cH\u0259qayiqi\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 yaz. Qoy bu t\u0259x\u0259ll\u00fcs s\u0259nin b\u00fct\u00fcn \u015feirl\u0259rinin meyar\u0131 olsun, h\u0259qiq\u0259t meyar\u0131\u201d <strong>[Bax: Mahmud \u0130smay\u0131lov. Xaqani. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1983, s\u0259h.80].<\/strong><\/p>\n<p>Xaqaninin atas\u0131 \u018fli N\u0259ccar d\u00f6vr il\u0259 raz\u0131la\u015fmayan, \u00e7\u0131l\u011f\u0131n bir adam olsa da v\u0259 yaxud ail\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r x\u0259sislik ets\u0259 d\u0259 o, atas\u0131na olan m\u0259h\u0259bb\u0259tini gizl\u0259tmir, dualar\u0131n\u0131 \u0259sirg\u0259mir. Bunu \u201cAtas\u0131ndan \u015fikay\u0259t\u201d \u015feirind\u0259 bel\u0259 ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p><strong>Bir atam var, \u00e7ox yaramaz xasiyy\u0259t\u0259 malikdir,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Onu xalis yanar oddan yaratm\u0131\u015f p\u0259rv\u0259rdigar.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yaxud:<\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u0259 etm\u0259li, atam odur, bir o\u011fulam ona m\u0259n<\/strong><\/p>\n<p><strong>A\u011f olmaram, o n\u0259 q\u0259d\u0259r eyl\u0259y\u0259rs\u0259 m\u0259ni xar.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ax\u0131r m\u0259n\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k verib, b\u0259sl\u0259mi\u015fdir bir t\u0259h\u0259r,<\/strong><\/p>\n<p><strong>B\u00f6y\u00fck Allah, qoru onu, b\u0259lalardan \u00e7\u0259k k\u0259nar [Bax: Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131: \u00abAz\u0259rn\u0259\u015fr\u00bb, 1956, s\u0259h.277].<\/strong><\/p>\n<p>X.\u015eirvani bu \u015feird\u0259 atas\u0131n\u0131n z\u00fclmkarl\u0131\u011f\u0131ndan, ail\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 laqeydliyind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7araq, \u0259slind\u0259 ail\u0259 t\u0259rbiy\u0259sinin geni\u015f izah\u0131n\u0131 vermi\u015fdir. Y\u0259ni ata kim olursa olsun, nec\u0259 olursa olsun, o atad\u0131r. Biz onu se\u00e7\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bilm\u0259rik. Bizim borcumuz v\u0259 v\u0259zif\u0259miz atan\u0131 sevm\u0259k, ona ehtiram g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. Sonuncu misrada dualar etm\u0259si, onun iman\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u0130manl\u0131 olmaq, Allaha inanmaq Xaqani \u015eirvaninin y\u00fcks\u0259k \u0259xlaqi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Xaqani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dini-\u0259xlaqi t\u0259rbiy\u0259 m\u00f6vzular\u0131 da x\u00fcsusi yer tutur.<\/p>\n<p>Atas\u0131n\u0131n q\u0259riblikd\u0259 olmas\u0131, \u015eamax\u0131da olark\u0259n \u00e7\u0259kdiyi iztirablar \u015fairin q\u0259lbini yaralam\u0131\u015f, zehnind\u0259 d\u0259rin izl\u0259r buraxm\u0131\u015fd\u0131r. Atas\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kdiyi iztirablar, anas\u0131na \u00e7\u0259kdirdiyi \u0259zablar onun r\u00fcbail\u0259rind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnyad\u0131r ah\u0131ma ki\u00e7ik bir meydan,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Nal\u0259d\u0259n q\u0259lbimi \u00e7ul\u011fam\u0131\u015f duman.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00dcmid aya\u011f\u0131na hey tikan batar,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00d6mr\u00fcn \u015fi\u015f\u0259sin\u0259 da\u015f d\u0259y\u0259r h\u0259r an.<\/strong><\/p>\n<p><strong>He\u00e7 k\u0259s m\u0259nim t\u0259k q\u0259rib, biyar olmas\u0131n,<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u0259m aciz, \u00e7ar\u0259siz, h\u0259m xar olmas\u0131n,<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u0259ni hicran d\u0259rdi sal\u0131bd\u0131r \u0259ld\u0259n,<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u0259kimsiz yerl\u0259rd\u0259 bimar olmas\u0131n [Bax: Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1985, s\u0259h.503].<\/strong><\/p>\n<p>\u015eair bu fikirl\u0259rini \u0259misi, \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn alimi, filosofu Kafi\u0259ddin \u00d6m\u0259rl\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr. Bu da \u0259mi-qarda\u015fo\u011flu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan, s\u0259mimiliyind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rdir. X.\u015eirvani qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verir. \u0130st\u0259r \u0259misi, \u0259misi o\u011flu, ist\u0259r bibisi v\u0259 s. qohumlar\u0131 il\u0259 olan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00e7ox s\u0259mimidir. Bu \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox ayd\u0131n biruz\u0259 verir.<\/p>\n<p>X.\u015eirvani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda h\u0259m\u00e7inin milli ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t verir. Bel\u0259 ki, bibisi o\u011flunun toyunda yax\u0131ndan i\u015ftirak etm\u0259si, toyda xan\u0259nd\u0259l\u0259rin oxudu\u011fu segah-zabulu heyranl\u0131qla dinl\u0259m\u0259si, toy ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259t etm\u0259si, onun ad\u0259t \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p>X.\u015eirvani \u0259misi Kafi\u0259ddin \u00d6m\u0259r \u015eirvan\u015fah M\u0259ni\u00e7\u00f6hr\u00fcn saray\u0131nda m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7i olmu\u015fdur. Sonralar o\u011flu V\u0259hid\u0259ddinin d\u0259 saraya getm\u0259si \u015fairin saraya olan meylini art\u0131r\u0131r. O, saraya, saray \u015fairl\u0259rin\u0259 o q\u0259d\u0259r h\u0259s\u0259d apar\u0131r ki, yuxuda bel\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc sarayda g\u00f6r\u00fcr. Lakin bu yuxusunu sevincl\u0259 anas\u0131na dan\u0131\u015fark\u0259n anas\u0131n\u0131n sevinm\u0259diyini hiss edir v\u0259 m\u0259yus olur. Lakin saray xidm\u0259t\u00e7isinin onlar\u0131n qap\u0131lar\u0131na g\u0259lib onu saraya d\u0259v\u0259t etm\u0259si onu \u00fcr\u0259kl\u0259ndirir. Saraya olan h\u0259v\u0259sini bir\u0259-be\u015f art\u0131r\u0131r. N\u0259hay\u0259t, ax\u015fam\u00fcst\u00fc saray xidm\u0259t\u00e7isi il\u0259 saraya yollan\u0131r. Baxmayaraq ki, \u0259misio\u011flundan saray haqq\u0131nda soru\u015fark\u0259n o da saray\u0131n h\u0259m yax\u015f\u0131, h\u0259m pis oldu\u011funu qeyd etmi\u015fdir. V\u0259 yaxud \u0259misi s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 saray\u0131n riyakarl\u0131q yuvas\u0131 oldu\u011funu qeyd etmi\u015fdi. Anas\u0131 da m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 onun saraya getm\u0259k arzusuna naraz\u0131 olsa da Xaqaninin saraya getm\u0259sin\u0259 mane\u0259 yarada bilm\u0259mi\u015fdir. Bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck bir h\u0259v\u0259sl\u0259 g\u0259ldiyi sarayda da \u015fair c\u00fcr\u0259tini, c\u0259sar\u0259tini gizl\u0259tmir, p\u0259rd\u0259l\u0259mir. M\u0259lik\u00fc\u015f\u015f\u00fc\u0259ra ona \u015feir oxumaq izni ver\u0259rk\u0259n o, bel\u0259 deyir:<\/p>\n<p><strong>Dedin ki, he\u00e7 k\u0259s\u0259 ba\u015f \u0259ym\u0259 \u0259sla,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00c7\u00fcnki xo\u015fb\u0259xt do\u011fdun \u0259z\u0259miyy\u0259td\u0259n.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Do\u011frudur, bu \u015fadl\u0131q g\u00fcl\u00fcstan\u0131nda<\/strong><\/p>\n<p><strong>G\u00fcl a\u00e7d\u0131m qocalar duasil\u0259 m\u0259n.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018fmim yol g\u00f6st\u0259rdi, kamala yetdim,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00d6yr\u0259tdi o m\u0259n\u0259 \u00e7oxlu elm\u00fc f\u0259nn [Bax: Xaqani \u015eirvani. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1985, s\u0259h.505].<\/strong><\/p>\n<p>Bu \u015feiri e\u015fid\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fair \u018fb\u00fcl-\u00dcla G\u0259nc\u0259vi ona xaqan\u0131, \u015fah\u0131 t\u0259rifl\u0259m\u0259k laz\u0131m oldu\u011funu des\u0259 d\u0259 Xaqani: \u201c\u2013 M\u0259nim birinci ustad\u0131m \u0259mim, \u015eamax\u0131da, \u015eirvanda b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t tapm\u0131\u015f, h\u00f6rm\u0259t sahibi Kafi\u0259ddin \u00d6m\u0259rdir\u201d \u2013 deyir.<\/p>\n<p>Bu s\u00f6zl\u0259r X.\u015eirvaninin ustad\u0131na olan b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 ehtiram\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Xaqani bu fikirl\u0259ri il\u0259, sanki z\u0259rbi-m\u0259s\u0259l kimi i\u015fl\u0259n\u0259n \u201custad\u0131na k\u0259c baxan\u0131n g\u00f6zl\u0259rin\u0259 qan damar\u201d ifad\u0259sini t\u0259sdiql\u0259mi\u015f olur. Ustada, m\u00fc\u0259llim\u0259 olan ehtiram da \u0259xlaq t\u0259rbiy\u0259sinin m\u00fch\u00fcm bir hiss\u0259sidir. Baxmayaraq ki, h\u0259l\u0259 u\u015faq ik\u0259n \u015eirvan\u015fah M\u0259ni\u00e7\u00f6hr\u00fcn suallar\u0131na c\u0259sar\u0259tl\u0259 v\u0259 m\u0259ntiql\u0259 cavab vermi\u015fdir. El\u0259 o zaman da o, \u015fah\u0131n att\u0131\u011f\u0131 q\u0131z\u0131l sikk\u0259ni g\u00f6t\u00fcrm\u0259k ist\u0259m\u0259mi\u015fdi. Atas\u0131 uzaqda olsa da, ata \u0259v\u0259zi olan \u0259misi Kafi\u0259ddin\u0259 qar\u015f\u0131 ita\u0259tkar olmas\u0131, etibar qazanmas\u0131 y\u00fcks\u0259k \u0259xlaq t\u0259rbiy\u0259si n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, \u015eirvan\u015fah M\u0259ni\u00e7\u00f6hr bir daha \u015fairl\u0259 tan\u0131\u015f olmaq ist\u0259yir. Bu zaman Xaqani yen\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131ll\u0131, m\u0259ntiqli fikirl\u0259ri il\u0259 \u015fah\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb edir. \u015eirvan\u015fah\u0131n diqq\u0259tini x\u00fcsusil\u0259 c\u0259lb ed\u0259n \u015fair \u0130brahimin (Xaqaninin) c\u00fcr\u0259tidir. O, \u00e7ox c\u00fcr\u0259tlidir. Bunu \u015eirvan\u015fah\u0131n Xaqaniy\u0259 dediyi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u00f6zl\u0259r d\u0259 t\u0259sdiq edir:<\/p>\n<p>&#8211; Xo\u015fum g\u0259ldi s\u0259nd\u0259n, yax\u015f\u0131 t\u0259bli \u015fairs\u0259n, bu biryana, h\u0259m d\u0259 c\u00fcr\u0259tli adamsan. \u00d6z fikrini, b\u0259zi adamlar kimi \u015fah h\u00fczurunda dem\u0259kd\u0259n d\u0259 \u00e7\u0259kinmirs\u0259n <strong>[Bax: Mahmud \u0130smay\u0131lov. Xaqani. Bak\u0131: \u00abYaz\u0131\u00e7\u0131\u00bb, 1983, s\u0259h.137].<\/strong><\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, \u015eirvan\u015fah M\u0259ni\u00e7\u00f6hr\u00fcn s\u00f6z\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00f6z dem\u0259k olmazd\u0131 v\u0259 o bunu xo\u015flamazd\u0131. G\u0259nc bir \u015fairin b\u00f6y\u00fck xaqan\u0131n h\u00fczurunda c\u0259sar\u0259tl\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131, \u00fcst\u0259lik ustad\u0131 v\u0259 \u0259misi Kafi\u0259ddin \u00d6m\u0259ri t\u0259rifl\u0259m\u0259si a\u011f\u0131la v\u0259 m\u0259ntiq\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. H\u0259m istedad\u0131, h\u0259m d\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259k \u0259xlaq t\u0259rbiy\u0259si Xaqaninin h\u0259r zaman imdad\u0131na \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Xaqaninin son s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 dild\u0259n-dil\u0259, ild\u0259n-il\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k, \u00fcr\u0259kl\u0259ri, q\u0259lbl\u0259ri i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r: \u201c\u2013 \u0130st\u0259r\u0259m ki, m\u0259ni X\u0259lqani \u00e7a\u011f\u0131rs\u0131nlar. M\u0259nim \u00fcr\u0259yim, ruhum v\u0259t\u0259nimdir, xalq\u0131md\u0131r. G\u00fcn\u0259\u015f g\u00fcll\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259ki, gec\u0259nin \u015fehini t\u0259mizl\u0259diyi kimi, k\u00f6nl\u00fcmd\u0259 yanan insanl\u0131q odu varl\u0131\u011f\u0131m\u0131 t\u0259mizl\u0259yib billurla\u015fd\u0131r\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u0130st\u0259m\u0259r\u0259m ad\u0131m\u0131 \u00e7a\u011f\u0131ralar Xaqani,<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u0259n yoxsullar \u015fairi x\u0259lqaniy\u0259m, x\u0259lqani.<\/strong><\/p>\n<p>Xaqani poeziyas\u0131 \u00f6z d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq bu g\u00fcn\u0259d\u0259k \u015e\u0259rqin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6rn\u0259k olmu\u015fdur. \u018fmir Xosrov D\u0259hl\u0259vi, \u018fbd\u00fcrr\u0259hman Cami, \u018fb\u00fclqas\u0131m \u015eirazi \u018fmri, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli, Seyid \u018fzim \u015eirvani kimi s\u00f6z xiridarlar\u0131 Xaqani \u015eirvani irsind\u0259n t\u0259sirl\u0259nmi\u015f, Xaqanini \u00f6zl\u0259rin\u0259 ustad hesab etmi\u015fl\u0259r. Seyid \u018fzim \u015eirvani \u201cXaqani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k q\u00fcym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k onu \u201cH\u00fcn\u0259rin k\u0259s\u0259rli q\u0131l\u0131nc\u0131\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r\u201d <strong>[Bax: M.Sultanov. Xaqani \u015eirvani. Bak\u0131: \u00abAz\u0259rn\u0259\u015fr\u00bb, 1954, s\u0259h.109].<\/strong><\/p>\n<p>Xaqani \u015eirvani yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyu \u0259xlaq t\u0259rbiy\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 daim \u00f6n\u0259m vermi\u015fdir. Bu g\u00fcn d\u0259 g\u0259nc n\u0259sil v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sil d\u0259 Xaqani \u015eirvani irsind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nir v\u0259 b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<div>Kamal Camalov<\/div>\n<div>Pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llimi<\/div>\n<div>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc<\/div>\n<div>Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin deputat\u0131<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"15859\">Yaz\u0131ya 514 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(Anadan olmas\u0131n\u0131n 900 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259) Az\u0259rbaycan pedaqoji fikir tarixind\u0259 intibah d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk q\u00fcdr\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Xaqani \u015eirvanidir. Xaqani \u015eirvani ilk poema m\u00fc\u0259llifi olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 q\u0259sid\u0259 janr\u0131nda \u0259v\u0259zolunmaz hesab olunur. Xaqani ad\u0131 il\u0259 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130brahim \u018ffz\u0259l\u0259ddin 1120-ci ild\u0259 q\u0259dim \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin M\u0259lh\u0259m k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. T\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn, elminin formala\u015fmas\u0131nda \u0259misi Kafi\u0259ddin \u00d6m\u0259rin b\u00f6y\u00fck rolu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15860,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15859"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15861,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15859\/revisions\/15861"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}