{"id":16443,"date":"2021-04-14T01:27:35","date_gmt":"2021-04-13T20:27:35","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=16443"},"modified":"2021-04-14T11:40:46","modified_gmt":"2021-04-14T06:40:46","slug":"s%c9%99s-qarabag-haqqinda-esse-ii-hiss%c9%99-%c9%99s%c9%99d-cahangir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=16443","title":{"rendered":"S\u018fS &#8211; Qaraba\u011f haqq\u0131nda esse &#8211; II hiss\u0259 &#8211; \u018fs\u0259d CAHANG\u0130R"},"content":{"rendered":"<blockquote style=\"color: #000000;\">\n<h4 style=\"font-weight: bold; color: #19232d;\"><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/47024093_1606668549479895_2694821910696427520_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-11613 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/47024093_1606668549479895_2694821910696427520_n-300x202.jpg\" alt=\"47024093_1606668549479895_2694821910696427520_n\" width=\"300\" height=\"202\" \/><\/a>\u015e\u0259hidl\u0259rimizin ruhuna<\/h4>\n<\/blockquote>\n<div class=\"news_text\" style=\"color: #000000;\">\n<p>\u00a0\u018fvv\u0259li\u00a0http:\/\/kultur.az\/wp-admin\/post.php?post=16439&amp;action=edit<\/p>\n<p><strong>\u0130kinci hiss\u0259<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>30. Mill\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son h\u0259d\u0259fi m\u0259n\u0259vi-estetik duy\u011fular\u0131 g\u0259li\u015fdirm\u0259kdir. N\u0259d\u0259n ki o \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 t\u0259sbit edir (Nizami C\u0259f\u0259rov, &#8220;F\u00fczulid\u0259n Vaqif\u0259 q\u0259d\u0259r&#8221;). Yerd\u0259 qalan dig\u0259r sah\u0259l\u0259r m\u0259d\u0259ni g\u0259li\u015fm\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ilkin \u015f\u0259rtl\u0259ri haz\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n<p>31. M\u0259d\u0259niyy\u0259t be\u015fiyi olan Qaraba\u011f\u0131 itirm\u0259k \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259kdir, \u00e7\u00fcnki bu zaman yeri g\u00f6y\u0259 ba\u011flayan dayaq n\u00f6qt\u0259si itirilir. Y\u00fczill\u0259r boyu g\u00f6yl\u0259 ili\u015fgil\u0259rini qura bilm\u0259yib, d\u00fcz\u00fc-d\u00fcnyan\u0131 dola\u015fan erm\u0259nil\u0259rn Qaraba\u011f u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 ba\u015fl\u0131ca h\u0259d\u0259fl\u0259ri budur &#8211; g\u00f6y\u0259 k\u00f6rp\u00fc salmaq, bir mill\u0259t kimi \u00f6z varl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiq etm\u0259k. Bu qar\u015f\u0131durmada ortaq m\u0259xr\u0259c\u0259 g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u00fczd\u00fcr v\u0259 bu bar\u0131\u015fmazl\u0131q xalq\u0131m\u0131z\u0131n b\u0259dii yadda\u015f\u0131nda \u00f6z izini qoyub (&#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221;). \u018fg\u0259r kims\u0259 erm\u0259ni sorununun n\u0259 vaxtsa \u00e7\u00f6z\u00fcl\u0259c\u0259yi x\u0259yal\u0131ndad\u0131rsa, yan\u0131l\u0131r. Bu d\u00fcym\u0259 a\u00e7\u0131lmaz, bu d\u00fcy\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fclm\u0259zdir v\u0259 xalq bu ideyan\u0131 ne\u00e7\u0259 y\u00fczildir ki, qoruyub saxlay\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 &#8220;qoruyub saxlamaqdan&#8221; dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q ki, folkloru xalq yaratm\u0131r, xalq onu ya\u015fad\u0131r. \u00c7\u00fcnki folklor yer k\u00f6k\u0259nli deyil, kosmik-metafizik m\u0259n\u015f\u0259lidir. Xalis s\u00f6z\u00fcn b\u00fct\u00fcn formalar\u0131 kimi o da insana yuxar\u0131dan \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Kosmik bilgi yadda qals\u0131n dey\u0259, \u00f6z\u0259l formalara sal\u0131n\u0131r (s\u00fcjet, obraz, v\u0259zn, b\u0259nd, misra, qafiy\u0259 v\u0259 s.) fa\u015f olmas\u0131n dey\u0259, r\u0259mzi i\u015far\u0259l\u0259r alt\u0131nda gizl\u0259dilir (Rene Genon. &#8220;M\u00fcq\u0259dd\u0259s elml\u0259rin r\u0259mzl\u0259ri&#8221;). Odur ki, &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; sad\u0259c\u0259 a\u015f\u0131qlar\u0131n t\u0259binin m\u0259hsulu deyil. B\u00fct\u00fcn folklor \u00f6rn\u0259kl\u0259ri kimi, onun da \u0259sl m\u00fc\u0259llifi b\u0259lli deyil v\u0259 bunun \u00f6z\u00fc d\u0259 dastan\u0131n kosmik-metafizik k\u00f6k\u00fcn\u0259 i\u015far\u0259dir. Analoji olaraq erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman sindromunun da metatarixi m\u0259nb\u0259yi var v\u0259 iki qo\u00e7un ba\u015f\u0131n\u0131n bir qazanda qaynamas\u0131na sad\u0259c\u0259 yer yox, g\u00f6y d\u0259 qol qoymur. Dastanda buna i\u015far\u0259l\u0259r var:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Aman f\u0259l\u0259k (!) dad eyl\u0259r\u0259m \u0259lind\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>A\u00e7\u0131ls\u0131n \u018fslid\u0259n d\u00fcym\u0259, m\u0259n \u00f6ld\u00fcm!<\/em><\/p>\n<p><em>\u018fsli xan a\u011flayar, K\u0259r\u0259m al\u0131\u015far,<\/em><\/p>\n<p><em>A\u00e7\u0131ls\u0131n \u018fslid\u0259n d\u00fcym\u0259, m\u0259n \u00f6ld\u00fcm!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bir d\u00fcym\u0259 (ba\u011f) iki xalq\u0131n ola bilm\u0259z! \u018fg\u0259r el\u0259dirs\u0259, onlardan biri m\u0259d\u0259ni deformasiyaya u\u011fray\u0131b, dig\u0259rin\u0259 tabe olmal\u0131, ya da daha bir ba\u011f yaranmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>32. Erm\u0259nil\u0259r iyirminci y\u00fczil\u0259 q\u0259d\u0259r bu d\u00fcnyada \u00f6zl\u0259rin\u0259 n\u0259inki ba\u011f, h\u0259tta ayaq basma\u011fa bir par\u00e7a torpaq tapa bilm\u0259y\u0259n iki xalqdan (dig\u0259ri qara\u00e7\u0131lard\u0131r) biridir. Qara\u00e7\u0131lar da, erm\u0259nil\u0259r d\u0259 d\u00fcnyaya Hindistandan &#8211; &#8220;qaralar \u00f6lk\u0259si&#8221;nd\u0259n yay\u0131l\u0131blar. Erm\u0259nil\u0259rin d\u0259, qara\u00e7\u0131lar\u0131n da Allah yan\u0131nda \u00fczl\u0259ri qarad\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r d\u0259, qara\u00e7\u0131lar da \u00f6z t\u0259k\u0259bb\u00fcrl\u0259ri qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6yl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259zaland\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>33. Fa\u015fist v\u0259 da\u015fnak d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si analojidir. Da\u015fnaklar da fa\u015fistl\u0259r kimi, zaman\u0131n t\u0259k\u0259rini geri d\u00f6nd\u0259rib, d\u00fcnyan\u0131 yenid\u0259n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. Zaman fa\u015fistl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn aril\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, da\u015fnaklar \u00fc\u00e7\u00fcn Herodot, Strabon, Plininin d\u00f6n\u0259mind\u0259 qal\u0131b. \u00c7a\u011fda\u015f qazlar \u00f6z ulu babalar\u0131n\u0131n n\u0259 vaxtsa Roman\u0131 xilas etm\u0259sil\u0259 q\u00fcrur duysa, nec\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259rdis\u0259, erm\u0259ni tarixbazl\u0131\u011f\u0131 da el\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Altaylardan Balkanlarad\u0259k at s\u00fcr\u0259n t\u00fcrkl\u0259r is\u0259 b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131 \u00f6zl\u0259rininki bilib, \u00f6zl\u0259rini mavi g\u00f6yl\u0259rl\u0259 qara yer aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc kimi g\u00f6r\u00fcbl\u0259r: &#8220;\u00dcze G\u00f6k Tenqri, asra ya\u011f\u0131z yer k\u0131l\u0131nt\u0131kda, ekin ara kisi o\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131nm\u0131s&#8221; &#8211; &#8220;Yuxar\u0131da mavi g\u00f6y, a\u015fa\u011f\u0131da qonur torpaq yarad\u0131ld\u0131qda, bu ikisi aras\u0131nda insan o\u011flu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r&#8221; (Yolluq Tigin. &#8220;K\u00fcl Tiqin&#8221; da\u015f bitiyi).<\/p>\n<p>34. Erm\u0259nil\u0259r yer\u0259, t\u00fcrkl\u0259r g\u00f6y\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. O q\u0259d\u0259r ki, h\u0259tta \u00f6zl\u0259rini G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r adland\u0131r\u0131blar.<\/p>\n<p>35. Yer\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q insan\u0131 ke\u015fmi\u015f\u0259, g\u00f6y\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 apar\u0131r. Futurologiya kosmosla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ke\u00e7mi\u015fi unutmaq olmaz, amma ona qapan\u0131b qalmaq da d\u00fcz deyil. \u0130nsan futuroloji varl\u0131qd\u0131r &#8211; o, daim g\u0259li\u015fir, dayan\u0131b durmadan g\u0259l\u0259s\u0259yin ard\u0131nca qo\u015fur.<\/p>\n<p>36. G\u00fczg\u00fcy\u0259 bax\u0131n! M\u0259hz g\u0259l\u0259c\u0259yi g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259rimiz peys\u0259rimizd\u0259 deyil, aln\u0131m\u0131zdad\u0131r (Maks Gendel, &#8220;Kosmoqonik konsepsiya&#8221;). \u0130ndi heyvanlara bax\u0131n, g\u00f6zl\u0259ri qabaqda yox, yanlardad\u0131r. Bitkil\u0259r\u0259 bax\u0131n, g\u00f6zl\u0259ri yoxdur, olsayd\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 baxard\u0131lar, \u00e7\u00fcnki ba\u015flar\u0131 k\u00f6kl\u0259rind\u0259dir. N\u0259hay\u0259t, cans\u0131zlar\u0131n hara baxasaqlar\u0131n\u0131 t\u0259xmin etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u00fczd\u00fcr. Bax\u0131\u015flar\u0131n istiqam\u0259ti t\u0259kam\u00fcl\u00fcn s\u0259viyy\u0259sini g\u00f6st\u0259rir. Bu q\u0259d\u0259r sad\u0259, g\u00f6z qaba\u011f\u0131nda olan fakt, n\u0259d\u0259ns\u0259, Darvinin g\u00f6z\u00fcnd\u0259n qa\u00e7\u0131b. \u0130r\u0259li baxmaq t\u0259kam\u00fcl\u00fcn y\u00fcks\u0259k, geri baxmaq a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259sinin \u0259lam\u0259tidir. Erm\u0259nil\u0259r Lut pey\u011f\u0259mb\u0259rin z\u00f6vs\u0259si Vail\u0259 kimi el\u0259 hey geri boylan\u0131rlar. Onlar\u0131n g\u00f6z\u00fc, sanki \u00fczl\u0259rind\u0259 yox, peys\u0259rind\u0259dir. V\u0259 Allah\u0131n &#8220;Geri baxmay\u0131n!&#8221; \u0259mrini pozan Vail\u0259 kimi onlar\u0131 da da\u015fa d\u00f6nm\u0259k g\u00f6zl\u0259yir.<\/p>\n<p>37. Lakin erm\u0259nil\u0259rin ke\u00e7mi\u015f\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ifrat oldu\u011fu kimi, bizim ke\u00e7mi\u015fi unutma\u011f\u0131m\u0131z da t\u0259fritdir. Bunlar bir medal\u0131n iki \u00fcz\u00fcd\u00fcr v\u0259 h\u0259r ikisi yolverilm\u0259zdir. Bu \u00fczd\u0259n Bilg\u0259 Ka\u011fan xalq\u0131 \u00f6z tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131 daim oyaq saxlama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131: &#8220;Ey t\u00fcrk, \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00f6n, s\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u00f6n\u0259nd\u0259 b\u00f6y\u00fck olursan!&#8221;.<\/p>\n<p>38. \u0130lahi k\u00f6k\u0259 ba\u011flanmayan a\u011f\u0131l hiyl\u0259y\u0259 \u00e7evrilir. Erm\u0259nil\u0259rin &#8220;\u015fanl\u0131 tarixl\u0259ri&#8221; il\u0259 \u00f6y\u00fcnm\u0259l\u0259ri v\u0259 \u00f6zl\u0259rind\u0259n uydurduqlar\u0131 &#8220;ke\u00e7mi\u015fl\u0259rini&#8221; geri qaytarmaq \u00e7abalar\u0131 onlar\u0131n a\u011fl\u0131 yox, hiyl\u0259sind\u0259n x\u0259b\u0259r verir. \u00c7\u00fcnki b\u00fct\u00fcn bu oyunbazl\u0131qlar\u0131n Allah v\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259 d\u0259xli yoxdur. Ruslar\u0131n biz\u0259 &#8220;\u015fair xalq&#8221; dem\u0259sin\u0259 baxmayaraq, \u0259slind\u0259, bu ada erm\u0259nil\u0259r layiqdir. N\u0259d\u0259n ki daha yax\u015f\u0131 uydururlar v\u0259 ke\u00e7mi\u015f\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>39. Amma \u015fairl\u0259r iki qism\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr &#8211; imanl\u0131lar v\u0259 imans\u0131zlar. Qutsal Kitab\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259, &#8220;m\u00fc\u015frik v\u0259 kafir \u015fairl\u0259r\u0259 yaln\u0131z az\u011f\u0131nlar uyar! \u00c7\u00fcnki o \u015fairl\u0259r el\u0259m\u0259dikl\u0259ri \u015feyl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rlar!&#8221;. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm\u0259 is\u0259 &#8220;iman g\u0259tirib yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u0259n, Allah\u0131 \u00e7ox zikr ed\u0259n \u015fairl\u0259r aiddir&#8221; (&#8220;Quran&#8221;, &#8220;\u015e\u00fc\u0259ra&#8221;, 224-227). Erm\u0259nil\u0259r imans\u0131z &#8220;\u015fairl\u0259rdir&#8221;.<\/p>\n<p>40. Biz\u0259 is\u0259 &#8220;pey\u011f\u0259mb\u0259r xalq&#8221; dem\u0259k daha d\u00fcz olar. B\u0259lk\u0259, buna g\u00f6r\u0259 &#8220;h\u0259r q\u00f6vm\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259r g\u00f6nd\u0259rildiyi&#8221; (&#8220;Quran&#8221;) halda t\u00fcrk\u00fcn pey\u011f\u0259mb\u0259ri olmay\u0131b. Qoy olsun! H\u0259zr\u0259t \u0130sa demi\u015fk\u0259n, &#8220;h\u0259kim sa\u011flamlara yox, x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 laz\u0131md\u0131r&#8221; (&#8220;\u0130ncil&#8221;, Matfey, 9-12, Mark, 2-17). M\u0259n\u0259vi-ruhi h\u0259kiml\u0259r olan pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r m\u0259n\u0259n korlanm\u0131\u015f xalqlara (m\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259) g\u0259r\u0259k olub. \u018fg\u0259r b\u00fct\u00fcn xalq s\u0259s\u0259 ith\u00fcr\u0259n\u0259 gedirdis\u0259, \u00f6z\u0259l olaraq se\u00e7ilmi\u015f\u0259 n\u0259 ehtiyac vard\u0131 ki?<\/p>\n<p>41. \u0130t h\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc \u0259ski t\u00fcrk t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 lokomotivlik el\u0259y\u0259n qurd ulart\u0131s\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Bunlar aras\u0131nda f\u0259rq b\u00f6y\u00fck deyildi &#8211; h\u0259r ikisi itkimil\u0259rd\u0259n idi. Qurd itin qutsal v\u0259 t\u0259bii, it qurdun profan v\u0259 sivil formas\u0131 idi. Qurdun ba\u015f\u0131ndan qutsall\u0131q hal\u0259sini \u00e7\u0131xaran kimi it\u0259 \u00e7evrilirdi. \u0130t qurdun insan toplumuna uy\u011funla\u015fm\u0131\u015f, baya\u011f\u0131la\u015fm\u0131\u015f dublikat\u0131 idi. Odur ki, onlar\u0131n ad\u0131 \u00e7ox vaxt &#8220;it-qurd&#8221; \u015f\u0259klind\u0259 paralell\u0259\u015firdi.<\/p>\n<p>42. Yad\u0131n\u0131zdad\u0131rm\u0131, Qazan xan\u0131n &#8220;Ya\u011f\u0131 s\u0259ni ner\u0259d\u0259n daram\u0131\u015f, g\u00f6z\u0259l yurdum?&#8221; sual\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda itl\u0259 b\u0259rab\u0259r qurd da nec\u0259 susur? Bu onu g\u00f6st\u0259rirdi ki, Qorqud ata zaman\u0131nda qurdun it\u0259 \u00e7evrilm\u0259si art\u0131q ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. Min il sonra is\u0259 onlar ikisi d\u0259 bir bezin q\u0131ra\u011f\u0131na \u00e7evrilirdil\u0259r: &#8220;Niy\u0259, ax\u0131, xalq el\u0259 asiz olsun ki, h\u0259r d\u0259r\u0259d\u0259n ba\u015f qovzuyan it-qurd onun ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 asud\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q etsin&#8221; (Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov). D\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n materializm itind\u0259n qurdunad\u0259k k\u00fcll\u00fc m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyi tarixin k\u00fcll\u00fcy\u00fcn\u0259 atmaq ist\u0259yirdi. T\u00fcrkl\u0259rin islama girm\u0259si is\u0259 onlardan daha \u00e7ox, islama g\u0259r\u0259k idi. \u0130slam\u0131 alparslanlar\u0131n, m\u0259lik\u015fahlar\u0131n q\u0131l\u0131ns\u0131ndan daha yax\u015f\u0131 n\u0259 qoruya bil\u0259rdi ki?<\/p>\n<p>43. Hiyl\u0259 a\u011fl\u0131n antipodudur. O da a\u011f\u0131ld\u0131r, amma neqativ a\u011f\u0131l. Onlar\u0131n aras\u0131nda bir ba\u015fl\u0131ca ayr\u0131nt\u0131 var &#8211; a\u011f\u0131l \u00fcmumi rifaha, hiyl\u0259 f\u0259rdi m\u0259nafey\u0259 i\u015fl\u0259yir. A\u011f\u0131l altruist, hiyl\u0259 eqoistdir. Buna g\u00f6r\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 \u00f6z xalq\u0131n\u0131n, hiyl\u0259g\u0259r is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn faydas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n adamd\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rinin &#8220;q\u0259dim&#8221;, &#8220;m\u0259d\u0259ni&#8221; xalq olmas\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131r. Amma bu onlar\u0131n ba\u015far\u0131yla yaratd\u0131\u011f\u0131 ill\u00fcziyadan ba\u015fqa bir \u015fey deyil. \u00c7\u00fcnki m\u0259d\u0259niyy\u0259t yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131l laz\u0131md\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r is\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 yox, hiyl\u0259g\u0259rdir. Onlar n\u0259s\u0259 yaratmaqdan daha \u00e7ox, ba\u015fqalar\u0131ndan o\u011furlay\u0131r, \u00f6z m\u0259nafel\u0259rini h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn tutur, bununla da, Allah\u0131n birliyin\u0259 qar\u015f\u0131 dururlar. N\u0259d\u0259n ki ilahi inki\u015faf proqram\u0131nda \u00fcmumi t\u0259kl\u0259r\u0259 deyil, t\u0259kl\u0259r \u00fcmumiy\u0259 qurban veril\u0259 bil\u0259r. &#8220;Biz ki, m\u0259nd\u0259n \u00fcst\u00fcn oldu, bil, odur, h\u0259yat suyu \u00e7e\u015fm\u0259sinin r\u0259van\u0131&#8221; (N\u0259simi). Erm\u0259nil\u0259rin &#8220;biz&#8221;i &#8220;m\u0259n&#8221;d\u0259n \u00fcst\u00fcn tutan \u015fairi yoxdur v\u0259 olmay\u0131b. Onlar\u0131n \u015fair-yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 yaln\u0131z v\u0259 yaln\u0131z &#8220;Erm\u0259nistan\u0131n yaralar\u0131&#8221; (Xa\u00e7atur Abovyan) d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>44. Hiyl\u0259 ilk bax\u0131\u015fdan fayda vers\u0259 d\u0259, hiyl\u0259g\u0259r sonunda z\u0259lal\u0259t\u0259 m\u0259hkumdur. \u00c7\u00fcnki &#8220;Allah b\u00fct\u00fcn hiyl\u0259g\u0259rl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox bilir&#8221; (&#8220;Quran&#8221;, &#8220;Yusif&#8221;, 76) Y\u0259qin, bu \u00fczd\u0259n erm\u0259nil\u0259rin indiy\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259inki \u00f6z ba\u011flar\u0131, h\u0259tta ayaq basma\u011fa bir par\u00e7a torpaqlar\u0131 bel\u0259 olmay\u0131b. Torpa\u011fa malik olma\u011f\u0131n ilkin \u015f\u0259rti is\u0259 ba\u011fa sahib olmaqd\u0131r. Ana b\u0259tnind\u0259ki u\u015faq \u0259rtaf al\u0259ml\u0259 \u0259laq\u0259y\u0259 g\u00f6b\u0259yi vasit\u0259sil\u0259 girdiyi kimi, mill\u0259t d\u0259 o ba\u011f vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6yl\u0259r\u0259 ba\u011flan\u0131r. Yer g\u00f6y\u0259 \u00f6z t\u0259l\u0259bini, g\u00f6y yer\u0259 \u00f6z t\u0259klifini bu ba\u011fla g\u00f6nd\u0259rir. \u00d6z g\u00f6b\u0259yi olmayan xalq ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z qon\u015fusunun g\u00f6b\u0259yi il\u0259 qidalanmal\u0131, parazitlik el\u0259m\u0259lidir. Erm\u0259nil\u0259rin ne\u00e7\u0259 y\u00fczild\u0259n b\u0259ri m\u0259tb\u0259ximizd\u0259n o\u011furluq, musiqimizd\u0259n plagiat etm\u0259l\u0259ri ondan ir\u0259li g\u0259lir ki, onlar\u0131n \u00f6z ba\u011f\u0131 yoxdur. M\u00fcst\u0259qil, orijinal etnom\u0259d\u0259niyy\u0259t bu ba\u011fla q\u0131r\u0131lmaz ba\u011flant\u0131da yaran\u0131r. Odur ki, erm\u0259nil\u0259rin \u0259n istedadl\u0131 s\u0259n\u0259tkar\u0131n\u0131n (Sayat Nova) n\u0259inki yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, h\u0259tta ad\u0131 bel\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc olmay\u0131b, t\u00fcrk ad\u0131n\u0131n (S\u0259yyad N\u0259va) hayla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f formas\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey deyil.<\/p>\n<p>45. Qara Ba\u011f so\u011frafi m\u0259kan olan Qaraba\u011fdan qat-qat geni\u015f, d\u0259rin v\u0259 y\u00fcks\u0259k anlay\u0131\u015fd\u0131r. Qaraba\u011f Qara Ba\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u0259n t\u0259r\u0259fi, sur\u0259ti, t\u0259zah\u00fcr\u00fc, sismi, t\u0259s\u0259llas\u0131d\u0131r. V\u0259 m\u0259ntiqi olaraq, Qara Ba\u011f da Qaraba\u011f\u0131n g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z t\u0259r\u0259fi, orijinal\u0131, mahiyy\u0259ti, ruhu, metafizikas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>46. \u018fski t\u00fcrk eposlar\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd t\u0259r\u0259finin h\u0259r biri b\u0259lli bir r\u0259ngl\u0259 i\u015far\u0259l\u0259nir. Bu geosimvolikaya g\u00f6r\u0259, qara r\u0259ng \u015fimal\u0131, q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ng c\u0259nubu, g\u00f6y r\u0259ng \u015f\u0259rqi, a\u011f r\u0259ng q\u0259rbi i\u015far\u0259l\u0259yir. \u018fski t\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, qara h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck anlam\u0131n\u0131 verir. V\u0259 bu iki m\u0259nan\u0131 (\u015fimal v\u0259 b\u00f6y\u00fck) bir araya g\u0259tir\u0259nd\u0259 Qaraba\u011f &#8220;\u015fimaldak\u0131 b\u00f6y\u00fck ba\u011f&#8221;a i\u015far\u0259dir. O ba\u011f ki, Nizami \u00f6z\u00fcn\u00fcn son dastan\u0131nda onu &#8220;xo\u015fb\u0259xt \u015fimal \u00f6lk\u0259si&#8221; kimi t\u0259svir el\u0259mi\u015fdi. O \u00f6lk\u0259ni yunanlar \u015fimal k\u00fcl\u0259yi Boreyin ad\u0131 il\u0259 Hiperboreya adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Ora s\u0259nn\u0259tin yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki t\u0259s\u0259llas\u0131 idi. Orda \u0259b\u0259di bahar h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr, insanlar xo\u015fb\u0259xt, qay\u011f\u0131s\u0131z ya\u015fay\u0131rd\u0131. Xo\u015fb\u0259xtl\u0259r \u00f6lk\u0259sinin paytaxt\u0131 Tula adlan\u0131rd\u0131. \u0130nsanlara kommunizm v\u0259d ed\u0259n SSR\u0130-nin xo\u015fb\u0259xt \u015fimal \u00f6lk\u0259sinin yerind\u0259 qurulmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyildi. SSR\u0130 xo\u015fb\u0259xtl\u0259r \u00f6lk\u0259sinin travestik formas\u0131, t\u0259rs \u00fcz\u00fcyd\u00fc. O, xo\u015fb\u0259xt \u015fimal \u00f6lk\u0259sin\u0259 marksist-lenin\u00e7i parodiya idi. Bu parodiya Yevgeni Zamyatinin &#8220;Biz&#8221;, Oldos Hakslinin &#8220;Bu g\u00f6z\u0259l, g\u00f6z\u0259l d\u00fcnya&#8221;, Cors Oruellin &#8220;Heyvan\u0131stan&#8221;, Anar\u0131n &#8220;A\u011f qo\u00e7, qara qo\u00e7&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u0259dii ifad\u0259sini tap\u0131b.<\/p>\n<p>47. Qaraba\u011f bizim \u00fcmummilli c\u0259nn\u0259timizdir v\u0259 onu itirm\u0259k xo\u015fb\u0259xtliyimizi, rifah\u0131m\u0131z\u0131 itirm\u0259kdir. Ona g\u00f6r\u0259 Qaraba\u011fs\u0131z qald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu otuz ild\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r a\u011fr\u0131-as\u0131larla \u00fcz-\u00fcz\u0259 qald\u0131q.<\/p>\n<p>48. Na\u011f\u0131llar\u0131m\u0131zda \u0259fsan\u0259vi Simurq qu\u015funun Qaf(qaz) da\u011flar\u0131nda ya\u015famas\u0131, Prometeyin Zevs t\u0259r\u0259find\u0259n Qafqazda \u00e7arm\u0131xa \u00e7\u0259kilm\u0259si d\u0259, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, t\u0259sad\u00fcfi deyil. \u0130st\u0259r \u0259b\u0259di odla ba\u011fl\u0131 Simurq, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 insanl\u0131\u011fa z\u0259ka odu g\u0259tir\u0259n Prometey d\u00fcnyan\u0131 yaradan ilkin odun insan yadda\u015f\u0131ndak\u0131 mifopoetik ifad\u0259siydi. Simurq v\u0259 Z\u00fcmr\u00fcd (ya\u015f\u0131l) g\u00f6yd\u0259n yer\u0259 en\u0259n h\u0259yat odunun r\u0259ngini simvoliz\u0259 edirdi. Bu odun \u00f6z nurundan pay verdiyi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n biri Qafqaz, Qafqaz\u0131n q\u0259lbi is\u0259 Qaraba\u011f\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>49. Az\u0259rbaysan ona g\u00f6r\u0259 odlar \u00f6lk\u0259si deyil ki, onun torpaqlar\u0131ndan neft-qaz f\u0259vvar\u0259 vurur. Bu, m\u0259s\u0259l\u0259nin, sad\u0259c\u0259, g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n, material(ist) y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Daha ciddisi m\u0259s\u0259l\u0259nin metafizik, g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z t\u0259r\u0259fidir. Bizim ba\u015f\u0131m\u0131za g\u00f6yl\u0259rin nuru \u0259l\u0259nir. Odun m\u0259kan\u0131 Bak\u0131, nurun v\u0259t\u0259ni \u015eu\u015fad\u0131r. Y\u0259qin, buna g\u00f6r\u0259 on doqquzuncu y\u00fczild\u0259 &#8220;Az\u0259rbaysan t\u00fcrks\u0259si frans\u0131z dilinin Avropada oynad\u0131\u011f\u0131 rolu oynay\u0131r&#8221; (Mixail Lermontov), \u015eu\u015fa is\u0259 &#8220;Qafqaz\u0131n konservatoriyas\u0131&#8221; (Firudin \u015eu\u015finski) say\u0131l\u0131rd\u0131. Bunlar\u0131n birincisi s\u00f6z\u00fcn, ikinsisi is\u0259 s\u0259sin yer\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 m\u0259kan\u0131n\u0131n Qaraba\u011f oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rirdi. Bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 yerl\u0259 g\u00f6y aras\u0131ndak\u0131 qap\u0131n\u0131n a\u00e7ar\u0131 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin \u0259lind\u0259 idi.<\/p>\n<p>50. Qafqaza soxulmu\u015f rus ordusu general\u0131 Sisianovun ba\u015f\u0131n\u0131 Bak\u0131 xan\u0131n\u0131n qarda\u015f\u0131 o\u011flu k\u0259sdi. B\u0259s, niy\u0259 \u015eu\u015fadak\u0131 rus qarnizonunun b\u00f6y\u00fcy\u00fc mayor Lisanevi\u00e7 Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lili ail\u0259sil\u0259 birg\u0259 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirdi? Ax\u0131, Qaraba\u011f xan\u0131 n\u0259inki rus pad\u015fah\u0131n\u0131n t\u0259hti-himay\u0259sini q\u0259bul etmi\u015f, h\u0259tta a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259ziri Molla P\u0259nah\u0131 \u00f6lk\u0259nin d\u00f6rd bir yan\u0131na g\u00f6nd\u0259rib, yerd\u0259 qalan xanlar\u0131 da bu yola \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Xan\u0131n q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sinin gizli v\u0259 a\u00e7\u0131q s\u0259b\u0259bl\u0259ri vard\u0131. Mayor Lisanevi\u00e7 erm\u0259nil\u0259rin dedi-qodusuna inanm\u0131\u015f, guya xan\u0131n rus pad\u015fah\u0131na x\u0259yan\u0259t etm\u0259sind\u0259n qorxub, onu qabaqlam\u0131\u015fd\u0131. Q\u0259tlin &#8220;tarixi&#8221; s\u0259b\u0259bi budur. Bu nadanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 rus pad\u015fah\u0131 mayorun poqonlar\u0131n\u0131 s\u00f6kd\u00fcrs\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259, \u00f6z zabitinin v\u0259h\u015filiyind\u0259n \u00fcr\u0259yinin d\u0259rin gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259 raz\u0131 idi. Buna g\u00f6r\u0259 onun \u00e7iynin\u0259 t\u0259z\u0259 poqon qoyuldu &#8211; o, polkovnik r\u00fctb\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131ld\u0131. \u00c7\u00fcnki xan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyl\u0259 xalq \u00f6z dayaq n\u00f6qt\u0259sini itirib, d\u0259st\u0259y\u0259, k\u00fctl\u0259y\u0259 \u00e7evrilirdi. K\u00fctl\u0259ni idar\u0259 etm\u0259k is\u0259 asand\u0131r.<\/p>\n<p>51. Xan\u0131n q\u0259tlinin daha ciddi s\u0259b\u0259bi metatarixi s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Onun g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc rusp\u0259r\u0259st siyasi kurs g\u00f6yl\u0259rin ist\u0259yi il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc. Xan birba\u015fa g\u00f6yl\u0259rin h\u00f6km\u00fcyl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi! H\u0259l\u0259 onun Yekaterinadan b\u0259z\u0259kli \u0259sa h\u0259diyy\u0259 alan v\u0259ziri Molla P\u0259nah! Ax\u0131, nec\u0259 oldu ki, Qacar kimi \u0259jdahan\u0131n a\u011fz\u0131ndan qurtulan v\u0259zir M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y Cavan\u015fir kimi qad\u0131n d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u0259lind\u0259 z\u0259bun oldu? \u00c7\u00fcnki Vaqif n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, Qaraba\u011f\u0131n qeyr\u0259tini \u00e7\u0259kirdi, Allah onu taleyin mancanaqlar\u0131ndan ya\u011fan da\u015flar alt\u0131nda da qoruyur, m\u0131x\u0131 mismara d\u00f6nd\u0259rib, \u0259n \u00fcmidsiz durumdan qurtar\u0131rd\u0131. Vaqifin sabah q\u0259tl edilm\u0259sin\u0259 dair \u0259mr ver\u0259n Qasar\u0131n gec\u0259yl\u0259 q\u0259tli v\u0259 \u015fairin \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtarmas\u0131n\u0131 Yusifin quyudan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya zindandan xilas olmas\u0131yla tutu\u015fdurmaq olar. Bu olay qutsal kitablara d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k m\u00f6c\u00fcz\u0259 deyil, b\u0259s, n\u0259dir?! Amma el\u0259 ki, Vaqif Qaraba\u011f\u0131 ruslara t\u0259slim etm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc, b\u0259xt ondan q\u0259fil \u00fcz d\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 d\u00f6vrani-g\u0259cr\u0259ftar\u0131n g\u0259rdi\u015fiyl\u0259 ba\u015f\u0131 b\u0259d\u0259nind\u0259n ayr\u0131ld\u0131! Tale Qaraba\u011fa x\u0259yan\u0259ti he\u00e7 k\u0259s\u0259, h\u0259tta d\u00fcn\u0259n \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtard\u0131\u011f\u0131 \u0259rk\u00f6y\u00fcn \u00f6vlad\u0131na da ba\u011f\u0131\u015flam\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>52. Rus pad\u015fah\u0131n\u0131n antiislam v\u0259 antit\u00fcrk Qafqaz siyas\u0259tinin prioritet istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri Qaraba\u011f\u0131 &#8211; yerl\u0259 g\u00f6y aras\u0131ndak\u0131 qap\u0131n\u0131n a\u00e7ar\u0131n\u0131 \u0259limizd\u0259n almaq idi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;arad\u00fcz\u0259ld\u0259n, hoqqabaz, o\u011fra\u015f&#8221; (Pu\u015fkin) \u00e7arizm xan babas\u0131n\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirdiyi Qaraba\u011f \u015fahzad\u0259si Xur\u015fidbanunun k\u00f6nl\u00fcn\u00fcn a\u00e7ar\u0131n\u0131 Tiflis cani\u015fininin yav\u0259ri Xasay Usmiyev\u0259 t\u0259qdim el\u0259mi\u015fdi. Rus pad\u015fah\u0131 Qaraba\u011fla qohum olurdu! Gizli m\u0259qs\u0259d is\u0259 ba\u015fqayd\u0131 &#8211; mill\u0259tin ki\u015fisini \u00f6ld\u00fcr\u00fcb, qad\u0131n\u0131n\u0131 taxta \u00e7\u0131xarmaq! Qaraba\u011fda qad\u0131n kultu yarad\u0131l\u0131rd\u0131, \u00f6z\u00fc d\u0259 yuxar\u0131dan yox, a\u015fa\u011f\u0131dan! Allah\u0131n bu i\u015fd\u0259n x\u0259b\u0259ri yoxuydu v\u0259 bunu ham\u0131dan d\u0259rin duyan el\u0259 bu kultun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 idi. Nat\u0259van t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc \u015fair\u0259nin tavans\u0131z &#8211; yuxar\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n ifad\u0259siydi.<\/p>\n<p>53. Xur\u015fidbanunu gah s\u00fcnni Usmiyev, gah da papaq\u00e7\u0131 Seyid H\u00fcseynl\u0259 izdivaca girm\u0259kd\u0259 q\u0131nayan \u015eu\u015fa \u0259\u015fr\u0259fi ilk bax\u0131\u015fdan vulqar qeyr\u0259t m\u00fcc\u0259ss\u0259m\u0259l\u0259ri v\u0259 fanatik \u015fi\u0259 t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r, amma metatarixi rakursdan baxanda s\u0259hv el\u0259mirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki z\u00fcmr\u0259 v\u0259 ya m\u0259zh\u0259b d\u0259yi\u015fk\u0259nliyi sad\u0259c\u0259 sosial v\u0259 dini m\u0259s\u0259l\u0259 olmay\u0131b, h\u0259m d\u0259 metafizik s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r. Metafizikaya toxunmaq is\u0259 f\u0259l\u0259yin binas\u0131n\u0131 u\u00e7urmaq dem\u0259kdir. S\u0259n bir qad\u0131ndak\u0131 c\u0259sar\u0259t\u0259 bax! Do\u011frudan da, b\u0259z\u0259n &#8220;ip\u0259k i\u00e7ind\u0259 \u015firl\u0259r gizl\u0259nir&#8221;mi\u015f (Nizami). Amma bunun qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Qaraba\u011f da \u00f6z m\u0259lik\u0259sinin ard\u0131nca tavans\u0131z qalar, yerl\u0259 g\u00f6y aras\u0131ndak\u0131 k\u00f6rp\u00fc g\u00f6r\u0259vini itir\u0259 bil\u0259rdi. Qaraba\u011f\u0131 Qaraba\u011f el\u0259y\u0259n is\u0259 m\u0259hz bu g\u00f6r\u0259v idi.<\/p>\n<p>54. Rus pad\u015fah\u0131 bu g\u00f6r\u0259vi Qaraba\u011f\u0131n \u0259lind\u0259n almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u015fey el\u0259di, amma h\u0259r \u015feyi el\u0259y\u0259 bilm\u0259di. Tiflisi Qafqaz\u0131n m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00e7abas\u0131 \u015eu\u015fan\u0131n m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259z roluna \u0259n az\u0131 Az\u0259rbaycan miqyas\u0131nda t\u0259sirsiz qald\u0131. Qaraba\u011f \u0259ld\u0259n gets\u0259 d\u0259, Qara Ba\u011f getm\u0259di. Allah rus pad\u015fah\u0131ndan g\u00fccl\u00fc idi. Bu \u00fczd\u0259n on doqquzuncu y\u00fczild\u0259 \u00f6lk\u0259nin \u0259n d\u00fcrl\u00fc yerl\u0259rind\u0259 meydana \u00e7\u0131xan s\u00f6z-s\u0259n\u0259t y\u0131\u011f\u0131ncaqlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda \u015eu\u015fada topla\u015fan &#8220;M\u0259slisi-\u00fcns&#8221; dururdu. &#8220;M\u0259clisi-\u00fcns&#8221; Qaraba\u011f\u0131n r\u0259mzi idi.<\/p>\n<p>55. Geokulturoloji y\u00f6nd\u0259n baxanda \u00f6lk\u0259mizin \u0259razisi \u00fc\u00e7 yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr &#8211; s\u00f6z, s\u0259s v\u0259 r\u0259ng b\u00f6lg\u0259l\u0259ri. S\u00f6z b\u00f6lg\u0259si olaraq Nax\u00e7\u0131van, G\u00f6y\u00e7\u0259, Qazax v\u0259 Bor\u00e7al\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u0259k olar. Bak\u0131 v\u0259 onun \u0259traf k\u0259ndl\u0259ri r\u0259ng, bu ikisi aras\u0131nda orta m\u00f6vqe tutan Qaraba\u011f is\u0259 s\u0259s b\u00f6lg\u0259sidir. \u00d6lk\u0259nin q\u0259rbind\u0259n \u015f\u0259rqin\u0259, Nax\u00e7\u0131vandan Bak\u0131ya do\u011fru g\u0259lm\u0259k da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rd\u0259n d\u0259nizk\u0259nar\u0131 \u00e7\u00f6k\u0259klikl\u0259r\u0259 enm\u0259k dem\u0259kdir. Bu &#8220;m\u0259qam\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n uca olan s\u00f6z&#8221;d\u0259n (Nizami) r\u0259ng\u0259 do\u011fru eni\u015fin \u00e7o\u011frafi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>56. Yerl\u0259 g\u00f6y aras\u0131ndak\u0131 vertikalda s\u00f6z \u0259n y\u00fcks\u0259kd\u0259, r\u0259ng \u0259n a\u015fa\u011f\u0131da, s\u0259s bu ikisi aras\u0131nda q\u0259rar tutur. Odur ki, s\u0259sd\u0259 h\u0259m s\u00f6z\u0259, h\u0259m d\u0259 r\u0259ng\u0259 m\u0259xsus \u00f6z\u0259llikl\u0259r var. Fiziki formaya (dal\u011fa) malik olmas\u0131 onu r\u0259ng\u0259, m\u0259zmun (ton, tembr v\u0259 sair) da\u015f\u0131mas\u0131 is\u0259 s\u00f6z\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r. S\u00f6z bir\u00fczl\u00fc, r\u0259ng \u00e7ox\u00fczl\u00fc, s\u0259s iki\u00fczl\u00fcd\u00fcr. O daha \u00e7ox forma plan\u0131nda olan dilsiz r\u0259ng v\u0259 daha \u00e7ox m\u0259zmun plan\u0131nda olan r\u0259ngsiz s\u00f6z aras\u0131nda dayan\u0131r. Maddi \u00fcz\u00fc onu r\u0259ng, m\u0259n\u0259vi \u00fcz\u00fc is\u0259 s\u00f6zl\u0259 ortaq m\u0259xr\u0259c\u0259 g\u0259tirir.<\/p>\n<p>57. \u0130nsan\u0131n s\u00f6z\u00fc d\u0259 var, r\u0259ngi d\u0259, amma o daha \u00e7ox s\u0259s\u0259 b\u0259nz\u0259yir. \u00c7\u00fcnki o da s\u0259s kimi iki\u00fczl\u00fcd\u00fcr. G\u00fczg\u00fcy\u0259 bax\u0131n, burnunuz \u00fcz\u00fcn\u00fcz\u00fc iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcr. S\u00f6z\u00fcn birba\u015fa, m\u00fcst\u0259qim anlam\u0131nda ham\u0131 iki\u00fczl\u00fcd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki biz xeyir v\u0259 \u015f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t iki\u00fczl\u00fc d\u00fcnyada ya\u015fay\u0131r\u0131q v\u0259 \u00f6z d\u00fcnyam\u0131za uy\u011funuq. Amma iki\u00fczl\u00fc olma\u011f\u0131m\u0131z bununla bitmir. Biz h\u0259m d\u0259 b\u0259d\u0259nd\u0259n v\u0259 ruhdan ibar\u0259t olmaqla ikicanl\u0131y\u0131q. B\u0259d\u0259n bizim fani, ruh is\u0259 \u0259b\u0259di can\u0131m\u0131zd\u0131r. Biz s\u00f6zd\u0259n d\u0259, r\u0259ngd\u0259n d\u0259 daha \u00e7ox s\u0259s\u0259 yax\u0131n\u0131q. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, bizim d\u00fcnya il\u0259 ilk t\u0259mas\u0131m\u0131z s\u0259sl\u0259 ba\u015flay\u0131r. D\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7mam\u0131\u015f, &#8211; &#8220;B\u0259y\u0259m g\u00f6rm\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, m\u0259n varam, m\u0259n g\u0259lmi\u015f\u0259m?!&#8221; &#8211; dey\u0259 a\u011f\u0131z a\u00e7\u0131r, \u00e7\u0131\u011f\u0131r-ba\u011f\u0131rt\u0131 sal\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p>58. S\u00f6z insan\u0131n a\u011fl\u0131, r\u0259ng b\u0259d\u0259ni, s\u0259s q\u0259lbiyl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Siz he\u00e7 &#8220;a\u011fl\u0131m\u0131n s\u0259si&#8221; v\u0259 ya &#8220;b\u0259d\u0259nimin s\u0259si&#8221; ifad\u0259l\u0259rini e\u015fitmisiniz? Y\u0259qin ki, yox, e\u015fits\u0259niz d\u0259, \u00e7ox az, nadir\u0259n, t\u0259sad\u00fcfi hallarda. Amma &#8220;q\u0259lbimin s\u0259si&#8221; ifad\u0259sini h\u0259r g\u00fcn e\u015fidirik. \u015eairl\u0259rin bu adda onlarca, y\u00fczl\u0259rl\u0259 kitab\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. \u018fg\u0259r kimins\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fc sevirsinizs\u0259, bilin ki, onun a\u011fl\u0131n\u0131, r\u0259ngini sevirsinizs\u0259 cismini, s\u0259sini sevirsinizs\u0259, q\u0259lbini sevirsiniz. Kimin s\u0259si nec\u0259dirs\u0259, q\u0259lbi d\u0259 el\u0259dir. Niy\u0259, g\u00f6r\u0259s\u0259n, Nizaminin dastan\u0131nda Xosrov \u015eirinin portretini g\u00f6r\u00fcb, F\u0259rhad is\u0259 p\u0259rd\u0259 arxas\u0131ndan s\u0259sini e\u015fidib vurulur? \u00c7\u00fcnki Xosrovun sevgisi r\u0259ng, F\u0259rhad\u0131nk\u0131 s\u0259sl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Xosrovun hissi dayaz, F\u0259rhad\u0131nk\u0131 d\u0259rindir. Xosrovun ist\u0259yi c\u0131smani, F\u0259rhad\u0131nk\u0131 m\u0259n\u0259vidir. Bu \u00fc\u00e7busaqda \u015eirin s\u00f6z\u00fc t\u0259msil edir. \u015eirinin sevgisini qazanmaq u\u011frunda Xosrov v\u0259 F\u0259rhad\u0131n qar\u015f\u0131durmas\u0131 r\u0259ng v\u0259 s\u0259sin s\u00f6z\u0259 sahibl\u0259nm\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sidir. Amma &#8220;r\u0259ng \u00fcz\u00fcnd\u0259n olan e\u015fql\u0259r e\u015fq deyil&#8221; (M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi, &#8220;M\u0259sn\u0259vi&#8221;). Odur ki, dastan\u0131n \u0259sas ideyas\u0131 Xosrovun e\u015fqinin r\u0259ngd\u0259n s\u00f6z\u0259 \u00e7evrilm\u0259sidir. E\u015fqin q\u0131z\u0131l qanunu \u00fczr\u0259 a\u015fiqin \u00f6z canan\u0131na qovu\u015fmas\u0131n\u0131n bir yolu var &#8211; \u00f6z\u00fcn\u00fc qurban verm\u0259k. Xosrov r\u0259ng (hiyl\u0259) il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc yox, F\u0259rhad\u0131 qurban verir v\u0259 bunun b\u0259d\u0259lini a\u011f\u0131r \u00f6d\u0259yir &#8211; o\u011flu \u015eiruy\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilir.<\/p>\n<p>59. G\u0259li\u015fm\u0259nin indiki durumunda s\u0259sin rolunu n\u0259 s\u00f6z, n\u0259 d\u0259 r\u0259ng oynaya bilm\u0259z. \u0130nsan\u0131n cism\u0259 malik olmad\u0131\u011f\u0131, ruh formas\u0131nda oldu\u011fu c\u0259nn\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu g\u00f6r\u0259vi s\u00f6z yerin\u0259 yetirmi\u015fdi. C\u0259nabi-Haqq C\u0259nn\u0259td\u0259 Ad\u0259ml\u0259 s\u0259sli yox, s\u0259ssiz (telepatik) dill\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bu, ilahi e\u015fqin ilk d\u00f6n\u0259miydi. Tanr\u0131n\u0131n insana e\u015fqi onda h\u0259l\u0259 birba\u015fayd\u0131, a\u015fiql\u0259 m\u0259\u015fuqun aras\u0131n\u0131 madd\u0259 &#8211; s\u0259s dal\u011falar\u0131 k\u0259smirdi. Onda e\u015fq h\u0259l\u0259 dil a\u00e7mam\u0131\u015fd\u0131. Bu zaman s\u00f6z h\u0259ms\u00f6hb\u0259t\u0259 s\u0259s deyil, i\u015f\u0131q dal\u011falar\u0131yla \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u0130nsan yer \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra da h\u0259l\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t i\u015f\u0131q dilind\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131. S\u00f6z\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 onda s\u00f6nd\u00fc ki, ruh tamamil\u0259 maddi libasa (b\u0259d\u0259n\u0259) b\u00fcr\u00fcnd\u00fc, maddi d\u00fcnyan\u0131n qanunlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131. Bu maddil\u0259\u015fm\u0259 sonunda be\u015f duy\u011fu orqan\u0131, o s\u0131radan da e\u015fitm\u0259 qabiliyy\u0259ti formala\u015fd\u0131 v\u0259 telepatik dil \u00f6z yerini nitq\u0259 verdi. Qulaq g\u00f6zd\u0259n, s\u0259s s\u00f6zd\u0259n, e\u015fitm\u0259k g\u00f6rm\u0259kd\u0259n qaba\u011fa ke\u00e7di. Ba\u015flan\u011f\u0131cda Lalo\u011flu idik &#8211; dan\u0131\u015fm\u0131r, amma anlay\u0131rd\u0131q. Bu, s\u00f6z idi. Sonra Koro\u011flu olduq &#8211; g\u00f6rm\u00fcr, amma e\u015fidirdik. Bu, s\u0259s idi. \u0130ndi Karo\u011fluyuq &#8211; e\u015fitmir, amma g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bu is\u0259 r\u0259ngdir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, Koro\u011flunu dig\u0259r igidl\u0259rd\u0259n se\u00e7ib ay\u0131ran \u0259sas \u0259lam\u0259t qeydi-adi s\u0259s\u0259 &#8211; n\u0259r\u0259y\u0259 sahib olmas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>60. Telepatik dili biz indi yuxuda g\u00f6r\u00fcr\u00fck, amma ist\u0259nil\u0259n yox, \u00e7in yuxularm\u0131zda. N\u0259d\u0259n ki \u00e7in yuxular biz\u0259 R\u0259hmandan g\u0259lir v\u0259 r\u0259hmanidir. \u00c7in yuxular \u015f\u0259killi u\u015faq kitablar\u0131 kimi piktoqrafik v\u0259 r\u0259nglidir. Bu yuxular a\u011f-qara d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259miz\u0259 ilahi qatdan d\u00fc\u015f\u0259n s\u0131z\u0131nt\u0131lard\u0131r. Bu yuxularda s\u00f6z d\u0259, r\u0259ng d\u0259 var, s\u0259s is\u0259 yoxdur. S\u0259s ortadan g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcnd\u0259n burda \u0259vv\u0259l (s\u00f6z) v\u0259 ax\u0131r (r\u0259ng) birl\u0259\u015fib, \u00e7evr\u0259 qapan\u0131b. S\u0259ssizlik bu yuxulara sirli-sehrli bir aura verir. Bu yuxular dan\u0131\u015fm\u0131r, s\u0259ssiz ekran effektil\u0259 el\u0259c\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Bu yuxularda biz ulu babam\u0131z Ad\u0259min c\u0259nn\u0259t d\u00f6n\u0259min\u0259 qay\u0131d\u0131r, haqq\u0131n camal\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, seyri-s\u00fcluk edirik. Ona g\u00f6r\u0259 bu yuxular \u00e7in \u00e7\u0131x\u0131r. Bu yuxularda Allah biz\u0259 \u00f6z \u0259sl \u00fcz\u00fcn\u00fc r\u0259mzl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6st\u0259rir. \u00c7\u00fcnki Allah h\u0259qiq\u0259tdir v\u0259 onun \u00fcz\u00fcnd\u0259 yalan ola bilm\u0259z. Yalan insan\u0131n uydurmas\u0131d\u0131r. Yalan insan\u0131n &#8220;yoxdan var el\u0259diyi&#8221; yegan\u0259 h\u0259qiq\u0259tdir. \u0130nsan\u0131n yoxdan var el\u0259m\u0259si yaland\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259:http:\/\/edebiyyatqazeti.az\/news\/edebi-tenqid\/7138-ses-qarabag-haqqinda-esse?fbclid=IwAR0tnbk-nrc3MmB3KRtWKN5fGGCKPVQxbuMMLCWzJnPcFyEzPaZ0iQWxdK4<\/p>\n<\/div>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"16443\">Yaz\u0131ya 695 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015e\u0259hidl\u0259rimizin ruhuna \u00a0\u018fvv\u0259li\u00a0http:\/\/kultur.az\/wp-admin\/post.php?post=16439&amp;action=edit \u0130kinci hiss\u0259 &nbsp; 30. Mill\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son h\u0259d\u0259fi m\u0259n\u0259vi-estetik duy\u011fular\u0131 g\u0259li\u015fdirm\u0259kdir. N\u0259d\u0259n ki o \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 t\u0259sbit edir (Nizami C\u0259f\u0259rov, &#8220;F\u00fczulid\u0259n Vaqif\u0259 q\u0259d\u0259r&#8221;). Yerd\u0259 qalan dig\u0259r sah\u0259l\u0259r m\u0259d\u0259ni g\u0259li\u015fm\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ilkin \u015f\u0259rtl\u0259ri haz\u0131rlay\u0131r. 31. M\u0259d\u0259niyy\u0259t be\u015fiyi olan Qaraba\u011f\u0131 itirm\u0259k \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259kdir, \u00e7\u00fcnki bu zaman yeri g\u00f6y\u0259 ba\u011flayan dayaq n\u00f6qt\u0259si itirilir. Y\u00fczill\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16443"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16443"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16454,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16443\/revisions\/16454"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}