{"id":16785,"date":"2021-07-27T14:58:13","date_gmt":"2021-07-27T09:58:13","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=16785"},"modified":"2021-07-27T14:58:13","modified_gmt":"2021-07-27T09:58:13","slug":"kitabi-%c9%99qd%c9%99s-b%c9%99hai-dinin-muq%c9%99dd%c9%99s-kitabi-vahid-dunya-sivilizasiyasinin-nizamnam%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=16785","title":{"rendered":"\u201cK\u0130TAB\u0130-\u018fQD\u018fS\u201d B\u018fHA\u0130 D\u0130N\u0130N M\u00dcQ\u018fDD\u018fS K\u0130TABI, VAH\u0130D D\u00dcNYA S\u0130V\u0130L\u0130ZAS\u0130YASININ N\u0130ZAMNAM\u018fS\u0130"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/azer.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-16786 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/azer-300x180.jpg\" alt=\"azer\" width=\"300\" height=\"180\" \/><\/a>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259 iclas\u0131nda A\u011fa Musa Na\u011f\u0131yev, dostu H.Z.Ta\u011f\u0131yevl\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0 ifad\u0259 verm\u0259li olur. Andi\u00e7m\u0259 an\u0131nda Musa Na\u011f\u0131yev B\u0259hai Dinin M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab\u0131 \u201cKitabi-\u018fqd\u0259s\u0259\u201d and i\u00e7\u0259c\u0259yini bildirir. Zala Kitabi-\u018fqd\u0259s g\u0259tirilir, M.Na\u011f\u0131yev kitab\u0131 ehtiramla g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, \u00f6p\u00fcb g\u00f6zl\u0259rin\u0259 toxundurur. Sonra \u0259lini Kitabi-\u018fqd\u0259sin \u00fcst\u00fcn\u0259 qoyub, ham\u0131n\u0131n e\u015fid\u0259 bil\u0259c\u0259yi s\u0259sl\u0259 deyir: And i\u00e7ir\u0259m.<\/p>\n<p>B\u0259hai Dininin banisi B\u0259haullah\u0131n Yaz\u0131lar\u0131 aras\u0131nda \u201cKitabi-\u018fqd\u0259s\u201d m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. B\u0259hai t\u0259limin\u0259 g\u00f6r\u0259 Kitabi-\u018fqd\u0259s M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitablar (Bhaqavat-Qita, Avesta, T\u00f6vr\u0259t, \u0130ncil, Qurani-K\u0259rim, Bayan) silsil\u0259sind\u0259 Allah\u0131n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi n\u00f6vb\u0259ti kitabd\u0131r. O, \u0259r\u0259b dilind\u0259 B\u0259haullah\u0131n s\u00fcrg\u00fcn yeri &#8211; \u018fkk\u0259-Hayfa m\u0259kan\u0131nda (indiki \u0130srail \u0259razisi) nazil olub. \u018flyazma \u015f\u0259kilind\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0259r\u0259bdilli b\u0259hail\u0259r aras\u0131nda yay\u0131l\u0131b v\u0259 1890-1891-ci ild\u0259 Hindistanda n\u0259\u015fr olunub.<\/p>\n<p>1953-c\u00fc ild\u0259 B\u0259hai Dinin M\u00fchafizi \u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndi onun ingilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 ba\u015flay\u0131r, lakin 1957-ci ild\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q qal\u0131r. 1986-c\u0131 ild\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya \u018fdal\u0259t Evinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u0259r\u0259b v\u0259 inigilis dilinin tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t komissiya Kitabi-\u018fqd\u0259sin t\u0259rc\u00fcm\u0259sini 1992-ci ild\u0259 d\u00fcnyaya t\u0259qdim edirl\u0259r. Haz\u0131rda kitab\u0131n d\u00fcnya dill\u0259rin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si h\u0259min ingilis dili versiyas\u0131 \u0259sas\u0131nda apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Kitabi-\u018fqd\u0259sin \u0130ngilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 istifad\u0259 olunan dil \u00fcslubunun se\u00e7ilm\u0259sinin maraql\u0131 tarix\u00e7\u0259si var. B\u0259haullah b\u0259zi L\u00f6hv v\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Yaz\u0131lar\u0131nda \u0259r\u0259b dilind\u0259n istifad\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirdi. \u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndi kitab\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 ba\u015flayanda orjinal m\u0259tnd\u0259 olan sitayi\u015f ruhunu saxlamaq \u00a0problemi il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131. \u018fr\u0259b v\u0259 ingilis dill\u0259ri z\u0259ngin s\u00f6z ehtiyat\u0131na sahib olsalar da, qurulu\u015flar\u0131na g\u00f6r\u0259 bir-birl\u0259rind\u0259n \u00e7ox f\u0259rqlidirl\u0259r. \u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndinin n\u0259z\u0259rinc\u0259 XVII \u0259sr \u0130ncil t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rinin \u00fcslubu B\u0259haullah\u0131n \u0259r\u0259b dilinin \u00fclvi \u00fcslubuna daha uy\u011fun g\u0259lirdi v\u0259 eyni zamanda ingilisdilli oxucu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atan idi.<\/p>\n<p>Kitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 ifad\u0259l\u0259r m\u00fcc\u0259rr\u0259dliyi il\u0259 se\u00e7ilir. Bu \u00fcslubun \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259ti ifad\u0259l\u0259ri \u0259trafl\u0131 izah etm\u0259m\u0259sidir. Bu, dini v\u0259 \u0259d\u0259bi t\u0259cr\u00fcb\u0259si \u0259r\u0259bdilli oxucunun t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n \u00a0f\u0259rqli olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r yarad\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bu c\u00fcr hiss\u0259l\u0259rin ingilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259r\u0259b dilind\u0259ki kontekstd\u0259n ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7\u0131xan ifad\u0259l\u0259r daxil edilmi\u015fdir. M\u0259tn h\u0259cmc\u0259 b\u00f6y\u00fcs\u0259 d\u0259 anla\u015f\u0131ql\u0131 forma alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Kitabi-\u018fqd\u0259sin m\u0259tni189 abzasa ayr\u0131lm\u0131\u015f bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz beytd\u0259n ibar\u0259tdir.\u00a0 Kitab q\u0131sa t\u0259liml\u0259r v\u0259 ya prinsipl\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fks\u0259riyy\u0259ti yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 c\u00fcml\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. \u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndinin t\u0259klifi il\u0259 Kitabi-\u018fqd\u0259sin ingilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si &#8220;<em>\u0259trafl\u0131 \u015f\u0259rhl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmal\u0131<\/em>&#8221; idi. Kitab\u0131n sonunda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u201cQeydl\u0259r\u201d haz\u0131rlanark\u0259n \u0259lav\u0259 m\u0259lumat t\u0259l\u0259b ed\u0259n oxucu \u00fc\u00e7\u00fcn anla\u015f\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259c\u0259k m\u0259qamlara x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilmi\u015fdir. B\u0259hai dinind\u0259 pe\u015f\u0259kar ruhanilik olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Kitabi-\u018fqd\u0259s f\u0259rdi oxucuya \u00fcnlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndi bildirir ki, Kitabi-\u018fqd\u0259s \u201c<em>b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 yenid\u0259n qurmaq<\/em>\u201d iddias\u0131d\u0131r v\u0259 O, \u201c<em>g\u0259l\u0259c\u0259k vahid D\u00fcnya Sivilizasiyas\u0131n\u0131n Nizamnam\u0259sidir<\/em>\u201d. B\u0259hail\u0259r onu m\u0259qam\u0131na g\u00f6r\u0259 b\u0259hai t\u0259liml\u0259rinin \u201cAna Kitab\u0131\u201d adland\u0131r\u0131rlar. Kitabi-\u018fqd\u0259sin h\u00f6kml\u0259ri birba\u015fa ke\u00e7mi\u015f dinl\u0259rin qoydu\u011fu t\u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 \u0259saslan\u0131r. B\u0259haullah\u0131n dediyi kimi &#8220;<em>bu, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 \u0259z\u0259li, g\u0259l\u0259c\u0259k \u0259b\u0259di olan Allah\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259z Dinidir<\/em>&#8220;. Bununla da Kitabi-\u018fqdas ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki b\u00f6y\u00fck dinl\u0259rin h\u0259qiq\u0259tini t\u0259sdiql\u0259yir v\u0259 \u0130lahi El\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n elan edilmi\u015f bu \u0259b\u0259di h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri t\u0259krarlay\u0131r: Allah\u0131n birliyi, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 sevgi, d\u00fcny\u0259vi h\u0259yat\u0131n m\u0259n\u0259vi m\u0259nas\u0131. Bununla bel\u0259, Kitabi-\u018fqd\u0259s ke\u00e7mi\u015f dinl\u0259rin ideyalar\u0131n\u0131 yeni anlay\u0131\u015f s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131r, ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc sosial qanunlar is\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti Vahid D\u00fcnya Sivilizasiyas\u0131na y\u00f6n\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. Eyni zamanda, o, B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin birl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 insan c\u0259miyy\u0259tinin yenid\u0259n qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ng\u0259l\u0259 \u00e7evrilmi\u015f ke\u00e7mi\u015f dinl\u0259rin qanunlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv edir.<\/p>\n<p>B\u0259haullah bildirir ki, Kitabi-\u018fqd\u0259sin qanunlar\u0131na \u201c<em>n\u0259zak\u0259t v\u0259 m\u00fcdriklikl\u0259<\/em>\u201d \u0259m\u0259l olunmal\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n t\u0259tbiqi \u201c<em>narahatl\u0131q v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259<\/em>\u201d m\u0259nb\u0259yi olmamal\u0131d\u0131r. O, qanunlar\u0131n t\u0259drici t\u0259tbiqi m\u0259s\u0259l\u0259sini \u00dcmumd\u00fcnya \u018fdal\u0259t Evinin ixtiyar\u0131na vermi\u015fdir. B\u0259zi\u00a0 qanunlar hal-haz\u0131rda yaln\u0131z \u0130ran b\u0259hail\u0259rin\u0259 t\u0259tbiq olunur (m\u0259s\u0259l\u0259n, ni\u015fanl\u0131 qalma m\u00fcdd\u0259tinin m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 qanunu), lakin d\u00fcnyan\u0131n qalan \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 b\u0259hail\u0259r ist\u0259s\u0259l\u0259r qanunlar\u0131 \u00f6z h\u0259yatlar\u0131nda t\u0259tbiq ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. H\u00fcququllah (Allah\u0131n h\u00fcququ)- ilin sonunda t\u0259miz g\u0259lirin 19%-ni Dinin Ali inzibati v\u0259 Ruhani t\u0259sisat\u0131na (\u00dcmumd\u00fcnya \u018fdal\u0259t Evin\u0259) iyan\u0259 edilm\u0259si Qanunu 1995-ci il\u0259 kimi yaln\u0131z \u0130ranl\u0131 b\u0259hail\u0259r\u0259 \u015famil edilirdi. H\u0259min ild\u0259n etibar\u0259n bu qanun d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndi bildirir ki, Kitabi-\u018fqd\u0259sin qanunlar\u0131 b\u0259hail\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259nin qanunlar\u0131na zidd oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259, bu qanunlar\u0131n t\u0259tbiqi dayand\u0131r\u0131lmal\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin qanunlar\u0131 t\u0259tbiq edilm\u0259lidir. O, 1935-ci ild\u0259 AB\u015e v\u0259 Kanada b\u0259hail\u0259rin\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 bir m\u0259ktubunda yaz\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201cB\u0259haullah\u0131n Kitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 nazil etdiyi qanunlar t\u0259tbiq oluna bil\u0259rs\u0259 v\u0259 birba\u015fa bu \u00f6lk\u0259nin m\u00fclki qanunlar\u0131na zidd deyils\u0259, ist\u0259r \u015e\u0259rqd\u0259 olsun, ya da Q\u0259rbd\u0259 h\u0259r m\u00f6min v\u0259 h\u0259r B\u0259hai qurumu \u00fc\u00e7\u00fcn tamamil\u0259 m\u0259cburidir. B\u0259zi qanunlar m\u00f6minl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bu g\u00fcn h\u0259yat\u0131 vacib kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir. Dig\u0259rl\u0259ri, indi h\u00f6km s\u00fcr\u0259n xaosu \u0259v\u0259z ed\u0259c\u0259k bir c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn verilmi\u015fdir\u201d. <\/em><\/p>\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixd\u0259 analoqu olmayan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259m qoyub. D\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 insanlar irqi, milli v\u0259 dinind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, bu g\u00fcn \u00f6zl\u0259rini \u00fcmumi v\u0259t\u0259n &#8211; Yer k\u00fcr\u0259sinin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 kimi d\u0259rk etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar. B\u0259haullah\u0131n s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 des\u0259k, &#8220;<em>insan irqinin birliyi m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r rifah\u0131, dincliyi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u0259l\u00e7atmazd\u0131r<\/em>&#8220;. Kitabi-\u018fqd\u0259sin qanunlar\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 ya\u015fayan xalqlar\u0131 yeni davran\u0131\u015f s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rma\u011fa, insan c\u0259miyy\u0259tin\u0259 dinclik g\u0259tirm\u0259y\u0259 xidm\u0259t edir. Bu qanunlar\u0131n f\u0259rqli bir x\u00fcsusiyy\u0259ti onlar\u0131n q\u0131sal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Onlar g\u0259l\u0259c\u0259k \u0259srl\u0259rd\u0259, Vahid d\u00fcnya Sivilizasiyas\u0131nda meydana \u00e7\u0131xacaq bir s\u0131ra qanunlar\u0131n n\u00fcv\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259k. Qanunvericiliyin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 \u00dcmumd\u00fcnya \u018fdal\u0259t Evin\u0259 h\u0259val\u0259 edilmi\u015fdir. L\u00f6vhl\u0259rin birind\u0259 \u018fbd\u00fcl-B\u0259ha bu qaydan\u0131 bel\u0259 izah edir:<\/p>\n<p><em>\u201cAllah Qanununun \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u0259n vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r Kitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 qeyd edilib, k\u00f6m\u0259k\u00e7i qanunlar is\u0259 \u018fdal\u0259t Evinin ixtiyar\u0131na verilir&#8230;<\/em><em>\u201d<\/em><\/p>\n<p>\u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndinin ad\u0131ndan 1935-ci ild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bir m\u0259ktubda deyilir:<\/p>\n<p><em>\u201cKitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 toxunulmayan b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00dcmumd\u00fcnya \u018fdal\u0259t Evinin f\u0259rmanlar\u0131nda \u00f6z h\u0259llini tapacaqd\u0131r. Bu qurumun \u0259lav\u0259 etm\u0259k h\u00fcququ vard\u0131r, lakin he\u00e7 bir halda B\u0259haullah t\u0259r\u0259find\u0259n formalla\u015fd\u0131r\u0131lanlar\u0131 l\u0259\u011fv etmir v\u0259 ya \u0259n ki\u00e7ik bir d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259yi\u015fdirmir\u201d<\/em><\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, \u00dcmumd\u00fcnya \u018fdal\u0259t Evin\u0259, \u015f\u0259rait d\u0259yi\u015fdikc\u0259 \u00f6z qanunlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259k v\u0259 ya l\u0259\u011fv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259lahiyy\u0259t verils\u0259 d\u0259, Kitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n qanunlardan he\u00e7 birini l\u0259\u011fv ed\u0259 v\u0259 ya d\u00fcz\u0259ld\u0259 bilm\u0259z. Kitabi -\u018fqd\u0259sin b\u0259zi qanunlar\u0131\u00a0 uy\u011fun c\u0259miyy\u0259t (Vahid d\u00fcnya Sivilizasiyas\u0131) ortaya \u00e7\u0131xd\u0131qca,\u00a0 t\u0259dric\u0259n t\u0259tbiq edildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, B\u0259haullah B\u0259hai qanunlar\u0131n\u0131n ard\u0131c\u0131l t\u0259tbiq edilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015fdu. B\u0259haullah yaz\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201cH\u0259qiq\u0259t\u0259n, Allah\u0131n qanunlar\u0131 okeana v\u0259 insan \u00f6vladlar\u0131 bal\u0131\u011fa b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Ancaq bu qanunlara riay\u0259t ed\u0259rk\u0259n h\u0259ssasl\u0131q v\u0259 m\u00fcdriklik g\u00f6st\u0259rm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnki insanlar\u0131n \u00e7oxu z\u0259ifdir v\u0259 Allah\u0131n plan\u0131ndan uzaqd\u0131r, h\u0259r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 h\u0259ssasl\u0131q v\u0259 m\u00fcdriklik g\u00f6st\u0259rm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, i\u011fti\u015fa\u015fa v\u0259 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k v\u0259 ya s\u0259hl\u0259nkarlar aras\u0131nda k\u00fcsk\u00fcnl\u00fcy\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k bir \u015fey olmas\u0131n&#8230;B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t sevgi v\u0259 tolerantl\u0131q ruhunda h\u0259qiqi d\u0259rk okean\u0131na y\u00f6n\u0259ldilm\u0259lidir. Kitabi-\u018fqd\u0259s \u00f6z\u00fc \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 Allah\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259t b\u0259x\u015f etm\u0259sinin a\u00e7\u0131q ifad\u0259sidir\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Kitabi-\u018fqdas il\u0259 \u0259vv\u0259lki Dinl\u0259rin M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitablar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u00fczvi \u0259laq\u0259 m\u00f6vcuddur. O, x\u00fcsusil\u0259 Bab t\u0259r\u0259find\u0259n nazil edil\u0259n Bayana yax\u0131nd\u0131r. Bu, \u015e\u00f6vqi \u018ff\u0259ndinin ad\u0131ndan yaz\u0131lan m\u0259ktubda ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r:<\/p>\n<p><em>Bab\u0131n Dinini B\u0259haullah\u0131n Dinind\u0259n ay\u0131rmaq olmaz. Bayan Kitab\u0131n\u0131n m\u00fcdd\u0259alar\u0131 onlar\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n Kitabi\u2013\u018fqd\u0259sin qanunlar\u0131 il\u0259 l\u0259\u011fv olunsa da, Bab \u00d6z\u00fcn\u00fc B\u0259haullah\u0131n M\u00fcjd\u0259\u00e7isi hesab etdiyind\u0259n, biz Onun \u018fhdini B\u0259haullah \u018fhdi il\u0259 bir oldu\u011funu q\u0259bul etm\u0259liyik, birincisi (Bab\u0131n \u018fhdi), ikincisin\u0259 (B\u0259haullah \u018fhdin\u0259) giri\u015fdir<\/em>.<\/p>\n<p>Bab, \u00d6z qanunlar\u0131n\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti oldu\u011funu v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k \u0130lahi Z\u00fchur (B\u0259haullah) t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 oldu\u011funa diqq\u0259t \u00e7\u0259kirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Kitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 Bayan qanunlar\u0131n\u0131n bir qismi t\u0259sdiql\u0259nir, dig\u0259rl\u0259ri d\u0259yi\u015fdirilir v\u0259 bir \u00e7oxu l\u0259\u011fv olunur.<\/p>\n<p>Kitabi-\u018fqd\u0259s, t\u0259kc\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k D\u00fcnya Nizam\u0131n\u0131n \u0259sas qanunlar\u0131n\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ir\u0259li s\u00fcrm\u00fcr, Dinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min ed\u0259 bil\u0259c\u0259k z\u0259ruri t\u0259sisatlar\u0131 yarad\u0131r, s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir, maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rini g\u00f6st\u0259rir v\u0259 \u00fczvl\u0259rini <em>Allahdan \u0130caz\u0259li<\/em>, <em>M\u0259rh\u0259m\u0259tli Olan\u0131n \u018fdal\u0259t adamlar\u0131<\/em> adland\u0131r\u0131r; \u018fbd\u00fcl-B\u0259haya M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitablar\u0131 \u015f\u0259rh etm\u0259k h\u00fcququ verir; M\u00fchafizlik institutunu yarad\u0131r; yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn h\u00f6kmdarlar\u0131na &#8220;<em>\u018fn B\u00f6y\u00fck Qanunun<\/em>&#8221; elan olundu\u011funu bildirir; d\u00fcnyan\u0131n dini liderl\u0259rini Allah\u0131n Kitab\u0131n\u0131 ad\u0259t etdikl\u0259ri meyarlarla qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, Kitab\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn insanlar aras\u0131nda qurulan <em>M\u0259sum T\u0259r\u0259zi<\/em> oldu\u011funu iddia edir; \u0130lahi Z\u00fcrurlar\u0131n (Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin) <em>\u018fn B\u00f6y\u00fck M\u0259sumsuzlu\u011fu<\/em> doktrinas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr; \u00a0\u0259n az\u0131\u00a0 min il ke\u00e7m\u0259mi\u015f yeni \u0130lahi Z\u00fchurun g\u0259lm\u0259sini inkar edir.\u00dcst\u0259lik, B\u0259haullah bu Kitab\u0131n \u0259sas m\u0259zmununu t\u0259\u015fkil ed\u0259n qanun v\u0259 qaydalar\u0131 &#8220;<em>b\u00fct\u00fcn yarad\u0131l\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat n\u0259f\u0259si<\/em>&#8220;, &#8220;<em>\u0259n g\u00fccl\u00fc dayaq<\/em>&#8220;, &#8220;<em>A\u011fac\u0131n\u0131n<\/em> <em>meyv\u0259l\u0259ri<\/em>&#8220;, &#8220;<em>sevgi dolu t\u0259minat\u0131n\u0131n<\/em> <em>\u00e7\u0131raqlar\u0131<\/em>&#8220;, &#8220;<em>varl\u0131qlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259rh\u0259m\u0259tinin a\u00e7arlar\u0131<\/em>\u201d, &#8220;<em>d\u00fcnyadak\u0131 nizam\u0131 v\u0259 xalqlar\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u00fcst\u00fcn vasit\u0259\u201d<\/em> adland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Qanunlar\u0131n \u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, onlar \u00fc\u00e7 sah\u0259ni \u0259hat\u0259 edir: insan\u0131n Allaha m\u00fcnasib\u0259ti; b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin rifah\u0131 il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259li h\u0259yat\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259r\u0259fl\u0259ri; insanlar aras\u0131nda, eyni zamanda insanla c\u0259miyy\u0259t aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r. Kitabi-\u018fqd\u0259s h\u0259m\u00e7inin namazlar\u0131 t\u0259qdim edir; orucun vaxt\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fcdd\u0259tini t\u0259yin edir; camaat namaz\u0131n\u0131 qada\u011fan edir; Qibl\u0259ni t\u0259yin edir; H\u00fcququllah\u0131 (Allah haqq\u0131) t\u0259sis edir; miras qanununu formala\u015fdirir; M\u0259\u015frik\u00fcl-\u018fzkar (B\u0259hai m\u0259b\u0259di) t\u0259sisat\u0131n\u0131, On doqquz g\u00fcn ziyaf\u0259tni, b\u0259hai bayramlar\u0131n\u0131 v\u0259 \u018fyyam\u0131-Ha g\u00fcnl\u0259rini t\u0259yin edir; ruhanilik institutunu l\u0259\u011fv edir; k\u00f6l\u0259liyi, zahidliyi, dil\u0259n\u00e7iliyi, rahibliyi,\u00a0 minb\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi v\u0259 \u0259l \u00f6pm\u0259yi qada\u011fan edir; t\u0259knigahl\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259yin edir; heyvanlara qar\u015f\u0131 amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131, t\u00fcfeyliliyi v\u0259 t\u0259nb\u0259lliyi, qeyb\u0259t v\u0259 b\u00f6htan\u0131, bo\u015fanman\u0131 q\u0131nay\u0131r; qumar\u0131, tiry\u0259k, \u015f\u0259rab v\u0259 dig\u0259r s\u0259rxo\u015fedici i\u00e7kil\u0259rin istifad\u0259sini qada\u011fan edir; q\u0259tl, q\u0259sd\u0259n od vurma, zina v\u0259 o\u011furluq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259za t\u0259yin edir; evliliyin vacibliyini vur\u011fulay\u0131r v\u0259 onun vacib \u015f\u0259rtl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir; elm, s\u0259n\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tl\u0259\u00a0 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011f\u0131 Allaha ibad\u0259t d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131r; u\u015faqlar\u0131n t\u0259hsili \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259sait toplama\u011f\u0131n vacib oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131r; v\u0259siyy\u0259tnam\u0259 t\u0259rtib etm\u0259yi ham\u0131ya z\u0259ruri say\u0131r; h\u0259r k\u0259s\u0259 \u00f6z h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin\u0259 tam ita\u0259t etm\u0259k v\u0259zif\u0259sini qoyur.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, Kitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 b\u0259hail\u0259r\u0259 b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rd\u0259n olan insanlarla mehriban, s\u0259mimi v\u0259 b\u0259rab\u0259r m\u00fcnasib\u0259t qurma\u011fa t\u0259\u015fviq edir; onlar\u0131 fanatizm, i\u011fti\u015fa\u015f, m\u00fcbahis\u0259 v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kindirir; onlar\u0131 q\u00fcsursuz safl\u0131\u011fa, d\u00fcr\u00fcstl\u00fcy\u0259, iff\u0259t\u0259, etibarl\u0131l\u0131\u011fa, qonaqp\u0259rv\u0259rliy\u0259, s\u0259daq\u0259t\u0259, n\u0259zak\u0259t\u0259, tolerantl\u0131\u011fa, \u0259dal\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r; onlara &#8220;<em>bir \u0259lin barmaqlar\u0131 kimi v\u0259 t\u0259k bir b\u0259d\u0259nin \u00fczvl\u0259ri kim<\/em>i&#8221; olmalar\u0131n\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Kitabi-\u018fqd\u0259sd\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na v\u0259 mill\u0259tl\u0259r\u0259 \u00fcnvanlanm\u0131\u015f mesaj v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r d\u0259 \u00f6z yerini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bunlar a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lardan ibar\u0259tdir: Amerika qit\u0259sinin respublika ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na \u0259dal\u0259t u\u011frunda aya\u011fa qalxmaq \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f; \u00fcmumd\u00fcnya yaz\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq dilin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fcnya ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na t\u00f6vsiy\u0259; III Napoleonun qalibi I Vilhelm\u0259 etdiyi x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlar; Avstriya \u0130mparatoru Frans \u0130osifi q\u0131namas\u0131; &#8220;<em>Reyn sahill\u0259rin\u0259<\/em>&#8220;n\u0259 (Almaniyaya) m\u00fcraci\u0259tind\u0259 &#8220;<em>Berlin f\u0259ryad\u0131<\/em>&#8220;n\u0131n (iki d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Almaniyan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259tin\u0259 i\u015far\u0259) qeyd edilm\u0259si; \u0130stanbulda ucald\u0131lm\u0131\u015f &#8220;<em>istibdad taxt\u0131n\u0131<\/em>&#8221; q\u0131namas\u0131 v\u0259 &#8220;<em>xarici \u0259z\u0259m\u0259tini<\/em>&#8221; itirm\u0259si v\u0259 sakinl\u0259rinin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259c\u0259k \u00e7\u0259tinlikl\u0259r haqq\u0131nda pey\u011f\u0259mb\u0259rliyi; do\u011fma \u015f\u0259h\u0259ri Tehrana m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k, Allah\u0131n onu &#8220;<em>b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn sevinc m\u0259nb\u0259yi<\/em>&#8221; se\u00e7diyini s\u00f6yl\u0259m\u0259si.<\/p>\n<p>Kitabii-\u018fqd\u0259sd\u0259 \u201c<em>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin kamillik d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259m qoymas\u0131<\/em>\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259lam\u0259tl\u0259rin g\u00f6st\u0259rilm\u0259si maraql\u0131 m\u0259qamlardan biridir. Kitabda B\u0259\u015f\u0259ri Kamiliyin birinci \u0259lam\u0259t kimi yeni elm sah\u0259sinin &#8211; \u201c\u0130lahi F\u0259ls\u0259f\u0259 Elminin\u201d ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. Bu elmin \u0259n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimy\u0259vi elementl\u0259rin \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 (transmutasiya) prinsipc\u0259 yeni bir yana\u015fman\u0131n k\u0259\u015ffi olacaq. Bu, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00f6vcud bilikl\u0259rin k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 v\u0259 insan c\u0259miyy\u0259tinin a\u011flas\u0131\u011fmaz s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq. \u0130kinci \u0259lam\u0259t kimi, yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn sakinl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u201c<em>t\u0259k bir dilin v\u0259 ortaq \u0259lifban\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si<\/em> &#8221; g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p>\u201c<em>D\u00fcnyan\u0131n qanunverici orqanlar\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri! D\u00fcnyadak\u0131 h\u0259r k\u0259sin istifad\u0259 etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259k bir dil se\u00e7in v\u0259 eyni zamanda ortaq bir yaz\u0131 q\u0259bul edin. Allah siz\u0259 n\u0259yin faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 &#8230; h\u0259qiq\u0259t\u0259n siz\u0259 izah edir. O, h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u0259n S\u0259xav\u0259tli, H\u0259r \u015feyi bil\u0259ndir. Bu birlik i\u015fin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k, harmoniya qurmaq v\u0259 sivilizasiyan\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck vasit\u0259 olacaq. Ka\u015f ki, bunu bil\u0259ydiniz<\/em>!\u201d (Kitabii-\u018fqd\u0259s, 189)<\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin kamiliyinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259lam\u0259ti kimi, he\u00e7 kimin hakimiyy\u0259t y\u00fck\u00fcn\u00fc t\u0259kba\u015f\u0131na \u00e7iynin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 raz\u0131 olmamas\u0131 (c\u0259miyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 kollegial \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259y\u0259 ke\u00e7ilm\u0259si) olacaq v\u0259 d\u00fcnyada hakimiyy\u0259t y\u00fck\u00fcn\u00fc da\u015f\u0131yacaq he\u00e7 kim qalmayacaq: \u201c<em>bel\u0259 bir g\u00fcn m\u00fcdr\u00fckl\u00fcy\u00fcn insanlar aras\u0131nda parlayaca\u011f\u0131 g\u00fcn olacaq<\/em>\u201d.<\/p>\n<p><strong>A<\/strong><strong>z\u0259r C\u0259f\u0259rov<\/strong><\/p>\n<p>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin dosenti, f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/p>\n<p>B\u0259hai dini icmas\u0131n\u0131n ictimai \u018flaq\u0259l\u0259r ofisinin koordinatoru<\/p>\n<p><a href=\"mailto:a.jafarov9@gmail.com\">a.jafarov9@gmail.com<\/a><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"16785\">Yaz\u0131ya 378 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259 iclas\u0131nda A\u011fa Musa Na\u011f\u0131yev, dostu H.Z.Ta\u011f\u0131yevl\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0 ifad\u0259 verm\u0259li olur. Andi\u00e7m\u0259 an\u0131nda Musa Na\u011f\u0131yev B\u0259hai Dinin M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab\u0131 \u201cKitabi-\u018fqd\u0259s\u0259\u201d and i\u00e7\u0259c\u0259yini bildirir. Zala Kitabi-\u018fqd\u0259s g\u0259tirilir, M.Na\u011f\u0131yev kitab\u0131 ehtiramla g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, \u00f6p\u00fcb g\u00f6zl\u0259rin\u0259 toxundurur. Sonra \u0259lini Kitabi-\u018fqd\u0259sin \u00fcst\u00fcn\u0259 qoyub, ham\u0131n\u0131n e\u015fid\u0259 bil\u0259c\u0259yi s\u0259sl\u0259 deyir: And i\u00e7ir\u0259m. B\u0259hai Dininin banisi B\u0259haullah\u0131n Yaz\u0131lar\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,16,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16785"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16785"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16787,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16785\/revisions\/16787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}