{"id":17271,"date":"2021-11-10T17:35:09","date_gmt":"2021-11-10T13:35:09","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=17271"},"modified":"2021-11-10T17:35:09","modified_gmt":"2021-11-10T13:35:09","slug":"akif-abbasovun-fateh-sultan-m%c9%99hm%c9%99t-romani-haqqinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=17271","title":{"rendered":"Akif Abbasovun \u201cFateh Sultan M\u0259hm\u0259t\u201d roman\u0131 haqq\u0131nda"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/FATEH-SULTAN-M\u018fHM\u018fT.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-17272 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/FATEH-SULTAN-M\u018fHM\u018fT-300x199.jpg\" alt=\"FATEH SULTAN M\u018fHM\u018fT\" width=\"300\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/FATEH-SULTAN-M\u018fHM\u018fT-300x199.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/FATEH-SULTAN-M\u018fHM\u018fT.jpg 960w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\u00d6nc\u0259 qeyd edim ki, \u0259s\u0259r oxucuya bitkin bir tarixi s\u0259n\u0259dli filmin m\u0259tnini xat\u0131rlad\u0131r. Tarixi hadis\u0259l\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xs ad\u0131ndan birba\u015fa n\u0259qli il\u0259 realist \u00fcslubda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cFateh Sultan M\u0259hm\u0259t\u201d roman\u0131 Akif Abbasovun \u201cSultan II Murad\u201d roman\u0131n\u0131n davam\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llif kitab\u0131n ilk s\u0259hif\u0259sind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 q\u0131sa m\u0259lumat verir v\u0259 \u0259s\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 bir daha M\u0259hm\u0259tin atas\u0131 Sultan II Murad v\u0259 anas\u0131 X\u0259dic\u0259 Alim\u0259 H\u00fcma xatunun hans\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda evl\u0259nm\u0259sini oxucuya xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p>Roman II M\u0259hm\u0259tin d\u00fcnyaya g\u0259li\u015fi il\u0259 ba\u015flay\u0131r, onun day\u0259si, m\u0259dr\u0259s\u0259 h\u0259yat\u0131, m\u00fc\u0259lliml\u0259ri v\u0259 qarda\u015flar\u0131n\u0131n g\u0259nc ya\u015fda \u00f6lm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 taxt-tac\u0131n varisliyin\u0259 namiz\u0259d olmas\u0131 il\u0259 davam edir.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin davam\u0131nda \u0130stanbulun \u0259sl fatehi say\u0131lan, \u00e7\u00f6ll\u0259rin sufisi ad\u0131n\u0131 alan A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin haqq\u0131nda da geni\u015f m\u0259lumat al\u0131r\u0131q. \u00d6yr\u0259nirik ki, q\u0259lbinin v\u0259 ruhunun pakl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259l\u0259 g\u0259ncliyind\u0259n bu adla \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin do\u011fma v\u0259t\u0259ni G\u00f6yn\u00fckd\u0259n ayr\u0131laraq, ali elm almaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259lliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fck alimi, \u00f6vliyas\u0131 say\u0131lan Hac\u0131 Bayram V\u0259linin d\u0259rgah\u0131na g\u00f6nd\u0259rilir. Hac\u0131 Bayram V\u0259li Osmanl\u0131 Sultan\u0131 II Murad\u0131n v\u0259zirlik t\u0259klifl\u0259rind\u0259n imtina etmi\u015f, sufilik yolunu tutaraq, k\u00f6n\u00fcl s\u0259lt\u0259n\u0259tini zin\u0259tl\u0259ndirm\u0259yi se\u00e7mi\u015fdi.<\/p>\n<p>A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin bazar meydan\u0131nda Hac\u0131 Bayram V\u0259lini ian\u0259 toplayark\u0259n g\u00f6r\u00fcr v\u0259 bunu \u015feyx\u0259 yara\u015fd\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn oradan uzaqla\u015f\u0131r. Onunla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259d\u0259n yan\u0131ndan uzaqla\u015f\u0131b ged\u0259n \u015e\u0259ms\u0259ddinin ard\u0131ndan \u00f6z\u00fcn\u00fc pis hiss ed\u0259n Hac\u0131 Bayram V\u0259li m\u00fcridl\u0259rin\u0259 uzaqla\u015fan adam\u0131n A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin oldu\u011funu deyir. M\u00fcridl\u0259ri soru\u015fur ki, \u201cSiz tan\u0131\u015fs\u0131n\u0131z?\u201d \u015eeyx deyir \u201cYox, kim oldu\u011funu, hans\u0131 \u0259m\u0259lin sahibi oldu\u011funu bilmir\u0259m, lakin onun ad\u0131n\u0131 uca Tanr\u0131 m\u0259n\u0259 dikt\u0259 edib. \u00c7\u0131x\u0131b getm\u0259yin\u0259 baxmay\u0131n, o, g\u0259l\u0259c\u0259k! Onun boynuna m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir z\u0259ncir ke\u00e7irilib. Ondan yaxa qurtara bilm\u0259z!\u201d<\/p>\n<p>Bununla realist roman\u0131n sufizm qat\u0131 \u00f6z u\u011furlu inti\u015far\u0131n\u0131 tap\u0131r v\u0259 m\u0259lum oldu\u011fu kimi, qat \u0130stanbulun f\u0259thind\u0259 \u00e7ox \u00f6n\u0259mli rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Hac\u0131 Bayram V\u0259liy\u0259 agah idi ki, Osmanl\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259li\u015fi, \u0130stanbulun f\u0259thi A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddinl\u0259 ba\u011fl\u0131 olacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, onun geri d\u00f6n\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131r v\u0259 bunu s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yir&#8230; N\u0259hay\u0259t, g\u00f6zl\u0259diyi qonaq geri d\u00f6n\u00fcr v\u0259 m\u00fc\u0259llimi qona\u011f\u0131 s\u0131naqdan ke\u00e7irir. A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin s\u0259bir g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k s\u0131naqdan \u00fcz\u00fc a\u011f \u00e7\u0131x\u0131r. El\u0259 o g\u00fcnd\u0259n d\u0259 onlar\u0131n m\u00fc\u0259llim-m\u00fcrid, eyni zamanda da dostluq h\u0259yatlar\u0131 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259\u00a0yeddi ya\u015f\u0131ndan Qurani-K\u0259rimi \u0259zb\u0259r bil\u0259n A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin m\u00fc\u0259lliminin yan\u0131nda h\u0259m \u00f6vliya, h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck tibb alimi kimi yeti\u015fir.<\/p>\n<p>A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin Sultan Fateh M\u0259hm\u0259tin birinci v\u0259 \u0259sas m\u00fc\u0259llimi, eyni zamanda ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi olmu\u015fdur. Sufi m\u0259kt\u0259binin \u00f6nd\u0259ri Hac\u0131 Bayram V\u0259li q\u0259na\u0259tind\u0259 do\u011fru \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131, Konstantinopolun f\u0259thi Sultan II Murad\u0131n o\u011flu Fateh Sultan M\u0259hm\u0259t\u0259 n\u0259sib olmu\u015f, m\u0259n\u0259vi fatehi is\u0259 A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin say\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Akif Abbasov bundan \u00f6nc\u0259ki \u0259s\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, bu tarixi roman\u0131nda da b\u0259z\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 obrazlar\u0131n\u0131n xarakterind\u0259ki struktur imkanlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almadan \u00f6z\u00fcn\u00fcn pe\u015f\u0259 konsepsiyas\u0131ndan yana\u015f\u0131r. Bel\u0259 ki, romanda Sultan II Murad Hac\u0131 Bayrama m\u00fcraci\u0259tl\u0259 deyir: \u201cM\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131d\u0131r, m\u0259n\u0259 n\u0259 kimi m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r ver\u0259rdin?\u201d Hac\u0131 Bayram V\u0259li: \u201cD\u00f6vl\u0259ti idar\u0259 ed\u0259n zaman h\u0259r bir \u015f\u0259xsin \u00f6z yerind\u0259 olmas\u0131na fikir ver. Elm v\u0259 \u00fcrfan sahibl\u0259rin\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259r. G\u0259ncl\u0259r\u0259 sevgi, ya\u015fl\u0131lara h\u00f6rm\u0259t et. Xalqla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 s\u0259ninl\u0259 eyni fikird\u0259 olmayanlara pis m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259, kinli, x\u0259sis adamlardan uzaq dur. Xalqa yum\u015faq davran, tam inanmad\u0131\u011f\u0131n adama sirrini a\u00e7ma. Pad\u015fah\u0131m, bir d\u0259 he\u00e7 vaxt do\u011fru oldu\u011funa \u0259min olmad\u0131\u011f\u0131n bir i\u015f haqq\u0131nda h\u00f6km verm\u0259\u201d, &#8211; dey\u0259 cavab verir.<\/p>\n<p>Bunlar m\u00fc\u0259llifin \u0259s\u0259r vasit\u0259sil\u0259 g\u0259nc oxucular\u0131na h\u0259m t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yidir, h\u0259m d\u0259 roman\u0131n \u0259sil mahiyy\u0259tini d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00f6m\u0259k\u00e7i vasit\u0259l\u0259rdir.<\/p>\n<p>Roman\u0131n \u201c\u015eahzad\u0259 II M\u0259hm\u0259tin t\u0259hsili\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 m\u00fc\u0259llif bu d\u0259f\u0259 valideynl\u0259r\u0259 \u00f6z ismar\u0131c\u0131n\u0131\u00a0 g\u00f6nd\u0259rir. O, \u015fahlar\u0131n, sultanlar\u0131n, krallar\u0131n m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil almalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z \u00f6vladlar\u0131na yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259r se\u00e7dikl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259ri xat\u0131rladaraq yaz\u0131r: \u201cO, \u201cD\u00fcnyan\u0131n sonuna v\u0259 B\u00f6y\u00fck xarici d\u0259niz\u0259\u201d \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015flayark\u0259n t\u0259sad\u00fcf\u0259n q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazanm\u0131rd\u0131. Ald\u0131\u011f\u0131 t\u0259hsil, yiy\u0259l\u0259ndiyi bilik v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u0259rbiy\u0259 say\u0259sind\u0259 buna nail olurdu. Bu sah\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259llim, t\u0259rbiy\u0259\u00e7i az rol oynam\u0131r. \u0130sg\u0259nd\u0259rin m\u00fc\u0259llimi q\u0259dim yunan filosofu Aristotel idi. \u0130sg\u0259nd\u0259r 16 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck filosofdan d\u0259rs alm\u0131\u015fd\u0131\u201d.<\/p>\n<p>Sultan II Murad o\u011flu Fateh Sultan M\u0259hm\u0259t\u0259 l\u0259yaq\u0259tli v\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259ri m\u00fc\u0259llim se\u00e7mi\u015fdi. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, orta \u0259srl\u0259rin m\u0259\u015fhur aliml\u0259rind\u0259n Molla Ayaz, daha sonra riyaziyyat, h\u0259nd\u0259s\u0259, t\u0259fsir, h\u0259dis, fiqh, k\u0259lam v\u0259 tarix f\u0259nl\u0259ri \u00fczr\u0259 kamil ustad <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu\">Osmanl\u0131 D\u00f6vl\u0259ti<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%BCft%C3%BC\">m\u00fcftis<\/a>i\u00a0v\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc\u00a0<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%9Eeyh%C3%BClislam\">\u015feyx\u00fclislam\u0131<\/a>Molla G\u00fcrani d\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259r aras\u0131nda idi. Onlar \u015fahzad\u0259y\u0259 italyan, frans\u0131z, \u0259r\u0259b, fars, lat\u0131n, yunan, \u0130ndoneziya v\u0259 serb dill\u0259rini d\u0259 \u00f6yr\u0259tmi\u015fdil\u0259r. \u018frk\u00f6y\u00fcn \u015fahzad\u0259 ancaq Molla G\u00fcraninin sevgisi v\u0259 s\u0259bri hesab\u0131na ip\u0259-sapa yatm\u0131\u015f, onun t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l bilikl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir. H\u0259l\u0259 yeniyetm\u0259 vaxtlar\u0131ndan gizlic\u0259 Konstantinopolun f\u0259thinin plan-layih\u0259sini haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Sonradan \u015fahzad\u0259nin t\u0259hsili \u0259sl\u0259n Az\u0259rbaycanl\u0131 olan A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131r. Romanda da qeyd edildiyi kimi, A\u011f \u015e\u0259ms\u0259ddinin t\u0259limi v\u0259 t\u0259siri Fateh Sultan M\u0259hm\u0259tin h\u0259yat\u0131nda g\u00fccl\u00fc d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 yol a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. \u015eahzad\u0259 m\u00fc\u0259lliminin islam epistemologiyas\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259ndi v\u0259 bu onun Konstantinopolu tutmaqla Bizans \u0130mperiyas\u0131 kimi d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tin\u0259 son qoymas\u0131 kimi \u00f6n\u0259mli bir v\u0259zif\u0259nin yerin\u0259 yetirilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n<p>M\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 t\u0259hsil almas\u0131na baxmayaraq, \u0259s\u0259rd\u0259 Fateh Sultan M\u0259hm\u0259t obraz\u0131 b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n ax\u0131ra q\u0259d\u0259r yaln\u0131z m\u00fcsb\u0259t keyfiyy\u0259tl\u0259ri ifad\u0259 ed\u0259n v\u0259 h\u0259min keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 zidd ola bil\u0259c\u0259k he\u00e7 bir \u0259lav\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 yol verm\u0259y\u0259n obrazlardan deyil. \u018fksin\u0259, Fateh Sultan M\u0259hm\u0259t obraz\u0131 mahiyy\u0259t etibaril\u0259 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 daxili ziddiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 doludur v\u0259 qad\u0131na, dosta, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 \u00e7ox vaxt f\u0259rqli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Onun xarakteri il\u0259 d\u00f6vr\u00fcn ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri aras\u0131nda q\u0131r\u0131lmaz \u0259laq\u0259 olmas\u0131na baxmayaraq, oxucu onu s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n dig\u0259r x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 d\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Ba\u015fqa bir m\u00fch\u00fcm c\u0259h\u0259t is\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, m\u00fc\u0259llif \u00f6z q\u0259hr\u0259man\u0131n bir f\u0259rd kimi \u015f\u0259xsi duy\u011fular\u0131n\u0131 \u00e7ox ciddi \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r v\u0259 Fateh Sultan M\u0259hm\u0259tin d\u00f6vr\u00fcn ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131 sabit xarakterli, konkret m\u0259qamlardan yaranan hiss v\u0259 h\u0259y\u0259canlar\u0131n\u0131 cilovlayan bir t\u00fcrk ki\u015fisi kimi t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k onun xarakterind\u0259ki b\u0259zi t\u0259zadl\u0131 m\u0259qamlar\u0131 arxa plana at\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cFateh Sultan M\u0259hm\u0259t\u201d roman\u0131nda h\u00fcrufilik m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 d\u0259 geni\u015f yer verilir. \u018fs\u0259rin dol\u011funlu\u011funu v\u0259 m\u00fc\u0259llifi taktiki gedi\u015fi il\u0259 f\u0259rql\u0259ndir\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, o, yeri g\u0259ldikc\u0259 q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini b\u0259dii inikas\u0131n predmetin\u0259 \u00e7evirir. Bel\u0259 ki, m\u00fc\u0259llif bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir ki, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259 i\u00e7ind\u0259 &#8211; daxili m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin s\u0259b\u0259binin bir qisim adamlar\u0131n \u015f\u0259xsi m\u0259nafel\u0259ri namin\u0259 v\u0259 ya satq\u0131nl\u0131qlar\u0131 s\u0259b\u0259bil\u0259 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq aras\u0131nda yalan m\u0259lumatlar yayaraq qar\u015f\u0131durmalar yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. Bel\u0259 ki, M\u00fcfti F\u0259xr\u0259ddin obraz\u0131n\u0131n dili il\u0259 Sultana yalan m\u0259lumatlar \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r ki, guya h\u00fcrufil\u0259r \u018fmir Teymurun o\u011flu Miran\u015fah\u0131n \u0259ll\u0259rini, ayaqlar\u0131n\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6rd ata ba\u011flayaraq, ata q\u0131rmanc vurmu\u015flar v\u0259 Miran\u015fah\u0131 \u018flinc\u0259 qalas\u0131nda d\u00f6rd\u0259 par\u00e7alayaraq edam etmi\u015fl\u0259r. Bu olayda qurbanlar\u0131n yerini d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k, \u00f6z uydurma plan\u0131 il\u0259 Sultan\u0131 inand\u0131r\u0131r ki, h\u00fcrufil\u0259r Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin dayaqlar\u0131n\u0131 sars\u0131da bil\u0259rl\u0259r v\u0259 bel\u0259likl\u0259, Sultan\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 M\u00fcfti f\u0259tva verir ki, hu\u00fcrufil\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcls\u00fcn. \u018fs\u0259rd\u0259 hadis\u0259 bel\u0259 t\u0259svir olunur. \u201cSaray p\u0259nc\u0259r\u0259sind\u0259n \u0259traf\u0131 seyr ed\u0259n Sultan bir d\u0259 onu g\u00f6rd\u00fc ki, \u015f\u0259h\u0259r odlara qalan\u0131b. Q\u0131\u015fq\u0131r\u0131q, f\u0259ryad, ah-nal\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri l\u0259rz\u0259y\u0259 g\u0259tirir. \u018fsg\u0259rl\u0259r evl\u0259r\u0259 soxulur, k\u00fc\u00e7\u0259 v\u0259 meydanlarda, tin-bucaqlarda \u0259ll\u0259rin\u0259 ke\u00e7\u0259ni yaxalay\u0131b torpa\u011fa s\u0259rir, q\u0131l\u0131ncla, d\u00f6y\u00fc\u015f baltalar\u0131 il\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirirdil\u0259r.\u201d Sultan v\u0259zirini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b \u201cBu i\u015fl\u0259ri qans\u0131z h\u0259ll etm\u0259nin bir yolu yox idimi?\u201d &#8211; dey\u0259 soru\u015fanda, v\u0259zir \u201cYox idi\u201d, &#8211; deyir v\u0259 Sultan\u0131 inand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki, o, narahatl\u0131q ke\u00e7irm\u0259sin, \u00e7\u00fcnki \u0130slam dininin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 qanl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r vacibdir. \u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n adamlar islam\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ridir, kafirl\u0259rdir, h\u0259qiq\u0259t\u0259n yollar\u0131n\u0131 azm\u0131\u015flard\u0131r. (H\u0259min g\u00fcn \u018fdirn\u0259d\u0259 on min h\u00fcrufi q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi.)<\/p>\n<p>Roman\u0131n \u201cH\u00fcrufi xofu\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 Fateh Sultan M\u0259hm\u0259tin dini-\u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fc\u0259llif obraz\u0131n konkret anlarla ba\u011fl\u0131 \u0259hval-ruhiyy\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq q\u0259rarlar q\u0259bul etdiyind\u0259n b\u0259hs etm\u0259y\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verir.<\/p>\n<p>Romandan bir \u00e7ox b\u00f6l\u00fcml\u0259ri n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar ki, orada Fateh Sultan M\u0259hm\u0259tin m\u0259n\u0259vi sars\u0131nt\u0131lar\u0131ndan, duy\u011fular\u0131na qap\u0131laraq \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 q\u0259rarlar bar\u0259d\u0259 \u00fcmumi b\u0259dii m\u0259lumat verilir, onun ruhi v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 sanball\u0131 i\u015far\u0259l\u0259r edilir. B\u0259z\u0259n d\u0259 q\u0259hr\u0259man\u0131n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc psixoloji v\u0259ziyy\u0259t m\u00fc\u0259llifin \u00f6z s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 \u015f\u0259rh edilir. Bu \u0259s\u0259rd\u0259ki dig\u0259r q\u0259hr\u0259manlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ke\u00e7\u0259rlidir.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, tarixd\u0259n biz\u0259 m\u0259lum olan \u0130ld\u0131r\u0131m B\u0259yazid v\u0259 \u018fmir Teymur aras\u0131ndak\u0131 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r, h\u0259r ikisinin m\u0259ktub vasit\u0259sil\u0259 bir-birin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi ismar\u0131clar, meydanoxumalar m\u00fc\u0259llifin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 b\u0259dii ifad\u0259 t\u0259rzi il\u0259, bir az da f\u0259rqli formada t\u0259svir edilir. Bu b\u00f6l\u00fcmd\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kmdar\u0131 Sultan Qiyas\u0259ddin \u018fhm\u0259d C\u0259lairi, Qaraqoyunlu tayfas\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Qara Yusif v\u0259 dig\u0259r tarixi \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 yad edilir.<\/p>\n<p>Fateh Sultan M\u0259hm\u0259tin Konstantinopolu f\u0259th etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rl\u0131q d\u00f6n\u0259ml\u0259\u00adrind\u0259 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz bilm\u0259d\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259si, b\u0259z\u0259n yenilmi\u015f kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259l\u0259ri, qala divarlar\u0131n\u0131n, Rumeli hasar\u0131n\u0131n d\u00f6rd ay i\u00e7\u0259risind\u0259 tikilib ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 r\u0259ngar\u0259ng v\u0259 dol\u011fun s\u0259hn\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259qdim edilir. B\u00fct\u00fcn bu haz\u0131rl\u0131qlar zaman\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 bizansl\u0131lar\u0131n g\u00f6zl\u0259rini k\u0259ll\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Romanda Sultan\u0131n inanc\u0131 tez-tez \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r, sanki Konstantinopolun f\u0259thi &#8211; Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n \u0259n u\u011furlu s\u0259hif\u0259si say\u0131lan bu hadis\u0259 \u0130lahi h\u0259qiq\u0259tdir v\u0259 g\u00f6yl\u0259rin bu m\u0259rh\u0259m\u0259ti f\u0259ras\u0259t sahibi\u00a0 Fateh Sultan M\u0259hm\u0259tin al\u0131n yaz\u0131s\u0131 idi. Onun sahib oldu\u011fu qutlu Osmanl\u0131 \u015f\u0259c\u0259r\u0259si, uzaq ke\u00e7mi\u015f\u0259 dayanan soyu, da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 genin nurlu n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin ruhlar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc bu imkan\u0131 ona vermi\u015fdi. H\u0259tta Bizansla m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flamaq \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 sevgi \u015feirl\u0259ri yazmas\u0131 bel\u0259 o k\u00f6kd\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc, q\u00fcvv\u0259t idi ki, bu inam ona e\u015fq m\u00fclk\u00fcnd\u0259n ba\u015f al\u0131b g\u0259l\u0259n q\u0259l\u0259b\u0259ni qazand\u0131rd\u0131. Konstantinopol h\u00fccum etm\u0259kl\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 islami qaydalarda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259 al\u0131nan \u015f\u0259h\u0259rin ya\u011fmalanmas\u0131 \u0259sg\u0259rin halal haqq\u0131 say\u0131l\u0131rd\u0131. Ya\u011fmalamadan sonra Fateh Sultan M\u0259hm\u0259t \u015f\u0259h\u0259r\u0259 girdi v\u0259 at\u0131n\u0131 d\u00fcnya m\u00f6c\u00fcz\u0259si say\u0131lan Aya Sofiyaya s\u00fcrd\u00fc. Orada namaz q\u0131l\u0131b Allaha h\u0259md-s\u0259nalar etdikd\u0259n sonra \u0130stanbulu \u00f6z taxt\u0131 elan etdi. O zaman Fateh Sultan M\u0259hm\u0259t 21 ya\u015f\u0131nda idi v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin 800 il \u0259vv\u0259l bir h\u0259disd\u0259 s\u00f6yl\u0259diyi fikri t\u0259sdiql\u0259m\u0259k ona n\u0259sib olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rd\u0259 Uzun H\u0259s\u0259nin o\u011flu U\u011furlu M\u0259h\u0259mm\u0259din \u0259misi \u00dcveysin felin\u0259 uyub atas\u0131na qar\u015f\u0131 \u00fcsyana qalxmas\u0131n\u0131 v\u0259 m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011framas\u0131n\u0131 \u201cU\u011furlu N\u0259h\u0259mm\u0259d \u00fcsyan\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 oxuyuruq.<\/p>\n<p>Daha sonra roman hadis\u0259l\u0259rinin gedi\u015find\u0259 A\u011fqoyunlu-Osmanl\u0131 qar\u015f\u0131durmas\u0131 \u2013 Malatya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc, ard\u0131nca Otluqbeli d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc \u0259ks olunur. Osmanl\u0131 \u0130mperatoru Fateh Sultan M\u0259hm\u0259t v\u0259 A\u011fqoyunlu h\u00f6kmdar\u0131 Uzun H\u0259s\u0259n aras\u0131nda uzun ill\u0259r m\u00fcharib\u0259l\u0259r apar\u0131ld\u0131 v\u0259 bu daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r Avropan\u0131 sevindirirdi. Uzun H\u0259s\u0259nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z yerini S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 verdi. B\u00fct\u00fcn bu tarixl\u0259r \u0259s\u0259rd\u0259 b\u0259dii z\u0259nginlik v\u0259 orijinall\u0131qla verilir.<\/p>\n<p>Roman\u0131n son b\u00f6l\u00fcml\u0259rini Fateh Sultan M\u0259hm\u0259tin q\u0131rx doqquz illik \u00f6mr\u00fcnd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin xronologiyas\u0131 t\u0259\u015fkil edir. \u018fs\u0259r tarixi roman olmas\u0131na baxmayaraq, b\u0259dii \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259d\u0259 m\u00fcasirlik ruhu v\u0259 \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 d\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Adil\u0259 N\u0259z\u0259r<\/strong><strong><br \/>\n<\/strong><em>filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"17271\">Yaz\u0131ya 228 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6nc\u0259 qeyd edim ki, \u0259s\u0259r oxucuya bitkin bir tarixi s\u0259n\u0259dli filmin m\u0259tnini xat\u0131rlad\u0131r. Tarixi hadis\u0259l\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xs ad\u0131ndan birba\u015fa n\u0259qli il\u0259 realist \u00fcslubda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cFateh Sultan M\u0259hm\u0259t\u201d roman\u0131 Akif Abbasovun \u201cSultan II Murad\u201d roman\u0131n\u0131n davam\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llif kitab\u0131n ilk s\u0259hif\u0259sind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 q\u0131sa m\u0259lumat verir v\u0259 \u0259s\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 bir daha M\u0259hm\u0259tin atas\u0131 Sultan II Murad v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17272,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17271"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17271"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17273,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17271\/revisions\/17273"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17272"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}