{"id":17799,"date":"2022-04-05T14:18:01","date_gmt":"2022-04-05T09:18:01","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=17799"},"modified":"2022-04-05T14:18:01","modified_gmt":"2022-04-05T09:18:01","slug":"xususi-t%c9%99yinatli-sair-%c9%99s%c9%99d-cahangir-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=17799","title":{"rendered":"X\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 \u015fair\u00a0&#8211; \u018fs\u0259d CAHANG\u0130R yaz\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"<header class=\"post-header cf\" style=\"color: #606569;\">\n<h1 class=\"post-title\" style=\"font-weight: bold; color: #19232d;\"><span style=\"color: red;\">\u00a0Poeziyam\u0131zda v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131 haqq\u0131nda<\/span><\/h1>\n<div class=\"featured\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-post-image no-display appear\" title=\"X\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 \u015fair - Poeziyam\u0131zda v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n &quot;V\u0259t\u0259n&quot; poemas\u0131 haqq\u0131nda\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/news\/2022\/04\/photo_8692.jpg?v=MDAwMC0wMC0wMCAwMDowMDowMA==\" alt=\"X\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 \u015fair - Poeziyam\u0131zda v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n &quot;V\u0259t\u0259n&quot; poemas\u0131 haqq\u0131nda\" \/><\/div>\n<\/header>\n<div class=\"post-meta\" style=\"color: #a6a6a6;\"><span class=\"posted-on\"><span class=\"dtreviewed\"><time class=\"value-datetime\" datetime=\"04.04.2022\">04.04.2022 09:00<\/time>\u00a0| 965 d\u0259f\u0259 oxunub\u00a0<a id=\"resetFont\" style=\"color: #19232d;\" href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/#\">A<\/a>\u00a0<a id=\"increaseFont\" style=\"color: #19232d;\" href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/#\">A+<\/a>\u00a0<a id=\"decreaseFont\" style=\"color: #19232d;\" href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/#\">A-<\/a><\/span><\/span><span class=\"cats\"><a style=\"color: #19232d;\" title=\"\u018fd\u0259bi t\u0259nqid\" href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/news\/edebi-tenqid\" rel=\"category tag\">\u018fd\u0259bi t\u0259nqid<\/a><\/span><\/div>\n<div class=\"post-container cf\" style=\"color: #606569;\">\n<div class=\"post-content-right\">\n<div class=\"post-content description \" style=\"color: #000000;\">\n<blockquote>\n<h4 style=\"font-weight: bold; color: #19232d;\">31 mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 \u015f\u0259hidl\u0259rimizin ruhuna aday\u0131ram<\/h4>\n<\/blockquote>\n<div class=\"news_text\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Birinci b\u00f6l\u00fcm<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u00f6z \u00f6z ruhundan do\u011fulan \u015fair-yaz\u0131\u00e7\u0131lardan ged\u0259nd\u0259, h\u0259r k\u0259sin, \u0259slind\u0259, bir kitab\u0131 olur v\u0259 o bu kitab\u0131 \u00f6mr\u00fc boyu daha yetkin \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n yaz\u0131r. &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;, &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221;, &#8220;\u0130lahi komediya&#8221;, &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;, &#8220;Hophopnam\u0259&#8221;, &#8220;\u0130deal&#8221;, &#8220;\u00d6m\u00fcr kitab\u0131&#8221;, &#8220;Ata&#8221;! Janr\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, bunlar h\u0259r biri \u00f6z m\u00fc\u0259llifinin d\u0259d\u0259 kitab\u0131, \u015fahnam\u0259si, ilahi komediyas\u0131, ilahi e\u015fqi, qu\u015f dili, ideal m\u0259qam\u0131, \u00f6m\u00fcr kitab\u0131, ata(lar) s\u00f6z\u00fc, bir s\u00f6zl\u0259, tale t\u0259yinat\u0131d\u0131r. D\u00fczd\u00fcr, t\u0259yinats\u0131z \u015fair-yaz\u0131\u00e7\u0131lar da var, amma yaz\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259hr\u0259man\u0131 \u015fair Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131 t\u0259yinatl\u0131d\u0131r v\u0259 \u00fcst\u0259lik d\u0259, x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131.<\/p>\n<p>Olsun ki, Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n bu siyah\u0131ya daxil edilm\u0259si kim\u0259s\u0259 subyektiv g\u0259lsin, amma m\u0259n n\u0259inki Qusar\u00e7ayl\u0131 v\u0259 adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259nl\u0259r, onlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri aras\u0131nda da\u00a0 b\u0259rab\u0259rlik i\u015far\u0259si qoymuram v\u0259 qoya da bilm\u0259r\u0259m. \u00c7\u00fcnki eyniyy\u0259t sad\u0259c\u0259 n\u0259z\u0259ri anlay\u0131\u015fd\u0131r, \u0259slind\u0259, iki eyni qum d\u0259n\u0259si bel\u0259 yoxdur, n\u0259inki ola insan v\u0259 burda s\u00f6hb\u0259t b\u0259lli bir m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fm\u0259d\u0259n ged\u0259 bil\u0259r. S\u0259sl\u0259\u015fm\u0259 is\u0259 g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r, y\u0259ni R.Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n b\u0259dii t\u0259yinat\u0131 var &#8211; &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/%D0%B2%D0%B2%D0%B2%D0%B2.jpg\" alt=\"\" \/>Monumental \u00fcslublu &#8220;Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131&#8221; \u015feiri d\u0259 daxil olmaqla buracan yazd\u0131qlar\u0131 da, \u0259slind\u0259, R.Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k poemas\u0131n\u0131n s\u0259hif\u0259l\u0259ri, &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; is\u0259 onun qutsal kitab\u0131d\u0131r. \u015eairin d\u0259rslikl\u0259r\u0259, imtahan test kitablar\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n, Qaraba\u011f sava\u015f\u0131n\u0131n g\u0259rgin g\u00fcnl\u0259rind\u0259 ekranda, efird\u0259 y\u00fcz d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n bu \u015feiri poemaya \u0259lav\u0259 el\u0259m\u0259si \u00f6z\u00fc d\u0259 bunu g\u00f6st\u0259rir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Ya\u011f\u0131n\u0131n min hiyl\u0259si k\u00fcyd\u0259n, k\u0259l\u0259kd\u0259n ke\u00e7\u0259r,<\/em><\/p>\n<p><em>S\u0259n sanc\u0131lan ucal\u0131q min-min \u00fcr\u0259kd\u0259n ke\u00e7\u0259r,<\/em><\/p>\n<p><em>Da\u011flar yerind\u0259n oynar, da\u015flar \u0259l\u0259kd\u0259n ke\u00e7\u0259r,<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00f6yl\u0259rin nur ya\u011fmuru, yerl\u0259rin g\u00f6y qur\u015fa\u011f\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>R.Qusar\u00e7ayl\u0131 &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221;i d\u00f6rd il\u0259 (2017-2021) sad\u0259c\u0259 yaz\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb, amma bu bar\u0259d\u0259 on ill\u0259rl\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb, bu qutsal duy\u011funu \u00f6mr\u00fc boyu ya\u015fay\u0131b, bilib ki, v\u0259t\u0259n adic\u0259 torpaq deyil, insan\u0131n al\u0131n yaz\u0131s\u0131d\u0131r. O, d\u00fcnyaya v\u0259t\u0259nd\u0259n yazmaq, \u015feir\u0259 &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221;i yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lib:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Davam n\u0259 can davas\u0131d\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>N\u0259 d\u0259 yor\u011fan davas\u0131d\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>Az\u0259rbaycan davas\u0131d\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>Ayr\u0131 dava m\u0259nlik deyil!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Yevtu\u015fenko yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Rusiyada \u015fair el\u0259c\u0259 \u015fair olmaqdan daha b\u00f6y\u00fckd\u00fcr, burda \u015fair olmaq yaln\u0131z i\u00e7ind\u0259 m\u0259\u011frur v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q ruhu dola\u015fan, dincliyin, rahatl\u0131\u011f\u0131n n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259y\u0259nl\u0259rin qism\u0259tidir&#8221;. Amma d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r var ki, \u015fairin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyi yuxar\u0131lara yar\u0131nmaqd\u0131r v\u0259 &#8220;\u0259sl poeziya&#8221;ya yaban\u00e7\u0131d\u0131r. V\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yuxar\u0131dan da yuxar\u0131s\u0131na (metafizik k\u00f6k\u00fcn\u0259) varmamaqdan do\u011fan bu yana\u015fma poetik s\u00f6z\u00fc \u00fcmummilli taley\u00fckl\u00fc sorunlardan uzaq sald\u0131\u011f\u0131 kimi, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 da ancaq \u00f6z f\u0259rdi qay\u011f\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00f6z konusuna \u00e7evir\u0259n m\u0259ncil varl\u0131\u011fa \u00e7evirir. Sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mi bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 d\u00f6rd h\u0259rfli qondarma v\u0259t\u0259nin m\u0259ddah\u0131 olmamaq \u00e7abas\u0131ndan do\u011furdu v\u0259 totalitar rejim\u0259 etiraz formas\u0131yd\u0131. Buras\u0131 ayd\u0131n! Amma indi &#8211; \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00f6n\u0259mind\u0259 d\u0259 sovetizm havas\u0131nda qalmaq durmadan yenil\u0259\u015f\u0259n zaman\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 etinas\u0131zl\u0131qdan do\u011fan bir aldan\u0131\u015fd\u0131r. El\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r \u00f6z yarad\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc rejiml\u0259 qar\u015f\u0131durmadan ald\u0131\u011f\u0131ndan sovetl\u0259rin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyl\u0259 yaranan u\u00e7urumu a\u015f\u0131b, yeni d\u00f6n\u0259min s\u00f6z\u00e7\u00fcs\u00fc ola bilm\u0259dil\u0259r v\u0259 prosessuall\u0131q y\u00f6n\u00fcnd\u0259n tarixin o \u00fcz\u00fcnd\u0259 qald\u0131lar.<\/p>\n<p>R.Qusar\u00e7ayl\u0131 is\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa 70-l\u0259rd\u0259 ba\u015flasa da, daha \u00e7ox \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00f6n\u0259minin \u015fairi, v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q poeziyas\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f \u015feird\u0259ki say\u0131l\u0131b-se\u00e7il\u0259n isiml\u0259rind\u0259n biri, h\u0259tta birincisidir. Mayakovskinin diliyl\u0259 des\u0259k, bu g\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q poeziyas\u0131 dey\u0259nd\u0259 ilk yada d\u00fc\u015f\u0259n Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131, Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131 dey\u0259nd\u0259 is\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q poeziyas\u0131 olur.<\/p>\n<p>Nekrasov deyirdi ki, \u015fair olmaya bil\u0259rs\u0259n, amma v\u0259t\u0259nda\u015f olma\u011fa g\u00f6r\u0259vlis\u0259n. Blok is\u0259 v\u0259t\u0259nsev\u0259rlik m\u00f6vzusunda \u00e7oxsayl\u0131 \u015feirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi olsa da, v\u0259t\u0259nda\u015f olmaya bil\u0259rs\u0259n, amma \u015fair olmal\u0131san deyirdi. Kim haql\u0131d\u0131r? V\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q m\u00f6vzular\u0131n\u0131 az qala bloklayan bir \u00e7ox yaz\u0131\u00e7\u0131-\u015fairl\u0259rimiz Blok kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Biz &#8220;ya o, ya da bu&#8221; dey\u0259, h\u00f6km\u0259n iki t\u0259r\u0259fd\u0259n birini se\u00e7m\u0259k yox, bu iki q\u00fctb\u00fcn birliyi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259yik v\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f poeziyam\u0131zda bu m\u00f6vqenin s\u0259ciyy\u0259vi t\u0259msil\u00e7il\u0259rind\u0259n biri yen\u0259 d\u0259 Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131d\u0131r. Ustad\u0131m\u0131z, akademik Nizami C\u0259f\u0259rovun &#8220;V\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik d\u0259rsl\u0259ri&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 dediyi kimi, &#8220;&#8230;onu \u015fair ed\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r&#8230;&#8221;. Do\u011frudan da, bu misralar ba\u015fqas\u0131n\u0131n dilind\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi \u015fair giley-g\u00fczar\u0131 kimi s\u0259sl\u0259n\u0259 bil\u0259rdi, amma b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 h\u0259yat\u0131yla t\u0259sdiql\u0259ndiyind\u0259n Qusar\u00e7ayl\u0131 q\u0259l\u0259mind\u0259 \u00f6z\u0259l s\u0259mimiyy\u0259t v\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131q g\u00fcc\u00fc qazan\u0131r:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u0130lahi, z\u00fcl\u00fcmm\u00fc\u015f V\u0259t\u0259ni sevm\u0259k,<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130lahi, \u00f6l\u00fcmm\u00fc\u015f V\u0259t\u0259ni sevm\u0259k,<\/em><\/p>\n<p><em>Sev\u0259n \u00fcr\u0259kl\u0259r\u0259 qara \u00e7\u0259kibl\u0259r.<\/em><\/p>\n<p><em>V\u0259t\u0259n dey\u0259nl\u0259rin dili k\u0259silib,<\/em><\/p>\n<p><em>V\u0259t\u0259n dey\u0259nl\u0259rin ba\u015f\u0131 k\u0259silib,<\/em><\/p>\n<p><em>V\u0259t\u0259n dey\u0259nl\u0259ri dara \u00e7\u0259kibl\u0259r.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Yevtu\u015fenkodan daha bir sitat: &#8220;\u015eair \u00f6z \u0259srinin obraz\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin sezgisidir. O \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259 varsa, \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n ham\u0131s\u0131na yekun vurur&#8221;. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, \u015fair h\u0259r \u00fc\u00e7 zamanda ya\u015fayan sehrkard\u0131r. Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n \u00f6z zaman\u0131n\u0131n obraz\u0131 olmas\u0131ndan art\u0131q dan\u0131\u015fd\u0131q, amma b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00f6nc\u0259kil\u0259rl\u0259 dialoqdur. Odur ki, &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131na ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n metafizik k\u00f6k\u00fc v\u0259 poetik g\u0259li\u015fm\u0259sin\u0259 dair ha\u015fiy\u0259 \u00e7\u0131xmaq laz\u0131m g\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018ff\u0259ndimiz\u0259 aid bir h\u0259dis var: &#8220;Hubbul v\u0259t\u0259n min \u0259l iman&#8221; &#8211; &#8220;V\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t imandand\u0131r&#8221;. Y\u0259ni &#8220;v\u0259t\u0259n se\u00e7ilmir&#8221; dey\u0259 bir \u015fey yoxdur, ruhumuz yer \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi yeri d\u0259, vaxt\u0131 da \u00f6z\u00fc se\u00e7ir v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 Tanr\u0131yla raz\u0131la\u015fma imzalan\u0131r. Tanr\u0131n\u0131n d\u0259rk\u0259nar qoydu\u011fu bu ilahi s\u0259n\u0259d\u0259 s\u0259daq\u0259t iman\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir. Bu bir ehkamd\u0131r &#8211; se\u00e7mis\u0259ns\u0259, sevm\u0259lis\u0259n. Yox, \u0259g\u0259r sevmirs\u0259ns\u0259, v\u0259t\u0259n\u0259 x\u0259yan\u0259t edirs\u0259n, \u00f6z\u00fc d\u0259 qanun yox, vicdan qar\u015f\u0131s\u0131nda. S\u00f6hb\u0259t metafizik x\u0259yan\u0259td\u0259n gedir.<\/p>\n<p>Y\u00fczill\u0259rl\u0259 maddil\u0259\u015f\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 uy\u011fun olaraq v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131 da zamanla \u00f6z metafizik k\u00f6k\u00fcnd\u0259n ayr\u0131l\u0131b v\u0259 sonucda semantik eni\u015f\u0259 u\u011fray\u0131b, h\u00fcbuti-Ad\u0259ml\u0259 yana\u015f\u0131 h\u00fcbuti-v\u0259t\u0259n d\u0259 ba\u015f verib. B\u0259s, poetik fikrin durumu bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 nec\u0259 d\u0259yi\u015fib?<\/p>\n<p>\u018fski t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yer\u0259 el\u0259c\u0259 k\u00f6lg\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcr, k\u00f6k\u00fc is\u0259 g\u00f6y\u0259 ba\u011flan\u0131r v\u0259 insan \u00f6z\u00fcn\u00fc yerl\u0259 g\u00f6y aras\u0131nda qavray\u0131rd\u0131. Orxon-Yenisey bitikl\u0259rinin yazar\u0131 Yolluq Tigin bozq\u0131rdak\u0131 q\u0259bir da\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 el\u0259 bel\u0259c\u0259 d\u0259 c\u0131z\u0131r: &#8220;\u00dcze g\u00f6k tenqri, asra ya\u011f\u0131z yer k\u0131l\u0131nt\u0131kda, ekin ara kisi o\u011flu k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f&#8221;. &#8211; &#8220;Yuxar\u0131da mavi g\u00f6y, a\u015fa\u011f\u0131da qonur yer yarad\u0131landa, bu ikisi aras\u0131nda insan o\u011flu yarad\u0131l\u0131b&#8221;. Bu, v\u0259t\u0259nin mifik duyumudur.<\/p>\n<p>&#8220;Ed\u0259m\u0259n t\u0259rk, F\u00fczuli, s\u0259ri-kuyin Yar\u0131n \/\/ V\u0259t\u0259nimdir, v\u0259t\u0259nimdir, v\u0259t\u0259nimdir, v\u0259t\u0259nim?&#8221; beyti g\u00f6st\u0259rir ki, orta \u00e7a\u011f divan \u015feirind\u0259 v\u0259t\u0259nin metafizik k\u00f6k\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00f6rdqat ehkam say\u0131l\u0131r. Burda d\u00f6rd yol t\u0259krarlanan &#8220;v\u0259t\u0259n&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n birinci metafizik, sonuncu co\u011frafi anlam da\u015f\u0131y\u0131r, \u015fairin s\u0259si d\u00f6rd p\u0259rd\u0259nin d\u00f6rd\u00fcn\u0259 d\u0259 \u00e7at\u0131r. Bu, v\u0259t\u0259nin dini-mistik d\u0259rkidir.<\/p>\n<p>&#8220;K\u00f6nl\u00fcm\u00fcn sevgili m\u0259hbubu m\u0259nim \/\/ V\u0259t\u0259nimdir, v\u0259t\u0259nimdir, v\u0259t\u0259nim&#8221; (A.S\u0259hh\u0259t) misralar\u0131nda \u00fc\u00e7 yol t\u0259krarlanan &#8220;v\u0259t\u0259n&#8221; s\u00f6z\u00fc XX y\u00fczil romantikl\u0259rinin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259ki semantik eni\u015fi g\u00f6st\u0259rir. \u015eairin s\u0259si d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc (metafizik) p\u0259rd\u0259y\u0259 art\u0131q \u00e7atm\u0131r, yaradan \u00f6z yerini yarad\u0131lana, ilahi e\u015fq mill\u0259t sevgisin\u0259 verir. Adam\u0131n \u00f6z\u00fc c\u0259nn\u0259td\u0259n enmi\u015fdi, indi d\u0259 s\u00f6z\u00fc enir. Bu, v\u0259t\u0259nin romantik qavram\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259r b\u0259ndi &#8220;Az\u0259rbaycan, Az\u0259rbaycan&#8221; xitab\u0131yla bit\u0259n &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; (S.Vur\u011fun) \u015feirind\u0259 \u00fc\u00e7l\u00fck ikilikl\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nir, qutsal mistik g\u00f6r\u0259v da\u015f\u0131yan t\u0259krarlar el\u0259c\u0259 estetik g\u00f6st\u0259riciy\u0259 &#8211; b\u0259dii t\u0259krir\u0259 \u00e7evrilir v\u0259 proses \u00f6z sonuna yax\u0131nla\u015f\u0131r. Burda \u015fair ist\u0259s\u0259 bel\u0259, h\u0259r hans\u0131 metafizikaya yer yoxdur &#8211; g\u00f6yl\u0259rin qap\u0131s\u0131 ba\u011flan\u0131b! Bu, v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n materialist anlam\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, &#8220;Az\u0259rbaycana g\u0259lsin&#8221; (S.R\u00fcst\u0259m) \u015feirind\u0259 sayca d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r sambalca \u00e7evrilm\u0259y\u0259 u\u011fray\u0131r, semantik eni\u015f \u00f6z sonuna \u00e7at\u0131r, ikilik \u00f6z yerini birliy\u0259 verir. Amma bu \u0259sl birliy\u0259 (t\u00f6vhid) sad\u0259c\u0259 parodiyad\u0131r. &#8220;C\u0259nn\u0259t g\u00f6rm\u0259k ist\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycana g\u0259lsin&#8221; dey\u0259n \u015fair c\u0259nn\u0259ti g\u00f6yd\u0259n yer\u0259 endirir v\u0259 metafizik v\u0259t\u0259n\u0259 qovu\u015fmaq ist\u0259yi ne\u00e7\u0259 y\u00fczild\u0259n sonra ax\u0131r ki, g\u00f6yd\u0259 yox, yerd\u0259 &#8220;ba\u015f tutur&#8221;. Bu, v\u0259t\u0259nin ateist t\u0259rifidir.<\/p>\n<p>Bununla da eni\u015fin limiti bitir. \u00d6z dibin\u0259 \u00e7atan poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 bundan sonra \u0259ksin\u0259 \u00e7evrilm\u0259 qanunu \u00fczr\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259liydi &#8211; \u00e7\u0259kilm\u0259d\u0259n sonra h\u0259mi\u015f\u0259 qabarma g\u0259lir. Amma &#8220;\u015e\u00fckr eyl\u0259y\u0259lim ki \/\/ Bizl\u0259rd\u0259n h\u0259m \u0259vv\u0259l \/\/ H\u0259m sonra v\u0259t\u0259n var&#8221; (B.Vahabzad\u0259), &#8220;M\u0259nim k\u00f6nl\u00fcm bu torpa\u011f\u0131 v\u0259sf eyl\u0259y\u0259r\u0259k \/\/ Az\u0259rbaycan d\u00fcnyas\u0131ndan baxar d\u00fcnyaya&#8221; (M.Araz), &#8220;B\u00fct\u00fcn ell\u0259r, \u00f6lk\u0259l\u0259r \/\/ G\u00f6zl\u0259rimd\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r \/\/ Az\u0259rbaycan dey\u0259nd\u0259&#8221; (T.Bayram) s\u00f6zl\u0259ri v\u0259t\u0259n\u0259 yana\u015fmada y\u00fcks\u0259lm\u0259d\u0259n daha \u00e7ox, gen\u0259lm\u0259ni g\u00f6st\u0259rir. V\u0259t\u0259n birinci \u00f6rn\u0259kd\u0259 zaman, ikinci v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259 is\u0259 m\u0259kan bax\u0131m\u0131ndan daha geni\u015f s\u0131n\u0131rlarda qavran\u0131l\u0131r, amma h\u0259r \u00fc\u00e7 halda proses \u00fcf\u00fcqi y\u00f6nd\u0259 gedir, \u015faquli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 is\u0259 s\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 ya \u0259hat\u0259 dair\u0259sind\u0259n k\u0259narda qal\u0131r. B\u0259dii d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni y\u00fcks\u0259lm\u0259y\u0259 qoymayan sovet rejimi h\u0259r c\u00fcr metafizikaya zidd idi. O, beyn\u0259lxalq imperializmin ac\u0131\u011f\u0131na kosmik u\u00e7u\u015flara icaz\u0259 vers\u0259 d\u0259, beyn\u0259lxalq \u0259d\u0259biyyat\u0131n ac\u0131\u011f\u0131na metafizik u\u00e7u\u015flara icaz\u0259 vermir, g\u00f6yl\u0259r\u0259 ba\u015f vurmaq ist\u0259y\u0259n ruhun ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0259kicl\u0259 vurur, qanadlar\u0131n\u0131 oraqla k\u0259sirdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/124814_rgfjwv2qk9(1).jpg\" alt=\"\" \/>R.Qusar\u00e7ayl\u0131 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flayanda \u015feirimizd\u0259 v\u0259t\u0259n\u0259 yana\u015fman\u0131n \u0259n \u00fcmumi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc a\u015fa\u011f\u0131-yuxar\u0131 bel\u0259 idi &#8211; anlay\u0131\u015f semantik itkiy\u0259 u\u011fram\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u00fcur materiyan\u0131 do\u011furur v\u0259 niyy\u0259timiz haracand\u0131rsa, m\u0259nzilimiz d\u0259 ora q\u0259d\u0259rdir. Zevs q\u0131z\u0131 Afinan\u0131 \u00f6z ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 kimi, biz d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yimizi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259mizd\u0259n hasil edirik. Biz v\u0259t\u0259nin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00f6nc\u0259 \u00f6z sinirl\u0259rimizd\u0259 c\u0131z\u0131r\u0131q v\u0259 onu d\u0259rkin miqyas\u0131 ki\u00e7ildikc\u0259, co\u011frafi h\u00fcdudlar\u0131 da daral\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, i\u015fl\u0259nm\u0259 tezliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 &#8220;uduzmaq&#8221; s\u00f6z\u00fc poemada birinci yerd\u0259dir. H\u0259r tarixi faci\u0259nin t\u0259svirind\u0259n sonra t\u0259krarlanan bu s\u00f6z poemada n\u0259q\u0259rat rolu oynay\u0131r v\u0259 \u0259s\u0259rin temporitmini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. B\u00fct\u00fcn itkil\u0259rimizin h\u0259m k\u00f6k\u00fc, h\u0259m d\u0259 zirv\u0259sind\u0259 is\u0259 Allah\u0131 itirm\u0259k durur:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>S\u0259ni g\u00fcnah-g\u00fcnah uduzdum, V\u0259t\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00fcnahs\u0131z-g\u00fcnahs\u0131z uduzdum s\u0259ni.<\/em><\/p>\n<p><em>S\u0259ni Allah-Allah uduzdum, V\u0259t\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>Allahs\u0131z-Allahs\u0131z uduzdum s\u0259ni.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>D\u00fcnya x\u0259rit\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan qanadlar\u0131n\u0131 geni\u015f a\u00e7\u0131b g\u00f6yl\u0259rd\u0259 s\u00fcz\u0259n qartal\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131n\u0131 oxuduqca, bu qartal\u0131n metafizik yuvas\u0131n\u0131 &#8211; Tanr\u0131n\u0131 da, minill\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259n \u015f\u0131\u011f\u0131y\u0131b g\u0259l\u0259n k\u00f6lg\u0259sini &#8211; co\u011frafi v\u0259 tarixi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Tanr\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n poemaya daxil edilm\u0259siyl\u0259 tarixi olaylar metatarixi anlam qazan\u0131r. \u015eairin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259n q\u0131z\u0131l x\u0259tl\u0259 ke\u00e7\u0259n milli birlik ideyas\u0131n\u0131n metafizik \u00f6z\u00fcl\u00fcnd\u0259 Tanr\u0131n\u0131n birliyin\u0259 inanc (tovhid) dayan\u0131r. Poemada h\u0259tta \u0259ski da\u015f bitikd\u0259ki &#8220;yuxar\u0131da mavi g\u00f6y, a\u015fa\u011f\u0131da qonur yer yarad\u0131landa, ikisinin aras\u0131nda insan o\u011flu yarad\u0131l\u0131b&#8221; fikrinin \u00e7a\u011fda\u015f versiyas\u0131 il\u0259 d\u0259 rastla\u015f\u0131r\u0131q:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>T\u00fcrk ad\u0131 Tanr\u0131n\u0131n ad\u0131ndan g\u0259lir,<\/em><\/p>\n<p><em>Nuru at\u0259\u015find\u0259n, odundan g\u0259lir.<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00f6yl\u0259rin \u0259n uca d\u0259rinliyind\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>Yerl\u0259rin \u0259n d\u0259rin qat\u0131ndan g\u0259lir.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00dcmum\u0259n t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ideyas\u0131, turan\u00e7\u0131l\u0131q sevdas\u0131 poeman\u0131n ba\u015f\u0131ndan sonunacan q\u0131rm\u0131z\u0131 x\u0259tl\u0259 ke\u00e7ir. \u015eair Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n \u0259ski \u00e7a\u011flardan t\u00fcrk diyar\u0131 olmas\u0131 ideyas\u0131n\u0131 \u00f6z\u0259l vur\u011fulay\u0131r v\u0259 bununla t\u0259kc\u0259 saxta erm\u0259ni tarixbazl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131r, h\u0259m d\u0259 tarix\u0259n m\u0259\u011flubedilm\u0259z t\u00fcrk\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k z\u0259f\u0259rl\u0259rin\u0259 inam\u0131n\u0131 s\u0259rgil\u0259yir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Turukki, &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>tarixd\u0259 t\u00fcrk\u00fcn ilk ad\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>Aratta, &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>t\u00fcrk\u00fcn ilk d\u00f6vl\u0259ti idi.<\/em><\/p>\n<p><em>D\u00f6vl\u0259t, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik qo\u015fa qanad\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>\u00d6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fcq\u0259dd\u0259s s\u0259rv\u0259ti idi.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; m\u00fc\u0259llifinin Tanr\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7evr\u0259 vurub davul d\u00f6y\u0259n \u015famanlar v\u0259 t\u0259ky\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7il\u0259 \u00e7\u0131xaran sufil\u0259rin m\u00fcstik ya\u015fant\u0131dan do\u011fan inanc\u0131ndan f\u0259rqlidir. Amma b\u00fct\u00fcn poema boyu vur\u011fulanmas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, bu anlay\u0131\u015f onun \u00fc\u00e7\u00fcn sad\u0259c\u0259 tarixi-m\u0259d\u0259ni s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131m\u0131r, t\u0259kc\u0259 g\u0259l\u0259n\u0259kl\u0259r\u0259 sayq\u0131n\u0131n i\u015far\u0259si yox, h\u0259m d\u0259 s\u0259mimi bir duy\u011funun ifad\u0259sidir. \u015eair sufil\u0259r v\u0259 \u015famanlar kimi c\u0259nn\u0259t\u0259 u\u00e7maq e\u015fqin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fcr (XXI y\u00fczil insan\u0131 bu sevdadan art\u0131q usan\u0131b), lakin sovet \u015fairl\u0259ri kimi c\u0259nn\u0259ti yer\u0259 d\u0259 endirmir. O, c\u0259h\u0259nn\u0259m alovlar\u0131ndan ke\u00e7\u0259n bir v\u0259t\u0259nd\u0259n s\u00f6z a\u00e7\u0131r, h\u0259lledici tarixi anlarda milli birliyimizin olmamas\u0131, b\u0259z\u0259n bir yanl\u0131\u015f\u0131n min ill\u0259rl\u0259 \u00e7\u0259k\u0259n ac\u0131 sonuclar\u0131ndan d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Bu sava\u015f, bu qov\u011fa bitm\u0259yib h\u0259l\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>Min ill\u0259r \u00e7\u0259k\u0259rmi\u015f d\u0259rdi bir an\u0131n.<\/em><\/p>\n<p><em>Ki\u00e7ik Midiyadan ba\u015flan\u0131r el\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>B\u00f6y\u00fck faci\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259t\u0259n&#8221;in m\u00fc\u0259llifi itkil\u0259rimiz\u0259 milli faci\u0259 kimi bax\u0131r. Bu y\u00f6nd\u0259n &#8220;Turanl\u0131lar\u0131z adiyi-\u015f\u00fc\u011fli-s\u0259l\u0259fiz biz \/\/ \u00d6z q\u00f6vm\u00fcm\u00fcz\u00fcn ba\u015f\u0131na \u0259ng\u0259lk\u0259l\u0259fiz biz&#8221; dey\u0259n Sabirin &#8220;F\u0259xriyy\u0259&#8221;sin\u0259 mesaj g\u00f6nd\u0259r\u0259n poema m\u00fc\u0259llifinin olaylara yana\u015fmas\u0131 \u0259ks\u0259r\u0259n t\u0259nqidi-realistdir. Poemadan ald\u0131\u011f\u0131m ilk t\u0259\u0259ss\u00fcrat bel\u0259dir.<\/p>\n<p>B\u0259s, son q\u0259na\u0259t?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>\u0130kinci b\u00f6l\u00fcm<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; yeddi min misradan art\u0131qd\u0131r v\u0259 Z.Yaqubun &#8220;\u0130ki \u00f6mr\u00fcn dastan\u0131&#8221;, &#8220;\u018fb\u0259diyy\u0259t&#8221;, &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221;, S.Tahirin &#8220;Ata&#8221; poemalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xsaq, son 30 ild\u0259 bizd\u0259 bu h\u0259cmd\u0259 poema yaz\u0131lmay\u0131b, yaz\u0131lsa da, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u00f6z\u0259l \u0259d\u0259bi-b\u0259dii d\u0259y\u0259ri olmad\u0131\u011f\u0131ndan diqq\u0259ti \u00e7\u0259km\u0259yib. B\u0259s, poema janr\u0131n\u0131n el\u0259 d\u0259 populyar olmad\u0131\u011f\u0131 bir vaxtda bu h\u0259cmd\u0259 \u0259s\u0259rin yaranmas\u0131 n\u0259d\u0259n ir\u0259li g\u0259lib?<\/p>\n<p>Epos ba\u015flan\u011f\u0131c zamanla ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 poema geni\u015f epik diapazona malik janr kimi tarixin h\u0259lledici anlar\u0131nda \u00fcmummilli taley\u00fckl\u00fc soru(n)lara b\u0259dii cavab kimi \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xaraq, d\u00f6vr\u00fcn geni\u015f m\u0259nz\u0259r\u0259sini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. B\u00f6y\u00fck h\u0259cm problemin \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcnd\u0259n do\u011fur. &#8220;Komsomol&#8221; (S.Vur\u011fun) inqilab sonras\u0131 yeni toplum quruculu\u011fu u\u011frunda qar\u015f\u0131durman\u0131n, &#8220;G\u00fcl\u00fcstan&#8221; (B.Vahabzad\u0259) 60-lardak\u0131 \u00fcmummilli oyan\u0131\u015f v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin, &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; (Z.Yaqub) ateist sovet rejiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyl\u0259 qutsal dini inanc\u0131m\u0131za d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn b\u0259dii ifad\u0259si kimi meydana \u00e7\u0131x\u0131b, birincisi siyasi, ikincisi ideoloji, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc is\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259l\u0259batdan do\u011fub. B\u0259s, &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131 d\u00f6n\u0259min qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 hans\u0131 t\u0259l\u0259bd\u0259n yaran\u0131b?<\/p>\n<p>2016-c\u0131 ilin aprelind\u0259 L\u0259l\u0259t\u0259p\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259 Qaraba\u011f z\u0259f\u0259rin\u0259 i\u015far\u0259 oldu. T\u0259p\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131, da\u011f da al\u0131nmal\u0131yd\u0131! Bak\u0131da 2020-ci il 14 iyul n\u00fcmayi\u015fi xalq\u0131n y\u00fcks\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f ruhu v\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 inad\u0131n\u0131n heyr\u0259tamiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k n\u00fcmayi\u015fin\u0259 \u00e7evrildi. Bu, sad\u0259c\u0259 n\u00fcmayi\u015f deyil, gec\u0259ni \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131 v\u0259 Milli M\u0259clis, \u0259b\u0259diyy\u0259t v\u0259 zaman aras\u0131nda, &#8220;M\u00fcbariz!&#8221;, &#8220;T\u00fcrkiy\u0259!&#8221;, &#8220;Allah!&#8221; nidalar\u0131yla s\u0259h\u0259r el\u0259y\u0259n bir xalq\u0131n \u00fcmummilli duas\u0131, \u00fcmummilli f\u0259ryad\u0131 idi. Xalq Qaraba\u011f u\u011frunda \u015f\u0259had\u0259t\u0259 haz\u0131r\u0131yd\u0131. Y\u0259qin, bu \u00fczd\u0259n son otuz ild\u0259 ilk d\u0259f\u0259 s\u0259simiz Allaha \u00e7atd\u0131, duam\u0131z q\u0259bul oldu.<\/p>\n<p>Q\u0259l\u0259b\u0259 metafizik anlamda art\u0131q qazan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, indi qal\u0131rd\u0131 onu h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k. O gec\u0259d\u0259n sabaha \u00e7\u0131xan art\u0131q ba\u015fqa &#8211; otuz illik r\u00f6yadan ay\u0131lan, \u00f6z g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n, \u00f6z q\u0259z\u0259bi, \u00f6z hidd\u0259tind\u0259n yenid\u0259n do\u011fulan xalq idi. Heminqueyin diliyl\u0259 des\u0259k, bundan sonra onu, b\u0259lk\u0259 d\u0259, \u00f6ld\u00fcrm\u0259k olard\u0131, amma m\u0259\u011flub etm\u0259k &#8211; \u0259sla! \u015eair d\u0259 bunu deyir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Art\u0131q Qaraba\u011f\u0131n xilas vaxt\u0131yd\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130ntiqam vaxt\u0131yd\u0131, qisas vaxt\u0131yd\u0131&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130nsanlar ax\u0131\u015fd\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>Tanr\u0131 da ruh verdi bu saf birliy\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>Cavanlar can atd\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>Qocalar can atd\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>Qarda\u015flar can atd\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>Bac\u0131lar can atd\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259&#8230;<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; L\u0259l\u0259t\u0259p\u0259 olaylar\u0131 il\u0259 Qaraba\u011f z\u0259f\u0259ri aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131b v\u0259 birba\u015fa o ill\u0259rd\u0259ki \u00fcmummilli oyan\u0131\u015f ruhu, q\u0259l\u0259b\u0259 inad\u0131 v\u0259 bundan do\u011fan birlik ideyas\u0131n\u0131n poetik ifad\u0259si kimi meydana \u00e7\u0131x\u0131b:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u0130ndi bu V\u0259t\u0259nin h\u0259r yeri bizim,<\/em><\/p>\n<p><em>Bura do\u011fumluyuq, bura ba\u011fl\u0131y\u0131q.<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130ndi bir ad\u0131 var h\u0259r birimizin,<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130ndi h\u0259r birimiz Qaraba\u011fl\u0131y\u0131q!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Poeman\u0131n s\u00fcjeti \u0259n \u0259ski \u00e7a\u011flardan &#8211; da\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u018fn ba\u015fda Quru\u00e7ay m\u0259d\u0259niyy\u0259ti,<\/em><\/p>\n<p><em>Q\u0259dim torpa\u011f\u0131m\u0131n ilk n\u0259f\u0259sliyi, &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>Da\u015f s\u0259rdab\u0259sidi, da\u015f kitab\u0131d\u0131.<\/em><\/p>\n<p><em>Quru\u00e7ay d\u0259r\u0259si tarix d\u0259rsliyi,<\/em><\/p>\n<p><em>Az\u0131x ma\u011faras\u0131 ba\u015f kitab\u0131d\u0131.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>V\u0259 bu g\u00fcn\u0259c\u0259n u\u011frad\u0131\u011f\u0131m\u0131z silsil\u0259 faci\u0259l\u0259rin t\u0259sviriyl\u0259 g\u0259li\u015fir. H\u0259r faci\u0259d\u0259n sonra o da\u015f(ba\u015f) kitab\u0131n bir s\u0259hif\u0259si qopub d\u00fc\u015f\u00fcr &#8211; Midiyan\u0131n y\u0131x\u0131lmas\u0131ndan ta Qaraba\u011f olaylar\u0131na q\u0259d\u0259r! Poeman\u0131n h\u0259r misras\u0131ndan Qazan xan\u0131n &#8220;Ya\u011f\u0131 s\u0259ni ner\u0259d\u0259n daram\u0131\u015f, g\u00f6z\u0259l yurdum?!&#8221; sual\u0131 e\u015fidilir. B\u00fct\u00fcn poema boyu m\u00fc\u0259llifin bu suala diaqnostik cavab\u0131 eynidir &#8211; \u00fcmummilli idrak\u0131n yoxlu\u011fu, tayfalara, b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259, m\u0259hl\u0259l\u0259r\u0259, s\u0259kil\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r metastaz ver\u0259n par\u00e7alanma:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>B\u00f6l\u00fcnd\u00fc \u0130r\u0259van,<\/em><\/p>\n<p><em>Bak\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>B\u00f6l\u00fcnd\u00fc Qaraba\u011f,<\/em><\/p>\n<p><em>\u015e\u0259ki xanl\u0131\u011f\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>Bir yerd\u0259 g\u00f6rm\u0259dik iki xanl\u0131\u011f\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>Yarand\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>S\u0259ki xanl\u0131\u011f\u0131&#8230;<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eair bu m\u0259r\u0259zd\u0259n qurtulma\u011f\u0131n reseptini d\u0259 verir &#8211; milli h\u0259mr\u0259ylik! Qaraba\u011f sindromunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0259, buna uy\u011fun olaraq poeman\u0131n b\u0259dii konfliktinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 da bu h\u0259mr\u0259ylik ideyas\u0131 hesab\u0131na ba\u015f verir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u00d6z\u00fcn\u00fc \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytard\u0131m, V\u0259t\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>Ad\u0131n\u0131 ad\u0131na qaytard\u0131m s\u0259nin.<\/em><\/p>\n<p><em>K\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u00f6z\u00fcn\u0259 qaytard\u0131m, V\u0259t\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>Odunu oduna qaytard\u0131m, s\u0259nin.<\/em><\/p>\n<p><em>&#8230;\u018fzmim, h\u00fcn\u0259riml\u0259 qaytard\u0131m s\u0259ni,<\/em><\/p>\n<p><em>Ordum, \u0259sg\u0259riml\u0259 qaytard\u0131m s\u0259ni,<\/em><\/p>\n<p><em>D\u0259mir birliyiml\u0259 qaytard\u0131m s\u0259ni,<\/em><\/p>\n<p><em>&#8230;v\u0259 h\u0259mr\u0259yliyiml\u0259 qaytard\u0131m s\u0259ni!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Milli h\u0259mr\u0259ylik &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; m\u00fc\u0259llifi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n ali d\u0259y\u0259rdir. Onun m\u0259zh\u0259b ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini qabardan s\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259 t\u0259nqidi yana\u015fmas\u0131 da bu \u00fczd\u0259ndir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>C\u00fcneydin h\u0259d\u0259fi ruslar deyildi,<\/em><\/p>\n<p><em>C\u00fcneydin h\u0259d\u0259fi farslar deyildi,<\/em><\/p>\n<p><em>C\u00fcneydin y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc m\u0259zh\u0259b y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc,<\/em><\/p>\n<p><em>C\u00fcneydin y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc din y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcyd\u00fc.<\/em><\/p>\n<p><em>Dinda\u015f\u0131n dinda\u015fa q\u0259z\u0259b y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc,<\/em><\/p>\n<p><em>Qarda\u015f\u0131n qarda\u015fa kin y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcyd\u00fc.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Amma, bizc\u0259, s\u0259f\u0259vi m\u0259s\u0259l\u0259sinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bu q\u0259d\u0259r birm\u0259nal\u0131 deyil. N\u0259d\u0259n ki, S\u0259f\u0259vi f\u00fctuhat\u0131 t\u00fcrk etnoslar\u0131n\u0131n \u00fcmumt\u00fcrk k\u00f6k\u00fcnd\u0259n ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131-ayr\u0131 xalqlar\u0131n formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u0259min tarixi olay\u0131d\u0131r. H\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rki v\u0259 formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn o vaxt bu ayr\u0131lma qa\u00e7\u0131lmaz idi. Nadir kimi nadir istedada malik s\u0259rk\u0259rd\u0259nin bel\u0259 bu ayr\u0131lman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259m\u0259si \u00f6z\u00fc d\u0259 prosesin gerid\u00f6nm\u0259zliyini g\u00f6st\u0259rirdi. Haz\u0131rda t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n yeni m\u0259d\u0259ni-siyasi d\u00fcz\u0259nd\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259si prosesi gedir. B\u0259li, indi durum bel\u0259dir, amma onda el\u0259 idi v\u0259 ist\u0259r onda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 indi ba\u015f ver\u0259nl\u0259r tarixin dialektikas\u0131ndan do\u011fur. \u015eairin su\u00e7lamalar\u0131 problem\u0259 m\u0259hz tarixilik prinsipi deyil, bu g\u00fcn\u00fcn g\u00f6z\u00fcyl\u0259 baxmas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lir.<\/p>\n<p>Amma bu metodoloji problem tarixi m\u00f6vzunun b\u0259dii d\u0259rki bax\u0131m\u0131ndan poeman\u0131n \u00f6n\u0259mini azaltm\u0131r. S\u0259f\u0259vi m\u00f6vzusunun i\u015fl\u0259nm\u0259si b\u0259dii fikrimizd\u0259 iki d\u00f6n\u0259md\u0259n ke\u00e7ib. F.K\u0259rimzad\u0259nin &#8220;\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc&#8221;, &#8220;Xudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc&#8221; dilogiyas\u0131, \u018f.Nicat\u0131n &#8220;Q\u0131z\u0131lba\u015flar&#8221;, \u018f.C\u0259f\u0259rzad\u0259nin &#8220;Bak\u0131-1501&#8221; romanlar\u0131nda tarixi fakta yana\u015fma romantik idealiz\u0259 il\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259nir. Bu, tezis idi.<\/p>\n<p>El\u00e7inin &#8220;Mahmud v\u0259 M\u0259ry\u0259m&#8221;, K.Abdullan\u0131n &#8220;Yar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazma&#8221; romanlar\u0131 v\u0259 R.Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131 b\u00fct\u00fcn metodoloji ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na baxmayaraq, bir m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 ortaq m\u0259xr\u0259c\u0259 g\u0259lirl\u0259r &#8211; h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnd\u0259 s\u0259f\u0259vi f\u00fctuhat\u0131na yana\u015fma t\u0259nqididir. Birincid\u0259 bu t\u0259nqid b\u0259\u015f\u0259ri, ikincid\u0259 f\u0259rdi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259 is\u0259 milli rakursdand\u0131r. Bu, antitezisdir.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc &#8211; sintez d\u00f6n\u0259mi h\u0259l\u0259 qar\u015f\u0131dad\u0131r. Lakin sintezin getm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn antitezisin olmas\u0131 z\u0259ruridir v\u0259 s\u0259f\u0259vi m\u0259s\u0259l\u0259sinin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii d\u0259rkind\u0259 dig\u0259r iki \u0259s\u0259r kimi, &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131n\u0131n yeri v\u0259 rolu da bununla ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>R.Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n m\u0259zh\u0259b ayr\u0131-se\u00e7kiliyini aradan qald\u0131rmaq ist\u0259y\u0259n Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131 t\u0259qdir etm\u0259si d\u0259 milli h\u0259mr\u0259ylik m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u018fn duru tarixdi \u018ff\u015far tarixi,<\/em><\/p>\n<p><em>Rusun, erm\u0259ninin c\u0131zd\u0131\u011f\u0131 deyil,<\/em><\/p>\n<p><em>Fars\u0131n \u00f6z ad\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 deyil,<\/em><\/p>\n<p><em>F\u0259dakar, yenilm\u0259z t\u00fcrk tarixidir,<\/em><\/p>\n<p><em>\u015e\u0259r\u0259f tarixidi, g\u00f6rk tarixidi.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00dcmummilli birlik, t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, turan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 da\u015f\u0131yan yet\u0259rinc\u0259 kitablar\u0131m\u0131z var. Mu\u011fannan\u0131n t\u00fcrk dilini insanl\u0131\u011f\u0131n ana dili elan ed\u0259n &#8220;\u0130deal&#8221; roman\u0131n\u0131, S.R\u00fcst\u0259mxanl\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00f6n\u0259mi g\u0259ncl\u0259rini \u00fcmumt\u00fcrk ruhunda t\u0259rbiy\u0259 ed\u0259n &#8220;\u00d6m\u00fcr kitab\u0131&#8221;\u0131n\u0131 yada salmaq yet\u0259rlidir. Amma &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221;\u0259 q\u0259d\u0259r S.Tahirin &#8220;Ata&#8221;s\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xmaqla, tariximizi ba\u015fdan sonacan \u0259ks etdir\u0259n poemam\u0131z olmay\u0131b.<\/p>\n<p>Firdovsinin \u00fcnl\u00fc dastan\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk \u015fahnam\u0259si yaratma\u011f\u0131 qar\u015f\u0131ya m\u0259qs\u0259d qoyan S.Tahirin \u0259s\u0259ri m\u0259sn\u0259vi formas\u0131nda tarixi m\u0259nzum\u0259dir. R.Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n poemas\u0131nda is\u0259 m\u0259sn\u0259vi sistem yox, \u00fcns\u00fcr \u015f\u0259klind\u0259dir v\u0259 bu \u00fcns\u00fcrl\u0259rin \u00f6z\u00fc d\u0259 misralar\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259si hesab\u0131na \u00e7ox vaxt g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. M\u00fc\u0259llif haql\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki \u0259d\u0259bi-b\u0259dii formalar da tarixi sivilizasiyalar kimidir &#8211; bir g\u00fcn yarand\u0131qlar\u0131 kimi, bir g\u00fcn d\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcrl\u0259r. Orta \u00e7a\u011f \u0259ruz dastanlar\u0131n\u0131n hecaya \u00e7evirm\u0259l\u0259rini yada salan m\u0259sn\u0259vi bu g\u00fcn anaxronizm t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r v\u0259 yaln\u0131z tarixi planda maraql\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; epik-lirik poemad\u0131r. M\u00fc\u0259llif t\u0259hkiy\u0259si, y\u0259ni epik hiss\u0259l\u0259r daha \u00e7ox heca v\u0259 s\u0259rb\u0259stin inteqrasiyas\u0131ndan ibar\u0259t ritmik s\u0259rb\u0259std\u0259, lirik hiss\u0259l\u0259r is\u0259 s\u0259kkizlik, onbirlik v\u0259 dig\u0259r \u015feir formalar\u0131nda yaz\u0131l\u0131b. B\u0259z\u0259n a\u015f\u0131r\u0131 tarixi informativlik v\u0259 elmi-publisistik \u00fcslub \u015fablonlar\u0131ndan (&#8220;tunc d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tap\u0131nt\u0131lar\u0131&#8221;, &#8220;m\u0259rk\u0259zin tabeliyin\u0259 ke\u00e7m\u0259k&#8221;, &#8220;\u0259razi formulu&#8221;, &#8220;d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259si&#8221;, &#8220;maliyy\u0259 sistemi&#8221;, &#8220;sinfi c\u0259miyy\u0259t&#8221;, &#8220;iqtisadi b\u00f6hran&#8221; v\u0259 s.) istifad\u0259y\u0259 baxmayaraq, m\u00fc\u0259llif olaylar\u0131n dinamizmi, duy\u011fular\u0131n co\u015fqunlu\u011fundan do\u011fan temportimi sonacan saxlaya bilir v\u0259 poema yet\u0259rinc\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 oxunur.<\/p>\n<p>Bunun s\u0259b\u0259bi poeman\u0131n ax\u0131c\u0131 t\u0259hkiy\u0259 \u00fcsulundad\u0131r. B\u0259dii t\u0259krirl\u0259r\u0259 k\u00f6kl\u0259n\u0259n bu \u00fcsul selin qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xan h\u0259r \u015feyi g\u00f6t\u00fcr\u00fcb aparmas\u0131na b\u0259nz\u0259yir. Burda s\u00f6z s\u00f6z\u00fc, misra misran\u0131, fikir fikri \u00e7\u0259kir, m\u0259tn m\u00fc\u0259llif irad\u0259si v\u0259 idar\u0259si d\u0131\u015f\u0131nda, \u015f\u00fcurlu bir subyekt kimi, avtonom sur\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn yaranmas\u0131nda i\u015ftirak edir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Ali Ba\u015f Komandan,<\/em><\/p>\n<p><em>ali s\u0259rk\u0259rd\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>H\u0259m canl\u0131 efird\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>H\u0259m d\u0259 s\u0259ng\u0259rd\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>\u00d6lk\u0259nin m\u0259tbuat f\u0259daisiydi,<\/em><\/p>\n<p><em>T\u0259mkini, m\u0259ntiqi, f\u0259hmi yerind\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>M\u00f6vqeyi, bax\u0131\u015f\u0131, z\u0259hmi yerind\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>Qaraba\u011f bizimdir!<\/em><\/p>\n<p><em>Az\u0259rbaycand\u0131r! &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>Hayq\u0131r\u0131b k\u00fckr\u0259y\u0259n &#8220;Nida!&#8221; s\u0259siydi.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130lham\u0131n y\u00fcks\u0259k an\u0131nda sad\u0259c\u0259 m\u0259tn deyil, dil d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc yaratma\u011fa ba\u015flay\u0131r, K\u00fcr\u0259k\u00e7aya K\u0259l\u0259k\u00e7ay, T\u00fcrkm\u0259n\u00e7aya T\u00fcrkm\u0259nvay, G\u00fcl\u00fcstana K\u00fcl\u00fcstan, y\u0259ni &#8220;tikana s\u00f6k\u0259n&#8221; deyir v\u0259 h\u0259r \u015feyi \u00f6z ad\u0131yla \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Haydeggerin dediyi kimi, b\u0259dii diskurs h\u0259qiq\u0259t\u0259 ged\u0259n \u0259n k\u0259s\u0259 yoldur. &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; tarixi ger\u00e7\u0259kl\u0259ri ifad\u0259 etm\u0259k iddias\u0131 v\u0259 imkan\u0131 il\u0259 yaz\u0131lan, t\u0259kc\u0259 tarixin deyil, b\u0259z\u0259n dilin d\u0259 h\u0259qiq\u0259tin\u0259 varan \u0259s\u0259rdir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>B\u00f6ld\u00fc m\u0259ml\u0259k\u0259ti,<\/em><\/p>\n<p><em>b\u00f6ld\u00fc min yer\u0259,<\/em><\/p>\n<p><em>B\u00f6ld\u00fc,<\/em><\/p>\n<p><em>Par\u00e7alad\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259r, &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>K\u00fcr\u0259k\u00e7ay, &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>K\u0259l\u0259k-\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si,<\/em><\/p>\n<p><em>T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay, &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>T\u00fcrkm\u0259n-vay m\u00fcqavil\u0259si<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00fcl\u00fcstan,<\/em><\/p>\n<p><em>K\u00fcl\u00fcstan m\u00fcavil\u0259si.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Poeman\u0131n epik hiss\u0259l\u0259ri \u00e7ay d\u0259niz\u0259 qovu\u015fan kimi m\u00fc\u0259llifin duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 &#8211; lirik hiss\u0259l\u0259r\u0259 qovu\u015fur. &#8220;T\u0259kl\u0259ndin, V\u0259t\u0259n, t\u0259kl\u0259ndin&#8221;, &#8220;M\u0259n s\u0259ni qoruya bilm\u0259dim, V\u0259t\u0259n&#8221;, &#8220;Ordumuz qa\u00e7\u0131rd\u0131 Bak\u0131ya sar\u0131&#8221;, &#8220;Birl\u0259\u015f\u0259k&#8221;, &#8220;G\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n, Qaraba\u011f&#8221; v\u0259 sair kimi lirik par\u00e7alar h\u0259m s\u00fcjetin bir hiss\u0259si, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qil \u015feirl\u0259rdir. Heca v\u0259znind\u0259, b\u0259lli formada d\u00fcz\u00fcl\u00fcb-qo\u015fulan bu \u015feirl\u0259r k\u0259d\u0259r v\u0259 sevinc anlar\u0131ndak\u0131 \u0259n y\u00fcks\u0259k hiss-h\u0259y\u0259can\u0131 ifad\u0259 edir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>G\u00fcman ke\u00e7m\u0259z da\u011flar\u0131<\/em><\/p>\n<p><em>A\u015fa-a\u015fa qay\u0131td\u0131q,<\/em><\/p>\n<p><em>Yumruq kimi birl\u0259\u015fib,<\/em><\/p>\n<p><em>Co\u015fa-co\u015fa qay\u0131td\u0131q.<\/em><\/p>\n<p><em>Biz K\u0259lb\u0259c\u0259r-K\u0259lb\u0259c\u0259r,<\/em><\/p>\n<p><em>\u015eu\u015fa-\u015eu\u015fa qay\u0131td\u0131q,<\/em><\/p>\n<p><em>Ba\u015f\u0131n uca, \u00fcz\u00fcn a\u011f,<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n, Qaraba\u011f!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Poeman\u0131n epik v\u0259 lirik hiss\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 interaktiv ke\u00e7idl\u0259r \u0259ks\u0259r\u0259n hiss olunmadan ba\u015f verir, s\u0131n\u0131rlar h\u0259nd\u0259si d\u0259qiqlikl\u0259 c\u0131z\u0131lm\u0131r. Demokratizm eras\u0131n\u0131n \u015fairi \u015feir elminin qaydalar\u0131na ehkam kimi baxm\u0131r. Poeman\u0131n arxitekturas\u0131 bu y\u00f6nd\u0259n D\u0259d\u0259 Qorqud boylar\u0131na yax\u0131nd\u0131r. \u00c7\u00fcnki m\u0259tn\u015f\u00fcnaslar\u0131n Ulu Kitab\u0131m\u0131z\u0131 n\u0259sr v\u0259 n\u0259zm hiss\u0259l\u0259rin\u0259 ay\u0131rmas\u0131, \u0259slind\u0259, \u015f\u0259rti bir \u015fey olub m\u0259tni qavrama\u011f\u0131 asan(la\u015fd\u0131rma\u011fa) xidm\u0259t edir. \u018fski \u00e7a\u011flarda n\u0259sr v\u0259 n\u0259zm bir-birind\u0259n h\u0259l\u0259 tam ayr\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131, m\u0259tn bir\u00fczl\u00fc idi. Onda h\u0259m n\u0259sr\u0259, h\u0259m d\u0259 \u015feir\u0259 ox\u015fayan, amma onlar\u0131n he\u00e7 biril\u0259 y\u00fczd\u0259 y\u00fcz \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n b\u00fct\u00f6v S\u00f6z var\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; d\u0259 s\u00f6z\u00fcb\u00fct\u00f6v poemad\u0131r. Onun epik hiss\u0259l\u0259ri &#8220;D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;un &#8220;n\u0259sr&#8221;, lirik hiss\u0259l\u0259ri is\u0259 &#8220;\u015feir&#8221;l\u0259rin\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. &#8220;D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;un \u0259ski t\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259n ideya \u00f6z\u00fcl\u00fcnd\u0259 iki \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259 var: yuxar\u0131da Tanr\u0131 il\u0259 (&#8220;D\u0259li Domrul boyu&#8221;), a\u015fa\u011f\u0131da is\u0259 o\u011fuzlar aras\u0131nda (&#8220;\u0130\u00e7 o\u011fuza Ta\u015f o\u011fuz asi olub Beyr\u0259yin \u00f6ld\u00fcy\u00fc boy&#8221;) m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin nizamlanmas\u0131, g\u00f6yl\u0259 ah\u0259ng yarad\u0131b, yerd\u0259 d\u00fcz\u0259n qurmaq. Eyni altyap\u0131 &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 s\u0259ciyy\u0259vidir. Amma poeman\u0131n dastan \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olmayan bir \u00f6z\u0259lliyi var &#8211; o, boylara b\u00f6l\u00fcnm\u00fcr. Bizc\u0259, bu b\u00f6l\u00fcnm\u0259zlik &#8211; ya bil\u0259r\u0259kd\u0259n, ya da bilincalt\u0131 &#8211; m\u00fc\u0259llifin \u00fcmummilli birlik ideyas\u0131n\u0131n struktural altyap\u0131s\u0131d\u0131r. \u015eair poeman\u0131 boylara (hiss\u0259l\u0259r\u0259) b\u00f6lm\u00fcr ki, v\u0259t\u0259n d\u0259 boylara (tayfalara) b\u00f6l\u00fcnm\u0259sin. Poeman\u0131n yegan\u0259 boyu v\u0259t\u0259ndir.<\/p>\n<p>Dastan faci\u0259 il\u0259 sonuclan\u0131r &#8211; \u00f6z\u00fc \u0130\u00e7 O\u011fuzdan olan, Ta\u015f O\u011fuzdan q\u0131z alan, bel\u0259likl\u0259, \u00fcmummilli birliyin r\u0259mzin\u0259 \u00e7evril\u0259n Beyr\u0259yin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si bu faci\u0259y\u0259 r\u0259mzi i\u015far\u0259dir. Poema is\u0259 milli birlik hesab\u0131na qazan\u0131lan Qaraba\u011f z\u0259f\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n xo\u015fb\u0259xt finalla bitir. &#8220;D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221; b\u00f6l\u00fcnm\u0259y\u0259, &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; is\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 g\u00fczg\u00fc tutur. \u00c7\u00fcnki ikinci minillik b\u00f6l\u00fcnm\u0259, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc is\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259 eram\u0131zd\u0131r. Birl\u0259\u015fm\u0259 ideyas\u0131 poemada ba\u015fdan sonacan d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 s\u0259sl\u0259nir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Bir x\u0131\u015flanaq, bir l\u0259kl\u0259n\u0259k,<\/em><\/p>\n<p><em>Halal bir tuma y\u00fckl\u0259n\u0259k.<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00f6yd\u0259 Tanr\u0131ya k\u00f6kl\u0259n\u0259k,<\/em><\/p>\n<p><em>Yerd\u0259 bayra\u011fa, birl\u0259\u015f\u0259k!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu b\u0259nd poeman\u0131n v\u0259 \u00fcmum\u0259n Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n b\u0259dii d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin &#8220;b\u00f6l\u00fcnm\u0259z hiss\u0259ciyi&#8221; &#8211; atomudur. Bu b\u0259ndi b\u00f6y\u00fcts\u0259n, poema, poeman\u0131 ki\u00e7ilts\u0259n, bu b\u0259nd al\u0131nar. \u015eair &#8220;bir x\u0131\u015flanaq&#8221; dey\u0259nd\u0259 bizi \u0259ski yanl\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 alt-\u00fcst el\u0259m\u0259y\u0259, &#8220;bir l\u0259kl\u0259n\u0259k&#8221; dey\u0259nd\u0259 yeni d\u00fcz\u0259n qurma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Bu \u00f6l\u00fcb-dirilm\u0259 (x\u0131\u015flan\u0131b, l\u0259kl\u0259nm\u0259) sovetl\u0259rin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 Qaraba\u011f z\u0259f\u0259riyl\u0259 ba\u011fl\u0131 ya\u015fad\u0131qlar\u0131m\u0131za uy\u011fundur. &#8220;Sivilizasiyalar\u0131n toqqu\u015fmas\u0131&#8221; \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi S.Hantinqton kimi, \u015fairin d\u0259 fikrinc\u0259, yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nind\u0259ki qar\u015f\u0131durmalar\u0131n \u00f6z\u00fcl\u00fcnd\u0259 dini, milli, m\u0259d\u0259ni amill\u0259r dayanacaq. Odur ki, Qaraba\u011f z\u0259f\u0259ri il\u0259 tarix\u0259 qoydu\u011fumuz imzam\u0131z\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn halall\u0131q \u0259xlaqi kredomuz, g\u00f6yd\u0259 Tanr\u0131ya v\u0259 yerd\u0259 bayra\u011fa k\u00f6kl\u0259nm\u0259k is\u0259 m\u0259n\u0259vi v\u0259 siyasi ideal\u0131m\u0131z olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259t\u0259n&#8221;i oxuyub g\u0259ldiyimiz son q\u0259na\u0259t budur.<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259: \u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"17799\">Yaz\u0131ya 250 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0Poeziyam\u0131zda v\u0259t\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 Ramiz Qusar\u00e7ayl\u0131n\u0131n &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; poemas\u0131 haqq\u0131nda 04.04.2022 09:00\u00a0| 965 d\u0259f\u0259 oxunub\u00a0A\u00a0A+\u00a0A-\u018fd\u0259bi t\u0259nqid 31 mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 \u015f\u0259hidl\u0259rimizin ruhuna aday\u0131ram &nbsp; Birinci b\u00f6l\u00fcm &nbsp; S\u00f6z \u00f6z ruhundan do\u011fulan \u015fair-yaz\u0131\u00e7\u0131lardan ged\u0259nd\u0259, h\u0259r k\u0259sin, \u0259slind\u0259, bir kitab\u0131 olur v\u0259 o bu kitab\u0131 \u00f6mr\u00fc boyu daha yetkin \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n yaz\u0131r. &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;, &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221;, &#8220;\u0130lahi komediya&#8221;, &#8220;Leyli v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17799"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17799"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17801,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17799\/revisions\/17801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}