{"id":18426,"date":"2022-11-10T14:31:17","date_gmt":"2022-11-10T10:31:17","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=18426"},"modified":"2022-11-10T14:33:47","modified_gmt":"2022-11-10T10:33:47","slug":"d%c9%99d%c9%99m-qorkudun-dastan-s%c9%99h%c9%99ri-ak-saka-ahiska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=18426","title":{"rendered":"D\u0259d\u0259m Qorkudun dastan \u015f\u0259h\u0259ri AK SAKA &#8211; Ah\u0131ska"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/315112606_650423766576661_5291344610267785113_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-18427\" alt=\"315112606_650423766576661_5291344610267785113_n\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/315112606_650423766576661_5291344610267785113_n.jpg\" width=\"250\" height=\"188\" \/><\/a><\/p>\n<p>Saka (yerli T\u00fcrkl\u0259r \u00f6z \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Ah\u0131ska (Ak\u0131ska deyirl\u0259r) \u018fdirn\u0259 s\u00fclh\u00fcn\u00fcn (1829) a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn 25 b\u00f6lg\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Osmanl\u0131 idar\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmaqla Rusiya imperiyas\u0131na ke\u00e7di. Bu \u0259razil\u0259r G\u00fcrc\u00fcstan Respublikas\u0131 yarand\u0131qda is\u0259 Stalinin m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 qol \u00e7\u0259<\/p>\n<p>km\u0259siyl\u0259 onun t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi. Vilay\u0259t m\u0259rk\u0259zi Ah\u0131ska(Ak Saka) olan C\u0131ld\u0131r \u0259yal\u0259tin\u0259 daxil olan <i>Ardan\u0131c, Artvin, \u015eav\u015fat, Bor\u00e7ka, Yusif Eli<\/i> is\u0259 milli h\u00fcdudlar i\u00e7\u0259risind\u0259 qald\u0131. Ah\u0131ska Ak Saka ad\u0131 il\u0259 D\u0259d\u0259 Qorqud dastanlar\u0131nda b\u0259hs olunan q\u0259dim yer adlar\u0131ndand\u0131r: M\u0259g\u0259r Ba\u015f\u0131 A\u00e7uq Tatyan q\u0259l\u0259sind\u0259n, Aq S\u0259qa q\u0259l\u0259sind\u0259n kaf\u0259rin casusu vard\u0131&#8230; Daha sonrak\u0131 tarix s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 ondan X-XI \u0259srl\u0259r\u0259 aid qala kimi b\u0259hs olunur. \u00a0Bir d\u0259 yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd ed\u0259k ki, m\u0259tnd\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n &#8220;Ba\u015f\u0131 A\u00e7uq&#8221; indiki Kutaisi \u0259razisinin \u015e\u0259rq m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 rast g\u0259lin\u0259n bir etnik soy ad\u0131d\u0131r. Bir az geriy\u0259 &#8211; ke\u00e7mi\u015f\u0259 d\u00f6ns\u0259k&#8230;\u00a0 Budur, XI y\u00fczillikd\u0259 Ak Saka \u2013 C\u0131ld\u0131r mahal\u0131 B\u00f6y\u00fck S\u0259lcuqlu d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259dir. 13-c\u00fc \u0259srd\u0259 is\u0259 C\u0259nub-Q\u0259rbi Qafqazla birg\u0259 \u00a0q\u00fcdr\u0259tli \u00c7ingiz xan v\u0259 \u0130lxanil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u0259xsusdur; 14-c\u00fc \u0259srd\u0259n bu yerl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Anadolu t\u00fcrkl\u0259rinin ortaq tarixind\u0259 x\u00fcsusi yeri olan \u00c7obanil\u0259r, C\u0259layiril\u0259r, Qaraqoyunlular hakimiyy\u0259t s\u00fcr\u00fcr. 15-ci \u0259srin ax\u0131rlar\u0131ndan Ak Saka Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259dir; bu zamandan etibar\u0259n Azqur, Altunqala, \u0130d\u0259, Kobl\u0131yan, Q\u00fczey, G\u00fcney v\u0259 s. kimi 14 sancaqdan ibar\u0259t olan Ak Saka pa\u015fal\u0131\u011f\u0131 g\u00fccl\u00fc vilay\u0259t\u0259 \u00e7evrilir; m\u00f6hk\u0259m qalalar, m\u0259scidl\u0259r tikilir. S\u0259yah\u0259ti \u0259snas\u0131nda Ak Sakadan ke\u00e7\u0259n \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi yal\u00e7\u0131n qaya \u00fcz\u0259rind\u0259 da\u015fdan yonulmu\u015f &#8220;Ahiska qalas\u0131&#8221;ndan \u00fcr\u0259kl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r.1828-ci ilin avqust ay\u0131n\u0131n 16-da S\u0259r\u0259sg\u0259r K\u00f6se (Kosa) Mehmed pa\u015fan\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda t\u00fcrkl\u0259rin igidc\u0259sin\u0259 m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 baxmayaraq general Paskevi\u00e7 qalan\u0131 al\u0131r. Sava\u015f xatir\u0259l\u0259rind\u0259n anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259<\/p>\n<p>Ruslar\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7dikd\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259n dumanlar y\u00fcks\u0259l\u0259n bir xaraba hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Bu h\u00fccumda polkovnik Borodinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda vuru\u015fan \u015eirvan alay\u0131 x\u00fcsus\u0259n f\u0259rql\u0259nir. Qalan\u0131n idar\u0259si general Valeriyan (\u0259sil ad\u0131: Rustam) Bebutova tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131r. Lakin m\u0259\u015fhur Acarl\u0131 \u018fhm\u0259d Pa\u015fa qalan\u0131n itirilm\u0259si il\u0259 bar\u0131\u015fa bilmir v\u0259 qalan\u0131 geri almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0h\u00fccuma ke\u00e7ir. General Burtsev t\u0259l\u0259sik k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sil\u0259\u00a0 qala m\u00fchasir\u0259d\u0259n yaln\u0131z martda \u00e7\u0131xa bilir. Bu vaxtdan ba\u015flayaraq T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u0259n\u0259vi ba\u011flar\u0131 q\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u018frzurum b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki erm\u0259nil\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcrl\u0259r; bununla d\u0259rhal \u0259halinin t\u0259rkibi erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 d\u0259yi\u015fir. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259m\u0259n Rus ordusuna \u0259sg\u0259r yaz\u0131l\u0131r, d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 at\u0131l\u0131rd\u0131lar. N\u0259tic\u0259d\u0259 tezlikl\u0259 yerli sakinl\u0259rin 10 % d\u0259n 8-ni erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fkil edir. Bel\u0259 ki, bundan 25 il sonra K\u0131r\u0131m m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 qalan\u0131n m\u00fcdafi\u0259si h\u0259tta general erm\u0259ni Andronikova h\u0259val\u0259 olunur. Haz\u0131rda T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n \u201ct\u0259mizl\u0259n\u0259n\u201d 20 minlik \u015f\u0259h\u0259rin\u00a0 \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fkil edir.\u00a0 Ak Sakan\u0131n g\u00f6z\u0259l t\u0259bi\u0259ti vard\u0131r; ba\u011flar\u0131-ba\u011f\u00e7alar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhurdur. \u015e\u0259h\u0259rin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda (25 km.) Abaz Tuban kurortu (\u0130ndi Abastumani), S\u0259f\u0259r yayla\u011f\u0131 yerl\u0259\u015fir. S\u0259f\u0259r yayla\u011f\u0131nda vaxtil\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin hakiml\u0259ri olan atab\u0259yl\u0259rin ba\u011flar\u0131 v\u0259 saraylar\u0131 var idi. Bu yaylaqlar Urabal \u00e7ay\u0131 (K\u00fcr h\u00f6vz\u0259si) \u00fcst\u00fcnd\u0259dir. \u0130ndi bu s\u0259fal\u0131 yaylaqlara can ver\u0259n Urabal \u00e7ay\u0131n\u0131n ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir, \u00e7ay\u0131n yeni g\u00fcrc\u00fc ad\u0131 Potskovi-Skali adlan\u0131r. Ak Saka \u0259razil\u0259rind\u0259 qiym\u0259tli mineral yataqlar\u0131 vard\u0131r; \u0259qiq \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yeri olan &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin&#8221; jurnal\u0131n\u0131 Mirz\u0259 C\u0259lill\u0259 birlikd\u0259 n\u0259\u015fr ed\u0259n \u00d6m\u0259r Faiq Nemanzad\u0259nin v\u0259t\u0259nidir. O h\u0259m d\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda &#8220;\u0130stiqlal komit\u0259si&#8221;nin \u00fczv\u00fc olmu\u015f, Na\u011f\u0131 \u015eeyxzamanl\u0131 il\u0259 m\u0259hz o Qafqaz t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 yard\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 diplomatik\u00a0 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. 1944-c\u00fc ild\u0259 Ah\u0131ska t\u00fcrkl\u0259ri deportasiya edilmi\u015f, dig\u0259r s\u00fcrg\u00fcn olunan xalqlar\u0131n geriy\u0259 &#8211; v\u0259t\u0259n\u0259\u00a0 d\u00f6nm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verils\u0259 d\u0259 Ah\u0131skal\u0131lar\u0131 bundan m\u0259hrum etmi\u015fl\u0259r. Son ill\u0259rd\u0259 \u201cRabat\u201d adlanan q\u0259dim qala restovr\u0259 edilmi\u015f, Ah\u0131ska g\u00fccl\u00fc \u00a0turist mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olan bir \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.\u00a0 \u0130ndi \u015f\u0259h\u0259rin m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m qala divarlari v\u0259\u00a0 \u018fhm\u0259diyy\u0259 camesinin uzaqdan parlayan g\u00fcmb\u0259zi Ah\u0131skan\u0131n \u0259ziz girami ke\u00e7mi\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Professor Minaxan\u0131m Nuriyeva T\u0259kl\u0259li<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universiteti<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"18426\">Yaz\u0131ya 53 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Saka (yerli T\u00fcrkl\u0259r \u00f6z \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Ah\u0131ska (Ak\u0131ska deyirl\u0259r) \u018fdirn\u0259 s\u00fclh\u00fcn\u00fcn (1829) a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn 25 b\u00f6lg\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Osmanl\u0131 idar\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmaqla Rusiya imperiyas\u0131na ke\u00e7di. Bu \u0259razil\u0259r G\u00fcrc\u00fcstan Respublikas\u0131 yarand\u0131qda is\u0259 Stalinin m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 qol \u00e7\u0259 km\u0259siyl\u0259 onun t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi. Vilay\u0259t m\u0259rk\u0259zi Ah\u0131ska(Ak Saka) olan C\u0131ld\u0131r \u0259yal\u0259tin\u0259 daxil olan Ardan\u0131c, Artvin, \u015eav\u015fat, Bor\u00e7ka, Yusif Eli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18426"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18426"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18430,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18426\/revisions\/18430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}