{"id":18437,"date":"2022-11-16T10:09:54","date_gmt":"2022-11-16T06:09:54","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=18437"},"modified":"2022-11-16T10:09:54","modified_gmt":"2022-11-16T06:09:54","slug":"turk-yadigarlari-peterburqda-pyotrun-heyk%c9%99lind%c9%99ki-at-turk-ati-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=18437","title":{"rendered":"T\u00fcrk yadigarlar\u0131:  Peterburqda Pyotrun heyk\u0259lind\u0259ki  at  &#8211; T\u00fcrk at\u0131 idi"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/315446531_3252743388270698_3412706204417168253_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-18438\" alt=\"315446531_3252743388270698_3412706204417168253_n\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/315446531_3252743388270698_3412706204417168253_n-300x195.jpg\" width=\"300\" height=\"195\" \/><\/a>Peterburqda Senat meydan\u0131nda I Pyotra qoyulmu\u015f m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m abid\u0259nin (1778) he\u00e7 zaman solmayacaq bir g\u00f6zqama\u015fd\u0131ran t\u0259rc\u00fcmeyi hal\u0131 var&#8230; II Yekaterina kimi \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck Pyotrun davam\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011funu t\u0259lqin edirdi. Hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259n kimi g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259rd\u0259n biri Pyotra ad\u0131na layiq abid\u0259 qoymaq oldu. Dostu yaz\u0131\u00e7\u0131 Didro ona Etyen Felkoneni t\u00f6vsiy\u0259 etdi; heyk\u0259lt\u0259ra\u015f g\u0259lib i\u015f\u0259 giri\u015f\u0259n kimi birinci i\u015fi heyk\u0259l \u00fc\u00e7\u00fcn at soraqlamaq oldu; onun fikri d\u0259li \u00e7ar\u0131 \u015fah\u0259 qalxm\u0131\u015f at\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 h\u0259kk etm\u0259k idi. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Rusiyan\u0131n \u0259n varl\u0131 adamlar\u0131ndan olan qraf Orlovun ilx\u0131s\u0131na ba\u015f \u00e7\u0259kir. Onun t\u00f6vl\u0259sind\u0259n iki at se\u00e7ir; bunlar d\u0259niz q\u00fcvv\u0259l\u0259ri ba\u015f komandan\u0131 Aleksey Orlovun yenic\u0259 bitmi\u015f Rus-Osmanl\u0131 sava\u015f\u0131ndan q\u0259nim\u0259t g\u0259tirdiyi \u0259fsan\u0259vi atlar idi. Bel\u0259likl\u0259, Pyotrun heyk\u0259lind\u0259 \u0259b\u0259dil\u0259\u015fmi\u015f qraf\u0131n \u201cBrilliant\u201dv\u0259 \u201cKapriz\u201d adl\u0131 t\u00fcrk atlar\u0131 200 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, \u00f6zl\u0259ri kimi bu d\u0259li s\u00fcvariy\u0259 yolda\u015fl\u0131q etm\u0259kd\u0259dir.<br \/>\n\u201cOrlov atlar\u0131\u201d n\u0131n sirri: 1768- 1774-c\u00fc ill\u0259rin Rus-T\u00fcrk h\u0259rbi ruslarin b\u00f6y\u00fck m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259ri xeyrin\u0259 K\u00fc\u00e7\u00fck Qaynarca s\u00fclh\u00fc il\u0259 sona \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Z\u0259f\u0259r h\u00fcn\u0259r v\u0259 r\u0259\u015fad\u0259tl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox, ruslar\u0131n hiyl\u0259 v\u0259 q\u0259ddarl\u0131qlar\u0131 bahas\u0131na \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdi. Bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 rus ordusunun m\u0259\u015fhur s\u0259rk\u0259rd\u0259si Aleksey Orlov (o, Yekaterinan\u0131n m\u0259\u015fuqu Qriqori Orlovun do\u011fma qarda\u015f\u0131d\u0131r) ev\u0259 d\u00f6n\u00fcrd\u00fc. Rusiya D\u0259niz Flotuna komandanl\u0131q ed\u0259n Aleksey Orlovu \u00c7e\u015fm\u0259 alt\u0131ndak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u0259sil \u015f\u00f6hr\u0259t \u00f6z\u00fc tapm\u0131\u015fd\u0131. O \u00f6m\u00fcr boyu soyad\u0131na \u201c\u00c7e\u015fm\u0259\u201d ad\u0131n\u0131n \u0259lav\u0259si il\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli bir ad \u0259ld\u0259 etmi\u015f olurdu; bundan sonra o, Orlov-\u00c7esmenski \u00e7a\u011fr\u0131lacaqd\u0131. Yekaterina ona m\u00fckafat olaraq bahal\u0131 h\u0259diyy\u0259l\u0259r: almaslarla s\u00fcsl\u0259nmi\u015f ordenl\u0259r, var- d\u00f6vl\u0259t, yenic\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f torpaqlardan az qala bir \u00f6lk\u0259 \u0259razisi boyda torpaq ba\u011f\u0131\u015flad\u0131. Lakin o, bunlars\u0131z da varl\u0131 idi; onun \u0259sil m\u00fckafat\u0131 m\u00fcharib\u0259 q\u0259nim\u0259ti olaraq \u0259lin\u0259 sald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk atlar\u0131 oldu. \u00d6z etiraf\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u0259niz d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n birind\u0259 t\u00fcrk pa\u015fas\u0131n\u0131n ail\u0259si olan g\u0259mini \u0259sir ald\u0131qda g\u0259mid\u0259ki arvad-u\u015fa\u011f\u0131 evl\u0259rin\u0259 yollamalar\u0131n\u0131, g\u0259mini is\u0259 saxlama\u011f\u0131 \u0259mr edir. H\u00f6rm\u0259tkar pa\u015fa da \u0259v\u0259zind\u0259 ona tay\u0131-b\u0259rab\u0259ri olmayan 12 g\u00f6z\u0259l at g\u00f6nd\u0259rir. Bu misilsiz atlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 bir a\u011f at n\u0259y\u0259 des\u0259n d\u0259y\u0259rdi. Bu ki\u00e7icik ilx\u0131dak\u0131 dig\u0259r atlar kimi bu at da q\u0131z\u011f\u0131n, bir yeniyetm\u0259 d\u0259liqanl\u0131s\u0131 kimi oyna\u011fan idi. \u00c7apark\u0259n onun d\u00f6rdnala qa\u00e7\u0131\u015f\u0131 suda \u00fczm\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi. \u00d6z\u00fc d\u0259 bir p\u0259ri h\u00fcsn\u00fcnd\u0259: a\u011fappaq. Qraf n\u0259vazi\u015fl\u0259 d\u0259rhal onu \u201cSmetan\u201d adland\u0131r\u0131r. (sonra ondan olan qulunu (day\u00e7an\u0131) Pelikan, ondan da olan v\u0259 n\u0259sil ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olan at\u0131 Bars adland\u0131racaqd\u0131) Imperatri\u00e7aya bu atlardan ba\u011f\u0131\u015flasa da h\u0259min a\u011f at\u0131 b\u0259rk saxlay\u0131r.<br \/>\nS\u0259b\u0259bl\u0259r \u0259fsan\u0259y\u0259 ox\u015fay\u0131r&#8230; \u0259slind\u0259 bunlardan b\u0259zil\u0259ri is\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 atlar h\u0259diyy\u0259 yox, &#8230; r\u00fc\u015fv\u0259t imi\u015f. D\u0259lilikd\u0259 ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, \u201cq\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n dal\u0131 da, qaba\u011f\u0131 da m\u00f6hk\u0259m k\u0259s\u0259n\u201d Orlov s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 gedi\u015find\u0259 m\u00fcharib\u0259ni daha \u00fc\u00e7 il uzadaca\u011f\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fi b\u0259rk h\u0259d\u0259l\u0259yirmi\u015f&#8230; Ax\u0131 o, Fok\u015fanda T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 ba\u015flanan s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda rus n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. Qraf\u0131n t\u0259rc\u00fcmeyi hal\u0131nda alic\u0259nabl\u0131qdan \u00e7ox uzaq fitn\u0259kar adlana bil\u0259c\u0259k f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri \u00e7ox idi. Yekaterinan\u0131 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259c\u0259k 1762-ci il \u00e7evrili\u015find\u0259 ev dusta\u011f\u0131 edilmi\u015f silahs\u0131z adam\u0131n &#8211; \u0259sir \u00e7ar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si&#8230; Sonra el\u0259 bu haz\u0131rk\u0131 m\u00fcharib\u0259nin gedi\u015find\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc ke\u00e7mi\u015f \u00e7ari\u00e7\u0259nin q\u0131z\u0131 elan ed\u0259n knyajna Tarakanovan\u0131n Yekaterinan\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0130taliyadan aldad\u0131b Peterburqa g\u0259tirm\u0259si il\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcn a\u011fz\u0131na atmas\u0131&#8230; Daha bu g\u00f6z\u0259l \u0259sir q\u0131za bir d\u0259 bu da\u015f zindandan qurtulmaq n\u0259sib olmur.<br \/>\nOrlov d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ged\u0259-ged\u0259 atlar\u0131 Rusiyaya g\u00f6nd\u0259rir; atlar x\u00fcsusi m\u00fchafiz\u0259 alt\u0131nda \u0259vv\u0259lc\u0259 Orlovun Moskva alt\u0131ndak\u0131 malikan\u0259sin\u0259 g\u0259tirilir, sonra is\u0259 onun Voronejd\u0259ki Xrenovoe m\u00fclk\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r. Voronej vilay\u0259tind\u0259ki bu torpaqlar\u0131 1762-ci il saray \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra 2.Yekaterina ona b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri m\u00fcqabilind\u0259 t\u0259hkim\u00e7il\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 vermi\u015fdi. K\u00f6hn\u0259 t\u00fcrk yurdu Voronejin (q\u0259dim ad\u0131 Kazar olan, m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biri) t\u0259bi\u0259ti &#8211; sulu v\u0259 \u015fir\u0259li otlaqlar, bol sulu \u00e7aylar\u0131n \u00e7al\u0131n-\u00e7arpaz do\u011frad\u0131\u011f\u0131, s\u0131x ormanlar\u0131n daim r\u00fctub\u0259tini, s\u0259rinliyini saxlayan \u00e7\u00f6ll\u0259r at saxlama\u011fa \u00e7ox \u0259lveri\u015fli idi. At bilicil\u0259rinin s\u00f6yl\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 qraf Orlovun \u0259ld\u0259 etdiyi bu \u201cb\u0259x\u015fi\u015f\u201d n\u0259inki qiym\u0259tli atlar idi, h\u0259tta d\u00fcnyan\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l nadir atlar\u0131 hesab olunurdu. Kim bilir, \u00f6mr\u00fc at belind\u0259 ke\u00e7\u0259n T\u00fcrk\u00fcn \u201cqarda\u015f\u201d dediyi hans\u0131 ay\u011f\u0131r cinsind\u0259n nadir n\u00fcmun\u0259 &#8211; yadigar idi?!<br \/>\nA\u011f atlar q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 sevil\u0259r\u0259k y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilirdi. H\u0259l\u0259 Marko Polo s\u0259yah\u0259ti \u0259snas\u0131nda Xubilay\u0131n saray\u0131ndan yaz\u0131rd\u0131: xan\u0131n ilx\u0131s\u0131 yaln\u0131z a\u011f atlardan ibar\u0259tdir; birc\u0259 xal\u0131 bel\u0259 olmayan qar kimi a\u011fappaq \u0259fsan\u0259vi atlar. Xan\u0131n bu atdan olan ilx\u0131s\u0131nda on mind\u0259n \u00e7ox var.<br \/>\n&#8230;Qraf k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 il\u0259 ciddi m\u0259\u015f\u011ful olurdu v\u0259 at alud\u0259\u00e7isi kimi \u0259trafda ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Orlovun m\u0259ftun oldu\u011fu a\u011f t\u00fcrk at\u0131 ona d\u00f6rd bala verdikd\u0259n sonra q\u0259fl\u0259t\u0259n \u00f6l\u00fcr. Onun sa\u011f ik\u0259n portretini \u00e7\u0259kdir\u0259n qraf bu \u015f\u0259kli evinin divar\u0131ndan as\u0131r, onun d\u0259risini, h\u0259tta bu n\u0259cib at\u0131n s\u00fcm\u00fckl\u0259rinin saxlan\u0131lmas\u0131n\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131r. H\u0259min a\u011f at\u0131n n\u0259slind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 il sonra Xrenovoda b\u00fct\u00f6v bir ilx\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. M\u0259\u015fhur Orlov atlar\u0131 cinsi bel\u0259 yarand\u0131. Bu vaxtdan ba\u015flayaraq Orlov atlar\u0131 Rusiyada yax\u015f\u0131 at yeti\u015fdirm\u0259d\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f yaratd\u0131. Orlov atlar\u0131 co\u015fqun temperamenti, oynaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259nirdi; yorulmaq n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259zdi. Bu atlar\u0131 Q\u0259rbi Avropa v\u0259 Amerikada da y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirirdil\u0259r. Ruslar indi bu atlar\u0131 \u00f6zl\u0259rinin milli nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n hesab ed\u0259r\u0259k onu canl\u0131 abid\u0259 adland\u0131r\u0131rlar. Bu atlar\u0131 Q\u0259rbi Avropa v\u0259 Amerikada da y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirirdil\u0259r. Ruslar indi haz\u0131rda bu atlar\u0131 \u00f6zl\u0259rinin milli nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n hesab ed\u0259r\u0259k onu canl\u0131 abid\u0259 adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 atlar\u0131n 1875-ci ild\u0259 100 illiyini, 2000-ci ild\u0259 is\u0259 Orlov atlar\u0131n\u0131n 250 illiyini t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r.<br \/>\nAx\u0131 ruslar bu atlarad\u0259k Azak \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin g\u0259tirib satd\u0131qlar\u0131 al\u00e7aqboylu atlara min\u0259rdil\u0259r. Bu q\u0259dim t\u00fcrk bulqarlar\u0131n\u0131n yeti\u015fdirdiyi at cinsi idi v\u0259 baxmat adlan\u0131rd\u0131; bu atlar\u0131n yal\u0131 \u00e7ox s\u0131x, quyru\u011fu da \u00e7ox uzun idi. Baxmat atlar\u0131n boyu 140 sm \u00e7ox olmurdu. Daha sonralar rus \u0259silzad\u0259l\u0259ri \u00f6zl\u0259rin\u0259 atlar\u0131 xaricd\u0259n g\u0259tirtm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<br \/>\nQ\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 m\u00f6hk\u0259m at kultu olmu\u015fdur; bu h\u0259l\u0259 erk\u0259n t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 v\u0259 onun inki\u015faf\u0131 boyu at\u0131n v\u0259 at miniciliyinin nec\u0259 m\u00f6hk\u0259m, sabit yer tutdu\u011funu g\u00f6st\u0259rirdi. Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259ki d\u0259fn abid\u0259l\u0259rind\u0259 yaraq-\u0259sl\u0259h\u0259li at skeletl\u0259rin\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 rast g\u0259linmi\u015fdir. T\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 zooloji leksikan\u0131n z\u0259nginliyi (el\u0259 t\u0259kc\u0259 tatar dilind\u0259 at n\u00f6vl\u0259ri adlar\u0131n\u0131 bildir\u0259n 40-dan art\u0131q s\u00f6z vard\u0131r) at\u0131n \u0259hlil\u0259\u015fdirilm\u0259sinin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus oldu\u011fu fikrini t\u0259sdiql\u0259yir. H\u0259qiq\u0259t\u0259n Mahmud Ka\u015fqari \u00e7ox g\u00f6z\u0259l buyurmu\u015fdur: At t\u00fcrk\u00fcn qanad\u0131d\u0131r&#8230;Bu zaman Qaraba\u011f\u0131m\u0131z\u0131n yax\u0131n tarixind\u0259n bir ibr\u0259tamiz \u0259hvalat yada d\u00fc\u015f\u00fcr: Mirz\u0259 Ad\u0131g\u00f6z\u0259l b\u0259yin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0130brahim X\u0259lil xan \u00e7ox g\u0259nc ik\u0259n \u0130randa zaval(girov) olaraq saxland\u0131qda onun azad olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn uzun \u00e7\u0259k\u0259n dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259sizliyini g\u00f6r\u00fcb qa\u00e7\u0131\u0131b qurtulma\u011f\u0131 se\u00e7ir; atas\u0131na x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rir: m\u0259nim qaladak\u0131 k\u00fcr\u0259n at\u0131m\u0131 g\u00f6nd\u0259rin&#8230;<br \/>\n..II Yekaterina Pyotra onun \u00f6z \u0259z\u0259m\u0259tind\u0259 heyk\u0259l qoymaq ist\u0259yirdi. H\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259ktubla\u015fd\u0131\u011f\u0131 frans\u0131z yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Didro ona heyk\u0259ltara\u015f Felkoneni t\u00f6vsiyy\u0259 edir. \u0130deyan\u0131 is\u0259 \u00e7ari\u00e7\u0259 \u00f6z\u00fc verir: Pyotrun heyk\u0259lini at \u00fcst\u00fcnd\u0259 t\u00f6km\u0259k. Ax\u0131 Pyotrun 30 illik hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Rusiya c\u0259mi bir il m\u00fcharib\u0259siz ke\u00e7inmi\u015fdi. Felkone heyk\u0259l \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6z\u0259l at soraqlay\u0131r: qraf Orlovun t\u00f6vl\u0259sind\u0259n \u201cKapriz\u201d v\u0259 \u201cBrilliant\u201d ad\u0131 verdiyi iki g\u00f6z\u0259l t\u00fcrk at\u0131 g\u0259tirirl\u0259r. Pyotrun mindiyi bu cilov g\u0259mir\u0259n q\u0131z\u011f\u0131n at\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc bu d\u0259li \u00e7ar\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 t\u0259sirli idi. Tezlikl\u0259 heyk\u0259l xalq aras\u0131nda \u201cMis s\u00fcvari\u201d (medn\u0131y vsadnik) ad\u0131n\u0131 al\u0131r.<br \/>\nArt\u0131q Yekaterina onu hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n sevgilisi Qriqori Orlovdan soyuyub uzaqla\u015fm\u0131\u015fd\u0131; \u201c\u00c7e\u015fm\u0259 q\u0259hr\u0259man\u0131\u201d da bu soyuqlu\u011fu \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00fcnb\u0259g\u00fcn hiss etm\u0259kd\u0259 idi. 1775-ci ild\u0259 \u00f6z \u0259riz\u0259si il\u0259 xidm\u0259td\u0259n ayr\u0131l\u0131r. \u0130ndi b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 atlara-c\u0131d\u0131ra h\u0259sr ed\u0259c\u0259kdi&#8230;Yegan\u0259 varisi olan q\u0131z\u0131na el\u0259 bir ciddi tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 da yox idi; v\u0259siyy\u0259tind\u0259 (o, 1807-ci ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdi) t\u0259kc\u0259 atlar\u0131 qoruma\u011f\u0131 tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Haz\u0131rda m\u00fcasir Orlov k\u00f6hl\u0259ni, x\u00fcsusil\u0259 \u201c70-ci ill\u0259rin kral\u0131\u201d a\u00e7\u0131q boz r\u0259ngli Pion v\u0259 onun n\u0259v\u0259l\u0259ri Balaqur, Kipr v\u0259 Kovboy v\u0259 bir d\u0259 \u00e7\u0131l\u011f\u0131n \u0130ppik o\u011flu Kolorit il\u0259 \u00f6z s\u0259l\u0259fl\u0259rind\u0259n d\u0259 daha oyna\u011fan, qa\u00e7a\u011fan \u00e7\u0131xd\u0131.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/315112606_650423766576661_5291344610267785113_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-18427\" alt=\"315112606_650423766576661_5291344610267785113_n\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/315112606_650423766576661_5291344610267785113_n.jpg\" width=\"250\" height=\"188\" \/><\/a><br \/>\nProf. Minaxan\u0131m Nuriyeva T\u0259kl\u0259li<br \/>\nAz\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universiteti<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"18437\">Yaz\u0131ya 47 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Peterburqda Senat meydan\u0131nda I Pyotra qoyulmu\u015f m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m abid\u0259nin (1778) he\u00e7 zaman solmayacaq bir g\u00f6zqama\u015fd\u0131ran t\u0259rc\u00fcmeyi hal\u0131 var&#8230; II Yekaterina kimi \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck Pyotrun davam\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011funu t\u0259lqin edirdi. Hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259n kimi g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259rd\u0259n biri Pyotra ad\u0131na layiq abid\u0259 qoymaq oldu. Dostu yaz\u0131\u00e7\u0131 Didro ona Etyen Felkoneni t\u00f6vsiy\u0259 etdi; heyk\u0259lt\u0259ra\u015f g\u0259lib i\u015f\u0259 giri\u015f\u0259n kimi birinci i\u015fi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18437"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18437"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18437\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18439,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18437\/revisions\/18439"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18437"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18437"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18437"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}