{"id":18842,"date":"2023-06-08T21:29:33","date_gmt":"2023-06-08T16:29:33","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=18842"},"modified":"2023-06-08T21:29:33","modified_gmt":"2023-06-08T16:29:33","slug":"vaqif-sultanlinin-az%c9%99rbaycan-muhacir%c9%99t-%c9%99d%c9%99biyyati-kitabi-isiq-uzu-gordu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=18842","title":{"rendered":"Vaqif Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131&#8221; kitab\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rd\u00fc"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Muhaciret-Kitab-cild.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-18843\" alt=\"Muhaciret Kitab cild\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Muhaciret-Kitab-cild-300x300.jpg\" width=\"300\" height=\"300\" \/><\/a>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin professoru, yaz\u0131\u00e7\u0131-\u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas Vaqif Sultanl\u0131n\u0131n yenic\u0259 yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131: ba\u015flan\u011f\u0131cdan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259d\u0259k\u201d kitab\u0131 \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6n\u0259m\u0259d\u0259k m\u00fchacir\u0259tin ke\u00e7ib g\u0259ldiyi yolun, z\u0259ngin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii v\u0259 n\u0259z\u0259ri-kulturoloji irsin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t N\u0259\u015friyyat\u0131nda yay\u0131nlanan bu kitab m\u00fc\u0259llifin m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ilk ara\u015fd\u0131rmas\u0131 deyildir. Bel\u0259 ki, onun \u201cA\u011f\u0131r yolun yol\u00e7usu\u201d (1996), \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d (1998), \u201c\u00d6mr\u00fcn nicat sahili\u201d (2004) kitablar\u0131 v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259ri bu m\u00f6vzuda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131n\u0131n \u0130stanbulda yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d (2007), \u201cRuhun a\u011f\u0131r\u0131lar\u0131\u201d (2010) kitablar\u0131 da k\u00f6\u00e7m\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Vaqif Sultanl\u0131n\u0131n yeni kitab\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259lki ara\u015fd\u0131rmalar\u0131ndan f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas c\u0259h\u0259t burada m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n tarixin\u0259 b\u00fct\u00f6v v\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 yana\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llif ilk t\u0259dqiqatlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq burada VII \u0259srin sonlar\u0131 VIII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7 etmi\u015f m\u0259vali \u015fairl\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq Sovetl\u0259r Birliyinin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra m\u00fchacir\u0259tin yay\u0131lma areal\u0131na q\u0259d\u0259r geni\u015f zaman k\u0259simini \u0259hat\u0259 etmi\u015f, bu d\u00f6n\u0259md\u0259 yaranm\u0131\u015f \u0259d\u0259bi-kulturoloji irsin \u00fcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259sini canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Monoqrafiyada Az\u0259rbaycan\u0131n Quzeyinin \u00e7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 ba\u015flayan d\u00f6n\u0259min miqrasiya ax\u0131nlar\u0131 fonunda \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni sferada ya\u015fanan prosesl\u0259r\u0259 yer verilmi\u015fdir. H\u0259m\u00e7inin rus-sovet m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259r i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin \u0259d\u0259bi portreti yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Burada \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259, \u018fhm\u0259d C\u0259f\u0259ro\u011flu, Mirz\u0259 Bala M\u0259mm\u0259dzad\u0259, S\u0259lim R\u0259fiq R\u0259fio\u011flu, \u018fbd\u00fclvahab Yurdsev\u0259r, Almas \u0130ld\u0131r\u0131m, \u0130ren M\u0259likhoff v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 haqq\u0131ndak\u0131 portret yaz\u0131lar\u0131 diqq\u0259ti \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Monoqrafiyada Qurban S\u0259idin \u201c\u018fli v\u0259 Nino\u201d, \u201cAltunsa\u00e7\u201d romanlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131qda uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri davam ed\u0259n m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 toxunulmu\u015f, h\u0259m\u00e7inin h\u0259min \u0259s\u0259rl\u0259r t\u0259hlil olunmu\u015fdur<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya sava\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u00fcrb\u0259t\u0259 \u00fcz tutmu\u015f Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259tinin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii, n\u0259z\u0259ri-kulturoloji v\u0259 publisistik irsini d\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, legion \u0259d\u0259biy\u00adyat\u0131ndan ayr\u0131ca b\u0259hs etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif kitab\u0131n \u00f6n s\u00f6z\u00fcnd\u0259 t\u0259dqiqatla ba\u011fl\u0131 q\u0259na\u0259tl\u0259rini bel\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k yaz\u0131r: \u201cB\u0259z\u0259n b\u0435l\u0259 bir fikir s\u0259sl\u0259nir ki, m\u00fchacir\u0259t h\u0435\u00e7 bir zaman s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259biyyat yaratmam\u0131\u015f, d\u00fcnya \u0259d\u0259bi fikrin\u0259 q\u0435yri-adi s\u0259n\u0259t \u00f6rn\u0259kl\u0259ri b\u0259\u0445\u015f \u0435tm\u0259mi\u015fdir. Bu m\u0259ntiqin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r ciddi \u0435lmi-fakt\u043el\u043eji arqu\u00adm\u0435ntl\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259nm\u0259diyini q\u0435yd \u0435tm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, b\u0435l\u0259 bir m\u0259qama diqq\u0259t y\u0435tirm\u0259y\u0259 \u0435htiyac vard\u0131r ki, tari\u0445in m\u00fc\u0259yy\u0259n, b\u0259lli bir zaman k\u0259siyind\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u0445alq\u0131n, v\u0259t\u0259nin tal\u0435yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fcy\u00fcnd\u0259n \u0259d\u0259bi-b\u0259dii krit\u0435riyalar\u0131n bir n\u00f6v \u201cunudularaq\u201d ar\u0445a plana k\u0435\u00e7diyi m\u0259qamlar da \u043elur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259rk\u0259n onu yaradanlar\u0131n yaln\u0131z \u0259d\u0259bi istedad\u0131 deyil, sosial-\u0259xlaqi m\u00f6vqeyi d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n q\u0259na\u0259tinc\u0259, q\u0259dim tarix\u0259 malik olan m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259bi-b\u0259dii v\u0259 n\u0259z\u0259ri-kulturoloji irsi b\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u201cBir zaman g\u0259l\u0259c\u0259k ki, \u0259d\u0259bi \u015f\u0259\u0445siyy\u0259tl\u0259rin bi\u043eqrafiyas\u0131, ya\u0445ud yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu d\u0259y\u0259r\u00adl\u0259ndiril\u0259rk\u0259n, \u0259ski \u00e7a\u011flarda oldu\u011fu kimi, \u043enlar\u0131n v\u0259t\u0259nd\u0259 v\u0259 ya m\u00fchacir\u0259td\u0259 ya\u015fa\u00admas\u0131n\u0131n f\u0259rql\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 l\u00fczum g\u00f6r\u00fclm\u0259y\u0259c\u0259k. Lakin Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t irsinin uzun ill\u0259r ara\u015fd\u0131rmalardan k\u0259narda qalmas\u0131, \u00f6z\u0259llikl\u0259 \u00e7arl\u0131q v\u0259 sovet siyasi rejimi d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 yaranan \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 ciddi yasaqlar qoyulmas\u0131 onun ayr\u0131ca ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir\u201d.<\/p>\n<p>Kitabda indiy\u0259d\u0259k m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilmi\u015f, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lacaq ara\u015fd\u0131rmalar \u00fc\u00e7\u00fcn elmi-metodoloji istiqam\u0259tin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirlm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Vaqif Sultanl\u0131n\u0131n oxuculara t\u0259qdim olunan monoqrafiyas\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm \u00f6z\u0259llikl\u0259rind\u0259n biri m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcneyind\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fchacir\u0259t etmi\u015f \u0259d\u0259bi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131q irsinin d\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Eyni zamanda, ara\u015fd\u0131rmada Sovetl\u0259r Birliyinin da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n yenid\u0259n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131q qazanmas\u0131ndan sonrak\u0131 d\u00f6n\u0259md\u0259 yaranm\u0131\u015f, indiy\u0259d\u0259k yet\u0259rinc\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259mi\u015f m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131 da sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdir.<\/p>\n<p align=\"right\"><b>S\u0259id Salehli<\/b><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"18842\">Yaz\u0131ya 102 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin professoru, yaz\u0131\u00e7\u0131-\u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas Vaqif Sultanl\u0131n\u0131n yenic\u0259 yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131: ba\u015flan\u011f\u0131cdan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259d\u0259k\u201d kitab\u0131 \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6n\u0259m\u0259d\u0259k m\u00fchacir\u0259tin ke\u00e7ib g\u0259ldiyi yolun, z\u0259ngin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii v\u0259 n\u0259z\u0259ri-kulturoloji irsin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t N\u0259\u015friyyat\u0131nda yay\u0131nlanan bu kitab m\u00fc\u0259llifin m\u00fchacir\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ilk ara\u015fd\u0131rmas\u0131 deyildir. Bel\u0259 ki, onun \u201cA\u011f\u0131r yolun yol\u00e7usu\u201d (1996), \u201cAz\u0259rbaycan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[20,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18842"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18842"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18842\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18844,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18842\/revisions\/18844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}