{"id":18937,"date":"2023-08-09T21:03:33","date_gmt":"2023-08-09T16:03:33","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=18937"},"modified":"2023-08-09T21:24:02","modified_gmt":"2023-08-09T16:24:02","slug":"professor-telman-v%c9%99lixanlinin-elmi-b%c9%99dii-v%c9%99-m%c9%99n%c9%99vi-dunyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=18937","title":{"rendered":"PROFESSOR TELMAN V\u018fL\u0130XANLININ ELM\u0130, B\u018fD\u0130\u0130 V\u018f M\u018fN\u018fV\u0130 D\u00dcNYASI"},"content":{"rendered":"<p align=\"right\"><b><i><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/TC-foto-2.jpg\"><br \/>\n<\/a><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/TC-foto-2.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-18938\" alt=\"TC-foto-2\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/TC-foto-2.jpg\" width=\"173\" height=\"130\" \/><\/a>Professor Telman H\u0259mza\u011fa o\u011flu V\u0259lixanl\u0131 (C\u0259f\u0259rov)\u00a0 \u2013 60<\/i><\/b><\/p>\n<p>Aylar<b> <\/b>ke\u00e7di, ill\u0259r doland\u0131, n\u0259hay\u0259t, g\u0259lib \u00f6mr\u00fcn\u00fcn altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131 bahar\u0131na \u00e7at\u00add\u0131n, \u0259ziz dostum! \u00dcr\u0259yinin t\u0259\u00admiz\u00ad\u00adliyind\u0259ndir,\u00a0 xo\u015f<b> <\/b>niyy\u0259tli ol\u00adma\u00ad\u011f\u0131n\u00addand\u0131r ki, dostun, yolda\u015f\u0131n, yax\u0131nlar\u0131n, uzaqlar\u0131n, \u0259traf\u0131ndak\u0131lar se\u00ad\u00ad\u00advincin\u0259 qat\u0131l\u0131r. \u00dcz\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00fc\u00adl\u00fcr,\u00a0 dodaqlar\u0131ndan t\u0259b\u0259ss\u00fcm \u0259s\u00adkik olmur, \u00f6z\u00fcnd\u0259n b\u00f6y\u00fckl\u0259r d\u0259, ki\u00ad\u00e7ikl\u0259r d\u0259\u00a0 s\u0259ninl\u0259 rastla\u015fanda, s\u0259ninl\u0259 dan\u0131\u015fanda xo\u015f ovqatda olur, t\u0259\u00ad\u00ad\u0259ss\u00fcrat\u0131 yax\u015f\u0131la\u015f\u0131r, \u0259hval\u0131 y\u00fcks\u0259lir.<\/p>\n<p align=\"center\"><b>Tanr\u0131m qaytar m\u0259ni u\u015faql\u0131\u011f\u0131ma<\/b><\/p>\n<p>E\u015fid\u0259nd\u0259 ki, s\u0259nin altm\u0131\u015f ya\u015f\u0131n olacaq, u\u015faql\u0131q v\u0259 g\u0259nc\u00adlik ill\u0259rind\u0259n oxudu\u011fum, art\u0131q m\u00fc\u0259llifini unutdu\u011fum \u015feird\u0259n bir beyt yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc:<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r\u0259 n\u0259 var ki, ill\u0259r t\u0259l\u0259smir,<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r n\u0259 bilir ki, \u00fcr\u0259k n\u0259 \u00e7\u0259kir?!<\/p>\n<p>B\u0259li, o d\u00f6vrl\u0259rd\u0259, valideynl\u0259rimizin himay\u0259sind\u0259, qay\u011f\u0131s\u0131 alt\u0131nda oldu\u011fumuz, d\u00fcnyan\u0131 yaln\u0131z al-\u0259l\u00advan boyalarla g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz, i\u015fimizin-g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn az oldu\u011fu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 biz\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, ill\u0259r, ay\u00adlar, g\u00fcnl\u0259r \u00e7ox l\u0259ng gedir. Tez b\u00f6y\u00fcm\u0259k, yek\u0259 ki\u015fi olmaq, ali t\u0259hsili ba\u015fa vurmaq, i\u015fl\u0259m\u0259k, bir v\u0259\u00adzi\u00adf\u0259 v\u0259\u00a0 ail\u0259 sahibi olmaq ist\u0259yirdik. \u0130ll\u0259r is\u0259 sanki yerind\u0259 say\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259min hissl\u0259rl\u0259 s\u0259n d\u0259 ya\u015fam\u0131san, \u0259ziz dost! 1963-c\u00fc il iyul ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259\u00a0 Yard\u0131ml\u0131 rayonunun V\u0259lixanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131san.<\/p>\n<p>S\u0259n H\u0259mza\u011fa ki\u015finin sevimli \u00f6vlad\u0131san. Boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n bu k\u0259nd\u0259, k\u0259ndin adamlar\u0131na son d\u0259r\u0259c\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan k\u0259ndin ad\u0131n\u0131 (V\u0259lixanl\u0131) \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259x\u0259ll\u00fcs g\u00f6t\u00fcrm\u00fcs\u0259n.<\/p>\n<p>G\u00fcnl\u0259ri, h\u0259ft\u0259l\u0259ri, aylar\u0131 yola sald\u0131qca u\u015faql\u0131q t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 il\u0259 g\u00f6rm\u00fcs\u0259n ki, ill\u0259r n\u0259 is\u0259 l\u0259ng\u00a0 ke\u00e7ir. Onlar \u00f6td\u00fckc\u0259 s\u0259nin d\u00fcnyan da geni\u015fl\u0259nib, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn d\u0259 art\u0131b. Arzular\u0131n \u00e7ox olub, h\u0259min arzular\u0131n qanadlar\u0131nda \u015firinli-\u015f\u0259k\u0259rli u\u015faql\u0131q ill\u0259rin\u0259 \u0259lvida demis\u0259n!<\/p>\n<p>Sevimli k\u0259nd m\u00fc\u0259lliml\u0259rini, indi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f \u018fhm\u0259da\u011fa m\u00fc\u0259llimi, Mirz\u0259 m\u00fc\u0259llimi h\u0259mi\u015f\u0259 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 yada sal\u0131rsan. \u0130lk m\u00fc\u0259llimin \u015eamil M\u0259mm\u0259dova ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 borc bilirs\u0259n. Biz\u0259 q\u0259l\u0259m tutma\u011f\u0131, oxuyub-yazma\u011f\u0131, sinifd\u0259, m\u0259kt\u0259bd\u0259, ictimai yerl\u0259rd\u0259 davranma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259d\u0259n ilk m\u00fc\u0259lliml\u0259rimiz unudulmazd\u0131rlar. M\u0259nim d\u0259 ilk m\u00fc\u0259llimim, \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim N\u0259sib\u0259 Qurbanovaya b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tim, h\u00f6rm\u0259tim olub v\u0259 olacaq da. Yax\u0131nlarda \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fc\u0259llimi\u201d q\u0259zetind\u0259 onun xatir\u0259sin\u0259 h\u0259sr etdiyim \u201cM\u0259nim ilk m\u00fc\u0259llimim\u201d adl\u0131 yaz\u0131n\u0131 \u00e7ap etdirmi\u015f\u0259m&#8230;<\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u201cD\u00fc\u015fd\u00fck yollar\u0131n a\u011f\u0131na,<\/b><b> Baxt\u0131m\u0131z\u0131n sora\u011f\u0131na\u201d (<\/b><i>Ramiz R\u00f6v\u015f\u0259n demi\u015fk\u0259n<\/i>)<\/p>\n<p><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p>K\u0259nd\u00a0 m\u0259kt\u0259bini bitirib, Ba\u00adk\u0131ya\u00a0 ali t\u0259hsil alma\u011fa g\u0259l\u0259nd\u0259 arzular\u0131n a\u015f\u0131b-da\u015f\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Pedaqoji Rus Dili v\u0259 \u018fd\u0259biyyat\u0131 \u0130nstitutuna (haz\u0131rda Bak\u0131 Slavyan Universiteti) q\u0259bul olundun.\u00a0 O zamanlar indiki kimi deyildi. Ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri barmaqla say\u0131l\u0131rd\u0131. \u0130nstitutlara q\u0259bul olmaq \u00e7\u0259tin idi. \u0130ndi d\u00f6vl\u0259t ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri d\u0259, qeyri-d\u00f6vl\u0259t t\u0259hsil ocaqlar\u0131 da \u00e7oxdur, q\u0259bul plan\u0131 da kifay\u0259t q\u0259d\u0259r. O vaxtlar\u00a0 Bak\u0131ya q\u0259bul imtahanlar\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259r k\u0259nd camaat\u0131n\u0131n, rayon (\u015f\u0259h\u0259r) sakinl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sinin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 idi. Q\u0259bul olan da, imtahanlardan k\u0259sil\u0259nl\u0259r d\u0259 tez bir zamanda m\u0259lum olurdu.<\/p>\n<p>K\u0259nd m\u0259kt\u0259binin m\u0259zunu ola-ola s\u0259n \u201cRus \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d v\u0259 \u201cTarix\u201d f\u0259nl\u0259ri \u00fczr\u0259 \u015fifahi imtahanlardan \u201c\u0259la\u201d qiym\u0259tl\u0259r ald\u0131n, instituta q\u0259bul edildin. Rus dilini m\u00fck\u0259mm\u0259l \u00f6yr\u0259nm\u0259k, dil-dan\u0131\u015f\u0131q m\u00fchitind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b\u0259 m\u00fcbadil\u0259si x\u0259tti il\u0259 1983-1984-c\u00fc t\u0259dris ilind\u0259 H\u0259\u015ft\u0259rxan Pedaqoji \u0130nstitutunun (indiki H\u0259\u015ft\u0259rxan D\u00f6vl\u0259t Universitetin) filologiya fak\u00fclt\u0259sind\u0259 d\u0259 t\u0259hsil ald\u0131n, institutu f\u0259rql\u0259nm\u0259 diplomu il\u0259 bitirdin. 29 il sonra haz\u0131rki H\u0259\u015ft\u0259rxan D\u00f6vl\u0259t Universiteti s\u0259nin \u201cDrevnyaya Rus i tyurki: v literaturn\u0131x pamyatnikax XII-XVII vv.\u201d monoqrafiyan\u0131 \u00e7ap etdi.<\/p>\n<p>Ali t\u0259hsil ill\u0259rind\u0259 akademik\u00a0 Teymur B\u00fcnyadovdan,\u00a0 professorlar M\u0259mm\u0259d Qocayev, Yusif\u00a0 R\u00fcst\u0259mov v\u0259 Bela Musayevadan, dosentl\u0259r Zemfira Mehdizad\u0259d\u0259n, Sevil M\u0259mm\u0259dovadan,\u00a0 Valid\u0259 \u018fliyevadan v\u0259 ba\u015fqalar\u0131ndan d\u0259rs ald\u0131n. Onlar\u0131 da h\u0259mi\u015f\u0259 minn\u0259tdarl\u0131qla xat\u0131rlay\u0131rsan.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h1>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <b>\u201cM\u00fc\u0259llimlik &#8211;\u00a0qaranl\u0131qlar\u0131 ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131xaranlar\u0131n pe\u015f\u0259s\u0259si\u201d<\/b><b><\/b><\/h1>\n<p>\u018fn b\u00f6y\u00fck arzular\u0131ndan biri t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131n V\u0259li\u00adxan\u00adl\u0131 k\u0259nd m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259m\u0259k idi. Bu arzuna qovu\u015fdun. \u00dc\u00e7 il burada rus dilini v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 t\u0259dris etdin.<\/p>\n<p>O zamanlar SSR\u0130 deyil\u0259n bir imperiyan\u0131n cayna\u011f\u0131nda oldu\u011fumuzdan rus dili az qala ana dilimiz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 idi. Rus dilini yax\u015f\u0131 bil\u0259nl\u0259r\u0259 v\u0259zif\u0259 verilirdi.<\/p>\n<p>Rayonda i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n (1985-1988) s\u0259n\u0259 m\u0259kt\u0259b direktoru, rayon komsomol komit\u0259sinin birinci katibi v\u0259 s. v\u0259zif\u0259l\u0259r, o vaxtk\u0131 Sovetl\u0259r \u0130ttifaq\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin aspiranturas\u0131nda t\u0259hsil t\u0259klif olundu. S\u0259ns\u0259 M.F. Axundov ad\u0131na APRD\u018f\u0130-nin \u0259yani aspiranturas\u0131n\u0131 se\u00e7din. Orduda xidm\u0259t etm\u0259li oldun.<\/p>\n<p>O vaxtlar Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259ri ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259rbi xidm\u0259td\u0259 oldu\u011fun Pskov v\u0259 Minskd\u0259ki h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rd\u0259 Qaraba\u011f tarixi, Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan qar\u015f\u0131durmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fchazir\u0259l\u0259r oxuma\u011fa v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t musiqi qrupunun \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na nail oldun. Elmi r\u0259hb\u0259rin, \u018fm\u0259kdar elm xadimi, professor Murtuz Sad\u0131xl\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rli t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri hesab\u0131na art\u0131q h\u0259rbi xidm\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 namiz\u0259dlik i\u015fi \u00fczr\u0259 materiallar toplay\u0131b sisteml\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 v\u0259 ordudan geri d\u00f6n\u0259n kimi i\u015fi m\u00fczakir\u0259y\u0259 t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 nail oldun. Vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l i\u015fi (&#8220;M.Y. Lermontovun n\u0259sr \u0259s\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259r\u00adc\u00fc\u00adm\u0259l\u0259rind\u0259&#8221;) yekunla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131na v\u0259 m\u00fcdafi\u0259y\u0259 t\u0259qdim etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin pul m\u00fckafat\u0131n\u0131 ald\u0131n.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u201cElmin f\u0259zil\u0259ti ibad\u0259tin f\u0259zil\u0259tind\u0259n \u0259fz\u0259ldir\u201d (<\/b><i>H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259r demi\u015fk\u0259n<\/i><b>)<\/b><\/p>\n<p>Telman m\u00fc\u0259llim, s\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 ir\u0259liy\u0259 baxm\u0131san. Elmin eni\u015fli, yoxu\u015flu yollar\u0131 s\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u0259 el\u0259 ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131 ki, ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131 davam etdirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131n. \u00d6z\u00fcn\u00fc yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259llim kimi tan\u0131td\u0131n. M\u00fcst\u0259sna hal kimi institutun rektoru, m\u0259rhum professor Firudin H\u00fcseynov\u00a0 kafedra m\u00fcdirin\u0259 s\u0259ni m\u00fc\u0259llimlikd\u0259n birba\u015fa dosent v\u0259zif\u0259sin\u0259 ke\u00e7irm\u0259yi t\u0259klif etdi. Doktorluq dissertasiyas\u0131 m\u00f6vzun t\u0259sdiq olundu.<\/p>\n<p>S\u0259ni maraqland\u0131ran q\u0259dim rus \u0259d\u0259biyyat\u0131 abid\u0259l\u0259rind\u0259 slavyan-t\u00fcrk \u0259laq\u0259l\u0259ri m\u00f6vzusu idi. M\u00f6vzun s\u0259ni Moskva, Sankt-Peterburq kitabxanalar\u0131na \u00fcz tutma\u011fa, slavyan \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 kitab v\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r \u00e7ap etdirm\u0259y\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndirdi. Bak\u0131da monoqrafiyalar\u0131n n\u0259\u015fr olundu. N\u0259hay\u0259t, 2004-c\u00fc ild\u0259 \u201cQ\u0259dim rus \u0259d\u0259biyyat\u0131nda slavyan-t\u00fcrk \u0259laq\u0259l\u0259ri\u201d adl\u0131 doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k, filologiya elml\u0259ri doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259si, bir m\u00fcdd\u0259t sonra professor elmi ad\u0131\u00a0 ald\u0131n.<\/p>\n<p>Dissertasiyan\u0131n m\u00fcdafi\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131c\u0131 t\u0259\u015fkilat Rusiya Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n M. Qorki ad\u0131na D\u00fcnya \u018fd\u0259biyyat\u0131 \u0130nstitutu (Q\u0259dim slavyan \u0259d\u0259biyyatlar\u0131 \u015f\u00f6b\u0259si, \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri A.S. Dyomin); r\u0259smi opponentl\u0259r A. Pu\u015fkin ad\u0131na Rus Dili \u0130nstitutunun d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri professor S.N. Travnikov v\u0259 professor M.Q. Qocayev olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 ke\u00e7mi\u015f,\u00a0 ist\u0259r apar\u0131c\u0131 t\u0259\u015fkilat, ist\u0259r r\u0259smi opponentl\u0259r, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n dissertasiya \u015furas\u0131 \u00fczvl\u0259ri \u0259s\u0259rin elmi d\u0259y\u0259ri, aktuall\u0131\u011f\u0131, al\u0131nan n\u0259tic\u0259l\u0259rin etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00f6t\u0259b\u0259rliyi haqq\u0131nda m\u00fcsb\u0259t fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r. T\u0259bii ki, m\u00f6vzunun xarakteri n\u00fcfuzlu rus aliml\u0259rinin opponentliyin\u0259 qar\u015f\u0131 ciddi elmi s\u0259viyy\u0259 v\u0259 haz\u0131rl\u0131q t\u0259l\u0259b edirdi.<\/p>\n<p>Dissertasiyada X-XVII \u0259srl\u0259r\u0259 aid rus \u0259d\u0259bi abid\u0259l\u0259rind\u0259 t\u00fcrk v\u0259 slavyan xalqlar\u0131n\u0131n \u0259laq\u0259l\u0259ri, onlar\u0131n h\u0259rbi-siyasi, m\u0259d\u0259ni, iqtisadi, dini-etik v\u0259 sad\u0259c\u0259 insani m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, eyni tarixi-m\u0259d\u0259ni areala m\u0259xsus bu etnos v\u0259 xalqlar\u0131n ortaq tarixinin v\u0259 birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u0259hsulu olan \u00a0m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirilmi\u015fdi. Burada \u201c\u00d6t\u0259n ill\u0259rin hekay\u0259ti\u201d, \u201c\u0130qor polku haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259m\u0259\u201d, \u201cM\u0259hm\u0259t sultan hekay\u0259ti\u201d, \u201cTopal Teymur haqq\u0131nda povest\u201d, \u201cKazan tarixi\u201d v\u0259 sair \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 t\u00fcrk motivl\u0259ri v\u0259 m\u00f6vzular\u0131 geni\u015f v\u0259 d\u0259rin \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil edilir.\u00a0 Sonradan bu \u0259d\u0259bi abid\u0259l\u0259rin t\u0259r\u0259finizd\u0259n dilimiz\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si h\u0259m d\u0259 \u201cQ\u0259dim rus \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d, \u201cRus \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixi\u201d d\u0259rslikl\u0259rinin yaz\u0131lmas\u0131na imkan verdi.<\/p>\n<p>Geni\u015f elmi maraq dair\u0259n, elmi-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tin, \u015f\u0259xsi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcnl\u0259 t\u0259\u015fkil olunan yarad\u0131c\u0131 t\u0259\u015fkilat v\u0259 m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda i\u015fin, layih\u0259l\u0259rin s\u0259n\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259, Macar\u0131stan, Rusiya, \u0130ngilt\u0259r\u0259, Almaniya, Serbiya, G\u00fcrc\u00fcstan, Moldova, Qazax\u0131stan v\u0259\u00a0 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox treninq v\u0259 t\u0259liml\u0259rd\u0259, konfrans v\u0259 simpoziumlarda\u00a0 i\u015ftirak\u00a0 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k f\u00fcrs\u0259ti yaratd\u0131.<\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>T\u0259hsild\u0259 innovativ f\u0259aliyy\u0259t, t\u0259sis\u00e7ilik, t\u0259hsil t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u201c<i>A\u011f\u0131l-kamal verdi s\u0259n\u0259 yaradan,<\/i><\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b><i><br \/>\n<\/i><\/b><b><i>\u00c7al\u0131\u015f\u0131b h\u0259r sirri \u00f6yr\u0259n h\u0259r zaman\u201d (<\/i><\/b><i>\u018fvh\u0259di Mara\u011fayi demi\u015fk\u0259n<b>)<\/b><\/i><\/p>\n<p align=\"center\"><i>\u00a0<\/i><\/p>\n<p>Telman m\u00fc\u0259llim, s\u0259n i\u015fg\u00fczar v\u0259 innovativ f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 se\u00e7il\u0259n t\u0259hsil t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131san. H\u0259l\u0259 1993-c\u00fc ild\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 t\u0259\u015fkil olunan ilk \u00f6z\u0259l T\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 T\u0259dris m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birini t\u0259sis etdin, sonra is\u0259 1994-cu ild\u0259 ilk \u00f6z\u0259l \u2013 \u201cM\u00fct\u0259rcim\u201d\u00a0 n\u0259\u015friyyat\u0131n\u0131 yaratd\u0131n. M\u0259kt\u0259b sevgisi s\u0259ni \u00f6lk\u0259d\u0259 ilk yeni tipli orta t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n biri \u2013 \u201cTuran\u201d liseyini t\u0259sis etm\u0259y\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 Prezidentinin istedadl\u0131 v\u0259 qabiliyy\u0259tli \u015fagirdl\u0259r\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259r\u0259ncam\u0131na uy\u011fun olaraq, bu liseyin v\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri 15 n\u00f6mr\u0259li m\u0259kt\u0259bin bazas\u0131nda,\u00a0 Bak\u0131 Slavyan Universiteti n\u0259zdind\u0259 M\u0259kt\u0259b-Lisey Kompleksinin t\u0259\u015fkilin\u0259, onun maddi-t\u0259dris bazas\u0131n\u0131 yaratma\u011fa, ilk d\u0259f\u0259 d\u00f6vl\u0259t orta t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat hesabl\u0131 xidm\u0259tl\u0259rin g\u00f6st\u0259rilm\u0259sin\u0259\u00a0 nail oldun&#8230;<\/p>\n<p>1991-ci ild\u0259n bu g\u00fcn\u0259d\u0259k rus \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n tarixi kafedras\u0131nda laborant, ba\u015f laborant, m\u00fc\u0259llim v\u0259 dosent v\u0259\u00adzi\u00adf\u0259\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131san.\u00a0 2014-2022-ci ill\u0259rd\u0259 universitetin t\u0259dris i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 prorektoru olmusan.\u00a0 Bak\u0131 Slavyan Universitetind\u0259 ali t\u0259hsilin y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259\u015fkilind\u0259, pedaqoji kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmis\u0259n. Haz\u0131rda rus \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixi kafedras\u0131n\u0131n professorusan. Uzunm\u00fcdd\u0259tli s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259tiniz\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201c\u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim\u201d F\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fcs\u0259n.<\/p>\n<p>2017-ci ild\u0259 S\u0259nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcnl\u0259 <i>T\u0259dris v\u0259 \u0130nnovasiya M\u0259rk\u0259zi <\/i>yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r<i>.<\/i> Bu g\u00fcn h\u0259min m\u0259rk\u0259z b\u00fct\u00fcn t\u0259hsil pill\u0259l\u0259ri v\u0259 s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259hsilalanlar \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259hsil xidm\u0259tl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irir. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 b\u00fct\u00fcn t\u0259hsil pill\u0259 v\u0259 s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 t\u0259lim qeyri-d\u00f6vl\u0259t dill\u0259rind\u0259 apar\u0131lan m\u0259kt\u0259b v\u0259 sinifl\u0259rd\u0259\u00a0 bilinqval v\u0259 polilinqval t\u0259lim modelinin geni\u015f t\u0259tbiqi ideyas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131 kimi z\u0259ruri t\u0259hsil proqramlar\u0131 (standartlar\u0131) v\u0259 planlar\u0131 i\u015fl\u0259yib m\u00fcvafiq icra orqan\u0131na t\u0259qdim etmis\u0259n. Xaricd\u0259 v\u0259 respublikada ke\u00e7iril\u0259n konfranslarda bu m\u00f6vzuda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirs\u0259n. Rusiyada ya\u015fayan t\u00fcrkdilli u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn rus dili \u00fczr\u0259 t\u0259dris v\u0259saitiniz (I-IV sinifl\u0259r, h\u0259mm\u00fc\u0259llif dosent M\u0259din\u0259 Qiyasb\u0259yli)\u00a0 Moskvada n\u0259\u015fr olunub.<\/p>\n<p>S\u0259n rus dilinin orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizd\u0259 t\u0259lim dili kimi s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259drisi m\u0259qs\u0259dil\u0259 beyn\u0259lxalq metodik seminarlar\u0131n, konfranslar\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131san. Layih\u0259 r\u0259hb\u0259rliyin v\u0259 h\u0259mm\u00fc\u0259llifliyinl\u0259 haz\u0131rlanan \u201cRus dili xarici dil kimi\u201d d\u0259rslik v\u0259saitid\u0259n Bak\u0131 Slavyan Universitetind\u0259 ixtisas \u00fczr\u0259 \u0259sas t\u0259dris v\u0259saiti kimi istifad\u0259 olunur. \u00dc\u00e7cildlik t\u0259dris v\u0259saiti kimi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f \u201cRus \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixi\u201dnin birinci cildi d\u0259 ikidilli t\u0259dris v\u0259saiti kimi faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p align=\"center\"><b>Bilinqval v\u0259 polilinqval t\u0259lim modelin\u0259 ke\u00e7id t\u0259klifi<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b><i>\u201cM\u0259n arzu ed\u0259rdim ki, <\/i><\/b><em><b>Az\u0259rbaycan<\/b><\/em><b><i> g\u0259nci <\/i><\/b><em><b>\u015eekspiri ingilis<\/b><\/em><b>, <\/b><em><b>Pu\u015fkini rus<\/b><\/em><b>,<i> Nizamini,<\/i><\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b><i>F\u00fczulini, <\/i><\/b><em><b>N\u0259simini<\/b><\/em><b><i> is\u0259 <\/i><\/b><em><b>Az\u0259rbaycan dilind\u0259 oxusun<\/b><\/em><b><i>.&#8221;<\/i><\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><i>\u00a0<\/i><\/p>\n<p align=\"center\">(Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri <b>Heyd\u0259r \u018fliyev)<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p>Bel\u0259 bir fikird\u0259s\u0259n ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 yaranm\u0131\u015f t\u0259hsil situasiyas\u0131na (t\u0259lim Az\u0259rbaycan dilind\u0259 apar\u0131lan m\u0259kt\u0259b v\u0259 sinifl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, rus, ingilis v\u0259 frans\u0131z dill\u0259rind\u0259 t\u0259limin t\u0259\u015fkili n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur) uy\u011fun olaraq, t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan 1) m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsilin m\u0259zmun v\u0259 standartlar\u0131na yenid\u0259n bax\u0131lmal\u0131, m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f kurslar v\u0259 maraqlar \u00fczr\u0259 kurikulumlar (t\u0259dris proqramlar\u0131), t\u0259dris v\u0259saitl\u0259ri haz\u0131rlanmal\u0131; 2) orta t\u0259hsili \u0259cn\u0259bi dill\u0259rd\u0259n birind\u0259 almas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan u\u015faqlara d\u00f6vl\u0259t dilinin m\u0259nims\u0259dilm\u0259si, m\u0259hz m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259rki t\u0259hsil d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onlara ana dili \u00fczr\u0259 m\u00fcvafiq nitq v\u0259rdi\u015fl\u0259rinin a\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259dris proqram\u0131 i\u015fl\u0259nilm\u0259li; 3) u\u015faqlar\u0131n ya\u015f psixologiyas\u0131n\u0131n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, m\u00fcasir linqvodidaktikan\u0131n g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259l\u0259rd\u0259n, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 qeyri-d\u00f6vl\u0259t dill\u0259r \u00fczr\u0259 dil-dan\u0131\u015f\u0131q v\u0259rdi\u015f v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n 7 ya\u015fad\u0259k d\u00f6vrd\u0259 v\u0259 8-12 ya\u015f aras\u0131nda daha intensiv m\u0259nims\u0259nilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259nin v\u0259 ibtidai t\u0259hsilin dill\u0259rin, m\u0259ntiqi t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn v\u0259 h\u0259yati bilikl\u0259rin inki\u015faf\u0131y\u00f6nl\u00fc olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn I-IV sinifl\u0259rd\u0259 t\u0259dris planlar\u0131, t\u0259hsil standartlar\u0131, f\u0259nn kurikulumlar\u0131, d\u0259rslikl\u0259r yenid\u0259n n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259li; 4) 5-6-c\u0131 sinifl\u0259rd\u0259 texniki v\u0259 t\u0259bi\u0259t f\u0259nl\u0259rin\u0259 ayr\u0131lm\u0131\u015f saatlar\u0131n azald\u0131lmas\u0131 hesab\u0131na xarici dill\u0259rin t\u0259drisi \u00fczr\u0259 saatlar art\u0131r\u0131lmal\u0131; 5) haz\u0131rda t\u0259lim rus dilind\u0259 apar\u0131lan sinifl\u0259rd\u0259 bilinqval t\u0259hsil modelinin t\u0259tbiqi v\u0259 bu zaman d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259 v\u0259 rus dilind\u0259 f\u0259nl\u0259rin yana\u015f\u0131 t\u0259drisin\u0259 t\u0259dric\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 8-9-cu sinifl\u0259rd\u0259 tam paritet\u0259 (biri d\u00f6vl\u0259t dili olmaqla iki t\u0259lim dilind\u0259 t\u0259dris\u0259) nail olunmal\u0131 v\u0259 bu zaman\u00a0 ana (d\u00f6vl\u0259t) dilind\u0259 t\u0259limin ana dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat, Az\u0259rbaycan tarixi, Az\u0259rbaycan co\u011frafiyas\u0131, musiqi v\u0259 s. f\u0259nl\u0259ri \u0259hat\u0259 edilm\u0259li; 6) 7-9-cu sinifl\u0259rd\u0259 t\u0259drisin t\u0259may\u00fcll\u0259r \u00fczr\u0259 apar\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u0259rs saatlar\u0131 maraqlar \u0259sas\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259li v\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n sinifl\u0259rd\u0259 xarici dil yar\u0131mqruplara b\u00f6l\u00fcnm\u0259kl\u0259 3 saat h\u0259cmind\u0259 apar\u0131lmal\u0131; 7) t\u0259may\u00fcl v\u0259 profil \u00fczr\u0259 f\u0259nl\u0259rin d\u0259rind\u0259n m\u0259nims\u0259dilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn 10-11-ci sinifl\u0259rd\u0259 h\u0259ft\u0259lik d\u0259rs y\u00fck\u00fcn\u00fcn 26-28 saatad\u0259k azald\u0131lmas\u0131, yuxar\u0131 sinif \u015fagirdl\u0259rinin s\u0259rb\u0259st, yarad\u0131c\u0131 v\u0259 lay\u0131h\u0259y\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259li; 8)\u00a0 b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, geni\u015f eksperiment \u015f\u0259klind\u0259 tam orta t\u0259hsil pill\u0259sind\u0259 t\u0259may\u00fcll\u0259r \u00fczr\u0259 (10-11-ci sinifl\u0259rd\u0259) t\u0259drisin yaln\u0131z ingilis dilind\u0259 t\u0259\u015fkili v\u0259 sair kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli bu g\u00fcn bir v\u0259zif\u0259 olaraq t\u0259hsil sistemimizin qar\u015f\u0131s\u0131nda durmal\u0131d\u0131r. Bu is\u0259 respublikam\u0131zda t\u0259kc\u0259 bilinqval yox, h\u0259m d\u0259 eksperiment \u015f\u0259klind\u0259 multilinqval t\u0259dris modelinin t\u0259tbiqinin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirir&#8230;<\/p>\n<p>Bel\u0259 fikird\u0259s\u0259n ki, qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bilinqval v\u0259 multilinqval t\u0259hsil modell\u0259rinin qa\u00e7\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131 qabaqc\u0131l t\u0259hsil sisteml\u0259rin\u0259 malik \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q normaya \u00e7evrilm\u0259kd\u0259dir. Bu t\u0259klifl\u0259rind\u0259 Amerikada Kanadan\u0131n, Avropada Almaniya v\u0259 Finlandiyan\u0131n, Asiyada Sinqapur v\u0259 Malayziyan\u0131n, MDB-d\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n bu sah\u0259d\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 \u0259saslan\u0131rsan&#8230;<\/p>\n<p align=\"center\"><b>Na\u015fir, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, jurnalist f\u0259aliyy\u0259ti<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u201c\u0130nsan q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n k\u0259skinliyi il\u0259 q\u0259hr\u0259man ola bilm\u0259z, a\u011fl\u0131n k\u0259skin olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r\u201d <i>(<\/i><\/b><i>M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi demi\u015fk\u0259n<b>)<\/b><\/i><b><\/b><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1996-c\u0131 ild\u0259 \u201cM\u00fct\u0259rcim\u201d \u0259d\u0259bi-b\u0259dii v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 jurnal\u0131n\u0131, 1997-ci ild\u0259 \u201cHumanitar elml\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin aktual probleml\u0259ri\u201d m\u0259cmu\u0259sini t\u0259sis etm\u0259kl\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131za, dil\u00e7ilik, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q, pedaqoji v\u0259 psixoloji elmi istiqam\u0259tl\u0259rimiz\u0259 \u00f6z t\u00f6hf\u0259ni verirs\u0259n. \u201cM\u00fct\u0259rcim\u201d jurnal\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi v\u0259 Bak\u0131 Slavyan Universitetinin h\u0259mt\u0259sis\u00e7iliyi il\u0259 n\u0259\u015fr olunub. \u201cHumanitar elml\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin aktual probleml\u0259ri\u201d ali m\u0259kt\u0259bl\u0259raras\u0131 elmi m\u0259cmu\u0259si is\u0259 burax\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamandan Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti yan\u0131nda\u00a0 Ali Attestasiya Komissiyas\u0131n\u0131n m\u00fc\u00ad\u0259yy\u00ad\u0259n\u00adl\u0259\u015f\u00addi\u00adr\u00addiyi n\u0259\u015frl\u0259rin siyah\u0131s\u0131n\u00addad\u0131r.<\/p>\n<p>2009-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Moskvada n\u0259\u015fr olunan \u201cLiteraturnaya qazeta\u201dda v\u0259 onun \u201cYevraziyskaya muza\u201d \u0259lav\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259msil\u00e7isi kimi \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zla ba\u011fl\u0131 materiallarla m\u00fct\u0259madi olaraq \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmis\u0259n. M\u00fc\u0259llifi oldu\u011fun \u201c\u018fn yeni Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d f\u0259sli Almat\u0131da rus dilind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f \u201c\u018fn yeni xarici \u0259d\u0259biyyat\u201d m\u0259cmu\u0259sin\u0259 (2011) daxil edilmi\u015fdir. MAPRYAL\u0131n Az\u0259rbaycan \u00fczr\u0259 koordinatoru (2006-c\u0131 ild\u0259n), respublikam\u0131zda v\u0259 xaricd\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n bir s\u0131ra elmi v\u0259 elmi-metodik n\u0259\u015frl\u0259rin redaksiya hey\u0259tinin \u00fczv\u00fcs\u0259n.<\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>T\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u201cEhtiyac \u0259m\u0259yi, \u0259m\u0259k biliyi do\u011furmu\u015fdur\u201d\u00a0<i>(<\/i><\/b>Onore de Balzak demi\u015fk\u0259n)<\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p>T\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ilik Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc kimi f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259ndir.<\/p>\n<p><i>Fikirl\u0259\u015fir\u0259m:<\/i> bu q\u0259d\u0259r i\u015fl\u0259ri nec\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131rsan? B\u0259li, ill\u0259r u\u015faql\u0131q v\u0259 g\u0259nclik ill\u0259rimizd\u0259 oldu\u011fu kimi \u201ctisba\u011fa yeri\u015fi\u201d il\u0259 getmir. \u018fksin\u0259, el\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u00f6t\u00fcb-ke\u00e7ir ki, gec\u0259mizi g\u00fcnd\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u0259 qat\u00adma\u00ad\u011f\u0131\u00adm\u0131\u00adz\u0131n da xeyri olmur.<\/p>\n<p>S\u0259n m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 il\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f 10-dan \u00e7ox kitab\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n antologiyalar\u0131n t\u0259rtib\u00e7isi v\u0259 \u00f6n s\u00f6z\u00fcn m\u00fc\u0259llifis\u0259n. \u00a0S\u0259nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn v\u0259 \u00f6n s\u00f6z\u00fcnl\u0259 2014-c\u00fc ild\u0259 ikicildlik \u201c\u018fn yeni rus \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d antologiyas\u0131 Az\u0259rbaycan, ikicildlik \u201cNovey\u015faya azerbaydjanskaya literatura\u201d antologiyas\u0131 is\u0259 rus dilind\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur.\u00a0 M.Y. Lermontov v\u0259 A.S. Pu\u015fkinin (2 cildd\u0259) \u201cSe\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri\u201dni t\u0259rtib etmi\u015f, M.A. \u015eo\u00adlo\u00adxo\u00advun \u201cSakit Don\u201d roman\u0131n\u0131 n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlam\u0131san.<\/p>\n<p>\u018fziz Telman m\u00fc\u0259llim! S\u0259n qibt\u0259do\u011furacaq t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ilik qabiliyy\u0259tin\u0259 maliks\u0259n! Q\u0259dim v\u0259 XVIII \u0259sr rus \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rini, L.N. Tolstoyun, F.M. Dostoyevskinin, V. Voynovi\u00e7in, B. Yevseyevin, V. Kupryanovun, A. Jiqulinin ayr\u0131-ayr\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rini dilimiz\u0259 \u00e7evirmis\u0259n. F.M. Dostoyevskinin \u201cKaramazov qarda\u015flar\u0131\u201d\u00a0 roman\u0131n\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015f (2010), iki cildd\u0259 n\u0259\u015frin\u0259 nail olmusan. H\u0259min\u00a0 u\u011furlu t\u0259rc\u00fcm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259\u00a0 Beyn\u0259lxalq T\u0259rc\u00fcm\u0259 Assosiasiyas\u0131 v\u0259 Rusiya Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Pu\u015fkin \u0130nstitutunun Beyn\u0259lxalq T\u0259rc\u00fcm\u0259 m\u00fckafat\u0131na, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin Tofiq Bayram ad\u0131na, Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin \u201cQ\u0131z\u0131l k\u0259lm\u0259\u201d \u0259d\u0259bi m\u00fckafatlar\u0131na v\u0259 s. layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fcs\u0259n.<\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u201cBiliyin a\u011fas\u0131 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259hm\u0259tin k\u00f6l\u0259si olmaq laz\u0131md\u0131r\u201d<\/b><\/p>\n<p align=\"right\"><b>\u00a0<i>(<\/i><\/b><i>Onore de Balzak demi\u015fk\u0259n<b>)<\/b><\/i><\/p>\n<p align=\"right\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p>Telman m\u00fc\u0259llim, s\u0259n 30-dan \u00e7ox kitab\u0131n (d\u0259rslik, monoqrafiya, l\u00fc\u011f\u0259t, t\u0259dris proqramlar\u0131 v\u0259 s.), 300-d\u0259k m\u0259qal\u0259nin m\u00fc\u0259llifis\u0259n. Bu s\u0131rada m\u0259kt\u0259b d\u0259rslikl\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131na x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verirs\u0259n.<\/p>\n<p>T\u0259lim rus dilind\u0259\u00a0 apar\u0131lan m\u0259kt\u0259bl\u0259rin\u00a0 VII, VIII, XI sinifl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cLiteratura\u201d d\u0259rslikl\u0259rinin (2006-2017-ci ill\u0259rd\u0259) h\u0259mm\u00fc\u0259llifi, 2016-c\u0131 ild\u0259 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 sifari\u015f edilmi\u015f v\u0259 icras\u0131 davam ed\u0259n yeni m\u0259zmun v\u0259 t\u0259rtibatda \u201cLiteratura\u201d d\u0259rslik kompleksl\u0259ri seriyas\u0131n\u0131n (V, VI, VII, VIII sinifl\u0259r) layih\u0259 r\u0259hb\u0259ri v\u0259 h\u0259mm\u00fc\u0259llifis\u0259n.<\/p>\n<p>Telman m\u00fc\u0259llim, s\u0259n Az\u0259rbaycanda rus \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n yeni resepsiyas\u0131 v\u0259 uzun d\u00f6vr milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zla s\u0131x yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259laq\u0259si olmu\u015f h\u0259min \u0259d\u0259biyyatla ba\u011fl\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin transformasiyas\u0131, bu bax\u0131\u015flar\u0131n \u00fcmumt\u0259hsil v\u0259 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rslikl\u0259r\u0259 g\u0259tirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011fulsan.<\/p>\n<p>Davam ed\u0259n \u201cLiteratura\u201d d\u0259rslik kompleksl\u0259ri seriyas\u0131nda milli \u0259d\u0259biyya\u00adt\u0131m\u0131z\u0131n dominantl\u0131\u011f\u0131 t\u0259min olunmaqla b\u0259rab\u0259r, tarixi-xronoloji prinsip \u0259sas\u0131nda h\u0259m d\u0259 \u015fagirdl\u0259rd\u0259 rus v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 bar\u0259d\u0259 dol\u011fun v\u0259 sistemli t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcn yarad\u0131lmas\u0131na nail olmusan. M\u0259qal\u0259 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda t\u0259limi d\u00f6vl\u0259t v\u0259 qeyri-d\u00f6vl\u0259t dill\u0259rind\u0259 aparan m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201c\u018fd\u0259biyyat\u201d f\u0259nn kurikulumunun yenil\u0259nm\u0259sinin, vahid f\u0259nn kurikulumunun yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n, \u015feir par\u00e7alar\u0131n\u0131n v\u0259 sair \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin yadda saxlan\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259binin altstandartlara daxil edilm\u0259sinin t\u0259r\u0259fdar\u0131 kimi t\u0259klifl\u0259rin maraq do\u011furur.<\/p>\n<p align=\"center\"><b>Avrasiya\u00e7\u0131-alim<\/b><\/p>\n<p>S\u0259n h\u0259m d\u0259 avrasiya\u00e7\u0131 alim kimi slavyan-t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k tarixi d\u0259y\u0259rl\u0259ri, eyni tarixi-m\u0259d\u0259ni areal\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259 faktlar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n bir s\u0131ra avrasiya\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan oxucusuna t\u0259qdim edirs\u0259n. \u00a0Bu m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Straxov, Danilevski, Trubeskoy, Savitski, L.Qumilyov, Pletnyova, Erencan Xara-Davan, Nosovski v\u0259 Fomenko, el\u0259c\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Avropa t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rini t\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k, \u201cAvrasiya\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131na Az\u0259rbaycandan bax\u0131\u015f\u201d ad\u0131 alt\u0131nda n\u0259\u015fr etdirib (2010, 2018) T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Birliyi ideyas\u0131na, tarixi-m\u0259d\u0259ni tip kimi t\u00fcrkl\u0259rin d\u00fcnya sivilizasiyana verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259ri v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 perspektiv t\u0259dqiqatlar\u0131 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirirs\u0259n.<\/p>\n<p>XV-XVII \u0259srl\u0259r rus \u0259d\u0259biyyat\u0131nda t\u00fcrkl\u0259r\u201d kitab\u0131n<i> <\/i>2002-ci ild\u0259 Moskvada,\u00a0 sonralar is\u0259 Ankarada i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. H\u0259min \u0259s\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 Beyn\u0259lxalq T\u00fcrksoy m\u00fckafat\u0131na t\u0259qdim olunmu\u015fdur (2010).<\/p>\n<p align=\"center\"><b>T\u0259ltifl\u0259rin<\/b><\/p>\n<p>\u00a0 Telman m\u00fc\u0259llim, s\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 S\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259tin. g\u00f6r\u0259 respublikan\u0131n \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim F\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fcs\u0259n (2016).<\/p>\n<p align=\"center\"><b>Son s\u00f6z<\/b><\/p>\n<p>\u018fziz Telman\u00a0 H\u0259mza\u011fa o\u011flu V\u0259lixanl\u0131 (C\u0259f\u0259rov)! \u018fd\u0259biyyat\u015f\u00fcnas v\u0259 avrasiya\u00e7\u0131-alim, na\u015fir, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, t\u0259hsil t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 kimi b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 duran s\u0259nin m\u00fc\u0259llimlik pe\u015f\u0259sin\u0259 vur\u011funlu\u011fun v\u0259 tutdu\u011fun v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, t\u0259hsilimizin t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyi missiyand\u0131r. Apar\u0131lan islahatlara, yeni m\u0259zmunlu t\u0259hsil proqramlar\u0131n\u0131n v\u0259 t\u0259dris resurslar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na verdiyin t\u00f6hf\u0259dir.<\/p>\n<p>Bir n\u0259f\u0259s\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m bu yaz\u0131n\u0131 tamamlayark\u0259n Z\u0259limxan Yaqubun \u201cG\u00f6z\u0259llik\u201d \u015feirind\u0259n bir b\u0259nd yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc. Sanki s\u0259ni n\u0259z\u0259rd\u0259 tutaraq yaz\u0131b o b\u00f6y\u00fck \u015fair:<\/p>\n<p align=\"center\">N\u0259\u00a0nurludu, n\u0259\u00a0parlaqd\u0131, n\u0259\u00a0g\u00f6z\u0259ldi,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nur pay\u0131d\u0131r insanlar\u0131n\u00a0 \u0259n g\u00f6z\u0259li.<\/p>\n<p>Aydan al\u0131r, G\u00fcnd\u0259n al\u0131r i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n<p align=\"center\">Ba\u015f tac\u0131d\u0131r vicdanlar\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259li.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Alim, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, na\u015fir dostum! S\u0259n d\u00f6n\u00fcb ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n ill\u0259r\u0259 baxanda se\u00advin\u0259, \u00f6y\u00fcn\u0259 bil\u0259rs\u0259n. \u00c7ox b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fcs\u0259n. S\u0259n kamil \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 xas ola bil\u0259c\u0259k b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u00adb\u0259t keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259n\u0259 bilmis\u0259n. S\u0259ni g\u00f6z\u0259l bir insan, yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259x\u015f kimi \u00e7ox sevirik. S\u0259nin h\u0259l\u0259 vur-tut 60 ya\u015f\u0131n var. H\u0259l\u0259 qabaqda g\u00f6r\u00fcl\u0259si n\u0259 q\u0259d\u0259r i\u015fl\u0259rin var. S\u0259n\u0259 bundan sonra daha\u00a0 60 il \u00f6m\u00fcr ar\u00adzulay\u0131ram. Amma\u00a0 sa\u011flam, g\u00fcmrah, nikbin bir h\u0259yat ya\u015fayasan!!! Var ol!!!<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"center\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"center\"><b>Akif ABBASOV<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 T\u0259hsil \u0130nstitutunun elmi katibi,<\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>\u00a0pedaqogika elml\u0259ri doktoru, professor,<\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"center\"><i>respublikan\u0131n \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llimi<\/i><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"18937\">Yaz\u0131ya 86 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Professor Telman H\u0259mza\u011fa o\u011flu V\u0259lixanl\u0131 (C\u0259f\u0259rov)\u00a0 \u2013 60 Aylar ke\u00e7di, ill\u0259r doland\u0131, n\u0259hay\u0259t, g\u0259lib \u00f6mr\u00fcn\u00fcn altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131 bahar\u0131na \u00e7at\u00add\u0131n, \u0259ziz dostum! \u00dcr\u0259yinin t\u0259\u00admiz\u00ad\u00adliyind\u0259ndir,\u00a0 xo\u015f niyy\u0259tli ol\u00adma\u00ad\u011f\u0131n\u00addand\u0131r ki, dostun, yolda\u015f\u0131n, yax\u0131nlar\u0131n, uzaqlar\u0131n, \u0259traf\u0131ndak\u0131lar se\u00ad\u00ad\u00advincin\u0259 qat\u0131l\u0131r. \u00dcz\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00fc\u00adl\u00fcr,\u00a0 dodaqlar\u0131ndan t\u0259b\u0259ss\u00fcm \u0259s\u00adkik olmur, \u00f6z\u00fcnd\u0259n b\u00f6y\u00fckl\u0259r d\u0259, ki\u00ad\u00e7ikl\u0259r d\u0259\u00a0 s\u0259ninl\u0259 rastla\u015fanda, s\u0259ninl\u0259 dan\u0131\u015fanda xo\u015f ovqatda olur, t\u0259\u00ad\u00ad\u0259ss\u00fcrat\u0131 yax\u015f\u0131la\u015f\u0131r, \u0259hval\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18937"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18953,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18937\/revisions\/18953"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}