{"id":19286,"date":"2023-10-29T13:14:02","date_gmt":"2023-10-29T09:14:02","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=19286"},"modified":"2023-10-29T13:14:02","modified_gmt":"2023-10-29T09:14:02","slug":"bas-komandanin-meydan-muharib%c9%99si-29-oktyabr-turkiy%c9%99-cumhuriyy%c9%99ti-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=19286","title":{"rendered":"Ba\u015f komandan\u0131n meydan m\u00fcharib\u0259si -29 oktyabr T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/inbound3275694234901090785.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-19289\" alt=\"inbound3275694234901090785\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/inbound3275694234901090785-300x204.jpg\" width=\"300\" height=\"204\" \/><\/a>B\u00d6Y\u00dcK T\u00dcRK H\u00dcCUMU, YAXUD<\/p>\n<p>BA\u015e KOMANDANIN MEYDAN M\u00dcHAR\u0130B\u018fS\u0130<\/p>\n<p>(\u201cSamsundan ba\u015flanan yol\u201d roman\u0131ndan)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1922-ci ilin ortalar\u0131 idi. Yunan ordusu Sakarya Meydan m\u00fcharib\u0259sind\u0259 uduzsa da, \u00e7\u0259kilib getm\u0259mi\u015fdi. T\u00fcrkiy\u0259nin b\u0259zi \u0259razil\u0259ri h\u0259l\u0259 onlar\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda qal\u0131rd\u0131. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olurdu ki, onlar yeni bir qanl\u0131 m\u00fcha-rib\u0259nin plan\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131rlar. D\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Afyon-\u018fski\u015f\u0259hr istiqam\u0259tin\u0259 kimi geril\u0259yib burada m\u00fcdafi\u0259 x\u0259tti qururdular. Bu x\u0259tt \u00fczr\u0259 onlar\u0131n \u00fc\u00e7 korpusu m\u00f6vqe tutmu\u015fdu. Bu indiki v\u0259ziyy\u0259td\u0259 yunan ordusunun tutduqlar\u0131 son m\u00f6vqe idi v\u0259 onlar yenid\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259kl\u0259 I v\u0259 II \u0130n\u00f6n\u00fc v\u0259 Sakarya Meydan m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6zl\u0259rind\u0259 dondurulmu\u015f arzular\u0131n\u0131 dir\u00e7\u0259ltm\u0259k, xam x\u0259yallar\u0131n\u0131 canland\u0131rmaq, t\u00fcrkl\u0259r\u0259 sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259r endirm\u0259kl\u0259 \u00f6z d\u00f6y\u00fc\u015f q\u00fcdr\u0259tl\u0259rini n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. Onlar strateji \u0259h\u0259miyy\u0259ti yerl\u0259ri m\u0259ftil \u00e7\u0259p\u0259rl\u0259rl\u0259 d\u00f6vr\u0259y\u0259 al\u0131b m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirirdil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 ki yunan q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Anadoluda idi, t\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n, t\u00fcrk mil-l\u0259tinin rahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 pozurdu.<\/p>\n<p>H\u0259m yunan, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk ordusu h\u0259r iki t\u0259r\u0259f \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck itkil\u0259r bahas\u0131na ba\u015fa g\u0259lmi\u015f Sakarya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Yunanlar \u00f6zg\u0259 \u0259razisind\u0259 olsalar da, t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 onlar\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f ehtiyat\u0131, g\u00fcc\u00fc, q\u00fcvv\u0259ti \u00e7ox idi. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 h\u0259m h\u00f6kum\u0259tin daxilind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ziddiyy\u0259tl\u0259r, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 iqtisadi probleml\u0259r vard\u0131. Ordunun \u0259y\u0259r-\u0259skiyi d\u0259 az deyildi. Bunu yunanlar \u00e7ox yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 anlay\u0131rd\u0131lar ki, haz\u0131rk\u0131 vaxtda t\u00fcrk ordusu onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259k iqtidar\u0131nda deyil. Yunanlar\u0131n da, ingilisl\u0259rin d\u0259 g\u00fcman\u0131 bel\u0259 idi ki, t\u00fcrk ordusu s\u00fclh ba\u011flamaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalacaq. Bu zaman \u0259lveri\u015fli m\u0259qam yeti\u015f\u0259c\u0259k, yunanlar \u00f6z a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259rini ir\u0259li s\u00fcr\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015fm\u0259n bel\u0259 fikirl\u0259\u015firdi. A\u011f\u0131ll\u0131, q\u0259ti, c\u0259sar\u0259tli v\u0259 \u00e7evik t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u0259ks t\u0259r\u0259fi mat v\u0259 heyr\u0259td\u0259 qoyan Mustafa Kamal pa\u015fan\u0131n fikri is\u0259 ba\u015fqa idi. D\u00fc\u015fm\u0259nin n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc o, yax\u015f\u0131 bilirdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u00fccum taktikas\u0131n\u0131 se\u00e7mi\u015f, lakin bunu h\u0259l\u0259 \u0259n yax\u0131n silahda\u015flar\u0131na, komandanlara bel\u0259 a\u00e7\u0131qlamam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Yunan ordusunun h\u0259rbi potensial\u0131n\u0131 diqq\u0259td\u0259n qa\u00e7\u0131rmaq olmazd\u0131. Mustafa Kamal yax\u015f\u0131 anlay\u0131rd\u0131 ki, yar\u0131m\u00e7\u0131q haz\u0131rl\u0131qdan, \u00f6z imkanlar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7m\u0259d\u0259n h\u00fccuma ba\u015flamaqdansa, bu fikr\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259k daha s\u0259rf\u0259lidir. O, kabinetin\u0259 qap\u0131l\u0131b siqar\u0131n\u0131 t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259-t\u00fcst\u00fcl\u0259d\u0259, ba\u015f\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259ri aras\u0131na alaraq d\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcr-qoy ed\u0259-ed\u0259, m\u00fcxt\u0259lif variantlar v\u0259 \u0259ks variantlar \u00fcz\u0259rind\u0259 ba\u015f s\u0131nd\u0131ra-s\u0131nd\u0131ra ne\u00e7\u0259 m\u00fcdd\u0259t idi ki, h\u00fcjum plan\u0131 haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. \u00dcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n m\u0259suliyy\u0259ti ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirdi. Ki\u00e7icik bir s\u0259hv qanl\u0131 f\u0259lak\u0259t g\u0259tir\u0259 bil\u0259rdi. Mustafa Kamal pa\u015fa ax\u0131r ki, son q\u0259rara g\u0259ldi v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k ordu komandanlar\u0131n\u0131 A\u011f\u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. A\u011f\u015f\u0259h\u0259r Karacahisar v\u0259 Konya aras\u0131nda yerl\u0259\u015firdi. M\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rd\u0259n, m\u0259\u015fv\u0259r\u0259tl\u0259rd\u0259n sonra Ba\u015f komandan s\u00f6z\u0259 ba\u015flad\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 Biz m\u00fcdafi\u0259 m\u00f6vqeyind\u0259 dayan\u0131b g\u00f6zl\u0259y\u0259 bilm\u0259rik. Bu, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259g\u0259lm\u0259, dinc\u0259lm\u0259, \u0259lav\u0259 q\u00fcvv\u0259 qazanma, yeni strategiya tapma imkan\u0131 ver\u0259r. G\u00f6zl\u0259m\u0259 m\u00f6vqeyi tutsaq, d\u00fc\u015fm\u0259n el\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc alacaq ki, \u00f6z hal\u0131m\u0131za qalaca\u011f\u0131q. Biz d\u00fc\u015fm\u0259nin a\u011fl\u0131na g\u0259lm\u0259y\u0259n taktika yeritm\u0259liyik. Orduda m\u00fc\u0259yy\u0259n haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. \u201cMilli vergi\u201d bar\u0259d\u0259 verdiyimiz 10 \u0259mr d\u0259 t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rib. \u018fhali orduya h\u0259rbi sursat, silah, yem\u0259k v\u0259 pal-paltar g\u0259tirir.<\/p>\n<p>O, s\u00f6z\u00fcn\u0259 ara verib ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u0259mrl\u0259 ba\u011fl\u0131 hadis\u0259l\u0259ri yad\u0131na sald\u0131.<\/p>\n<p>Mustafa Kamal pa\u015fa h\u0259l\u0259 c\u0259bh\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259haliy\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259 xahi\u015f etmi\u015fdi ki, imkan daxilind\u0259 orduya k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rsinl\u0259r. Sonra onlar\u0131 \u0259min etmi\u015fdi ki, yunan ordusunu ana yurdumuzun m\u00fcq\u0259dd\u0259s oca\u011f\u0131nda bo\u011faraq v\u0259t\u0259ni azadl\u0131\u011fa v\u0259 istiqlaliyy\u0259t\u0259 qovu\u015fduracaqlar.<\/p>\n<p>Ba\u015f komandan mar\u015fal Fevzi \u00c7akmak pa\u015fan\u0131 (o, Sakarya meydan m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra mar\u015fal h\u0259rbi r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc), Q\u0259rb C\u0259bh\u0259sinin komandan\u0131 general \u0130sm\u0259t pa\u015fan\u0131, C\u0259nub C\u0259bh\u0259sinin komandan\u0131 R\u00fcf\u0259t b\u0259yi d\u0259 d\u0259v\u0259t etm\u0259kl\u0259 mill\u0259t v\u0259kill\u0259ri il\u0259 bir m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi. Burada ordunu q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011fu t\u0259dbirl\u0259ri a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 \u018ff\u0259ndil\u0259r! T\u0259cili q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259liyik. Bu i\u015fd\u0259 siz m\u0259n\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olmal\u0131, xalq\u0131m\u0131z aras\u0131nda izahat i\u015fl\u0259ri aparmal\u0131s\u0131n\u0131z. Q\u0259l\u0259b\u0259 namin\u0259 \u00f6lk\u0259ni f\u00f6vq\u0259lad\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 almal\u0131y\u0131q. \u0130st\u0259yir\u0259m M\u0259clisin s\u0259dri kimi \u201cMilli vergi\u201d bar\u0259d\u0259 \u0259mr verim. Bu vergi n\u0259-z\u0259rd\u0259 tutur ki, ordunun ehtiyaclar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc h\u0259r ail\u0259d\u0259n bir \u0259d\u0259d alt paltar\u0131, bir c\u00fct \u00e7ar\u0131q, bir c\u00fct corab al\u0131ns\u0131n\u2026 H\u0259r bir tacir ona m\u0259xsus mal\u0131n q\u0131rx faizini, \u0259hali evl\u0259rd\u0259ki tax\u0131l, heyvan v\u0259 yem t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u00fcn yen\u0259 q\u0131rx faizini ordunun s\u0259r\u0259ncam\u0131na versin. Bunlar\u0131 borc kimi al\u0131r\u0131q. Q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra geri qaytaraca\u011f\u0131q. Kimd\u0259 silah v\u0259 sursat varsa, 3 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 g\u0259tirib t\u0259hvil versin. Deyil\u0259nl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k h\u0259r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, k\u0259ndd\u0259 v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259 milli vergi komissiyalar\u0131 yaradaq\u2026 Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, polad\u0259rid\u0259nl\u0259rin, s\u0259naye emalatxanalar\u0131n\u0131n, d\u0259mir\u00e7il\u0259rin, xarrat v\u0259 d\u00fclg\u0259rl\u0259rin siyah\u0131s\u0131 da t\u0259rtib olunmal\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n q\u00fcvv\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>H\u0259min \u0259mrd\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7mi\u015f ara-s\u0131ra \u015f\u0259r qar\u0131\u015fanda at v\u0259 uzunqula\u011fa qo\u015fulmu\u015f arabalarda t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u0259rbi sursat, \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 geyim g\u0259tirilirdi.<\/p>\n<p>S\u00fcvari korpusun komandan\u0131 F\u0259xr\u0259ddin Altay pa\u015fa dedi:<\/p>\n<p>\u2013 Pa\u015fa h\u0259zr\u0259tl\u0259ri, qeyd etdiyiniz \u0259mr k\u00f6m\u0259yimiz\u0259 \u00e7ox \u00e7at\u0131b. Vaxt\u0131nda v\u0259 d\u00fczg\u00fcn verilmi\u015f \u0259mrdir.<\/p>\n<p>Mustafa Kamal dedi:<\/p>\n<p>\u2013 \u018ff\u0259ndil\u0259r, g\u0259r\u0259k bizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq orduya m\u00fcnasib\u0259td\u0259 yekdil, h\u0259mr\u0259y ola. X\u00fcsus\u0259n \u00f6lk\u0259nin indiki hal\u0131nda imkanl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r \u00f6z varisl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 ordumuza da maddi k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rm\u0259lidirl\u0259r. H\u0259m d\u0259 bu, m\u0259cburi deyil, k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0259sasda olmal\u0131d\u0131r (O vaxtdan \u00e7ox-\u00e7ox ill\u0259r ke\u00e7ib. \u00d6t\u0259n \u0259srin iyirminci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq haz\u0131rk\u0131 g\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 varl\u0131 adamlar \u00f6z v\u0259siyy\u0259tnam\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6vladlar\u0131, varisl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r, M\u0259tm\u0259tcik vaqf\u0131na da pay ay\u0131r\u0131rlar. Varisi, o\u011ful-q\u0131z\u0131 olmayanlar is\u0259 b\u00fct\u00fcn varidat\u0131n\u0131 bu vaqfa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcrl\u0259r).<\/p>\n<p>Mustafa Kamal pa\u015fa s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:<\/p>\n<p>\u2013 M\u0259n yunan ordusu \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259k \u0259mrini verm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. Lakin, \u0259f\u0259ndil\u0259r, h\u00fccum \u0259mri h\u0259l\u0259lik gizli qalmal\u0131d\u0131r. Bunu yaln\u0131z biz, buraya topla\u015fan komandanlar bilm\u0259lidirl\u0259r. Yu-nanlar x\u0259b\u0259r tuta bil\u0259rl\u0259r. \u0130st\u0259yir\u0259m siz d\u0259 fikrinizi s\u00f6yl\u0259y\u0259siniz.<\/p>\n<p>II ordunun komandan\u0131 Yaqub \u015e\u00f6vqi pa\u015fa s\u00f6z\u0259 ba\u015flad\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 \u018ff\u0259ndil\u0259r, m\u0259n yerimi \u015firin salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yox, h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u00fcr\u0259k-d\u0259n deyir\u0259m. Bu h\u00fccum plan\u0131 \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bir pland\u0131r. Lakin son d\u0259r\u0259c\u0259 s\u00fcr\u0259tli v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Odur ki h\u0259r birimiz \u00e7ox say\u0131q v\u0259 \u00e7evik h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259li, \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 z\u0259rg\u0259r d\u0259qiqliyi il\u0259 yerin\u0259 yetirm\u0259liyik.<\/p>\n<p>Mar\u015fal Fevzi \u00c7akmak pa\u015fa fikirli-fikirli:<\/p>\n<p>\u2013 Pa\u015fam, B\u00f6y\u00fck h\u00fccum plan\u0131n\u0131 m\u0259n d\u0259 b\u0259y\u0259nir v\u0259 t\u0259qdir edir\u0259m. Yaqub pa\u015fa demi\u015fk\u0259n, yax\u015f\u0131 pland\u0131r, h\u0259m d\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 risklidir. Amma g\u0259lin soyuq ba\u015fla d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259k: ordumuz bir n\u0259f\u0259r kimi d\u0259miryolunun c\u0259nubundad\u0131r. B\u0259s ba\u015fqa c\u0259bh\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir? Biz onlar\u0131 unutmu\u015f, oralarda, dem\u0259k olar ki, q\u00fcvv\u0259 saxlamam\u0131\u015f\u0131q\u2026<\/p>\n<p>Nur\u0259ddin pa\u015fa s\u00f6z ald\u0131. O, I orduya ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi:<\/p>\n<p>\u2013 Fevzi \u00c7akmak pa\u015fa \u00e7ox \u00f6n\u0259mli bir m\u0259s\u0259l\u0259ni yada sald\u0131. C\u0259bh\u0259nin \u0259sas m\u0259rk\u0259zi olan rayonun arxa hiss\u0259si g\u00f6ll\u0259rl\u0259 \u0259hat\u0259 edilib. Bird\u0259n biz dey\u0259n olmasa, allah el\u0259m\u0259sin, ciddi \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fs\u0259k, yaxud biz\u0259 u\u011fursuzluq \u00fcz vers\u0259, onda nej\u0259 olsun? Bizim I ordu \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Komandanlar yaranacaq t\u0259hl\u00fck\u0259li anlar\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 almaqla, z\u0259if m\u00f6vqel\u0259ri canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 v\u0259 h\u0259rbi texnika il\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u015f\u0259rtil\u0259 B\u00f6y\u00fck h\u00fccumun plan\u0131n\u0131 q\u0259bul etdil\u0259r. Mustafa Kamal pa\u015fa \u00fcz\u00fcn\u00fc onlara tutaraq dedi:<\/p>\n<p>\u2013 \u018ff\u0259ndil\u0259r, siz\u0259 h\u00fccuma haz\u0131rl\u0131q \u0259mri verir\u0259m!<\/p>\n<p>Komandanlar q\u0259l\u0259b\u0259 arzusu v\u0259 inam\u0131 il\u0259 Ba\u015f q\u0259rargah\u0131 t\u0259rk etdil\u0259r. Mustafa Kamal Karajahisara yola d\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Ba\u015f komandan Sakarya Meydan m\u00fcharib\u0259sind\u0259n f\u0259rqli olaraq s\u0259rk\u0259rd\u0259 libas\u0131nda idi. Yaxal\u0131\u011f\u0131nda m\u00fc\u015f\u00fcr f\u0259rql\u0259nm\u0259 ni\u015fan\u0131 par\u0131lday\u0131rd\u0131. O, Ba\u015f q\u0259rargah\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda avtomobild\u0259n d\u00fc\u015f\u0259n kimi zabitl\u0259r v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259r Ba\u015f komandan\u0131n c\u0259bh\u0259y\u0259 g\u0259li\u015fini bir bayram kimi qar\u015f\u0131lad\u0131lar. Mar\u015fal h\u0259rbi r\u00fctb\u0259si v\u0259 qazi titulu almas\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ona t\u0259brikl\u0259rini \u00e7atd\u0131rd\u0131lar. Mustafa Kamal onlara t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fc bildirdi.<\/p>\n<p>&#8230;1922-ci ilin avqust ay\u0131n\u0131n 26-da Karacahisardan B\u00f6y\u00fck T\u00fcrk hcjumu ba\u015fland\u0131. T\u00fcrk top\u00e7ular\u0131 arams\u0131z at\u0259\u015fl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131n\u0131 l\u0259rz\u0259y\u0259 g\u0259tirirdil\u0259r. Yunan q\u00fcvv\u0259l\u0259ri q\u0259fil h\u00fccumdan \u00e7a\u015f-ba\u015f qalm\u0131\u015fd\u0131lar. D\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda qa\u00e7\u0131\u015f\u0131r, itkil\u0259r verirdil\u0259r. Q\u0131sa vaxt \u0259rzind\u0259 h\u00fccum Afyon-Konya d\u0259miryolu x\u0259tti boyunja daha geni\u015f v\u00fcs\u0259t ald\u0131. \u018fsas a\u011f\u0131rl\u0131q t\u00fcrkl\u0259rin \u015fimaldan II ordusu, c\u0259nubdan is\u0259 I ordunun \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Mar\u015fal Fevzi \u00c7akmak pa\u015fa, Q\u0259rb C\u0259bh\u0259si komandan\u0131 general \u0130sm\u0259t pa\u015fa, I ordu komandan\u0131 Yaqub \u015e\u00f6vqi pa\u015fa, s\u00fcvari korpusun komandan\u0131 F\u0259xr\u0259ddin Altay pa\u015fa d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn u\u011furla, t\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin xeyrin\u0259 getm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259zmkarl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Mustafa Kamal Ba\u015f komandan kimi d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc idar\u0259 edir, \u0259mrl\u0259r verirdi. S\u00fcr\u0259tli h\u00fccum, sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259r \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rirdi. T\u00fcrkl\u0259rin at\u0259\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259ri yunan piyadalar\u0131n\u0131 qaba\u011fa ke\u00e7m\u0259y\u0259 qoymurdu. Yunan ordusu bel\u0259 g\u00fccl\u00fc h\u0259ml\u0259 il\u0259 rastla\u015fmam\u0131\u015fd\u0131. D\u00fc\u015fm\u0259nin \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi m\u00f6vqel\u0259rin bir \u00e7oxu al\u0131nd\u0131 v\u0259 onlar geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. F\u0259xr\u0259ddin Altay pa\u015fa at belind\u0259 Ba\u015f komandana yax\u0131nla\u015faraq raport verdi:<\/p>\n<p>\u2013 Pa\u015fa h\u0259zr\u0259tl\u0259ri, d\u00fc\u015fm\u0259n Dumlup\u0131nar m\u00f6vqel\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259kilirl\u0259r. Bu onlar\u0131n \u0259sas u\u011fursuzluqlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<p>Mustafa Kamal pa\u015fa g\u00fcl\u00fcms\u00fcn\u0259r\u0259k dedi:<\/p>\n<p>\u2013 F\u0259xr\u0259ddin pa\u015fa, bu, q\u0259l\u0259b\u0259mizin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. \u018fm\u0259liyyat biz d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcm\u00fczd\u0259n d\u0259 \u0259la gedir. N\u0259bad\u0259 t\u0259l\u0259s\u0259siniz v\u0259 s\u0259hv\u0259 yol ver\u0259siniz. Soyuqqanl\u0131 v\u0259 t\u0259mkinli olun.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015fm\u0259n tutdu\u011fu \u0259razil\u0259rd\u0259 az\u011f\u0131nl\u0131q edirdi. K\u0259nd-k\u0259s\u0259kd\u0259 \u0259halinin g\u00fcn\u00fc qara idi. Yunan \u0259sg\u0259rl\u0259ri evl\u0259r\u0259, daxmalara soxulur, \u0259ll\u0259rin\u0259 ke\u00e7\u0259ni talay\u0131rd\u0131lar. H\u0259y\u0259t-bacadan mal-qaran\u0131 s\u00fcr\u00fcb-apar\u0131r, toyuq-c\u00fcc\u0259ni bo\u011fazlay\u0131b k\u0259sir, yaxud diri-diri da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131lar. Onsuz da ac-yalavac olan v\u0259 g\u00fccl\u0259 dolanan ail\u0259l\u0259rin, arvad-u\u015fa\u011f\u0131n ah-nal\u0259si g\u00f6yl\u0259r\u0259 qalx\u0131r, qad\u0131nlar, qar\u0131lar sa\u00e7lar\u0131n\u0131 yolub \u015fiv\u0259n qopar\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Yunan \u0259sg\u0259rl\u0259ri b\u00fct\u00fcn k\u0259ndi b\u00fcr\u00fcy\u0259n acl\u0131q v\u0259 s\u0259fal\u0259ti, iztirab, x\u0259st\u0259lik v\u0259 nal\u0259l\u0259ri g\u00f6r\u00fcb sevinir, al\u00e7aq v\u0259 yaramaz \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 haqq qazand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ri\u015fx\u0259ndl\u0259 deyirdil\u0259r:<\/p>\n<p>\u2013 \u018fsg\u0259rl\u0259rimiz\u0259 yem\u0259k-i\u00e7m\u0259k laz\u0131md\u0131r. G\u0259r\u0259k qar\u0131nlar\u0131 tox ola ki, sizinkil\u0259rin analar\u0131n\u0131 a\u011flar qoya bilsinl\u0259r. Siz is\u0259 buralarda \u00f6lm\u0259zsiniz. H\u0259y\u0259t-baca ot-\u00e7ay\u0131rla doludur. N\u0259 q\u0259d\u0259r ist\u0259yirsiniz otlay\u0131n. Yeri e\u015f\u0259l\u0259yin. Kefiniz ist\u0259y\u0259n q\u0259d\u0259r soxulcan, g\u00f6lm\u0259\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 xirtd\u0259y\u0259c\u0259n qurba\u011fa var. Yeyin, \u00f6z\u00fcn\u00fcz \u00fc\u00e7\u00fcn kef el\u0259yin.<\/p>\n<p>Onlar\u0131n cavab\u0131n\u0131 verm\u0259k, yerl\u0259rind\u0259 oturtmaq laz\u0131m idi.<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>\u0130stehkam qurulmu\u015fdu. \u018fsg\u0259rl\u0259r dinc\u0259lirdil\u0259r. S\u00f6hb\u0259t edir, siqaret \u00e7\u0259kirdil\u0259r. Sam\u0259tin s\u0259si g\u0259lirdi:<\/p>\n<p>\u2013 Bizimkil\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 divan tutdular.<\/p>\n<p>\u00d6zg\u00fcn \u0259lav\u0259 etdi:<\/p>\n<p>\u2013 Yunanlar\u0131n itkisi \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>F\u0259rhad da \u00f6z fikrini bildirdi:<\/p>\n<p>\u2013 H\u0259r halda arxay\u0131nla\u015fmaq olmaz.<\/p>\n<p>O, su qab\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b baxd\u0131, \u00e7alxalad\u0131. Su qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb U\u011fura dedi:<\/p>\n<p>\u2013 Ciy\u0259rim yan\u0131r, su ver.<\/p>\n<p>U\u011fur su qab\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259 saxlayaraq, zarafatla cavab verdi:<\/p>\n<p>\u2013 Bir \u015f\u0259rtl\u0259 su verir\u0259m: Molla \u0259mid\u0259n bir l\u0259tif\u0259 de, eynimiz a\u00e7\u0131ls\u0131n.<\/p>\n<p>F\u0259rhad:<\/p>\n<p>\u2013 Suyu \u015f\u0259rtl\u0259 verirs\u0259ns\u0259, ist\u0259mir\u0259m, dey\u0259 incidiyini ona \u00e7atd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>U\u011fur yerind\u0259n qalxd\u0131. Onu qucaqlay\u0131b \u00f6pd\u00fc:<\/p>\n<p>\u2013 Ay m\u0259nim az\u0259ri qarda\u015f\u0131m. D\u0259ym\u0259-d\u00fc\u015f\u0259r olma, zarafat edir\u0259m, h\u0259m d\u0259 l\u0259tif\u0259 ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n<p>F\u0259rhad g\u00fcld\u00fc:<\/p>\n<p>\u2013 Zarafat etdiyini d\u0259, l\u0259tif\u0259 ist\u0259diyini d\u0259 bilirdim. Amma\u2026 burada bir c\u0259nab var. Qa\u015f-qaba\u011f\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 qoy d\u0259rdini desin, sonra bir l\u0259tif\u0259 m\u0259nd\u0259n.<\/p>\n<p>O, B\u0259yazid\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259 soru\u015fdu:<\/p>\n<p>\u2013 N\u0259 olub, B\u0259yazid? D\u0259ryada g\u0259min q\u0259rq olub?<\/p>\n<p>B\u0259yazid ah \u00e7\u0259kdi:<\/p>\n<p>\u2013 G\u00f6z\u00fc yolda olan\u0131m var. El\u0259 ki, d\u00f6y\u00fc\u015f s\u0259ngiyir, yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcr. M\u00fcharib\u0259 qurtarsayd\u0131, toyumuzu ed\u0259rdik.<\/p>\n<p>\u00d6zg\u00fcn zarafata sald\u0131. \u018fll\u0259ri t\u00fcf\u0259ngin qunda\u011f\u0131n\u0131 na\u011fara kimi s\u0259sl\u0259ndirdi:<\/p>\n<p>\u2013 Dostumun k\u00f6nl\u00fcn\u0259 toy d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>F\u0259rhad tez dill\u0259ndi:<\/p>\n<p>\u2013 Bizd\u0259 bel\u0259 vaxtda \u201cVa\u011fzal\u0131\u201d \u00e7al\u0131rlar, \u2013 dedi v\u0259 z\u00fcm-z\u00fcm\u0259 etdi.<\/p>\n<p>B\u0259yazid fikirli:<\/p>\n<p>\u2013 M\u0259n n\u0259 hayda, siz n\u0259 hayda?! Kefinizd\u0259n qalm\u0131rs\u0131n\u0131z, \u2013 dey\u0259 d\u0259rdini onlarla b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fc. \u2013 Ay qarda\u015flar, insaf\u0131n\u0131z olsun, toya g\u00f6r\u0259 dar\u0131xm\u0131ram. Afyon yunanlar\u0131n \u0259lind\u0259dir. Ne\u00e7\u0259 m\u00fcdd\u0259tdir evd\u0259n, ni\u015fanl\u0131mdan x\u0259b\u0259r tuta bilmir\u0259m. Qorxuram ba\u015flar\u0131na bir i\u015f g\u0259l\u0259r.<\/p>\n<p>Sam\u0259t ona \u00fcr\u0259k-dir\u0259k verdi:<\/p>\n<p>\u2013 G\u0259lm\u0259z in\u015fallah. Tezlikl\u0259 Afyonu azad ed\u0259c\u0259yik. \u018flind\u0259 tutdu\u011fun ni\u015fanl\u0131n\u0131n \u015f\u0259klidir? Olar biz d\u0259 baxaq.<\/p>\n<p>Onlar \u015f\u0259kl\u0259 baxd\u0131lar. \u00d6zg\u00fcn dill\u0259ndi:<\/p>\n<p>\u2013 Z\u00f6vq\u00fcn pis deyil, dostum. Q\u0259\u015f\u0259ng q\u0131zd\u0131r. Dar\u0131xma\u011fa, narahat olma\u011fa d\u0259y\u0259r. Xo\u015fb\u0259xt olun.<\/p>\n<p>F\u0259rhad \u0259li il\u0259 i\u015far\u0259 etdi:<\/p>\n<p>\u2013 Dayan\u0131n, lap yerin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Ni\u015fanl\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259l olmas\u0131 da \u015f\u0259rtdir. G\u00f6z\u0259l q\u0131z\u0131 yax\u015f\u0131 o\u011flana verirl\u0259r. \u0130nanm\u0131rs\u0131n\u0131z? Onda g\u00f6r\u0259k Molla n\u0259 deyir? Molla N\u0259sr\u0259ddinin kifir q\u0131z\u0131 varm\u0131\u015f. Bir g\u00fcn d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rind\u0259n biri q\u0131za el\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcr. Molla \u0259l\u00fcst\u00fc q\u0131z\u0131 verir. Toy g\u00fcn\u00fc qohumlar Mollan\u0131 danlay\u0131b: \u201cBel\u0259 d\u0259 i\u015f tutarlar? Q\u0131z\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 niy\u0259 verdin?\u201d Molla onlara s\u0259birl\u0259 qulaq a\u00e7\u0131b deyir: \u00abQ\u0131z\u0131m\u0131n sir-sif\u0259tini g\u00f6rs\u0259ydiniz, bel\u0259 dem\u0259zdiniz. M\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259nim\u0259 yax\u015f\u0131l\u0131q el\u0259m\u0259mi\u015f\u0259m, ondan intiqam alm\u0131\u015fam!\u00bb<\/p>\n<p>G\u00fcl\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. D\u0259rvi\u015f pa\u015fa bir ne\u00e7\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259 g\u0259lib onlara m\u00fcraci\u0259tl\u0259 dedi:<\/p>\n<p>\u2013 Siz \u00f6z m\u00f6vqeyinizd\u0259 qal\u0131n. \u2013 Sonra \u00f6z \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 \u0259mr etdi. \u2013 D\u00fc\u015fm\u0259n \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum!<\/p>\n<p>Onlar getdil\u0259r. At\u0131\u015fma ba\u015fland\u0131. Bir leytenant g\u0259l\u0259r\u0259k, aral\u0131dak\u0131 x\u0259nd\u0259yi F\u0259rhada g\u00f6st\u0259rdi v\u0259 dedi:<\/p>\n<p>\u2013 A\u011fac\u0131n arxas\u0131nda gizl\u0259n\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259sg\u0259rini g\u00f6r\u00fcrs\u0259n? Bayaqdan bizimkil\u0259ri pulemyot at\u0259\u015fin\u0259 tutub. \u00c7ox t\u0259hl\u00fck\u0259li n\u00f6qt\u0259dir. At\u0259\u015f ara vermir. G\u00fcll\u0259y\u0259 heyfi g\u0259lmir. O at\u0259\u015f n\u00f6qt\u0259sini susdurmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>F\u0259rhad:<\/p>\n<p>\u2013 Oldu, c\u0259nab komandir! \u2013 dey\u0259 ba\u015f endirdi v\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7d\u0131.<\/p>\n<p>Leytenant getdi. F\u0259rhad at\u0259\u015fi davam etdirdi. Arada onun s\u0259si e\u015fidilirdi:<\/p>\n<p>\u2013 Al g\u0259ldi! Susdurdum. Getdi \u00f6l\u0259n yolda\u015flar\u0131na ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259y\u0259.<\/p>\n<p>Bird\u0259n F\u0259rhad sin\u0259sini tutub y\u0131x\u0131ld\u0131, t\u00fcf\u0259ngi yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \u00d6zg\u00fcn:<\/p>\n<p>\u2013 F\u0259rhad\u0131 vurdular! \u2013 dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131b onun yan\u0131na s\u00fcr\u00fcnd\u00fc. Dostunu qucaqlayaraq soru\u015fdu. \u2013 F\u0259rhad, yaraland\u0131n? G\u00fcll\u0259 harandan d\u0259yib?<\/p>\n<p>F\u0259rhad sin\u0259sini g\u00f6st\u0259rdi. \u00d6zg\u00fcn onu qald\u0131r\u0131b d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131ndan \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259di. F\u0259rhad \u0259lini qald\u0131r\u0131b onu saxlad\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 Yox, qarda\u015f, dey\u0259s\u0259n m\u0259nimki bura q\u0259d\u0259r imi\u015f. A\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015fam. Sa\u011f qalma\u011fa g\u00fcman\u0131m yoxdur. Molla N\u0259sr\u0259ddin burada, bilirs\u0259n, n\u0259 deyir?!.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcn\u00fc tamamlaya bilm\u0259yib \u00d6zg\u00fcn\u00fcn qollar\u0131 aras\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. Fevzi \u00c7akmak pa\u015fa yax\u0131n g\u0259lib soru\u015fdu:<\/p>\n<p>\u2013 Yaralanan kimdir? F\u0259rhad?<\/p>\n<p>Mar\u015fal onun ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 \u0259yildi. Sanitar da \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7atd\u0131rd\u0131. \u00d6zg\u00fcn dill\u0259ndi:<\/p>\n<p>\u2013 Pa\u015fam, dey\u0259s\u0259n, can\u0131n\u0131 tap\u015f\u0131rd\u0131. H\u0259r\u0259k\u0259tsizdir.<\/p>\n<p>Sanitar F\u0259rhada sar\u0131 \u0259yildi, yoxlad\u0131 v\u0259 \u00fcmidsiz halda aya\u011fa qalxd\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 \u00d6zg\u00fcn d\u00fcz deyir. H\u0259lak olub. Allah r\u0259hm\u0259t el\u0259sin! Yax\u015f\u0131 o\u011flan idi.<\/p>\n<p>Fevzi \u00c7akmak pa\u015fa t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 dedi:<\/p>\n<p>\u2013 C\u0259nn\u0259tlik olsun! \u0130gid \u0259sg\u0259r idi! \u00d6z\u00fc d\u0259 zarafatc\u0131l v\u0259 \u015f\u0259n! Heyf! F\u0259rhad az\u0259ri torpa\u011f\u0131ndan g\u0259lmi\u015fdi. Qarda\u015fl\u0131q borcunu yerin\u0259 yetirdi. Onu q\u0259hr\u0259manlara layiq t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 d\u0259fn edin.<\/p>\n<p>\u018fsg\u0259rl\u0259r F\u0259rhad\u0131n qoluna girib qald\u0131rd\u0131lar. \u0130ki n\u0259f\u0259r x\u0259r\u0259k g\u0259tirdi.<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>\u2026\u0130ki g\u00fcn sonra Ba\u015f komandan ordu komandanlar\u0131na \u0259mr etdi:<\/p>\n<p>\u2013 Dumlup\u0131nar \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum!<\/p>\n<p>Amans\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r \u015fidd\u0259tl\u0259ndi. Ard\u0131-aras\u0131 k\u0259silm\u0259y\u0259n top at\u0259\u015find\u0259n yunanlar g\u00f6z a\u00e7a bilmirdil\u0259r. T\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259ri inadla ir\u0259li ke\u00e7m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, yunanlar m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Lakin bu m\u00fcqavim\u0259t z\u0259if idi, t\u00fcrkl\u0259r onlar\u0131n m\u00fcqavim\u0259t x\u0259ttini yarm\u0131\u015fd\u0131lar. On be\u015f g\u00fcn \u0259rzind\u0259 t\u00fcrk ordusu y\u00fcz kilometr enind\u0259 c\u0259bh\u0259 boyunca 500-600 kilometr ir\u0259lil\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p>Ert\u0259si g\u00fcn 200 min n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t yunan ordusu m\u00fchasir\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. T\u0259slim olmaq ist\u0259m\u0259yib m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259ri v\u0259 zabitl\u0259ri b\u00f6y\u00fck itkil\u0259r verdi. K\u00fctahya azad olundu. Yunan ordusu s\u00fcr\u0259tl\u0259 geri \u00e7\u0259kildi. Bir \u00e7ox \u0259sg\u0259rl\u0259r silahlar\u0131n\u0131 yer\u0259 ataraq qa\u00e7ma\u011fa can at\u0131rd\u0131lar. Yunan ordusunda el\u0259 \u00e7axna\u015fma yaranm\u0131\u015fd\u0131 ki, daha b\u0259rk qa\u00e7an d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r gerid\u0259 qalanlar\u0131 ayaqlayaraq \u00f6t\u00fcb ke\u00e7irdil\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015fm\u0259n a\u011f bayraq qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Ba\u015f komandan g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi. \u201cSilahlar\u0131 yer\u0259 at\u0131b iki y\u00fcz metr geri \u00e7\u0259kilin!\u201d Yunanlar \u00e7ar-na\u00e7ar deyil\u0259n\u0259 \u0259m\u0259l etdil\u0259r. M\u00fc\u015fahid\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259n onlar\u0131 seyr ed\u0259n t\u00fcrk zabitl\u0259rind\u0259n biri yunan general\u0131n\u0131n \u0259lini belin\u0259 apararaq tapan\u00e7as\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b qana boyanm\u0131\u015f meydana atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb dedi:<\/p>\n<p>\u2013 Bunu ist\u0259yirdiniz?! A\u011fl\u0131n\u0131z olsayd\u0131, bu g\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yinizi, a\u011f bayraq qald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6r\u0259r, \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u0259 \u0259ziyy\u0259t verib bu q\u0259d\u0259r yolu bo\u015f-bo\u015funa g\u0259lm\u0259zdiniz.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rini e\u015fid\u0259n zabitl\u0259r g\u00fcl\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, Ba\u015f komandan\u0131n da doda\u011f\u0131 qa\u00e7d\u0131.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 d\u0259rs verm\u0259k, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin ayaqlar\u0131n\u0131 t\u00fcrk torpaqlar\u0131ndan k\u0259sm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259d\u0259k soxulub qa\u00e7\u0131\u015f yollar\u0131n\u0131 qapad\u0131lar. \u0130zmir istiqam\u0259tind\u0259 yunan ordusunun t\u0259qibi ba\u015fland\u0131. Mustafa Kamal pa\u015fan\u0131n \u201cOrdular! \u0130lk h\u0259d\u0259finiz A\u011fd\u0259nizdir! \u0130r\u0259li!\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131ndan az sonra U\u015faq, \u018fski\u015f\u0259hr, Nazilli, Simav, Salihli, Ala\u015f\u0259h\u0259r, G\u00f6rdes, Manisa d\u00fc\u015fm\u0259n tapda\u011f\u0131ndan qurtuldu. Az ke\u00e7mi\u015f t\u00fcrk ordusu \u0130zmir\u0259 daxil oldu.<\/p>\n<p>D\u00f6rd il idi ki, Kadif\u0259qalan\u0131n ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n yunan bayra\u011f\u0131 as\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Yunanlar bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u0259haliy\u0259 olmaz\u0131n divan tutmu\u015fdular. \u0130zmird\u0259 \u00f6zl\u0259rini bu yerin qanuni sahibi kimi apar\u0131rd\u0131lar. Mustafa Kamal\u00e7\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n biri T\u00fcrkiy\u0259nin \u015fanl\u0131-\u015f\u00f6hr\u0259tli bayra\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb c\u0259ld qala b\u00fcrc\u00fcn\u00fcn pill\u0259l\u0259ri il\u0259 qalxma\u011fa ba\u015flad\u0131. O, yunan bayra\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b izdihamla dolu meydana tullad\u0131. Bir an\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 bayraq didim-didim edildi. Sonra \u0259sg\u0259r t\u00fcrk bayra\u011f\u0131n\u0131 \u00f6p\u0259r\u0259k \u00f6z \u0259vv\u0259lki yerin\u0259 taxd\u0131. D\u00fcz d\u00f6rd il idi ki, b\u00fcrcd\u0259ki bayraq dir\u0259yi t\u00fcrk bayra\u011f\u0131ndan \u00f6tr\u00fc dar\u0131x\u0131r, onun yolunu h\u0259sr\u0259t v\u0259 s\u0131z\u0131lt\u0131 il\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdi.<\/p>\n<p>\u0130zmirlil\u0259r qalan\u0131n \u0259traf\u0131na y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b sevinc v\u0259 q\u00fcrur hissil\u0259 b\u00fcrcd\u0259 dal\u011falanan bayra\u011fa tama\u015fa edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130zdiham\u0131n aras\u0131ndan s\u0259sl\u0259r ucal\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 Ya\u015fas\u0131n q\u0259hr\u0259man t\u00fcrk xalq\u0131! Var olsun t\u00fcrk ordusu!<\/p>\n<p>\u2013 Ya\u015fas\u0131n Mustafa Kamal pa\u015fa! Ba\u015f komandana e\u015fq olsun!<\/p>\n<p>\u2013 D\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 \u00f6l\u00fcm! T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259rindir!<\/p>\n<p>N\u0259 vaxtdan meydana topla\u015fm\u0131\u015f izmirlil\u0259r da\u011f\u0131l\u0131\u015fmaq bilmirdil\u0259r. \u018fksin\u0259, yeni-yeni adamlar \u2013 cavanlar, ya\u015fl\u0131lar, u\u015faqlar d\u0259st\u0259-d\u0259st\u0259 g\u0259lib camaata qar\u0131\u015f\u0131rd\u0131. 30 avqust q\u0259l\u0259b\u0259si h\u0259r k\u0259sd\u0259 b\u00f6y\u00fck ruh y\u00fcks\u0259kliyi yaratm\u0131\u015fd\u0131. Onlar\u0131n sevincinin h\u0259ddi-h\u00fcdudu yox idi. Ham\u0131 s\u0259birsizlikl\u0259 Mustafa Kamal pa\u015fan\u0131n g\u0259li\u015fini g\u00f6zl\u0259yirdi.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, Mustafa Kamal pa\u015fa mar\u015fal geyimind\u0259 t\u00fcrk ordusunun, t\u00fcrk komandirl\u0259rinin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 yan\u0131nda mar\u015fal Fevzi \u00c7akmak pa\u015fa y\u00fcng\u00fcl minik ma\u015f\u0131n\u0131nda \u0130zmir\u0259 daxil oldu. Alq\u0131\u015f v\u0259 ura s\u0259sl\u0259ri g\u00f6yl\u0259r\u0259 b\u00fcl\u0259nd oldu, Ba\u015f komandan g\u00fcl-\u00e7i\u00e7\u0259k ya\u011f\u0131\u015f\u0131na q\u0259rq oldu. Mustafa Kamal pa\u015fa sa\u011f \u0259lini yuxar\u0131 qald\u0131raraq onu alq\u0131\u015flayan izdiham\u0131 salamlad\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 B\u00f6y\u00fck z\u0259f\u0259r m\u00fcnasib\u0259til\u0259 t\u00fcrk xalq\u0131n\u0131 t\u0259brik edir\u0259m! \u2013 dedi.<\/p>\n<p>Ura s\u0259dalar\u0131 \u0259trafa yay\u0131ld\u0131. Mustafa Kamal pa\u015fa s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:<\/p>\n<p>\u2013 T\u00fcrk \u0259sar\u0259t q\u0259bul etm\u0259y\u0259n bir mill\u0259tdir! T\u00fcrk mill\u0259ti \u00f6lm\u0259k ist\u0259m\u0259z. O daim ya\u015fayacaqd\u0131r!<\/p>\n<p>Mustafa Kamal n\u0259f\u0259sini d\u0259rdi. Diqq\u0259tl\u0259 ona qulaq asd\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb dedi:<\/p>\n<p>\u2013 Afyonkarahisar-Dumlup\u0131nar Meydan m\u00fcharib\u0259si t\u00fcrk tarixinin \u00e7ox m\u00fch\u00fcm d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. Milli tariximiz \u00e7ox b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u00e7ox parlaq z\u0259f\u0259rl\u0259rl\u0259 doludur. F\u0259q\u0259t, t\u00fcrk mill\u0259tinin burada qazand\u0131\u011f\u0131 z\u0259f\u0259r q\u0259d\u0259r q\u0259ti n\u0259tic\u0259li v\u0259 b\u00fct\u00fcn tarix\u0259, yaln\u0131z bizim tariximiz\u0259 deyil, d\u00fcnya tarixin\u0259 yeni y\u00f6n verm\u0259kl\u0259 q\u0259ti t\u0259sirli bel\u0259 bir meydan m\u00fcharib\u0259si tan\u0131m\u0131ram!<\/p>\n<p>S\u0259sl\u0259r ucald\u0131:<\/p>\n<p>\u2013 Ya\u015fas\u0131n Mustafa Kamal pa\u015fa! Ba\u015f komandana e\u015fq olsun!<\/p>\n<p>Mustafa Kamal \u0259lini qald\u0131r\u0131b izdiham\u0131 sakitl\u0259\u015fdirdi:<\/p>\n<p>\u2013 \u018ff\u0259ndil\u0259r, bu m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t yaln\u0131z m\u0259nim \u0259s\u0259rim deyildir. M\u00fc-v\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259r b\u00fct\u00fcn mill\u0259tin q\u0259rar\u0131 v\u0259 birg\u0259 inamla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir, Q\u0259hr\u0259man mill\u0259timizin v\u0259 m\u0259\u015fhur ordumuzun qazand\u0131\u011f\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t v\u0259 z\u0259f\u0259rl\u0259rdir! Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u0259lin dey\u0259k: Ya\u015fas\u0131n q\u0259hr\u0259man t\u00fcrk xalq\u0131! Var olsun t\u00fcrk ordusu!<\/p>\n<p>Akif Abbasov<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"19286\">Yaz\u0131ya 64 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00d6Y\u00dcK T\u00dcRK H\u00dcCUMU, YAXUD BA\u015e KOMANDANIN MEYDAN M\u00dcHAR\u0130B\u018fS\u0130 (\u201cSamsundan ba\u015flanan yol\u201d roman\u0131ndan) &nbsp; 1922-ci ilin ortalar\u0131 idi. Yunan ordusu Sakarya Meydan m\u00fcharib\u0259sind\u0259 uduzsa da, \u00e7\u0259kilib getm\u0259mi\u015fdi. T\u00fcrkiy\u0259nin b\u0259zi \u0259razil\u0259ri h\u0259l\u0259 onlar\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda qal\u0131rd\u0131. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olurdu ki, onlar yeni bir qanl\u0131 m\u00fcha-rib\u0259nin plan\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131rlar. D\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Afyon-\u018fski\u015f\u0259hr istiqam\u0259tin\u0259 kimi geril\u0259yib burada [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,5,4,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19286"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19286"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19290,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19286\/revisions\/19290"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}