{"id":19424,"date":"2023-12-16T15:00:54","date_gmt":"2023-12-16T11:00:54","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=19424"},"modified":"2023-12-16T15:00:54","modified_gmt":"2023-12-16T11:00:54","slug":"qlobal-iqlim-d%c9%99yism%c9%99l%c9%99ri-dunya-olk%c9%99l%c9%99rinin-g%c9%99l%c9%99c%c9%99k-inkisafini-ciddi-s%c9%99kild%c9%99-t%c9%99hdid-etm%c9%99kd%c9%99dir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=19424","title":{"rendered":"Qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri  d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131  ciddi  \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hdid etm\u0259kd\u0259dir"},"content":{"rendered":"<h2><em><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/A7D626BF-6A42-43DD-9B99-C3355451F0A7jpeg-1702706245.jpeg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-19425\" alt=\"A7D626BF-6A42-43DD-9B99-C3355451F0A7jpeg-1702706245\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/A7D626BF-6A42-43DD-9B99-C3355451F0A7jpeg-1702706245-182x300.jpeg\" width=\"182\" height=\"300\" \/><\/a>M\u0259lumdur ki, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 \u00a0 qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00a0d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131 \u00a0ciddi \u00a0\u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hdid etm\u0259kd\u0259dir. Qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlikl\u0259rin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00a0\u00e7ox oldu\u011fu v\u0259 he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259nin bu qlobal problemd\u0259n s\u0131\u011fortalanmad\u0131\u011f\u0131 \u00a0 bir \u00a0zamanda \u00a0inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq \u00a0b\u00fct\u00fcn \u00a0 \u00f6lk\u0259l\u0259rin ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k itkil\u0259rin minimuma endirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn elm\u0259 \u0259saslanan m\u00fcf\u0259ss\u0259l bilikl\u0259r\u0259, \u00a0humanist t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r\u0259, \u00a0 faydal\u0131 t\u0259klifl\u0259r\u0259 \u00a0 b\u00f6y\u00fck ehtiyaclar\u0131 vard\u0131r. Bel\u0259 qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlikl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqalar\u0131na do\u011fru d\u00fczg\u00fcn yol g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00a0 \u00a0indiki d\u00fcnyan\u0131n \u00a0b\u0259\u015f\u0259ri insanl\u0131q v\u0259zif\u0259sidir.<\/em><\/h2>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u00a0 bu \u00f6l\u00fcm -dirim m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 xo\u015f m\u0259raml\u0131 \u00a0f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r \u0259v\u0259zin\u0259, b\u0259z\u0259n \u00a0 yaranm\u0131\u015f \u00a0 \u015f\u0259raitd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k \u00a0iqlim ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6lk\u0259l\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif \u00a0vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u00a0t\u0259hdid etm\u0259k, t\u0259sir dair\u0259l\u0259rin\u0259 salmaq, \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011fun \u00a0layih\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00a0v\u0259 \u00a0 yanl\u0131\u015f \u00a0 t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rl\u0259 \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q \u00a0yaratmaq \u00a0\u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 olmayan m\u0259lumatlar yay\u0131l\u0131r, m\u0259krli oyunlar \u00a0oynan\u0131l\u0131r. \u00a0 H\u0259m d\u0259 bu kimi hallar \u00a0x\u0131rda lobbi\u00e7i t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00a0deyil, d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 \u00a0elmi, iqtisadi, maliyy\u0259 v\u0259 s. kimi \u00a0 t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00a0oynan\u0131landa ikiqat t\u0259\u0259ss\u00fcf hissi \u00a0do\u011furur. \u00a0Bu c\u00fcr oyunlardan biri d\u0259 29 noyabr 2023-c\u00fc il tarixind\u0259 \u00a0 Bak\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u00a0 (Landmark Biznes M\u0259rk\u0259zinin \u00a0 Rotunda konfrans zal\u0131nda) oynan\u0131ld\u0131.<br \/>\nBel\u0259 ki, D\u00fcnya Bank\u0131 \u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n \u00a0haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u00a0 \u00a0 \u201cAz\u0259rbaycan \u00fczr\u0259 \u0130qlim v\u0259 \u0130nki\u015faf Hesabat\u0131\u201d (CCDR)\u00a0\u00a0 d\u0259rc edil\u0259r\u0259k ictimaiyy\u0259t\u0259 (ekspertl\u0259r, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n \u00a0 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti \u00a0\u00fczvl\u0259rinin v\u0259 \u00a0\u0259ks\u0259r \u00a0 aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259) t\u0259qdim olundu. \u00a0\u00d6lk\u0259mizin iqlim f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u00a0 \u00a0ba\u011fl\u0131 m\u00f6vcud reall\u0131qlardan uzaq \u00a0m\u0259lumatlarla \u00a0dolu olan \u00a0v\u0259 t\u0259l\u0259m t\u0259l\u0259sik (\u00e7oxlu texniki, qrammatik v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 s\u0259hvl\u0259ri \u00a0 bunu \u00a0d\u0259lal\u0259t edir) \u00a0haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 d\u0259rhal n\u0259z\u0259r\u0259 \u00a0\u00e7arpan \u00a0bu hesabatdak\u0131 fikirl\u0259rin t\u0259hlilin\u0259 ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u00a0 \u0259vv\u0259l \u00a0 burada \u00a0 \u0259sas \u00a0 t\u0259\u0259cc\u00fcb \u00a0v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furan \u00a0 m\u0259qam \u00a0t\u0259qdimat m\u0259rasiminin \u00a0d\u00fcnyan\u0131n \u00a0\u0259ks\u0259r \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin i\u015ftirak\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011fu Qlobal \u0130qlim Sammitinin \u00a0y\u00fcks\u0259k seqmentind\u0259n \u00a0 \u00a0bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l\u0259 t\u0259sad\u00fcf etm\u0259sidir. (bunun t\u0259hlilini politoloqlar\u0131m\u0131z vers\u0259l\u0259r yax\u015f\u0131 olar).<\/p>\n<p>\u0130ndi is\u0259 \u0259sas m\u0259tl\u0259b\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k \u00a0 \u0259dal\u0259t namin\u0259 qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycanda iqlim v\u0259 inki\u015faf probleml\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunan \u00a0bu hesabatda iqlim probleml\u0259rinin \u00fcmumib\u0259\u015f\u0259ri xarakter da\u015f\u0131yan \u00a0m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00a0(su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, quraql\u0131qlar, da\u015fq\u0131nlar, ekstremal \u00a0atmosfer hadis\u0259l\u0259ri, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na t\u0259sirl\u0259r v\u0259 s. kimi qlobal t\u0259hdidl\u0259r) \u00a0\u00fczr\u0259 \u00a0b\u0259zi \u00a0faydal\u0131 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r \u00a0 \u00a0olsa da, \u0259sas diqq\u0259tin \u00a0a\u011f\u0131na -bozuna \u00a0baxmadan \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu sah\u0259d\u0259ki v\u0259ziyy\u0259t\u0259 \u00a0 dair he\u00e7 bir m\u0259ntiq\u0259 \u00a0 s\u00f6yk\u0259nm\u0259y\u0259n \u00a0 fikirl\u0259r v\u0259 \u00a0t\u0259hdid xarakterli \u00a0 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ldiyi \u00a0a\u00e7\u0131q -a\u015fkar hiss olunur.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan \u00a0Az\u0259rbaycanda \u00a0iqlim f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u00a0 yanl\u0131\u015f m\u0259lumatlar \u00a0 \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00a0 \u00a0qurulan bu \u00a0 \u00a0 \u00a0dola\u015f\u0131q \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 hesabat\u0131n \u00f6z\u0259yind\u0259 duran \u00a0\u00f6lk\u0259mizin \u00a0iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rin\u0259 dair \u00a0 \u00a0daha vacib \u00a0m\u0259qamlara \u00a0 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tiririlm\u0259si m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. \u00a0\u0130ndi is\u0259 baxaq g\u00f6r\u0259k hesabatda n\u0259 deyilir, \u00a0faktlar n\u0259 deyir:<\/p>\n<p>1.Hesabat\u0131n ba\u015fdan aya\u011fa \u00a0 h\u0259r yerind\u0259 \u00a0\u00f6lk\u0259mizin \u00a0Paris Sazi\u015fi \u00fczr\u0259 istixana qaz emissiyalar\u0131n\u0131n \u00a01990-c\u0131 ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2030-cu ild\u0259 35% \u00a0v\u0259 2050-ci ild\u0259 is\u0259 40% azald\u0131lmas\u0131na dair \u00a0 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc iqlim \u00a0\u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 dair \u00a0 \u00a0 f\u0259rziyy\u0259l\u0259r \u00a0 d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 vur\u011fulan\u0131r. \u00a0\u00a0Hesabatdan \u00e7\u0131xar\u0131\u015flar: \u00a0\u201cNeft v\u0259 qaz rentas\u0131ndan v\u0259 d\u00f6vl\u0259t investisiyas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olan haz\u0131rk\u0131 inki\u015faf modeli il\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 nail olmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d\u00a0bax: s\u0259h11,\u00a0\u00a0\u201cHaz\u0131rk\u0131 siyas\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n karbonsuzla\u015fd\u0131rma il\u0259 ba\u011fl\u0131 2030-cu v\u0259 2050-ci ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olmayacaq\u201d. bax: s\u0259h 13,\u00a0\u201cHaz\u0131rk\u0131 siyas\u0259tl\u0259r \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259nin 2030-cu il\u0259d\u0259k 35 faizlik, 2050-ci il\u0259d\u0259k is\u0259 40 faizlik (1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f s\u0259viyy\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259)24 MMT+ h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 nail oluna bilm\u0259z\u201d\u00a0bax: s\u0259h13, \u201c2.1. Uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u0259qs\u0259dl\u0259 q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli icra aras\u0131nda bo\u015fluq\u201d\u00a0bax:s\u0259h 16,\u00a0\u201cLakin \u00f6lk\u0259 h\u0259m karbonsuzla\u015fd\u0131rma, h\u0259m d\u0259 dayan\u0131ql\u0131l\u0131q g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u00fczr\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u0259qs\u0259dl\u0259 faktiki icra aras\u0131nda bo\u015fluqla uzl\u0259\u015fir\u201d\u00a0bax: s\u0259h17. \u201c3.1.1.\u00a0Nisb\u0259t\u0259n az s\u0259y t\u0259l\u0259b \u00a0olunmas\u0131na baxmayaraq, Az\u0259rbaycan emissiyan\u0131n azald\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi MMT+ h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 nail olma yoluna davam etmir\u201d \u00a0bax: s\u0259h 25, \u00a0\u00d6lk\u0259daxili karbonsuzla\u015fd\u0131rma f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri yoxdur.\u00a0Bax: s\u0259h 44, \u00a0v\u0259.s\u2026<\/p>\n<p>\u0130ndi \u00a0hesabatdan \u00a0bu \u00e7\u0131xar\u0131\u015flar\u0131n n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u00fczg\u00fcn \u00a0v\u0259 ya t\u0259hrif \u00a0 oldu\u011funu bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 faktlara \u00a0 \u00a0diqq\u0259t yetir\u0259k: \u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n \u00a0\u00fcmumi istixana emissiyalar\u0131 1990-c\u0131 baza ilind\u0259 \u00a0 82,6 milyon ton CO2 \u00a0 ekvivalenti olub. \u00a0Bunun \u00a03.7 milyon tonu me\u015f\u0259l\u0259r v\u0259 dig\u0259r torpaq v\u0259 \u00e7oxillik k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0259kinl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00a0udulub \u00a0v\u0259 t\u0259miz netto emissiyam\u0131z 1990-c\u0131 ild\u0259 \u00a079 milyon ton CO2 ekvivalenti olub. \u00a0 \u00a0\u00d6lk\u0259miz Paris Sazi\u015fi \u00fczr\u0259 \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u00a0ki, 2030-cu ild\u0259 1990-c\u0131 ild\u0259ki s\u0259viyy\u0259 il\u0259 \u00a0m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u00a0emissiyalar\u0131m\u0131z\u0131 35 % azaldacaq. \u00a0 \u00a0R\u0259q\u0259ml\u0259 ifad\u0259 ets\u0259k \u00a0bu t\u0259xmin\u0259n 27,7 milyon ton olur. \u00a0Y\u0259ni \u00a0sad\u0259 riyazi hesablama g\u00f6st\u0259rir ki, Paris Sazi\u015fi \u00fczr\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rimizin yerin\u0259 yetirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0\u00f6lk\u0259mizin istixana qaz emissiyalar\u0131 2030-cu ild\u0259 79- 27,7 = 51.3 milyon ton CO2 ekvivalenti \u00a0olmal\u0131d\u0131r. Bax\u0131n \u00a0 \u00a0D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin \u00a0r\u0259smi m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n bu r\u0259q\u0259m son inventarizasiya ili \u00a0kimi 2021-ci ild\u0259 \u00a0 58,1 milyon ton CO2 \u00a0 ekvivalenti t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Buradan ayd\u0131n olur ki, \u00a0 biz h\u0259l\u0259 2021-c\u0131 ild\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rimizin t\u0259xmin\u0259n \u00a073 %-ni yerin\u0259 yetirmi\u015fik v\u0259 \u00a0 \u00a0\u00f6hd\u0259likl\u0259rimizin yerin\u0259 yetirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131dak\u0131 7 il \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259mi \u00a06,8 milyon ton qal\u0131b \u00a0Bel\u0259 bir \u00a0u\u011fur \u00a0 \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n irimiqyasl\u0131 mitiqasiya t\u0259dbirl\u0259ri \u00a0 \u2013 istilik elektrik stansiyalar\u0131nda mazutdan \u00a0\u0259n t\u0259miz yanacaq \u00a0olan qaza ke\u00e7id (d\u00fcnyada h\u0259l\u0259 bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259d\u0259 (Almaniya, AB\u015e v\u0259 s. daxil olmaqla) \u00a0daha \u00e7ox emissiya yaradan k\u00f6m\u00fcrd\u0259n istifad\u0259 edirl\u0259r), \u00a0 b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259, \u00a0arid b\u0259z\u0259n ekstra arid zonalar daxil olmaqla yeni \u00a0me\u015f\u0259 massivl\u0259rinin sal\u0131nmas\u0131, enerji s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, yeni texnologiyalara ke\u00e7id, tullant\u0131lar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li idar\u0259 edilm\u0259si v\u0259 s. \u00a0n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur. \u00d6lk\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00a0planla\u015fd\u0131r\u0131lan \u00a0irimiqyasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, \u00a0 \u00a0n\u00f6vb\u0259ti 7 ild\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rimiz \u00fczr\u0259 \u00a0yerd\u0259 \u00a0qalan ki\u00e7ik pay\u0131n da \u00a0art\u0131qlamas\u0131 il\u0259 yerin\u0259 yetirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0m\u00f6hk\u0259m baza yaranm\u0131\u015fd\u0131r. \u00a0 Bel\u0259 olan halda \u00a0t\u0259bii \u00a0olaraq sual \u00a0 yaran\u0131r ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n \u00a0 \u00a0hesabatdak\u0131 bu \u00a0fikirl\u0259r \u00a0haradan \u00a0g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb, n\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131r? \u00a0Dem\u0259k olar ki, \u00f6hd\u0259likl\u0259rini \u00a0 yerin\u0259 yetirmi\u015f Az\u0259rbaycan niy\u0259 2030-cu il\u0259 olan \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259z? \u00a0 N\u0259d\u0259n he\u00e7 bir fakta \u0259saslanmadan bel\u0259 bir c\u0259f\u0259ng fikir y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u00fcr? \u00a0\u00dcst\u0259lik \u00a0\u0259sas qay\u0259sini \u201cAz\u0259rbaycan iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259z\u201d kimi \u00a0uydurma bir \u00a0 \u00a0 ideyan\u0131n \u00a0 t\u0259\u015fkil etdiyi \u00a0bu hesabat\u0131n Dubay Qlobal \u0130qlim Sammiti \u00f6nc\u0259si (a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259n \u00a0 \u00a0bir \u00a0 g\u00fcn \u0259vv\u0259l) \u00a0 t\u0259qdim edilm\u0259si bir \u00a0t\u0259zyiq v\u0259 t\u0259sir vasit\u0259si v\u0259 ya \u00a0 t\u0259hdid deyildirs\u0259, onda \u00a0 n\u0259dir? \u00a0Kim dey\u0259 bil\u0259r ki, \u00a0hesabat \u00a0Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 xo\u015f m\u0259ramla, \u00a0 \u00a0k\u00f6m\u0259k etm\u0259k niyy\u0259ti il\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r?<\/p>\n<p>2. Hesabatda \u00f6lk\u0259nin \u00a0 \u00a0iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rinin yerin\u0259 yetirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0t\u0259l\u0259b \u00a0olunacaq \u00a0maliyy\u0259 v\u0259saitl\u0259ri \u00a0 \u00fczr\u0259 \u00a0f\u0259rziyy\u0259l\u0259rin \u00a0 \u0259n az\u0131ndan 5-6 d\u0259f\u0259 \u015fi\u015firdil\u0259r\u0259k, \u00a0d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259krarlanmas\u0131 \u00a0diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>Hesabatdan \u00e7\u0131xar\u0131\u015flar: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n strateji h\u0259d\u0259fl\u0259rind\u0259 karbonsuzla\u015fd\u0131rma v\u0259 dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011fa ehtiyac\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 uzunm\u00fcdd\u0259tli \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259ks olunmamaqla yana\u015f\u0131, bir ne\u00e7\u0259 istisna xaric, m\u00f6vcud h\u0259d\u0259fl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fcvafiq siyas\u0259tl\u0259rl\u0259 v\u0259 investisiyalarla d\u0259st\u0259kl\u0259nmir\u201d. bax: s\u0259h 17, \u201c\u00dcmumilikd\u0259, M\u00d6S-d\u0259 Az\u0259rbaycan 2022-2030-cu ill\u0259rd\u0259 enerji sistemin\u0259 \u0259lav\u0259 6,3 milyard AB\u015e $ investisiya yat\u0131rmal\u0131 ola bil\u0259r (\u018fS-d\u0259 t\u0259l\u0259b olunandan 58,1 milyard AB\u015e $ \u00e7ox), 2022\u20132060-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 \u0259lav\u0259 12,4 milyard AB\u015e dollar\u0131 (\u018fS-d\u0259 t\u0259l\u0259b olunandan 116,1 milyard AB\u015e $ \u00e7ox) yat\u0131rmal\u0131 ola bil\u0259r\u201d \u00a0bax:s\u0259h \u00a026,\u00a0\u00a0 \u00a0\u201c\u00dcmumilikd\u0259, baza ssenarisi il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259, XSS-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n enerji sistemin\u0259 2022-2030-cu ill\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 7,9 milyard AB\u015e $, 2022-2060-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 \u0259lav\u0259 28,1 milyard AB\u015e $ investisiya (haz\u0131rk\u0131 qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir) yat\u0131rmas\u0131 t\u0259l\u0259b oluna bil\u0259r\u201d \u00a0bax:s\u0259h29, \u00a0\u201c2060-c\u0131 il\u0259d\u0259k qlobal xalis s\u0131f\u0131r emissiyaya uy\u011funla\u015fd\u0131rma yolu Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 iqtisadi x\u0259rcl\u0259r yarada bil\u0259r\u201d\u00a0bax:s\u0259h 47,\u00a0\u00a0 \u201cT\u0259hlil g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir ki, 2060-c\u0131 il\u0259d\u0259k xalis s\u0131f\u0131r s\u0259viyy\u0259sin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan enerji sistemin\u0259 2022-30-cu ill\u0259rd\u0259 7,9 milyard AB\u015e $, 2022-60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 28,1 milyard AB\u015e $ (diskontla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f) investisiya yat\u0131rmal\u0131 ola bil\u0259r=\u201d. \u00a0bax:s\u0259h 65 v\u0259 s\u2026..<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc \u00a0kimi hesabatda \u00a02022-2030 ill\u0259r \u00a0\u00fczr\u0259 iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rinin yerin\u0259 yetirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n enerji sistemin\u0259 t\u0259l\u0259b olunacaq maliyy\u0259 v\u0259saitinin 7.9 milyard AB\u015e dollar\u0131 olaca\u011f\u0131 vur\u011fulan\u0131r. \u00a0Bu \u00a0 he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 olmayan v\u0259 m\u00f6vcud reall\u0131qlardan \u00a0 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 art\u0131q olan bir r\u0259q\u0259mdir. \u00a0 Bunun da izah\u0131 el\u0259 bir alimlik t\u0259l\u0259b etmir v\u0259 \u00e7ox sad\u0259dir. \u00a0Bax\u0131n \u00f6lk\u0259mizin \u00a0energetika sisteminin \u00fcmumi qoyulu\u015f g\u00fcc\u00fc \u00a0 7 927 MVt \u00a0 t\u0259\u015fkil edir. Bunun 6623 Mvt-\u0131 istilik elektrik stansiyalar\u0131n\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr, iri su elektrik stansiyalar\u0131 daxil olmaqla b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 elektrik stansiyalar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc 1 304 MVt-d\u0131r ki, bu da \u00fcmumi g\u00fcc\u00fcn \u00a0t\u0259xmin\u0259n 17 faizini t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Buradan ayd\u0131n olur \u00a0ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 35% \u00a0\u00f6hd\u0259likl\u0259rinin \u00a0 yerin\u0259 yetirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycana \u00a0\u0259lav\u0259 olaraq maksimum 1500 Mvt b\u0259rpa olunan enerji \u00a0laz\u0131md\u0131r ki, enerji istehsal\u0131nda b\u0259rpa olunan enerjinin pay\u0131 30 %-\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ls\u0131n. \u00a0H\u0259md\u0259 \u00a0Paris Sazi\u015fi \u00fczr\u0259 2030-cu il\u0259 \u00a035 % azalma \u00f6hd\u0259liyini art\u0131qlamas\u0131 (art\u0131q 73%-i yerin\u0259 yetirilib bax: yuxar\u0131) il\u0259 \u00a0 yerin\u0259 yetirilsin. \u00a0 Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 \u00a0 lap \u00a0 \u00a02022-ci il \u00a0qiym\u0259tl\u0259ri (h\u0259r\u00e7\u0259nd ki, d\u00fcnya bazar\u0131nda g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 k\u00fcl\u0259k stansiyalar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 ucuzla\u015fmaqda davam edir) il\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcls\u0259 bel\u0259 Az\u0259rbaycanda \u00a02030-cu \u00a0h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00a0 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259mi \u2013 c\u00fcmlatan\u0131 \u00a0 6 \u00a0Qarada\u011f \u00a0 GES (hans\u0131 ki,tikintisi 293,3 milyon \u00a0AB\u015e dollar\u0131na ba\u015fa g\u0259ldi) kimi stansiyan\u0131n \u00a0tikilm\u0259si kifay\u0259t edir. Buna is\u0259 indiki qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 t\u0259xmin\u0259n 1,7mlrd. AB\u015e dollar\u0131 laz\u0131m g\u0259lir ki, bu da n\u00f6vb\u0259ti 7 il \u00fczr\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259nd\u0259 \u00a0h\u0259r il\u0259 \u00a0 hesabatda qeyd edildiyi kimi \u00a01.1 milyard AB\u015e dollar\u0131 deyil, \u00a0250 milyon \u00a0AB\u015e dollar\u0131 dem\u0259kdir. \u00a0 B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n onda \u00a0hesabatdak\u0131 bundan \u00a0d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00a0art\u0131q, y\u0259ni \u00a0ild\u0259 1.1 milyard AB\u015e dollar\u0131, \u00fcmumilikd\u0259 is\u0259 \u00a0 \u00a0 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r 7,9 milyard AB\u015e \u00a0dollar\u0131 \u00a0laz\u0131md\u0131r kimi \u00a0fikirl\u0259r haradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb v\u0259 \u0259g\u0259r bu \u015fi\u015firdilmi\u015f m\u0259lumat yanl\u0131\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r yaradaraq qaranl\u0131q otaqda qara pi\u015fik tutmaq c\u0259hdi deyildirs\u0259, onda n\u0259dir v\u0259 \u00a0 \u00a0hans\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00a0xidm\u0259t edir? \u00a0Bu yeni m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259cilik forma v\u0259 metodlar\u0131 deyild\u0131rs\u0259, onda \u00a0b\u0259s n\u0259dir? \u00a0 B\u0259zi \u201ca\u011fz\u0131g\u00f6y\u00e7\u0259k\u201d ekspertl\u0259r \u00a0 g\u00f6rm\u0259zd\u0259n g\u0259l\u0259r\u0259k \u00a0 dey\u0259 bil\u0259rl\u0259r ki, bu \u00a0bizlik deyil v\u0259 modelin verdiyi n\u0259tic\u0259dir. \u00a0 Yuxar\u0131da bunun \u00a0indiki d\u00fcnya bazar qiym\u0259tl\u0259ri il\u0259 sad\u0259 izah\u0131n\u0131 verdim. Bir d\u0259 atalar demi\u015fk\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u0259n da\u011fa b\u0259l\u0259d\u00e7i n\u0259 laz\u0131md\u0131r. \u00a0Y\u0259ni \u00a0bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259r \u015feyin \u00a0ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc \u00a0yax\u0131n 7 illik \u00a0 d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0modelin \u00a0 \u00a0(istfad\u0259 olunan \u00a0model v\u0259 ona veril\u0259n parametrl\u0259r \u00a0 \u00a0bar\u0259d\u0259 \u00a0bir az sonra) n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u00a0 he\u00e7 bir ehtiyac duyulmur.<\/p>\n<p>2060-c\u0131 il\u0259 \u00a0t\u0259l\u0259b olunan investisiyalar\u0131n \u00a0nec\u0259 \u015fi\u015firdildiyi d\u0259 \u00a0 n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u00a0 \u00a0He\u00e7 kim dey\u0259 bilm\u0259z ki, 30 ild\u0259n \u00a0sonra d\u00fcnyada \u00a0elektrik enerjisinin, suyun, \u0259rza\u011f\u0131n v\u0259 ya yanaca\u011f\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri nec\u0259 olacaq? Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu c\u00fcr \u0259sass\u0131z, \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultma ehtimal\u0131 1%-d\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 olan \u00a0c\u0259f\u0259ng \u00a0f\u0259rziyy\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanmaqla oxucular\u0131n \u00a0 \u00a0vaxt\u0131n\u0131 \u00a0itirm\u0259yin\u0259 d\u0259ym\u0259z.<\/p>\n<p>3. Maraql\u0131 m\u0259qamlardan biri d\u0259 \u00a0\u201cAz\u0259rbaycan 2030 v\u0259 2050-ci il \u00fczr\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259z\u201d \u00a0 fikri q\u0259ti olaraq b\u0259yan edil\u0259n \u00a0hesabatda n\u0259d\u0259ns\u0259, \u00a0 \u00f6lk\u0259nin iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r ver\u0259c\u0259k Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 \u201cYa\u015f\u0131l enerji\u201d zonas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin\u0259 B\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015fa dair I D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201d\u00a0\u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 sal\u0131nacaq 30 min \u00a0ha me\u015f\u0259b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri, \u00a0Qarada\u011f GES (Masdar 230 Mvt) Ab\u015feran X\u0131z\u0131 KES (AQVA Pover 240 Mvt),C\u0259bray\u0131l-Z\u0259ngilan (BP 230 Mvt) \u00a0Xudaf\u0259rin SES(100 Mvt) \u00a0\u201cQ\u0131z Qalas\u0131\u201d (40 Mvt), i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 \u00a0KSES-l\u0259r (170 \u00a0Mvt), Koreya \u015firk\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00a0La\u00e7\u0131n\/K\u0259lb\u0259c\u0259r \u0259razisind\u0259 \u00a0100 MVt g\u00fcc\u00fcnd\u0259 tikintisi planla\u015fd\u0131r\u0131lan \u00a0KES v\u0259 \u00a0\u00f6lk\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin 7 fevral 2023-c\u00fc il tarixli \u00a0 F\u0259rman il\u0259 \u00a0 t\u0259sdiq edilmi\u015f \u00a02022-ci il dekabr\u0131n 17-d\u0259 Buxarest \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131, G\u00fcrc\u00fcstan, Rum\u0131niya v\u0259 Macar\u0131stan H\u00f6kum\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda ya\u015f\u0131l enerjinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si sah\u0259sind\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda Sazi\u015f\u201d \u00a0 bar\u0259d\u0259 \u00a0 he\u00e7 bir m\u0259lumat verilm\u0259yib v\u0259 ya istifad\u0259 olunmay\u0131b? Hans\u0131 \u00a0ki, bu f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin \u00a0 n\u0259inki \u00a0 \u00a035 % \u00f6hd\u0259likl\u0259rin, h\u0259tta emissiyalarda \u00a0\u0259lav\u0259 azalmalar\u0131 \u00a0nec\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259c\u0259yini \u00a0 g\u00f6rm\u0259m\u0259k g\u00fcl\u00fcncd\u00fcr. \u018fksin\u0259 \u00a0(bax:s\u0259h 26) \u00a0\u201cYeni azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 2050-ci il\u0259d\u0259k xalis s\u0131f\u0131r emissiya s\u0259viyy\u0259sin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 t\u0259klif v\u0259 t\u0259l\u0259bat y\u00f6n\u00fcml\u00fc investisiyalar t\u0259l\u0259b oluna bil\u0259r\u201d \u00a0Sual olunur \u00a0qlobal emissiyalarda 0,1 % karbon izi olan, \u00a0g\u0259nc v\u0259 dinamik inki\u015faf ed\u0259n bir \u00f6lk\u0259nin \u00a0qlobal iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rind\u0259n \u00a0 \u00a0narahat olan \u00a0 D\u00fcnya Bank\u0131 \u00a0 kimi n\u0259h\u0259ng maliyy\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131 \u00a0 \u00a0 infrastrukturu tamamil\u0259 \u00a0viran edilmi\u015f bu torpaqlarda \u00a0elan olunan Ya\u015f\u0131l enerji zonas\u0131na \u00a0 niy\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 faizli, uzunm\u00fcdd\u0259tli g\u00fcz\u0259\u015ftli kreditl\u0259rini ay\u0131rm\u0131r?<\/p>\n<p>H\u0259md\u0259 b\u00fct\u00fcn qeyd edil\u0259n bu iri layih\u0259l\u0259rl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, \u00a0t\u0259bii ki \u00a0 b\u00fct\u00fcn sektorlarda (m\u0259i\u015f\u0259t daxil olmaqla) \u00a0innovativ texnologiyalardan istifad\u0259 v\u0259 b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 \u00a0haqq\u0131nda qanunun yaratd\u0131\u011f\u0131 stimullar \u00a0n\u0259tic\u0259sind\u0259 icra edil\u0259c\u0259k minl\u0259rl\u0259 ki\u00e7ik layih\u0259l\u0259r d\u0259 n\u00f6vb\u0259ti ill\u0259rd\u0259 emissiyalar\u0131n azalmas\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259yi \u00a0 he\u00e7 kimd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmur.<\/p>\n<p>4. Hesabatdak\u0131 \u00a0 istifad\u0259 edil\u0259n modell\u0259r bar\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, bu d\u00fcnyada qism\u0259n \u00a0q\u0259bul edilmi\u015f prosedurlardand\u0131. \u00a0 \u00d6z\u00fcn\u00fc do\u011frultma ehtimallar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 \u00a0 \u00a0modell\u0259r \u00a0 \u00fczr\u0259 t\u0259limatlarda da \u00a0qeyd olunur. \u00a0\u00a0D\u00fczg\u00fcn \u00a0parametrl\u0259r qoyuldu\u011fu halda \u00a0uzunm\u00fcdd\u0259tli d\u00f6vrl\u0259r (40,60 il v\u0259s) \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n bir qida ver\u0259 bil\u0259r. \u00a0H\u0259m d\u0259 model\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox s\u0131ral\u0131 (daha \u00e7ox ilin m\u0259lumatlar\u0131) \u00a0m\u0259lumatlar v\u0259 daha son ill\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131 \u00a0qoyularsa onun etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00a0xeyli \u00a0y\u00fcks\u0259k olar. Bu bax\u0131mdan d\u00fcnyada q\u0259bul edilmi\u015f modell\u0259r vard\u0131r. Lakin m\u0259n\u0259 hesabatda istifad\u0259 edil\u0259n \u00a0CompactPRIMES modelinin ad\u0131 tan\u0131\u015f g\u0259lm\u0259diyind\u0259n Googlda bir axtar\u0131\u015f verdim v\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rimd\u0259n d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259ldim. \u00a0 \u00a0 Bel\u0259 ki, \u00a0 \u00a0E3-Modelling \u00a0\u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n CompactPRIMES \u0259sas\u0131nda ESA modeli (Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn Enerji Sistemi modeli) haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 \u00a0v\u0259 ancaq Az\u0259rbaycan\u0131n \u00a02015-ci il statistikas\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r 5 illik m\u0259rh\u0259l\u0259li h\u0259llind\u0259 t\u0259tbiq edildiyi bildirilir.<\/p>\n<p>Bax\u0131n \u00a02023-c\u00fc ilin sonunda haz\u0131rlanan bir hesabatda istifad\u0259 olunan modeld\u0259 \u00a0 parametrl\u0259r \u00a08 il \u00a0\u0259vv\u0259lin m\u0259lumatlar\u0131 \u00a0y\u0259ni \u00a02015-ci ilin m\u0259lumatlar\u0131d\u0131r. He\u00e7 olmasa t\u0259xminl\u0259rin etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00a0art\u0131rmaq xatirin\u0259 \u00f6lk\u0259nin ingilis dilind\u0259 olan haz\u0131r r\u0259smi statistikas\u0131ndan \u00a0\u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kib \u00a0son \u00a05 ilin m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u0259yi bel\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 r\u0259va bim\u0259yibl\u0259r. Bu da hesabat\u0131n nec\u0259 t\u0259l\u0259sik v\u0259 ba\u015fdansovdu haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131n daha bir \u0259yani s\u00fcbutudur. \u00dcst\u0259lik yuxar\u0131da qeyd el\u0259diyim Ya\u015f\u0131l enerji \u00fczr\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n irimiqyasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin he\u00e7 biri haqq\u0131nda m\u0259lumatlar o modell\u0259r\u0259 qoyulmad\u0131\u011f\u0131 da ayd\u0131nd\u0131r. \u00a0\u00c7\u00fcnki \u00a0istifad\u0259 edildiyi t\u0259qdird\u0259 n\u0259tic\u0259 f\u0259rqli olacaqd\u0131 v\u0259 xox g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rf etm\u0259y\u0259c\u0259kdi. \u00a0Burada h\u0259m d\u0259 E3-Modelling \u00a0\u015firk\u0259tinin bunlardan xeyli insafl\u0131 oldu\u011fu da \u00a0g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnki onlar \u0259n az\u0131ndan bu modelin ancaq Az\u0259rbaycan \u00a0 \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00a0v\u0259 ora yerl\u0259\u015fdiril\u0259n \u00a0m\u0259lumatlar\u0131n ancaq 2015-ci ilin statistik m\u0259lumatlar\u0131 oldu\u011funu \u00a0bildirir\u0259r\u0259k \u00a0 \u00a0 \u00f6z saytlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdiribl\u0259r.<\/p>\n<p>Dig\u0259r \u00a0maraql\u0131 \u00a0v\u0259 \u00a0h\u0259md\u0259 g\u00fcl\u00fcnc \u00a0m\u0259qamlardan biri d\u0259 \u00a0bel\u0259 bir m\u00f6t\u0259b\u0259r qurumun \u00a0 hesabat\u0131nda (bax: s\u0259h18) \u00a0 \u00a0\u201cEkologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi (ETSN) iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 proqram \u00fczr\u0259 milli koordinator kimi, UNFCCC konvensiyas\u0131na hesabat verm\u0259y\u0259 m\u0259sul olsa da, \u00f6lk\u0259nin strateji bax\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 idar\u0259 edilm\u0259sin\u0259 m\u0259sul deyil\u201d kimi absurd fikir vur\u011fulan\u0131r. \u00a0Bu n\u0259 dem\u0259kdir? \u00a0 \u00a0 Ax\u0131 \u00a0d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin ham\u0131s\u0131nda bu kimi naz\u0131rlikl\u0259rin funksyalar\u0131 el\u0259 ad\u0131ndan b\u0259llidir.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 bel\u0259 bir hesabat\u0131n haz\u0131rlan\u0131b, Dubay Qlobal \u0130qlim Sammitinin r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan 1 g\u00fcn qabaq Bak\u0131da onun t\u0259qdimat\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si \u00a0\u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q t\u0259xr\u0131bat olmaqla ac\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furur.<br \/>\nDaha \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furan dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259 \u00a0is\u0259 hesabat\u0131 haz\u0131rlayan 75-d\u0259n \u00e7ox \u00fczv\u00fc olan komandan\u0131n \u00a0t\u0259rkibind\u0259 \u00a05-6 \u00a0yerli m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259rin d\u0259 olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan daha \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf v\u0259 \u00a0h\u0259md\u0259 \u00a0 \u00a0t\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furan \u00a0ac\u0131nacaql\u0131 m\u0259qam is\u0259 h\u0259min \u00a0\u201csap\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n olan\u201d \u00a0ekspertl\u0259rin \u00a0b\u0259zil\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131nda m\u0259sul v\u0259zif\u0259 tutmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fn \u00a0ac\u0131nacaql\u0131s\u0131 is\u0259 \u00a0 qeyd olunan \u00a0 yanl\u0131\u015f m\u0259lumat, \u00a0f\u0259rziyy\u0259 v\u0259 fikirl\u0259rl\u0259r \u00a0 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan bu hesabat\u0131n t\u0259qdimat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yayilan press-relizd\u0259 \u00a0 \u00a0bu hesabat \u201cAz\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn dayan\u0131ql\u0131 v\u0259 xalis s\u0131f\u0131r emissiyal\u0131 inki\u015faf\u0131n t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn strateji yol x\u0259rit\u0259si \u00a0 \u00a0 v\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259halisini iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rind\u0259n qoruya bil\u0259c\u0259k t\u0259dbirl\u0259rin \u00a0h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ke\u00e7id \u00fc\u00e7\u00fcn praktiki yol \u00a0kimi t\u0259qdim olunur\u201d.<\/p>\n<p>Buna b\u0259nz\u0259r \u00a0t\u0259xribat xarakterli hadis\u0259nin 2015-ci Parisd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n COP-un 21-ci sessiyas\u0131 \u00a0 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 d\u0259 \u015fahidi olmu\u015fduq. O zaman \u00a0Fransa COP21-in ev sahibi kimi x\u00fcsusi canf\u0259\u015fanl\u0131q g\u00f6st\u0259rirdi. \u00a0Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259lmi\u015f \u00a0A\u0130 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti t\u0259rkibind\u0259 olan fransa n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00a0 \u00a0 \u00a0g\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 \u00a0\u00f6lk\u0259mizi qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri problematikas\u0131nda \u00a0neft \u00f6lk\u0259si kimi tarixi m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan etmi\u015fdil\u0259r. \u00a0 \u00a0 \u00a0Lakin vaxt\u0131nda veril\u0259n \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f cavablar n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259xribat\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>Burada g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, iqlim ad\u0131 alt\u0131nda \u00a0ged\u0259n qlobal m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u00a0 b\u0259zi dair\u0259l\u0259rin \u00f6z \u00e7irkin maraqlar\u0131n\u0131 g\u00fcdm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00a0 \u00a0 \u00a0h\u0259rd\u0259n \u00a0 \u00a0 \u00a0m\u00fcxt\u0259lif \u00a0konfliktl\u0259rin \u00a0yaranmas\u0131 \u00a0qa\u00e7\u0131lmaz olur. \u00a0 \u00a0Bu bax\u0131mdan bel\u0259 \u00a0 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131rmamal\u0131, \u00a0x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259tli olmal\u0131, h\u0259r \u00e7al\u0131nan havaya oynamamal\u0131 v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tini d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131randan sonra \u00a0 \u00f6z\u00fcm\u00fcz q\u0259rar verm\u0259liyik.<\/p>\n<p>T\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259 haqq\u0131nda \u00a0 q\u0259sd\u0259n yanl\u0131\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r \u00a0yaradan, \u00a0 \u00f6lk\u0259nin \u00a0 \u00a0u\u011furlu \u00a0ya\u015f\u0131l enerji strategiyas\u0131na g\u00f6lg\u0259 salan, iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259z v\u0259s. \u00a0 kimi he\u00e7 bir elmi izah\u0131 olmayan \u00a0fikirl\u0259rl\u0259 \u00f6lk\u0259nin beyn\u0259lxalq \u00a0 imicin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259n \u00a0t\u0259hdid xarakterli \u00a0 \u00a0 bu kimi \u00a0hesabatlara vaxt\u0131nda cavab verilm\u0259s\u0259, qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259s\u0259 \u00a0qarayaxma kompaniyas\u0131, faktlar\u0131n t\u0259hrif edilm\u0259si hallar\u0131 getdikc\u0259 daha da arta bil\u0259r. \u00a0Bu bax\u0131mdan \u00a0 \u00f6lk\u0259 Prezidenti \u00a0\u0130lham \u018fliyevin \u00a0 \u00a0t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u00a0Konvensiya Katibliyi t\u0259r\u0259find\u0259n 2024-c\u00fc ild\u0259 \u00a0 \u00a0 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si art\u0131q r\u0259sm\u0259n \u00a0elan edil\u0259n COP-un \u00a029-cu sessiyas\u0131 \u00a0 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u00a0m\u00fcxt\u0259lif t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00a0bu \u00a0kimi t\u0259xribat hallar\u0131n\u0131n \u00a0 ba\u015f verm\u0259si istisna deyildir v\u0259 \u00a0ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00a0 \u00a0d\u00f6vl\u0259tin aidiyy\u0259ti qurumlar\u0131n\u0131n \u00a0y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 \u00a0diqq\u0259tli v\u0259 \u00a0 ay\u0131q -say\u0131q olmalar\u0131 \u00a0 m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p>Hesabat o q\u0259d\u0259r \u00a0qeyri-pe\u015f\u0259kar \u00a0\u00fcslubda \u00a0haz\u0131rlan\u0131b ki, onu haz\u0131rlayanlar\u0131n \u0259m\u0259yini d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259d\u0259ns\u0259 az\u0259rbaycan dilind\u0259 bir ifad\u0259 tapa bilm\u0259dim v\u0259 \u00a0d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm \u00a0 ki, ruslar\u0131n \u00a0 \u00a0 \u201csvinya v oqorode\u201d m\u0259s\u0259li \u00a0bel\u0259 yerd\u0259 qeyri-pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131, \u00a0 s\u0259ri\u015ft\u0259sizliyi \u00a0 \u0259ks etdir\u0259n \u00a0 ifad\u0259 kimi daha yax\u015f\u0131 s\u0259sl\u0259nir.<\/p>\n<p>\u0130sa \u018fliyev<br \/>\n\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fcst\u0259qil ekspert<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259: &#8220;mustaqil.az&#8221;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"19424\">Yaz\u0131ya 96 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259lumdur ki, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 \u00a0 qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00a0d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131 \u00a0ciddi \u00a0\u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hdid etm\u0259kd\u0259dir. Qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlikl\u0259rin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00a0\u00e7ox oldu\u011fu v\u0259 he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259nin bu qlobal problemd\u0259n s\u0131\u011fortalanmad\u0131\u011f\u0131 \u00a0 bir \u00a0zamanda \u00a0inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq \u00a0b\u00fct\u00fcn \u00a0 \u00f6lk\u0259l\u0259rin ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k itkil\u0259rin minimuma endirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn elm\u0259 \u0259saslanan m\u00fcf\u0259ss\u0259l bilikl\u0259r\u0259, \u00a0humanist t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r\u0259, \u00a0 faydal\u0131 t\u0259klifl\u0259r\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8,5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19424"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19424"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19426,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19424\/revisions\/19426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}