{"id":19839,"date":"2024-05-16T19:39:00","date_gmt":"2024-05-16T14:39:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=19839"},"modified":"2024-05-16T19:39:00","modified_gmt":"2024-05-16T14:39:00","slug":"m%c9%99h%c9%99mm%c9%99d%c9%99min-r%c9%99sulzad%c9%99nin-redaktorluq-f%c9%99aliyy%c9%99ti-publisistikasi-m%c9%99h%c9%99mm%c9%99d%c9%99min-r%c9%99sulzad%c9%99-sur%c9%99ti-b%c9%99dii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=19839","title":{"rendered":"M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259min R\u0259sulzad\u0259nin redaktorluq f\u0259aliyy\u0259ti, publisistikas\u0131, M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259min R\u0259sulzad\u0259 (sur\u0259ti) b\u0259dii \u0259d\u0259biyyatda"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/1621328283.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-19834\" alt=\"1621328283\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/1621328283-300x200.jpg\" width=\"300\" height=\"200\" \/><\/a>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rli o\u011flu, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n f\u0259xri, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucusu, ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas\u0131, dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkiridir. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 onun d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, ictimai-siyasi, f\u0259ls\u0259fi v\u0259 milli ideoloji fikiri haqq\u0131nda olduqca geni\u015f \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verir. Onun Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n sosial-siyasi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi fikir tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri v\u0259 rolu vard\u0131r. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin h\u0259yat\u0131na bax\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n, onun d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildir. Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadiminin, istedadl\u0131 aliminin, m\u00fct\u0259f\u0259kkirinin, publisistinin, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yarad\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n \u00a0h\u0259yat\u0131 v\u0259 sosial-siyasi ideyalar\u0131 daim t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmu\u015fdur. Onun sosial-siyasi v\u0259 m\u0259n\u0259vi-m\u0259d\u0259ni probleml\u0259r\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadiminin m\u0259n\u0259vi irsini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin h\u0259yat\u0131, siyasi bax\u0131\u015flar\u0131, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 dair milli v\u0259 siyasi fikirl\u0259ri, publisistikas\u0131, elmi-f\u0259ls\u0259fi, etik, estetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilavasit\u0259 z\u0259nginliyinin s\u0259b\u0259bidir. M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259min R\u0259sulzad\u0259nin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik bax\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti ara\u015fd\u0131r\u0131lark\u0259n, onun irsinin XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm sosial-siyasi hadis\u0259l\u0259rin t\u0259hlilini verdiyi bir \u00e7ox ara\u015fd\u0131r\u0131lmalar v\u0259 t\u0259dqiqatlarla s\u00fcbut olunmu\u015fdur. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr, sosial -siyasi v\u0259 ideoloji hadis\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259ngin idi. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin laz\u0131m\u0131nca \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 onun \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rinin rolu \u0259v\u0259zedilm\u0259zdir. Dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkirin h\u0259yata bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131ndak\u0131 fikirl\u0259rini onun \u00ab\u0130ran t\u00fcrkl\u0259ri\u00bb, \u00abS\u0259ad\u0259ti -b\u0259\u015f\u0259r\u00bb, \u00abT\u0259nqidi-firqeyi-etidaliyyun\u00bb, \u00abMilli dirilik\u00bb, \u00abC\u0259ma\u0259t idar\u0259si\u00bb, \u00ab\u018fsrimizin S\u0259yavu\u015fu\u00bb, \u00abAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u00bb, \u00ab\u0130stiqlal m\u0259fkur\u0259si v\u0259 g\u0259nclik\u00bb, \u00abMill\u0259t v\u0259 Bol\u015fevizm\u00bb, \u00abAz\u0259rbaycan istiqlaliyy\u0259ti\u00bb, \u00ab\u00c7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan tarixi\u00bb, \u00ab\u00c7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131\u00bb, \u00abQafqaz t\u00fcrkl\u0259ri\u00bb, \u00abQafqaz problemi il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq panturanizm haqq\u0131nda\u00bb, \u00abAz\u0259rbaycan problemi\u00bb, \u00abBol\u015fevikl\u0259rin \u015e\u0259rq siyas\u0259ti\u00bb, \u00abAz\u0259rbaycan\u0131n k\u00fclt\u00fcr g\u0259l\u0259n\u0259kl\u0259ri\u00bb, \u00abStalinl\u0259 ixtilal xatir\u0259l\u0259ri\u00bb, \u00abAz\u0259rbaycan \u015fairi Nizami\u00bb, \u00abMilli t\u0259san\u00fcd\u00bb \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n t\u0259dqiq etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin publisistik f\u0259aliyy\u0259ti \u00ab\u015e\u0259rqi-Rus\u00bb, \u00ab\u0130r\u015fad\u00bb, \u00abT\u0259kam\u00fcl\u00bb, \u00abYolda\u015f\u00bb, \u00abT\u0259r\u0259qqi\u00bb, \u00ab\u0130qbal\u00bb, \u00abB\u0259sir\u0259t\u00bb, \u00ab\u015e\u0259lal\u0259\u00bb, \u00abDirilik\u00bb, \u00abA\u00e7\u0131q s\u00f6z\u00bb, \u00abAz\u0259rbaycan\u00bb (Bak\u0131), \u00ab\u0130rani-no\u00bb (Tehran), \u00abYeni Qafqasiya\u00bb, \u00abAz\u0259ri T\u00fcrk\u00bb, \u00abOdlu yurd\u00bb, \u00abBildiri\u015f\u00bb, \u00abAz\u0259rbaycan Yurd Bilgisi\u00bb (\u0130stanbul), \u00ab\u0130stiqlal\u00bb, \u00abQurtulu\u015f\u00bb (Berlin), \u00abAz\u0259rbaycan\u00bb (Ankara) v\u0259 b. q\u0259zet v\u0259 jurnallarla ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. Bu q\u0259zet v\u0259 jurnallarda n\u0259\u015fr olunan m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 daim Az\u0259rbaycandak\u0131 milli-ideoloji v\u0259 elmi-f\u0259ls\u0259fi, sosial-m\u0259d\u0259ni h\u0259yata dair m\u00fclahiz\u0259l\u0259r \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 t\u00fcrk mill\u0259tinin milli-ideoloji v\u0259 elmi-f\u0259ls\u0259fi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 dair fikirl\u0259rini, el\u0259c\u0259 d\u0259 islam\u00e7\u0131l\u0131q &#8211; \u015f\u0259rq\u00e7ilik, q\u0259rb\u00e7ilik &#8211; avropa\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck &#8211; milliyy\u0259t\u00e7ilik d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini bu q\u0259zet v\u0259 jurnallarda n\u0259\u015fr etdirmi\u015fdir. Dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkirin publisistikas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 d\u00f6vl\u0259tin birliyi, Turan ideyas\u0131 prinsipl\u0259ri, \u015f\u0259rq\u00e7ilik \u2013 islam\u00e7\u0131l\u0131q, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q, m\u00fchafiz\u0259karl\u0131q t\u0259\u015fkil edirdi. Az\u0259rbaycan ictimai-siyasi tarixinin g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259ti M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 onun pedaqoji fikirl\u0259ri, milliliy\u0259, varisliy\u0259, x\u0259lqiliy\u0259, m\u00fcasirliy\u0259 \u0259saslanan \u00a0maarif\u00e7i ideyalar\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n konsepsiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 mill\u0259tinin \u00f6z tarixini bilm\u0259sind\u0259n, xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sind\u0259n v\u0259 humanist v\u0259 demokratik\u00a0 prinsipl\u0259rl\u0259 ya\u015famas\u0131ndan ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p>M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259 d\u00fcnya tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucusu, lideri, b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t xadimi kimi tan\u0131n\u0131r. O, \u015fanl\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131, mill\u0259timizi, m\u00fcz\u0259ff\u0259r ordumuzu sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 sevirdi. Dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkirin \u00f6mr\u00fc, taleyi, h\u0259yat\u0131 \u015fanl\u0131, q\u00fcrurlu mill\u0259timiz\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259timiz\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. O, v\u0259t\u0259ni v\u0259 mill\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259kli, vacib v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli olan bir \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259nin C\u00fcmhuriyy\u0259t v\u0259 m\u00fchacir\u0259t d\u00f6vr\u00fc f\u0259aliyy\u0259ti olduqca z\u0259ngindir. Onun b\u0259dii \u0259d\u0259biyyatda<b> <\/b>bir tarix\u00e7i alim kimi, siyas\u0259t adam\u0131 kimi sur\u0259ti yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259y\u0259 h\u0259sr olunan bir \u00e7ox u\u011furlu monoqrafiya v\u0259 kitablar n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. Onun Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli rolu olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin tarixind\u0259 M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259nin rolu \u0259v\u0259zsizdir.<\/p>\n<p>M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 \u201c\u0130randa c\u00fcmhuriyy\u0259t\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u0130ran m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259slini bel\u0259 izah etmi\u015fdir. \u201c\u015e\u0259rqin b\u00fct\u00fcn b\u00f6y\u00fck h\u00f6kum\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rind\u0259 \u0259sil oldu\u011fu kibi, \u0130ran m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259slini d\u0259 monar\u015fi \u00fcmd\u0259si t\u0259\u015fkil ed\u0259r. \u0130ran\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck abideyi-m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u201c\u015eahnam\u0259dir\u201d. \u015eahnam\u0259y\u0259 hakim olan ruh, ismind\u0259n d\u0259 b\u0259lli oldu\u011fu kibi, \u015fahp\u0259r\u0259stlikdir. \u015eahp\u0259r\u0259stlik \u0130ran tarixinin ruhudur. Midiya s\u0259rdar\u0131 Artaban\u0131n yunanl\u0131 bir filosofa s\u00f6yl\u0259diyi s\u00f6z, \u0130ran tarixinin h\u00fcdutu-\u0259sliyy\u0259sini t\u0259\u015fkil eyl\u0259mi\u015fdir. Artaban demi\u015fdir ki: \u201cBiz iranil\u0259r padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131n \u0259mirl\u0259rin\u0259 tabe olma\u011f\u0131 sizin h\u00fcrriyy\u0259t dediyiniz anar\u015fiy\u0259 t\u0259rcih ed\u0259riz\u201d [11,88].<\/p>\n<p>C\u00fcmhuriyy\u0259t lideri olan M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259nin Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda obraz\u0131, \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, ictimai-siyasi, \u0259d\u0259bi-tarixi v\u0259 \u00e7oxistiqam\u0259tli u\u011furlu f\u0259aliyy\u0259tini t\u0259svir ed\u0259n s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259min R\u0259sulzad\u0259nin h\u0259yata bax\u0131\u015f\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 dair fikirl\u0259ri onun Az\u0259rbaycan milyon\u00e7usu H.Z.Ta\u011f\u0131yev\u0259 h\u0259sr etdiyi \u201cHac\u0131 Zeynalabdin\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cHac\u0131 cahanca m\u0259ruf bir milyoner idi: Bak\u0131 milyonerl\u0259ri meyan\u0131nda \u0259n m\u0259\u015fhur bir isim da\u015f\u0131yan bu adam \u00f6l\u00fcrk\u0259n art\u0131q milyoner deyildi. Az\u0259rbaycan\u0131 istila ed\u0259n Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri h\u0259r k\u0259s kibi onu da soymu\u015f, so\u011fana d\u00f6nd\u0259rmi\u015fl\u0259rdi. O, son g\u00fcnl\u0259rini Avropan\u0131n h\u0259r hans\u0131 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m qonaqlar\u0131na meydan oxuyacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fck\u0259ll\u0259f v\u0259 m\u00fcz\u0259yy\u0259n olan \u201csaray\u0131nda\u201d deyil, p\u0259k ucuz bir f\u0131yatla kiralad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcv\u0259qq\u0259r bir odada ke\u00e7irmi\u015fdir. \u018fv\u0259t, bol\u015fevikl\u0259r onun b\u00fct\u00fcn var\u0131n\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131lar, qazand\u0131qlar\u0131ndan k\u0259ndisin\u0259 bir \u015fey buraxmam\u0131\u015fd\u0131lar. F\u0259q\u0259t onun, bol\u015fevikl\u0259r d\u0259 daxil oldu\u011fu halda, kims\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n z\u0259bt olunamayacaq qazanclar\u0131 vard\u0131. Bu qazanclard\u0131r ki, bizi onunla m\u0259\u015f\u011ful ediyor. Yoxsa onun bir milyoner olu\u015fu bizi p\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u0259laq\u0259dar etm\u0259z. M\u0259cmu\u0259mizin t\u0259sis tarixind\u0259n b\u0259ri \u00f6l\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 milyoner f\u0259q\u0259t Ta\u011f\u0131yev deyildir\u201d [11,138].<\/p>\n<p>Dahi Az\u0259rbaycan m\u00fct\u0259f\u0259kkiri M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7i milyon\u00e7u H.Z.Ta\u011f\u0131yevin v\u0259t\u0259nin\u0259, mill\u0259tin\u0259 olan sevgisini, xeyirxahl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k, ona h\u0259sr etdiyi \u201cHac\u0131 Zeynalabdin\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201cAz\u0259rbaycan \u00fcr\u0259fas\u0131n\u0131n h\u0259r hans\u0131 t\u0259s\u0259dd\u00fct-p\u0259r\u0259stan\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u0259n c\u0259sur bir hamisi rolunu ifa ed\u0259n Hac\u0131 salif\u00fczzikr Dar\u00fclm\u00fc\u0259llimat\u0131 t\u0259sis etm\u0259kl\u0259 h\u00fcrriyy\u0259ti-nisvan m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131n\u0131 qoymu\u015f, mut\u0259\u0259ssibl\u0259rin k\u00fcfr v\u0259 \u015fetml\u0259rin\u0259 baxmayaraq m\u00fcs\u0259lman q\u0131zlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 m\u00fch\u00fcm bir v\u0259sil\u0259 olmu\u015fdur. \u0130lk s\u0259n\u0259i-t\u0259sisind\u0259 m\u00fct\u0259\u0259ssib xalq\u0131n k\u00fcfr\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qalaraq t\u0259l\u0259b\u0259 bulmayan bu Dar\u00fclm\u00fc\u0259llimat on s\u0259n\u0259 sonra k\u0259ndisin\u0259 h\u00fccum ed\u0259n t\u0259l\u0259bat\u0131 q\u0259bul ed\u0259m\u0259y\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u00fcsni -q\u0259bula m\u0259zh\u0259r olmu\u015f v\u0259 Hac\u0131 \u00f6lm\u0259d\u0259n erk\u0259k cocuqlarla q\u0131z cocuqlar\u0131n\u0131n da ibtidai m\u0259kt\u0259b\u0259, t\u0259liy\u0259 v\u0259 aliyeyi doldurduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat, m\u0259tbuat v\u0259 teatrosu da bu m\u00fct\u0259\u015f\u0259bbis adam\u0131n p\u0259k b\u00f6y\u00fck yard\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bir \u00e7ox m\u00fc\u0259llifl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rini n\u0259\u015fr etdirdiyi kibi bu m\u00f6ht\u0259r\u0259m zat m\u00fct\u0259\u0259ddid q\u0259zet\u0259 v\u0259 m\u0259cmu\u0259l\u0259rin d\u0259 sahib v\u0259 na\u015firi olmu\u015fdur. Top\u00e7uba\u015fov 139\u018fli M\u0259rdan b\u0259yin idar\u0259sind\u0259 rusca \u201cKaspi\u201d, A\u011fao\u011flu \u018fhm\u0259d il\u0259 H\u00fcseynzad\u0259 \u018fli b\u0259yl\u0259rin idar\u0259si il\u0259 \u00e7\u0131xan t\u00fcrkc\u0259 \u201cH\u0259yat\u201d, m\u0259rhum Ha\u015f\u0131m b\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259hrir olunan \u201cYeni H\u0259yat\u201d q\u0259zet\u0259l\u0259ri il\u0259 yen\u0259 H\u00fcseynzad\u0259 \u018fli b\u0259yin q\u0259l\u0259m \u0259s\u0259ri olan \u201cF\u00fcyuzat\u201d m\u0259cmu\u0259si kibi Rusiya v\u0259 Qafqasiya t\u00fcrkl\u0259rinin siyasi v\u0259 ictimai m\u0259nafel\u0259rini m\u00fcdafi\u0259, m\u0259n\u0259vi v\u0259 \u0259d\u0259bi ehtiyaclar\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n q\u0259zet\u0259 v\u0259 m\u0259cmu\u0259l\u0259r h\u0259p bu adam\u0131n himm\u0259ti il\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcs etmi\u015fdir\u201d [11,139-140].<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda N\u0259siman Yaqublu \u201cM\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259\u201d, Vaqif Sultanl\u0131 \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin \u0259d\u0259bi d\u00fcnyas\u0131\u201d, El\u00e7in \u201cM\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259\u201d, Vaqif Sultanl\u0131 \u201cA\u011f\u0131r yolun yol\u00e7usu. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin h\u0259yat\u0131 v\u0259 \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259ti\u201d, Xal\u0259ddin \u0130brahimli \u201cAz\u0259rbaycan Siyasi M\u00fchacir\u0259ti\u201d, Teyyub Qurban \u201cD\u00f6nm\u0259zlik\u201d, N\u0259siman Yaqublu \u201cAz\u0259rbaycan Milli \u0130stiqlal m\u00fcbariz\u0259si v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259\u201d, Axund Hac\u0131 Soltan \u018flizad\u0259 \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 \u0130slam: m\u00fclahiz\u0259l\u0259r, \u015f\u0259rhl\u0259r\u201d v\u0259 s. kimi \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin sur\u0259ti yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259siman Yaqublu \u201cC\u00fcmhuriyy\u0259t qurucular\u0131\u201d kitab\u0131nda F\u0259t\u0259li xan Xoyski, \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli, H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev, M\u0259h\u0259mm\u0259d H\u0259s\u0259n Hac\u0131nski, M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rov, Behbud xan Cavan\u015fir, Xosrov b\u0259y Sultanov, Aslan b\u0259y S\u0259fik\u00fcrdski, S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov, Mustafa b\u0259y V\u0259kilov, Xudadat b\u0259y R\u0259fib\u0259yli, X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov v\u0259 s. kimi C\u00fcmhuriyy\u0259t qurucular\u0131nin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259dqiq etmi\u015fdir. N\u0259siman Yaqublu \u201cC\u00fcmhuriyy\u0259t qurucular\u0131\u201d kitab\u0131nda dahi Az\u0259rbaycan m\u00fct\u0259f\u0259kkiri M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin \u00a0f\u0259aliyy\u0259tini bel\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fdir. \u201cM.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 milli-azadl\u0131q ideyas\u0131n\u0131 d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan \u0259sasland\u0131r\u0131rd\u0131. G\u00f6st\u0259rirdi ki, d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin z\u0259nginliyi \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131-ayr\u0131 mill\u0259tl\u0259r siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n azad ya\u015famal\u0131, biri dig\u0259rin\u0259 t\u0259zyiq etm\u0259m\u0259lidir. M. .R\u0259sulzad\u0259nin sonrak\u0131 ictimai-siyasi, publisist f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u201c\u0130qbal\u201d, \u201cYeni \u0130qbal\u201d v\u0259 \u201cA\u00e7\u0131q s\u00f6z\u201d q\u0259zetinin b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti olmu\u015fdur. Bu q\u0259zet haqq\u0131nda M. .R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cA\u00e7\u0131q s\u00f6z\u201d ilk d\u0259f\u0259 olaraq o vaxta q\u0259d\u0259r Qafqaziya m\u00fcs\u0259lman\u0131 v\u0259 yaxud tatar deyil\u0259n x\u0259lqin t\u00fcrk oldu\u011funu s\u0259rah\u0259t v\u0259 israrla meydana atm\u0131\u015f v\u0259 bu x\u00fcsusda h\u0259rb senzoru il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 etm\u0259k z\u0259rur\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131\u201d6. 1917-ci ilin 27 fevral\u0131nda Rusiyada Fevral-Burjua inqilab\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259si Az\u0259rbaycandak\u0131 ictimai-siyasi prosesl\u0259r\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. Fevral inqilab\u0131ndan sonrak\u0131 ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n t\u0259\u015fkilatlar\u0131n m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 ehtiyac duyulurdu v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 1917-ci ilin mart\u0131n 29-da Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman \u0130ctimai T\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n M\u00fcv\u0259qq\u0259ti Komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131. M\u00fcv\u0259qq\u0259ti Komit\u0259nin s\u0259dri M.H.Hac\u0131nski, onun m\u00fcavini is\u0259 M. .R\u0259sulzad\u0259 se\u00e7ildi. M\u00fcv\u0259qq\u0259ti Komit\u0259 \u201cb\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsi incikliyi unudub milli-siyasi \u015f\u00fcarlar \u0259traf\u0131nda\u201d birl\u0259\u015fm\u0259yi v\u0259 \u00dcmumm\u00fcs\u0259lman Qurultay\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 vacib sayd\u0131. Qurultay\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u201cA\u00e7\u0131q s\u00f6z\u201d q\u0259zeti yaz\u0131rd\u0131 ki, bu qurultay Qafqaz m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n siyasi v\u0259 milli m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynayacaq\u201d [7,13].<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>\u018fd\u0259biyyat siyah\u0131s\u0131:<\/b><\/p>\n<ol start=\"1\">\n<li>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (1918-1920). Parlament (stenoqrafik hesabatlar), c.1-2, B., 1998;<\/li>\n<li>Az\u0259rbaycan tarixi, 7 cildd\u0259, c.5, B., 2001;<\/li>\n<li>M\u0259mm\u0259dzad\u0259 M.B., Milli Az\u0259rbaycan h\u0259r\u0259kat\u0131, Berlin, 1938, B., 1992;<\/li>\n<li>Az\u0259rbaycan\u0131n Demokratik Respublikas\u0131: Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti (1918-1920), B., 1990;<\/li>\n<li>\u0130brahimli X., Az\u0259rbaycan siyasi m\u00fchacir\u0259ti, B., 1996;<\/li>\n<li>Pa\u015fayev A., A\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rin izi il\u0259, B., 2001;<\/li>\n<li>N\u0259siman Yaqublu. C\u00dcMHUR\u0130YY\u018fT QURUCULARI Bak\u0131, \u201cNURLAR\u201d N\u0259\u015friyyat-Poliqrafiya M\u0259rk\u0259zi, 2018, 504 s\u0259h.<\/li>\n<li>Yaqublu N. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259, B., 1991;<\/li>\n<li>Yaqublu N. Az\u0259rbaycan\u0131n milli istiqlal m\u00fcbariz\u0259si v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin Rosulzad\u0259, B., 2001;<\/li>\n<li>Oruclu M.R., Az\u0259rbaycanda v\u0259 m\u00fchacir\u0259td\u0259 M\u00fcsavat Partiyas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti (1911-1992), B., 2001;<\/li>\n<li>\u00a0M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 ictimai-siyasi ideallar, B., 2005.<\/li>\n<li>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259. \u018fS\u018fRL\u018fR\u0130 (M\u00fchacir\u0259t d\u00f6vr\u00fc), 2-ci cild \u201cQanun\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 2021, 680 s\u0259h.<\/li>\n<li>\u00a0Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Ensiklope\u00addiyas\u0131. II cild, Bak\u0131: Lider, 2005<\/li>\n<\/ol>\n<p><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>Ataki\u015fiyeva H\u0259c\u0259r<\/b><b><\/b><\/p>\n<p><b>\u00a0\u00a0 <\/b><i><\/i><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"19839\">Yaz\u0131ya 200 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rli o\u011flu, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n f\u0259xri, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucusu, ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas\u0131, dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkiridir. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 onun d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, ictimai-siyasi, f\u0259ls\u0259fi v\u0259 milli ideoloji fikiri haqq\u0131nda olduqca geni\u015f \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verir. Onun Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n sosial-siyasi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi fikir tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri v\u0259 rolu vard\u0131r. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin h\u0259yat\u0131na bax\u0131\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19839"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19839"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19839\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19840,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19839\/revisions\/19840"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19839"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19839"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19839"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}