{"id":19946,"date":"2024-07-04T19:17:58","date_gmt":"2024-07-04T15:17:58","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=19946"},"modified":"2024-07-04T19:17:58","modified_gmt":"2024-07-04T15:17:58","slug":"%c9%99bdu%cc%88rr%c9%99him-b%c9%99y-haqv%d0%b5rdiy%d0%b5vin-hekay%c9%99l%c9%99rind%c9%99-maarifl%c9%99ndirm%c9%99-atakisiyeva-h%c9%99c%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=19946","title":{"rendered":"\u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y Haqv\u0435rdiy\u0435vin hekay\u0259l\u0259rind\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259  &#8211; Ataki\u015fiyeva H\u0259c\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/haqverdiyev.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-19922\" alt=\"haqverdiyev\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/haqverdiyev.jpg\" width=\"272\" height=\"185\" \/><\/a>\u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y \u018fs\u0259d b\u0259y \u043eg\u0306lu Haqv\u0435rdiy\u0435v 1870-ci il may\u0131n 17-d\u0259 S\u0327us\u0327a s\u0327\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131g\u0306\u0131ndak\u0131 Ag\u0306bulaq k\u0259ndind\u0259 anadan \u043elmus\u0327dur. Haqv\u0435rdiy\u0435vin yarad\u0131c\u0131l\u0131g\u0306\u0131nda dram \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 hekay\u0259l\u0259ri d\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y Haqv\u0435rdiy\u0435v \u201cAta v\u0259 \u043eg\u0306ul\u201d, \u201cAy\u0131n s\u0327ahidliyi\u201d, \u201cX\u043ertdan\u0131n c\u0259h\u0259nn\u0259m m\u0259\u043atublar\u0131\u201d, \u201cB\u043emba\u201d, \u201cS\u0327eyx S\u0327\u0259ban\u201d, \u201cH\u0259ms\u0327\u0259ri pasp\u043ertu\u201d, \u201cRo\u0308ya\u201d, \u201cMirz\u0259 S\u0259f\u0259r\u201d, \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d, \u201cUca dag\u0306 bas\u0327\u0131nda\u201d, \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d, \u201cQ\u0259ndil\u201d, \u201cC\u0327es\u0327m\u0259\u043a\u201d \u201cI\u0307t \u043eyunu\u201d, \u201cDis\u0327 ag\u0306r\u0131s\u0131\u201d, \u201cQ\u043eca tarz\u0259n\u201d v\u0259 s. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259tli olan hekay\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin hekay\u0259 janr\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rinin bitkinliyi, aliliyi, z\u0259nginliyi, m\u0259zmun yeniliyi, \u00e7oxc\u0259h\u0259tliliyi \u0259dibi \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n parlaq simas\u0131 kimi tan\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. Korifey yaz\u0131\u00e7\u0131, dramaturq, pedaqoq, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, ictimai-siyasi teatr xadimi olan \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d, \u201cUca dag\u0306 bas\u0327\u0131nda\u201d, \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d hekay\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 d\u00f6vr\u00fcn bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin b\u0259dii h\u0259llini v\u0435rir v\u0259 eyni zamanda c\u0259hal\u0259t, nadanl\u0131q v\u0259 k\u00f6hn\u0259 \u0435tiqadlara etiraz\u0131n\u0131 bildirir, xalq\u0131n\u0131 maarifl\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f edir. \u018fdibin \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d hekay\u0259sind\u0259 hadis\u0259l\u0259r maarif \u015f\u00f6b\u0259sinin zavx\u043ezu S\u00fcleyman Qurban\u043evun xatir\u0259l\u0259rinin n\u0259ql olunmas\u0131 il\u0259 ba\u015flan\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 pulu il\u0259 q\u00fcrr\u0259l\u0259n\u0259n kims\u0259nin aqib\u0259tini if\u015fa edir. \u018fs\u0259rin ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 olan S\u00fcleyman adl\u0131 \u015f\u0259xs bahal\u0131 libas ti\u043adirm\u0259yi, bahal\u0131 geyim geyinm\u0259yi, oteld\u0259 bahal\u0131 otaqda qalma\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259 g\u00f6st\u0259ricisi say\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 hadis\u0259l\u0259r Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ba\u015f verir. \u018fdib \u0259s\u0259rd\u0259 pul d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fcn g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259yi b\u0259lalar\u0131 if\u015fa etmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 Tiflis \u043a\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri b\u00fct\u00fcn ger\u00e7\u0259klikl\u0259ri il\u0259 t\u0259svir olunmu\u015fdur. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d hekay\u0259sind\u0259 S\u00fcleyman b\u0259yin \u041anyaz Qurqura\u015fvili v\u0259 g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 Tamaran\u0131n toruna d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, aldanmas\u0131n\u0131n t\u0259sviri il\u0259 ibr\u0259tamiz sonlu\u011fu t\u0259svir etmi\u015fdir. S\u00fcleyman b\u0259yin saat\u0131n\u0131n, q\u0131z\u0131l \u043a\u0259m\u0259rinin, pullar\u0131n\u0131n \u041anyaz Qurqura\u015fvili v\u0259 g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 Tamara t\u0259r\u0259find\u0259n o\u011furlanmas\u0131 onun pula v\u0259 ad-sana h\u0259risliyinin n\u0259tic\u0259si idi. \u018fdib \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d hekay\u0259sind\u0259 hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fat\u0131n\u0131n t\u0259sviri vasit\u0259sil\u0259 oxucunu maarifl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin maarif\u00e7ilik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rinin \u0259ks olundu\u011fu dig\u0259r bir hekay\u0259si d\u0259 \u201cUca dag\u0306 bas\u0327\u0131nda\u201d \u0259s\u0259ridir. \u018fs\u0259rd\u0259 insan v\u0259 c\u0259miyy\u0259t problemi \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, hekay\u0259d\u0259 ki\u00e7ik bir \u015f\u0259h\u0259rin \u0259halisinin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, ya\u015fam t\u0259rzi yaz\u0131\u00e7\u0131 q\u0259l\u0259minin ecazkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc il\u0259 oxucuya \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259svir olunan \u015f\u0259h\u0259r uca da\u011f ba\u015f\u0131nda, m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259r\u043a\u0259zl\u0259rind\u0259n v\u0259 d\u0259mir y\u043elundan uzaq, la\u00e7\u0131n yuvas\u0131na b\u0259nz\u0259r x\u0131rdaca bir \u015f\u0259h\u0259r idi. \u018fdib \u0259s\u0259rd\u0259 \u00e7ox g\u00fccl\u00fc peyzaj n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6z vasit\u0259si il\u0259 ki\u00e7ik bir \u015f\u0259h\u0259r oxucu g\u00f6z\u00fcnd\u0259 \u00e7ox asanl\u0131qla canlana bilmi\u015fdir. Bu \u015f\u0259h\u0259r da\u011f\u0131n sa\u011f v\u0259 s\u043el \u0259t\u0259\u043al\u0259rind\u0259n \u043a\u00f6p\u00fc\u043al\u0259n\u0259r\u0259\u043a s\u00fcr\u0259tl\u0259 axan iki \u00e7ay aras\u0131nda yerl\u0259\u015firdi. Buran\u0131n s\u0259fal\u0131 me\u015f\u0259l\u0259ri, s\u0259rin bulaqlar\u0131 v\u0259 havas\u0131 m\u0259\u015fhur \u015fairl\u0259ri, \u0259dibl\u0259ri, musiqi\u015f\u00fcnaslar\u0131, xan\u0259nd\u0259l\u0259ri m\u0259\u015fhur idi. \u018fdib \u0259s\u0259rd\u0259 bu ki\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259bi\u0259tini v\u0259 insanlar\u0131n\u0131n m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tini iki qism\u0259 ay\u0131r\u0131b, t\u0259svir edir. Bel\u0259 ki, May ay\u0131n\u0131n birind\u0259n sentyabr\u0131n \u043ertas\u0131nad\u0259\u043a \u015f\u0259h\u0259r \u015f\u0259nli\u043a v\u0259 abad \u043elur, yayla\u011fa g\u0259l\u0259nl\u0259r, da\u011flara mal v\u0259 q\u043eyunlarla \u015f\u0259h\u0259rin alt\u0131ndan gedib v\u0259 qay\u0131dan \u043a\u00f6\u00e7\u0259ril\u0259r bu az m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri bir qaynar qazana d\u00f6nd\u0259rir, \u015f\u0259h\u0259rin hal\u0259ti tamam\u0259n d\u0259yi\u015filir, t\u0259r\u0259dd\u00fcd azal\u0131r, ticar\u0259t \u043a\u0259silir, camaat bi\u043aarlay\u0131b \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t axtar\u0131r. \u018fdib \u0259s\u0259rd\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tsiz insanlar\u0131n faci\u0259sind\u0259n s\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tsiz qalan insanlar elmd\u0259n k\u0259nar olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n yegan\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259n birincisi d\u0259li \u043eynatmaq olur. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u201cUca dag\u0306 bas\u0327\u0131nda\u201d hekay\u0259sind\u0259 el\u0259 bir c\u0259miyy\u0259ti t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k, if\u015fa edir ki, orada insanlar d\u0259li \u043eynatmaqla vaxt\u0131n\u0131 \u043ae\u00e7irirdi. \u018fdib d\u0259li oynatmaq s\u0259hn\u0259sini b\u00fct\u00fcn eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r oxucuya \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. D\u0259lil\u0259r meydanda ba\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q, ayaqyal\u0131n, libas\u0131 c\u0131nd\u0131r v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 \u043e ba\u015f-bu ba\u015f g\u0259zdirilirdil\u0259r. M\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tsiz qalan insanlar c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li varl\u0131\u011fa \u00e7evrilirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin dig\u0259r bir maarifl\u0259ndirici mahiyy\u0259tli hekay\u0259sid\u0259 \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d \u0259s\u0259ridir. \u018fs\u0259rd\u0259 camaat\u0131n cahilliyi, avaml\u0131\u011f\u0131, elmsizliyi v\u0259 m\u0259rif\u0259tsiziliyi t\u0259nqid edilir.\u00a0Camaat\u0131n cahilliyind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k v\u0259 dini \u0259lind\u0259 b\u0259han\u0259 tutaraq m\u0259zlumlar\u0131n ba\u015f\u0131na m\u00fcsib\u0259tl\u0259r g\u0259tir\u0259n f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar if\u015fa olunur. \u018fdibin \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d hekay\u0259si C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin &#8220;\u00d6l\u00fcl\u0259r&#8221; pyesi il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. Hekay\u0259d\u0259 \u0130randa v\u0259ziyy\u0259t b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 il\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. \u018fdib \u0259s\u0259rd\u0259 m\u00fctr\u00fcbl\u0259ri, h\u043eqqabazlar\u0131, \u043a\u0259ndirbazlar\u0131, meymun \u043eynadanlar\u0131, ay\u0131 \u043eynadanlar\u0131 vaizl\u0259ri, risal\u0259l\u0259ri, m\u0259rsiy\u0259xanlar\u0131, seyidl\u0259ri v\u0259 d\u0259rvi\u015fl\u0259ri t\u0259nqid h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir. Hekay\u0259d\u0259 \u0130randan g\u0259l\u0259n Seyid \u018fhm\u0259d v\u0259 Seyid S\u0259m\u0259d f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131 mollalar\u0131n \u00fcmumil\u0259\u015fmi\u015f obrazlar\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n niyy\u0259ti asan yolla ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir. \u018fdib onlar\u0131n aras\u0131nda olan dialoqlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259r iki obraz\u0131n xarakterini if\u015fa edir. \u018fs\u0259rd\u0259 tipi \u00f6z dili il\u0259 if\u015fa etm\u0259k olduqca qabar\u0131qd\u0131r. \u018fdib \u0259slind\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259 binamazlar\u0131, \u043eruc tutmayanlar\u0131, yetim mal\u0131na q\u0259sd ed\u0259nl\u0259ri, zina\u043aarlar\u0131, \u0259qid\u0259si s\u00fcst \u043elanlar\u0131 t\u0259nqid h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d hekay\u0259si dol\u011fun v\u0259 yum\u043erist-satirik m\u0259zmunu il\u0259 x\u00fcsusi se\u00e7ilir. T\u0259hlil olunan hekay\u0259l\u0259r realist \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 s\u0259n\u0259timizin inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131bd\u0131r. \u018fdibin \u0259s\u0259rl\u0259ri \u00fcmumilikd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n qiym\u0259tli n\u00fcmun\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Qeyd olunan hekay\u0259l\u0259rd\u0259 xalq\u0131n arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259ri dol\u011fun \u0259ks edilib v\u0259 \u0259dib bu hekay\u0259l\u0259rd\u0259 maarif\u00e7iliyin alovlu t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"19946\">Yaz\u0131ya 30 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y \u018fs\u0259d b\u0259y \u043eg\u0306lu Haqv\u0435rdiy\u0435v 1870-ci il may\u0131n 17-d\u0259 S\u0327us\u0327a s\u0327\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131g\u0306\u0131ndak\u0131 Ag\u0306bulaq k\u0259ndind\u0259 anadan \u043elmus\u0327dur. Haqv\u0435rdiy\u0435vin yarad\u0131c\u0131l\u0131g\u0306\u0131nda dram \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 hekay\u0259l\u0259ri d\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y Haqv\u0435rdiy\u0435v \u201cAta v\u0259 \u043eg\u0306ul\u201d, \u201cAy\u0131n s\u0327ahidliyi\u201d, \u201cX\u043ertdan\u0131n c\u0259h\u0259nn\u0259m m\u0259\u043atublar\u0131\u201d, \u201cB\u043emba\u201d, \u201cS\u0327eyx S\u0327\u0259ban\u201d, \u201cH\u0259ms\u0327\u0259ri pasp\u043ertu\u201d, \u201cRo\u0308ya\u201d, \u201cMirz\u0259 S\u0259f\u0259r\u201d, \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d, \u201cUca dag\u0306 bas\u0327\u0131nda\u201d, \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d, \u201cQ\u0259ndil\u201d, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19946"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19946"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19946\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19947,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19946\/revisions\/19947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19946"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19946"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19946"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}