{"id":19980,"date":"2024-07-11T12:01:33","date_gmt":"2024-07-11T08:01:33","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=19980"},"modified":"2024-07-11T12:01:33","modified_gmt":"2024-07-11T08:01:33","slug":"%c9%99bdu%cc%88rr%c9%99him-b%c9%99y-haqv%d0%b5rdiy%d0%b5vin-ac-h%c9%99rifl%c9%99r-%c9%99s%c9%99rl%c9%99rinin-b%c9%99dii-dil-v%c9%99-uslub-xususiyy%c9%99tl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=19980","title":{"rendered":"\u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y Haqv\u0435rdiy\u0435vin \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rl\u0259rinin b\u0259dii dil v\u0259 \u00fcslub x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/haqverdiyev.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-19922\" alt=\"haqverdiyev\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/haqverdiyev.jpg\" width=\"272\" height=\"185\" \/><\/a>\u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y \u018fs\u0259d b\u0259y \u043eg\u0306lu Haqv\u0435rdiy\u0435v 1870-ci il may\u0131n 17-d\u0259 S\u0327us\u0327a s\u0327\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131g\u0306\u0131ndak\u0131 Ag\u0306bulaq k\u0259ndind\u0259 anadan \u043elmus\u0327dur. \u018fdibin yarad\u0131c\u0131l\u0131g\u0306\u0131 dram v\u0259 hekay\u0259 janr\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 olduqca z\u0259ngindir. \u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y Haqv\u0435rdiy\u0435v \u201cAta v\u0259 \u043eg\u0306ul\u201d, \u201cAy\u0131n s\u0327ahidliyi\u201d, \u201cX\u043ertdan\u0131n c\u0259h\u0259nn\u0259m m\u0259\u043atublar\u0131\u201d, \u201cB\u043emba\u201d, \u201cS\u0327eyx S\u0327\u0259ban\u201d, \u201cH\u0259ms\u0327\u0259ri pasp\u043ertu\u201d, \u201cRo\u0308ya\u201d, \u201cMirz\u0259 S\u0259f\u0259r\u201d, \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d, \u201cUca dag\u0306 bas\u0327\u0131nda\u201d, \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d, \u201cQ\u0259ndil\u201d, \u201cC\u0327es\u0327m\u0259\u043a\u201d \u201cI\u0307t \u043eyunu\u201d, \u201cDis\u0327 ag\u0306r\u0131s\u0131\u201d, \u201cQ\u043eca tarz\u0259n\u201d v\u0259 s. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259tli olan \u0259s\u0259rl\u0259r yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u0259s\u0259rl\u0259r bitkinliyi, aliliyi, z\u0259nginliyi, m\u0259zmun yeniliyi, \u00e7oxc\u0259h\u0259tliliyi il\u0259 \u0259dibi \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n parlaq simas\u0131 kimi tan\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. Korifey yaz\u0131\u00e7\u0131, dramaturq, pedaqoq, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, ictimai-siyasi teatr xadimi olan \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda d\u00f6vr\u00fcn bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin b\u0259dii h\u0259llini v\u0435rdiyi \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 1911-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259ridir. \u018fs\u0259rd\u0259 c\u0259hal\u0259t, nadanl\u0131q v\u0259 k\u00f6hn\u0259 \u0435tiqadlara etiraz, xalq\u0131n\u0131 maarifl\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f \u00e7ox qabar\u0131qd\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259ri yetkin bir m\u0259zh\u0259k\u0259dir. \u00a0\u018fdib \u201cAc H\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cHumay\u201d m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u018fs\u0259rd\u0259 hadis\u0259l\u0259r H\u0259s\u0259n day\u0131n\u0131n yem\u0259kxanas\u0131nda ba\u015f verir. Bel\u0259 ki, hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi g\u00fcn H\u0259s\u0259n day\u0131n\u0131n he\u00e7 b\u0259xti g\u0259tirmir. O, \u0259s\u0259r boyunca \u00f6z\u00fcn\u00fc ac-yalavac yem\u0259kxanaya salan ac h\u0259rifl\u0259r il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r. Bu ac h\u0259rifl\u0259r yem\u0259yi yedikd\u0259n sonra pul \u00f6d\u0259m\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259s\u0259n day\u0131ya k\u0259l\u0259k g\u0259lirl\u0259r. H\u0259s\u0259n day\u0131 \u00f6z\u00fc bunu ironik ifad\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 deyir: \u00c7\u00f6r\u0259yi yey\u0259n qa\u00e7\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin 1911-ci ild\u0259 yazm\u0131\u015f oldu\u011fu ki\u00e7ik h\u0259cmli s\u0259hn\u0259 \u0259s\u0259ri olan \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d vodevil janr\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0\u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259ri b\u0259dii dil v\u0259 \u00fcslub x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda d\u0259y\u0259rli yer tutmu\u015fdur. \u018fs\u0259rin s\u00fcjet x\u0259tti ilk bax\u0131\u015fda \u00e7ox sad\u0259dir. \u018fs\u0259rd\u0259 hadis\u0259l\u0259r \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 tipik bir Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki yem\u0259kxanalar\u0131n birind\u0259 t\u0259svir olunur. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev H\u0259s\u0259n day\u0131n\u0131n yem\u0259kxanas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin v\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin fonunda d\u00f6vr\u00fcn m\u00fchitini canland\u0131r\u0131r. \u018fs\u0259rin \u0259sas obrazlar\u0131 H\u0259s\u0259n day\u0131 v\u0259 onun yem\u0259kpaylayan\u0131 Z\u0259rb\u0259lidir. Pyesd\u0259 &#8220;ac h\u0259rifl\u0259r&#8221; kimi t\u0259nqid h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evril\u0259nl\u0259r is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc ac-yalavac yem\u0259kxanaya salan h\u0259rifl\u0259rdir. Onlar yem\u0259yi yedikd\u0259n sonra pul \u00f6d\u0259m\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259s\u0259n day\u0131 v\u0259 onun yem\u0259kpaylayan\u0131 Z\u0259rb\u0259liy\u0259 k\u0259l\u0259k g\u0259lib, qa\u00e7\u0131rlar. B\u0259xtsiz H\u0259s\u0259n day\u0131 v\u0259 Z\u0259rb\u0259linin acizliyi oxucuda g\u00fcl\u00fc\u015f do\u011furur. \u018fdib yem\u0259kxanaya g\u0259l\u0259n ac h\u0259rifl\u0259rin h\u0259r\u0259sini bir s\u0259n\u0259tin sahibi kimi t\u0259svir edir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 d\u00f6vr\u00fcn &#8220;quru b\u0259yl\u0259r&#8221; -in prototipini yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, onlar\u0131n he\u00e7 biri yediyi yem\u0259yin pulunu verm\u0259k ist\u0259mir. D\u00f6vr\u00fcn &#8220;ac h\u0259rifl\u0259ri&#8221; \u00f6z k\u0259l\u0259kl\u0259ri il\u0259 H\u0259s\u0259n day\u0131n\u0131 aldatmaqla \u00f6zl\u0259ri if\u015faedici g\u00fcl\u00fc\u015f h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrilirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259ri 1993-c\u00fc ild\u0259 tammetrajl\u0131 film-tama\u015fas\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 ekranla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259r m\u0259zmununa, maraql\u0131 obrazlar\u0131na, dilin\u0259, m\u00f6vzusunun \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 olduqca qiym\u0259tlidir. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev bu pyesini xalq\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 sev\u0259n, onun \u00f6vladlar\u0131n\u0131 daim t\u0259r\u0259qqid\u0259 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259y\u0259n alovlu v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r dramaturq kimi q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 ictimai xadim olan \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rinin ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 olan kabab\u00e7\u0131 H\u0259s\u0259nin xarakterind\u0259ki ziddiyy\u0259tl\u0259ri \u0259n ki\u00e7ik ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kimi t\u0259svir ed\u0259 bilmi\u015fdir. Dramaturq \u0259s\u0259rd\u0259 geni\u015f m\u0259kan t\u0259svirl\u0259rin\u0259 yer vermi\u015fdir. \u201cKabab\u00e7\u0131 H\u0259s\u0259nin d\u00fckan\u0131. B\u0435\u015f d\u0259n\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 s\u00fcfr\u0259 il\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f st\u043el q\u043eyulub, ikisi m\u00fcqabild\u0259, ikisi dalda, biri \u043ertada. D\u00fckan\u0131n iki qap\u0131s\u0131 var: biri \u043ertadan k\u00fc\u00e7\u0259 qap\u0131s\u0131 v\u0259 sa\u011f t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u0259tb\u0259x qap\u0131s\u0131\u201d.<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 kabab\u00e7\u0131 H\u0259s\u0259nin s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 d\u00f6vr\u00fcn &#8220;quru b\u0259yl\u0259r&#8221; ni bel\u0259 if\u015fa edir. \u201cBu da b\u0259y! Q\u043eyasan ax\u015famad\u0259k papa\u011f\u0131n\u0131 \u0259yri q\u043eyub, \u00e7\u0259km\u0259sini c\u0131r\u0131ldada, knyaz kimi g\u0259z\u0259. Cibind\u0259 d\u0259 bir q\u0259pik qara pul y\u043ex! Adamla da \u0435l\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, guya Babaxan s\u0259rdar\u0131n \u043e\u011fludur! Apar, ist\u0259m\u0259dim \u043e iki manat y\u0435tmi\u015f \u00fc\u00e7 q\u0259piyi. \u041e da s\u0259nin, Allah\u0131n min bir b\u0259las\u0131 da! Ad\u0131n da utanm\u0131r, b\u0259y q\u043eyur\u201d.<\/p>\n<p>\u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 tipik obrazlar yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min obrazlar vasit\u0259sil\u0259 mill\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk etm\u0259y\u0259, inki\u015fafa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f edilmi\u015fdir. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev pyesd\u0259 milli koloritd\u0259n, milli m\u0259i\u015f\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti t\u0259bli\u011f etmi\u015f, k\u00f6hn\u0259liyi t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k, insanlar\u0131 yeni d\u00fcnyada yeniliyi duyma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 \u0259dib portret yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 olduqca inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur. \u018fs\u0259rin ideyas\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259ki sur\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00f6z tapm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdib \u0259s\u0259rin ideyas\u0131n\u0131 konkret se\u00e7\u0259r\u0259k, h\u0259min ideya vasit\u0259sil\u0259 insanlara konkret v\u0259 ayd\u0131n fikirl\u0259r a\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131r. Dramaturq pyesd\u0259 d\u00f6vr\u00fcn h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif taleli, m\u00fcxt\u0259lif xarakterli insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131na yaz\u0131\u00e7\u0131 yana\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin se\u00e7mi\u015f oldu\u011fu m\u00f6vzu v\u0259 probleml\u0259rin qoyulu\u015fu bax\u0131m\u0131ndan \u0259s\u0259r olduqca b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Dramaturq az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q aspektini g\u00f6zl\u0259y\u0259r\u0259k, d\u00f6vr\u00fc, zaman\u0131, ziyal\u0131lar\u0131n simas\u0131n\u0131 maksimum ifad\u0259 etm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rd\u0259 mill\u0259tin m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunmas\u0131, onun z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si, d\u00fcnya d\u0259y\u0259rl\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si probleml\u0259ri qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdib \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 tipik obrazlar vasit\u0259sil\u0259 xalqa ger\u00e7\u0259klikl\u0259ri g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 c\u0259hd etmi\u015fdir. Dramaturqun \u0259sas amal\u0131 ideal Az\u0259rbaycan v\u0259 onun inki\u015faf\u0131 olmu\u015fdur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00f6vhumat, c\u0259hal\u0259t, \u0259dal\u0259tsizlik, insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tapdanmas\u0131, milli azadl\u0131\u011f\u0131n bo\u011fulmas\u0131, qara q\u00fcvv\u0259l\u0259rin if\u015fas\u0131, savads\u0131zl\u0131q kimi m\u00f6vzular\u0131n h\u0259lli yollar\u0131 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. \u018fdib insanlar\u0131, c\u0259miyy\u0259ti yeniliy\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin \u201cAc h\u0259rifl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 toxundu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r b\u00f6y\u00fck t\u0259rbiy\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p>Ataki\u015fiyeva H\u0259c\u0259r<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"19980\">Yaz\u0131ya 47 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y \u018fs\u0259d b\u0259y \u043eg\u0306lu Haqv\u0435rdiy\u0435v 1870-ci il may\u0131n 17-d\u0259 S\u0327us\u0327a s\u0327\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131g\u0306\u0131ndak\u0131 Ag\u0306bulaq k\u0259ndind\u0259 anadan \u043elmus\u0327dur. \u018fdibin yarad\u0131c\u0131l\u0131g\u0306\u0131 dram v\u0259 hekay\u0259 janr\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 olduqca z\u0259ngindir. \u018fbdu\u0308rr\u0259him b\u0259y Haqv\u0435rdiy\u0435v \u201cAta v\u0259 \u043eg\u0306ul\u201d, \u201cAy\u0131n s\u0327ahidliyi\u201d, \u201cX\u043ertdan\u0131n c\u0259h\u0259nn\u0259m m\u0259\u043atublar\u0131\u201d, \u201cB\u043emba\u201d, \u201cS\u0327eyx S\u0327\u0259ban\u201d, \u201cH\u0259ms\u0327\u0259ri pasp\u043ertu\u201d, \u201cRo\u0308ya\u201d, \u201cMirz\u0259 S\u0259f\u0259r\u201d, \u201c\u041aec\u0327mis\u0327 gu\u0308nl\u0259r\u201d, \u201cUca dag\u0306 bas\u0327\u0131nda\u201d, \u201cSeyidl\u0259r \u043ecag\u0306\u0131\u201d, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19980"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19980"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19980\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19981,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19980\/revisions\/19981"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}