{"id":20037,"date":"2024-07-25T12:09:05","date_gmt":"2024-07-25T08:09:05","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=20037"},"modified":"2024-07-25T12:09:05","modified_gmt":"2024-07-25T08:09:05","slug":"v%c9%99t%c9%99n-mill%c9%99t-dovl%c9%99t-yolu-%c9%99s%c9%99d-cahangir-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=20037","title":{"rendered":"V\u0259t\u0259n, mill\u0259t, d\u00f6vl\u0259t yolu &#8211; \u018fs\u0259d CAHANG\u0130R yaz\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/\u018fs\u0259d-Cahangir.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-16460\" alt=\"\u018fs\u0259d Cahangir\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/\u018fs\u0259d-Cahangir-300x200.jpg\" width=\"300\" height=\"200\" \/><\/a>Milli M\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n 150 illik yubileyind\u0259n bizi art\u0131q bir il ay\u0131r\u0131r, y\u0259ni b\u00f6y\u00fck maarif\u00e7i-demokrat H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 1875-ci il iyulun 22-d\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; q\u0259zetinin ilk say\u0131n\u0131n i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259sind\u0259n n\u0259 az, n\u0259 d\u0259 \u00e7ox, d\u00fcz y\u00fcz q\u0131rx doqquz il \u00f6t\u00fcr. Bu y\u00fcz q\u0131rx doqquz ild\u0259 ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 tarixi d\u00f6n\u0259m d\u0259yi\u015fib, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259zet-jurnal yay\u0131nlan\u0131b, ne\u00e7\u0259 n\u0259sil q\u0259l\u0259m \u0259hli bir-birini \u0259v\u0259z el\u0259yib: &#8220;\u015e\u0259rqi-rus&#8221;, &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin&#8221;, &#8220;Taz\u0259 h\u0259yat&#8221;, &#8220;Kaspi&#8221;, &#8220;F\u00fcyuzat&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221;&#8230; v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa \u015eahtaxtinski, \u00d6m\u0259r Faiq Nemanzad\u0259, Ha\u015f\u0131m b\u0259y V\u0259zirov, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259&#8230; El\u0259c\u0259 d\u0259, sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 \u0259n ucqar q\u0259s\u0259b\u0259, k\u0259ndl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lan, h\u0259r birimizin qap\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6y\u0259n &#8220;Kommunist&#8221;, &#8220;Sovet k\u0259ndi&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan g\u0259ncl\u0259ri&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259llimi&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan pioneri&#8221;, &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221;, &#8220;Ulduz&#8221;, &#8220;Qobustan, &#8220;Kirpi&#8221;, &#8220;Elm v\u0259 h\u0259yat&#8221;, &#8220;G\u00f6y\u0259r\u00e7in&#8221; kimi q\u0259zet-jurnallar. V\u0259 n\u0259hay\u0259t, \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221;\u0131, &#8220;Respublika&#8221;s\u0131, &#8220;Xalq q\u0259zet&#8221;i, &#8220;Yeni Az\u0259rbaycan&#8221;\u0131, &#8220;Az\u0259rbaycan ordusu&#8221;, &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;, &#8220;\u00dclf\u0259t&#8221;i, &#8220;C\u00fcmhuriyy\u0259t&#8221;i, &#8220;Olimpiya d\u00fcnyas\u0131&#8221;, &#8220;\u018fdal\u0259t&#8221;i, &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;i, &#8220;\u015e\u0259rq&#8221;i, &#8220;\u0130ki sahil&#8221;i, &#8220;Olaylar&#8221;\u0131, &#8220;Bak\u0131 x\u0259b\u0259r&#8221;i, &#8220;T\u0259zadlar&#8221;\u0131&#8230; il\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6n\u0259mi m\u0259tbuat\u0131!<\/p>\n<p>O zamank\u0131 dill\u0259 des\u0259m, m\u00fch\u0259rrirl\u0259rimizin ulu babas\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabid\u0259n \u00fcz\u00fc b\u0259ri, ta sovet rejimi qurulana q\u0259d\u0259r h\u0259r bir m\u0259tbuat orqan\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri kitablara s\u0131\u011fmayan bir q\u0259hr\u0259manl\u0131q dastan\u0131, milli qeyr\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si, \u015f\u0259r\u0259f i\u015fi, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi anlam\u0131nda, bir m\u00fccahidlik idi. Onlar\u0131n h\u0259r biri t\u0259dqiq v\u0259 t\u0259bli\u011f olunma\u011fa, haqq\u0131nda ayr\u0131ca yaz\u0131lma\u011fa tamamil\u0259 layiqdir. Lakin Milli M\u0259tbuat g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn 149-cu ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr el\u0259diyim bu yaz\u0131da Az\u0259rbaycan jurnalistikas\u0131n\u0131n \u0259n parlaq simalar\u0131ndan biri, milli m\u0259tbuat tariximizin yorulmaz, t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015f, c\u0259fake\u015f t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131s\u0131, Ali Media m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, Prezident t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc, \u018fm\u0259kdar jurnalist, uzun ill\u0259r Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin professoru olmu\u015f \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovdan, minl\u0259rl\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259sinin dediyi kimi, \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimd\u0259n dan\u0131\u015fmaq ist\u0259yir\u0259m. \u00c7\u00fcnki bu g\u00f6rk\u0259mli tarix\u00e7i-alim, b\u00f6y\u00fck pedaqoq, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r ziyal\u0131n\u0131n ad\u0131 v\u0259 xatir\u0259si b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 h\u0259sr el\u0259diyi milli m\u0259tbuat tarix\u00e7iliyimizin r\u0259mzin\u0259, simvoluna \u00e7evrilib. Bu g\u00fcn milli m\u0259tbuat tarix\u00e7iliyimiz dey\u0259nd\u0259, \u00f6z\u00fcm\u00fcz d\u0259 f\u0259rqin\u0259 varmadan g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimi, \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim dey\u0259nd\u0259 is\u0259, milli m\u0259tbuat tarix\u00e7iliyimizi g\u0259tiririk. Bu iki ad t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259 bir-birind\u0259n ayr\u0131lmazd\u0131r &#8211; Qorqud D\u0259d\u0259 v\u0259 milliliyimiz, Nizami v\u0259 \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259riliyimiz, F\u00fczuli v\u0259 irfaniliyimiz, Vaqif v\u0259 insaniliyimiz, Axundov v\u0259 d\u00fcny\u0259viliyimiz, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi v\u0259 \u0259kin\u00e7iliyimiz, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 v\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259ran\u0259liyimiz, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 v\u0259 molla n\u0259sr\u0259ddin\u00e7iliyimiz, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir v\u0259 a\u011flar g\u00fcl\u0259y\u0259nliyimiz, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 istiqlal\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli v\u0259 koro\u011flulu\u011fumuz, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun v\u0259 x\u0259lqiliyimiz, R\u0259sul Rza v\u0259 modernliyimiz, Mir C\u0259lal Pa\u015fayev v\u0259 milli b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz, \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev v\u0259 k\u00fcbarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 v\u0259 vicdaniliyimiz, Anar v\u0259 milli yadda\u015f\u0131m\u0131z, El\u00e7in v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ayr\u0131lmaz oldu\u011fu kimi! Bu m\u0259rt\u0259b\u0259, bu m\u0259qamdak\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r insandan daha ali bir q\u00fcvv\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n, sanki se\u00e7ilir, b\u0259lli bir \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri v\u0259 ya \u00fcmummilli taley\u00fckl\u00fc missiyan\u0131n icras\u0131yla g\u00f6r\u0259vl\u0259ndirilir, b\u00fct\u00fcn \u00f6m\u00fcrl\u0259rini \u00f6z i\u015fl\u0259rinin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 f\u0259dakarcas\u0131na h\u0259sr el\u0259yir, sonra tarixin \u0259b\u0259di yadda\u015f\u0131nda q\u0259rarla\u015f\u0131rlar. Milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr tariximizin s\u0131ra da\u011flar\u0131n\u0131 yaradan bu zirv\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov imzas\u0131n\u0131n \u00f6z t\u0259krars\u0131z \u00fcnvan\u0131, \u00f6z yeri var!<\/p>\n<p>M\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n tarixi sovet\u0259 q\u0259d\u0259rki, sovet v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6n\u0259mi olmaqla \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131ca m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 ayr\u0131l\u0131r. 1924-c\u00fc ild\u0259 \u015e\u0259kid\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n, ibtidai v\u0259 orta t\u0259hsilini \u015e\u0259kid\u0259, ali t\u0259hsilini Bak\u0131da alan, 1950-54-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 M.Lomonosov ad\u0131na Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetinin jurnalistika fak\u00fclt\u0259sinin aspirantura \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 oxuyan, 1947-ci ild\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 \u00f6nc\u0259 jurnalistlik, sonra is\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan, n\u0259hay\u0259t, 2019-cu ild\u0259 Bak\u0131da d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov m\u0259tbuat tariximizin bu inki\u015faf d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259n ikisind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f, &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;nin n\u0259\u015frind\u0259n tutmu\u015f, sovet rejimin\u0259 q\u0259d\u0259rki d\u00f6vri m\u0259tbuat\u0131, \u00f6z\u0259llikl\u0259 d\u0259, C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6n\u0259mi siyasi publisistikas\u0131n\u0131, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin jurnalistlik f\u0259aliyy\u0259tini is\u0259 t\u0259dqiq el\u0259mi\u015fdir. Ustad alim 70 ild\u0259n art\u0131q \u00e7\u0259k\u0259n pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti say\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra minl\u0259rl\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n ibar\u0259t n\u0259h\u0259ng jurnalistl\u0259r ordusu qoyub getmi\u015fdir. Odur ki, \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimd\u0259n s\u00f6z a\u00e7maq y\u00fcz \u0259lli ya\u015f\u0131n\u0131 haqlam\u0131\u015f Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n h\u0259m bu g\u00fcn\u00fc, h\u0259m ke\u00e7mi\u015fi, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yind\u0259n dan\u0131\u015fmaq dem\u0259kdir.<\/p>\n<p>\u0130st\u0259nil\u0259n bir proses m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin say\u0259sind\u0259 yaran\u0131r, ikinci qismin hesab\u0131na ir\u0259lil\u0259yir, n\u0259hay\u0259t, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc qismin simas\u0131nda, Hegelin \u00fcnl\u00fc ifad\u0259siyl\u0259 des\u0259m, \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk el\u0259yir. Fales v\u0259 dig\u0259r naturfilosoflarla ba\u015flayan, Sokrat v\u0259 Platonla yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoyan yunan f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 bu yekunla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131, \u00fcmumil\u0259\u015fdirici, sisteml\u0259\u015fdirici \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk missiyas\u0131 Aristotel\u0259 m\u0259xsusdur. Eyni missiyan\u0131 mu\u011famlar\u0131m\u0131z v\u0259 xalq mahn\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 toplamaq, nota almaq v\u0259 t\u0259dqiq el\u0259m\u0259kl\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov \u015e\u0259rq v\u0259 Az\u0259rbaycan musiqisi tarixind\u0259 yerin\u0259 yetirib. Dil\u00e7iliyimiz \u0259d\u0259bi dil tariximizin g\u00f6rk\u0259mli t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 \u018fz\u0259l D\u0259mir\u00e7izad\u0259nin, teatr\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131m\u0131z mili teatr s\u0259n\u0259timizin b\u00f6y\u00fck bilicisi C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\u00a0 \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f, tan\u0131m\u0131\u015f, d\u0259rk el\u0259mi\u015fdi. Milli m\u0259tbuat tariximiz is\u0259 q\u0131rxa yax\u0131n kitab, s\u0259kkiz y\u00fcz\u0259 yax\u0131n m\u0259qal\u0259nin m\u00fc\u0259llifi olan \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 timsal\u0131nda \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk el\u0259m\u0259k h\u0259ddin\u0259 g\u0259lib \u00e7at\u0131b. C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6n\u0259mi v\u0259 ondan \u00f6nc\u0259ki d\u00f6vr m\u0259tbuat tarixi n\u00fcmun\u0259l\u0259rimizi elmi-analitik fikrin s\u00fczg\u0259cind\u0259n ke\u00e7ir\u0259n, sisteml\u0259\u015fdir\u0259n, \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259n, uzun ill\u0259r Az\u0259rbaycan, \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259, Almaniya arxivl\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 yorulmaz ara\u015fd\u0131rmalar say\u0259sind\u0259 transliterasiya el\u0259y\u0259n v\u0259 n\u0259\u015fr etdir\u0259n, bununla da milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk i\u015fin\u0259 misilsiz xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259r\u0259n alim, pedaqoq, publisist \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov, obrazl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 des\u0259m, m\u0259tbuat tarix\u00e7iliyimizin universal z\u0259kal\u0131 Aristoteli idi.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/339915.jpg\" \/><\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin uzun v\u0259 m\u0259nal\u0131, \u00e7\u0259tin, ke\u015fm\u0259ke\u015fli v\u0259 ibr\u0259tamiz h\u0259yat yoluyla, h\u0259tta azac\u0131q tan\u0131\u015fl\u0131q da g\u00f6st\u0259rir ki, o, d\u00fcnyaya g\u0259li\u015find\u0259n, ta v\u0259fat\u0131na q\u0259d\u0259r b\u0259lli bir g\u00f6r\u0259v, \u00e7\u0259tin, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli bir missiya \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlan\u0131b. El\u0259 bir missiya ki, n\u0259 \u00f6nc\u0259, n\u0259 d\u0259 sonra he\u00e7 k\u0259s bu i\u015fi yerin\u0259 yetirm\u0259yib, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz o se\u00e7ilib, bu, m\u0259hz onun tale t\u0259yinat\u0131 olub! Amma se\u00e7ilm\u0259k n\u0259inki b\u0259ri ba\u015fdanca sevilm\u0259k deyil, \u0259ksin\u0259, a\u011f\u0131r s\u0131naqlar, bu s\u0131naqlar\u0131n do\u011furdu\u011fu \u0259zablar, m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r, m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259k v\u0259 sonunda Tanr\u0131n\u0131n \u0259dal\u0259tiyl\u0259 layiq oldu\u011fun sevgiy\u0259, h\u00f6rm\u0259t\u0259, ehtirama layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259k dem\u0259kdir! \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin h\u0259yat\u0131 ba\u015f\u0131ndan sonunacan bu fikri t\u0259sdiql\u0259y\u0259n faktlarla z\u0259ngindir.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli alimin babas\u0131 y\u00fcz iyirmi il\u0259 yax\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f, \u00fcmum\u0259n o, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r n\u0259slind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdi. \u00c7\u00fcnki o h\u0259yat\u0131 ki \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov ya\u015fayacaqd\u0131, sa\u011flam, g\u00fccl\u00fc genetika olmadan bu, sad\u0259c\u0259, m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Qan-gen yadda\u015f\u0131 uzun bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259y\u0259, f\u0259rqli tarixi d\u00f6n\u0259ml\u0259ri \u00f6z ya\u015fam praktikas\u0131nda duyma\u011fa v\u0259 m\u00fcqayis\u0259 el\u0259m\u0259y\u0259, elmi-n\u0259z\u0259ri fikirl\u0259ri \u015f\u0259xsi t\u0259cr\u00fcb\u0259si il\u0259 sintez el\u0259m\u0259y\u0259 ona imkan ver\u0259c\u0259kdi. O, atas\u0131n\u0131 erk\u0259n ya\u015flar\u0131nda itirmi\u015f, u\u015faql\u0131qdan fiziki z\u0259hm\u0259t\u0259 al\u0131\u015fm\u0131\u015f, h\u0259yat\u0131n h\u0259r \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f, yeniyetm\u0259 v\u0259 g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan polad kimi b\u0259rkimi\u015f, m\u0259tinl\u0259\u015fmi\u015fdi. Bu fenomenal d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259tin, d\u00f6nm\u0259z xarakter sonralar \u00f6mr\u00fc boyu rastla\u015faca\u011f\u0131 s\u0131naqlardan aln\u0131a\u00e7\u0131q, \u00fcz\u00fca\u011f \u00e7\u0131xmaqda ona laz\u0131m olacaqd\u0131. \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin iki m\u00fcharib\u0259nin &#8211; u\u015faql\u0131\u011f\u0131nda \u0130kinci Cahan, ah\u0131ll\u0131\u011f\u0131nda is\u0259 Qaraba\u011f sava\u015f\u0131n\u0131n a\u011fr\u0131-ac\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259si d\u0259 taleyin onu \u00f6mr\u00fc boyu haqq-\u0259dal\u0259t u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 haz\u0131rlamas\u0131na bir i\u015far\u0259 idi. H\u0259yat\u0131n h\u0259r an\u0131 onun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f idi &#8211; x\u0259st\u0259liy\u0259, t\u0259nb\u0259lliy\u0259, z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fl\u0259r\u0259, \u0259dal\u0259tsizliy\u0259, haqs\u0131zl\u0131\u011fa, saxtakarl\u0131\u011fa, m\u0259nf\u0259\u0259tp\u0259r\u0259stliy\u0259, r\u00fc\u015fv\u0259t\u0259, yalana, \u0259xlaqs\u0131zl\u0131\u011fa, qanunsuzlu\u011fa v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucunda \u00f6l\u00fcm\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f! O \u00f6z h\u0259yat\u0131yla haqq-\u0259dal\u0259tin s\u0131ravi \u0259sg\u0259rliyind\u0259n generall\u0131\u011f\u0131na ucalm\u0131\u015fd\u0131, \u00f6l\u00fcm\u00fcyl\u0259 is\u0259 \u00f6lm\u0259zliy\u0259 y\u00fcks\u0259ldi!<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin h\u0259yat\u0131n\u0131n daha bir s\u0259ciyy\u0259vi fakt\u0131 onun \u00f6z taleyinin ulduzu &#8211; \u00dclk\u0259r xan\u0131mla rastla\u015fmas\u0131 v\u0259 \u015e\u0259kid\u0259n ba\u015flayan bu tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n onill\u0259rin s\u0131na\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xan, milyonlarla insan\u0131n ideal\u0131na \u00e7evril\u0259n bir t\u00fcrk ail\u0259si \u00f6rn\u0259yin\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc idi. B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc haqq-\u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fccadil\u0259d\u0259 ke\u00e7\u0259n namuslu bir ziyal\u0131n\u0131n, halalzad\u0259 bir ki\u015finin \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131 olmaq, onunla birlikd\u0259 iki l\u0259yaq\u0259tli \u00f6vlad b\u00f6y\u00fctm\u0259k, h\u0259yat\u0131n s\u0131naqlar\u0131na sin\u0259 g\u0259rm\u0259k, bu s\u0131naqlarda ona d\u0259st\u0259k durmaq h\u0259r qad\u0131n\u0131n bacarmayaca\u011f\u0131 \u00e7\u0259tin bir m\u0259s\u0259l\u0259, zor bir i\u015f idi! Onill\u0259r boyu &#8220;Elm v\u0259 h\u0259yat&#8221; jurnal\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n, haz\u0131rda AMEA-n\u0131n \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunda ba\u015f m\u00fct\u0259x\u0259ssis v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan, \u00e7oxsayl\u0131 elmi-publisist kitablar\u0131n dilimiz\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi kimi tan\u0131nan \u00dclk\u0259r xan\u0131m bu \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u0259vinin d\u0259 \u00f6hd\u0259sind\u0259n l\u0259yaq\u0259tl\u0259 g\u0259lib, taleyin ona g\u00f6st\u0259rdiyi etimada &#8211; \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov kimi bir ziyal\u0131n\u0131n xan\u0131m\u0131 olmaq \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 layiq oldu\u011funu s\u00fcbut el\u0259yib. \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim v\u0259 \u00dclk\u0259r xan\u0131m\u0131n halall\u0131q \u00fcst\u00fcnd\u0259 qurulan oca\u011f\u0131 bir tik\u0259 haram\u0131n bel\u0259 gir\u0259 bilm\u0259diyi, s\u00f6z\u00fcn yax\u015f\u0131 m\u0259nasnda, s\u0259rt \u0259xlaq qaydalar\u0131n\u0131n, d\u0259mir intizam\u0131n h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc, \u0259n b\u00f6y\u00fck var-d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri minl\u0259rl\u0259 kitabdan ibar\u0259t olan klassik ziyal\u0131 ail\u0259si idi. Onlar\u0131n \u00f6z sars\u0131lmaz s\u0259daq\u0259t \u00f6rn\u0259yini H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi il\u0259 H\u0259nif\u0259 xan\u0131mdan, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 il\u0259 H\u0259mid\u0259 xan\u0131mdan, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli il\u0259 M\u0259leyk\u0259 xan\u0131mdan, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 il\u0259 \u00dcmb\u00fclbanu xan\u0131mdan g\u00f6t\u00fcr\u0259n ail\u0259si bu g\u00fcn milyonlarla g\u0259nc \u00fc\u00e7\u00fcn klassik bir meyar, \u00f6l\u00e7\u00fc, etalon, bir s\u00f6zl\u0259, ideald\u0131r. Bu n\u00fcmun\u0259vi ail\u0259 h\u0259m d\u0259 bir fakt\u0131 t\u0259sdiq edir &#8211; ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim bu ustadlar t\u0259kc\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131 deyil, \u015f\u0259xsi h\u0259yatlar\u0131yla da \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim v\u0259 onun ail\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00f6rn\u0259k, ilham qayna\u011f\u0131 olub. Onun s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00f6z\u00fc, ictimai ideallar\u0131 il\u0259 f\u0259rdi ya\u015fam\u0131 aras\u0131nda h\u0259r hans\u0131 riyakarl\u0131qdan do\u011fan c\u00fczi bel\u0259 ziddiyy\u0259t olmay\u0131b. Bu, g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi olan v\u0259 oldu\u011fu kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kimi yazan v\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kimi ya\u015fayan, s\u00f6z\u00fcyl\u0259 \u0259m\u0259li t\u0259n g\u0259l\u0259n bir alimin m\u00fcq\u0259dd\u0259s ail\u0259 oca\u011f\u0131 idi!<\/p>\n<p>&#8220;G\u0259r\u0259k h\u0259r ail\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn, mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011flam \u00f6vladlar yeti\u015fdir\u0259&#8221; dey\u0259n \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim\u0259 g\u00f6r\u0259, qanuni d\u00f6vl\u0259t sa\u011flam c\u0259miyy\u0259td\u0259n, sa\u011flam c\u0259miyy\u0259t is\u0259 t\u0259miz, halal ail\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259\u015fkil olunur. V\u0259 o d\u00f6vl\u0259ti, o c\u0259miyy\u0259ti qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r k\u0259s \u00f6nc\u0259 \u00f6z ail\u0259si v\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015flamal\u0131d\u0131r! Ail\u0259, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259ti \u00fczvi, qanuni v\u0259hd\u0259td\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259n alimin &#8220;kim \u00f6z ail\u0259sini doland\u0131ra bilmirs\u0259, d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 saxlaya bilm\u0259z&#8221; s\u00f6zl\u0259rind\u0259 d\u0259 d\u0259rin hikm\u0259t, 90-c\u0131 ill\u0259rin siyasi olaylar\u0131na arifan\u0259 bir i\u015far\u0259 var idi. \u00d6z t\u0259miz ad\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r c\u00fcr komfort h\u0259yat\u0131, cah-c\u0259lal\u0131na d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259n, onill\u0259r boyu universitetd\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bir t\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n bel\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259t almayan, bunu el\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 is\u0259 z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259yib, t\u0259dris oca\u011f\u0131ndan onlar\u0131 d\u0259rhal uzaqla\u015fd\u0131ran bu fenomenal insan \u00f6z n\u0259z\u0259ri tezisl\u0259rinin sad\u0259c\u0259, s\u00f6zd\u0259n ibar\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u0259xsi h\u0259yat praktikas\u0131 il\u0259 bir \u00f6mr\u00fc boyu s\u00fcbuta yetirmi\u015fdi. Odur ki, q\u0131z\u0131 F\u0259r\u0259h xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n b\u00f6y\u00fck alimin d\u0259fni g\u00fcn\u00fc dediyi &#8220;Atam \u015f\u0259r\u0259fli bir \u00f6m\u00fcr ya\u015fay\u0131b. Bu \u00f6m\u00fcr yolunda l\u0259yaq\u0259tli miras qoyub. Bu miras onun t\u0259miz ad\u0131 idi&#8221; s\u00f6zl\u0259ri uzun bir \u00f6mr\u00fcn h\u0259r g\u00fcn\u00fc, h\u0259r an\u0131yla t\u0259sdiql\u0259n\u0259n h\u0259qiq\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259r verirdi.<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun \u00f6mr\u00fcn\u00fcn t\u0259kc\u0259 zaman deyil, m\u0259kan g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri d\u0259 onun g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131, yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t, haqq-\u0259dal\u0259t m\u00fccahidi kimi formala\u015fmas\u0131na \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rib. O, \u015e\u0259ki, Bak\u0131, Moskva kimi \u00fc\u00e7 f\u0259rqli m\u0259kanda ya\u015fay\u0131b, t\u0259hsil al\u0131b v\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. Ustad\u0131n \u00fcnl\u00fc ard\u0131c\u0131llar\u0131ndan Cahangir M\u0259mm\u0259dlinin informativ z\u0259nginlik v\u0259 s\u0259mimi duy\u011fusall\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n xatir\u0259 yaz\u0131s\u0131nda dediyi kimi, \u00f6z\u0259llikl\u0259 d\u0259, Moskva universitet m\u00fchiti \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259, faktoqrafik y\u00f6nd\u0259n z\u0259ngin, m\u0259ntiqi bax\u0131mdan ayd\u0131n, h\u0259r c\u00fcr pafos v\u0259 patetikadan uzaq elmi \u00fcslubuna \u00f6z ciddi t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rib, m\u00f6h\u00fcr\u00fcn\u00fc vurub.<\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131n g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r o zaman b\u00f6y\u00fck olur ki, onun taleyi m\u0259nsub oldu\u011fu xalq\u0131n tarixi taleyi il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fs\u00fcn. Bu bax\u0131mdan, \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun h\u0259yat\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n son bir \u0259srd\u0259 ke\u00e7diyi m\u0259n\u0259vi-intellektual yolu \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. Ba\u015flan\u011f\u0131cda, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, o da milyonlar kimi kommunizmin b\u0259rab\u0259rlik, xo\u015fb\u0259xtlik, qarda\u015fl\u0131q ideallar\u0131na inan\u0131b. Lakin Moskva m\u00fchiti onun elmi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc geni\u015fl\u0259ndirdiyi kimi, siyasi savad\u0131n\u0131 da art\u0131rm\u0131\u015f, xalqlar dostlu\u011fu ideyas\u0131 alt\u0131nda p\u0259rd\u0259l\u0259nmi\u015f sovet rejiminin \u0259sl mahiyy\u0259tini g\u00f6rm\u0259y\u0259 ona imkan vermi\u015f v\u0259 bununla da, o vaxtlar h\u0259l\u0259 cavan olan alim-t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n ikincisin\u0259 ke\u00e7id ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u018fllinci ill\u0259rd\u0259n sovet rejiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259rki, t\u0259xmin\u0259n, 40 illilk d\u00f6vr is\u0259 onun \u00f6z \u0259sas tale t\u0259yinat\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daxili haz\u0131rl\u0131q rolu oynad\u0131. N\u0259hay\u0259t, sovet rejiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc onill\u0259rd\u0259n b\u0259ri haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 v\u0259 haz\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131 milli-ideoloji \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk missiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 ona imkan verdi &#8211; sanki q\u0259fil daxili t\u0259kandan vulkan p\u00fcsk\u00fcrd\u00fc!<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas, yekunla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131, h\u0259lledici m\u0259qamlar\u0131 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6n\u0259miyl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. G\u00f6rk\u0259mli alim \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#8220;Az\u0259rbaycan legionerl\u0259ri&#8221;, &#8220;Milli haqq v\u0259 \u0259dal\u0259t axtar\u0131\u015f\u0131nda&#8221;, &#8220;M\u0259n\u0259vi irsimiz v\u0259 ger\u00e7\u0259klik&#8221;, &#8220;\u0130stiqlal&#8221; v\u0259 sair \u0259v\u0259zsiz kitablar\u0131n\u0131, C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6n\u0259mi olaylar\u0131 v\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlilin\u0259 h\u0259sr el\u0259diyi qiym\u0259tli m\u0259qal\u0259l\u0259rini bu d\u00f6vrd\u0259 yazm\u0131\u015f, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin \u0259s\u0259rl\u0259rinin be\u015f cildliyini, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin \u0259s\u0259rl\u0259rinin iki cildliyini ciddi ara\u015fd\u0131rmalardan ibar\u0259t \u00d6n s\u00f6zl\u0259rl\u0259 m\u0259hz bu ill\u0259rd\u0259 t\u0259rtib v\u0259 n\u0259\u015fr el\u0259tdirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Uzun \u00f6m\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015f t\u0259dqiqat\u00e7\u0131-alimin v\u0259t\u0259n, mill\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcdrik, uzaqg\u00f6r\u0259n q\u0259na\u0259tl\u0259ri d\u0259 \u0259n \u00e7ox m\u0259hz bu d\u00f6vr\u0259 aiddir. O q\u0259na\u0259tl\u0259rd\u0259n birincisi budur ki, m\u00fcst\u0259qilliyin qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 aktual siyasi, h\u0259rbi, iqtisadi, m\u0259d\u0259ni suallar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si v\u0259 erm\u0259ni m\u00f6vzusuyla ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rin cavablar\u0131n\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fc tariximizd\u0259 axtarmal\u0131y\u0131q. V\u0259 m\u0259n bu d\u0259f\u0259 art\u0131q onu Aristotel deyil, &#8220;Paralel t\u0259rc\u00fcmeyi-hallar&#8221; \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi Plutarxla m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259c\u0259m. Bir f\u0259rql\u0259 ki, antik yunan tarix\u00e7isi paralel taley\u0259 malik \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri, \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim is\u0259 paralel olaylar\u0131n c\u0259r\u0259yan el\u0259diyi tarixi k\u0259siml\u0259ri ara\u015fd\u0131rma predmetin\u0259 \u00e7evirir, tutu\u015fdururdu. Bu tutu\u015fdurman\u0131n \u0259sas\u0131nda k\u00f6k\u00fcn\u00fc Platondan g\u00f6t\u00fcr\u0259n, Cambatisto Viko, Osvald \u015epenqler, Arnold Toynbinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 inki\u015faf etdiril\u0259n spiralvari tarixi inki\u015faf n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 dair elmi-f\u0259ls\u0259fi-kulturoloji q\u0259na\u0259t dururdu. G\u00f6rk\u0259mli alim\u0259 g\u00f6r\u0259, zaman\u0131n qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 suallara cavab tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn biz paralel s\u0259ciyy\u0259y\u0259 malik C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcn\u00fc d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131rmal\u0131, ciddi sur\u0259td\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259li v\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131lara b\u00f6y\u00fck bir m\u0259n\u0259vi irs qoyub getmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin ideyalar\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131z \u00fcst\u00fcnd\u0259 bayra\u011fa \u00e7evirm\u0259liyik. B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc kitab-d\u0259ft\u0259r \u00fcst\u00fcnd\u0259 ke\u00e7irm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, doxsan d\u00f6rd ya\u015f\u0131nda bel\u0259 eyn\u0259k taxmayan \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim y\u00fczillik bir m\u0259saf\u0259d\u0259n tarixi d\u0259 eyn\u0259ksiz g\u00f6r\u00fcr, zahiri olaylar\u0131n alt qat\u0131ndak\u0131 mahiyy\u0259t\u0259 n\u00fcfuz el\u0259yir v\u0259 v\u0259t\u0259n \u00f6vladlar\u0131n\u0131 tarixin d\u0259rsl\u0259rind\u0259n ibr\u0259t g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Geni\u015f v\u0259 d\u0259rin savad, b\u00f6y\u00fck h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6rk\u0259mli alim\u0259 imkan verirdi ki, tarix\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus konseptual bax\u0131\u015fla yana\u015fs\u0131n. Bu bax\u0131\u015fa g\u00f6r\u0259, bizim art\u0131q d\u00f6vl\u0259timiz olub, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin dediyi kimi, bir k\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n bayraq bir daha enmir, uzaqba\u015f\u0131, arada 70 illik fasil\u0259d\u0259n dan\u0131\u015fmaq olar. &#8220;M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 parlament binas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 sancm\u0131\u015fd\u0131, Heyd\u0259r \u018fliyev 70 ild\u0259n sonra Nax\u00e7\u0131vanda yenid\u0259n qald\u0131rd\u0131, \u0130lham \u018fliyev is\u0259 160 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259 dal\u011faland\u0131r\u0131r&#8221; dey\u0259n \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov C\u00fcmhuriyy\u0259t v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizi v\u0259hd\u0259td\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, &#8220;biz, sad\u0259c\u0259, d\u00f6vl\u0259t qurmur, art\u0131q m\u00f6vcud d\u00f6vl\u0259timizi yenid\u0259n qurur, bayraq, gerb, himn kimi \u0259sas atributlar\u0131 da daxil olmaqla onu b\u0259rpa edirik&#8221; fikrin\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. Obyektiv tarixi h\u0259qiq\u0259t\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n bu yana\u015fma d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizi daha b\u00f6y\u00fck zaman k\u0259simind\u0259 g\u00f6r\u0259n v\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259n, onun tarixi ke\u00e7mi\u015fi v\u0259 bu g\u00fcn\u00fcyl\u0259 qanuni q\u00fcrur hissi duyan bir alimin v\u0259t\u0259nsev\u0259rlik m\u00f6vqeyind\u0259n do\u011furdu. D\u00f6vl\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n c\u00fcmhurba\u015fkan\u0131 S\u00fcleyman D\u0259mir\u0259l\u0259 istinad\u0259n tez-tez t\u0259krarlad\u0131\u011f\u0131 bir aforizm var: &#8220;D\u00f6vl\u0259t ba\u015f, hakimiyy\u0259t papaqd\u0131r&#8221;. Y\u0259ni hakimiyy\u0259tl\u0259r bir-birini \u0259v\u0259z el\u0259yir, d\u00f6vl\u0259t is\u0259 \u0259b\u0259didir v\u0259 insan\u0131n siyasi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u0259sas\u0131nda \u0259b\u0259di d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik d\u0259y\u0259rl\u0259ri dayanmal\u0131d\u0131r, biz \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 deyil, d\u00f6vl\u0259t\u0259 xidm\u0259t el\u0259m\u0259liyik. \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov d\u00f6vl\u0259t\u00e7i idi v\u0259 y\u0259qin ki, bu \u00fczd\u0259n iqtidar da, siyasi m\u00fcxalif\u0259t d\u0259 ona vicdanl\u0131, n\u00fcfuzlu elm xadimi, obyektiv jurnalist, v\u0259t\u0259nda\u015f ziyal\u0131 kimi b\u00f6y\u00fck say\u011f\u0131yla yana\u015f\u0131rd\u0131. 90-c\u0131 ill\u0259rin t\u0259lat\u00fcml\u00fc olaylar\u0131 zaman\u0131 xalq\u0131n fikir v\u0259 emosiyalar\u0131n\u0131 y\u00f6nl\u0259ndir\u0259nl\u0259r aras\u0131nda \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131, X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk, B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259, Sabir R\u00fcst\u0259mxanl\u0131 v\u0259 sair kimi m\u00fcxt\u0259lif n\u0259sill\u0259r\u0259 m\u0259xsus onlarla yazar var idis\u0259, milli ideologiya sah\u0259sinin yegan\u0259 t\u0259msil\u00e7isi, \u015f\u0259riksiz avtoriteti \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov idi. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, say\u0131n Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyev g\u00f6rk\u0259mli alimin f\u0259aliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir, &#8220;m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131nda sizin xidm\u0259tl\u0259riniz b\u00f6y\u00fckd\u00fcr&#8221; deyirdi. D\u00f6vl\u0259t\u00e7i alimin xatir\u0259si siyasi m\u0259nsubiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq v\u0259t\u0259n, mill\u0259t, d\u00f6vl\u0259t m\u00f6vqeyind\u0259 duran h\u0259r k\u0259s t\u0259r\u0259find\u0259n bu g\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiramla yad edilir, say\u011f\u0131yla an\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc ikinci fundamental q\u0259na\u0259t onun T\u00fcrkiy\u0259 ba\u015fda olmaqla, t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin turan\u00e7\u0131l\u0131q ideallar\u0131yla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ideallar romantik v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik patetikas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lm\u0259yib, tarix\u00e7i alimin t\u00fcrk mill\u0259tiyl\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixin s\u0131na\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 ciddi q\u0259na\u0259tin\u0259 s\u00f6yk\u0259nirdi: birincisi, Allah t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u0259r mill\u0259t\u0259 verm\u0259diyi d\u00f6vl\u0259t yaratmaq v\u0259 ya\u015fatmaq qabiliyy\u0259ti verib; ikincisi, f\u0259dakarl\u0131q v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q ruhu verib; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, insaf v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t duy\u011fusu verib. C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131, vandalizm, terror aktlar\u0131ndan xilas olma\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiy\u0259nin g\u00f6st\u0259rdiyi d\u0259st\u0259yi yada salan tarix\u00e7i alim eyni durumun Qaraba\u011f sindromunun \u00e7\u00f6z\u00fclm\u0259sind\u0259 d\u0259 t\u0259krar olunaca\u011f\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259r b\u0259sl\u0259yirdi v\u0259 \u0130kinci Qaraba\u011f sava\u015f\u0131nda say\u0131n \u018frdo\u011fan c\u0259nablar\u0131 ba\u015fda olmaqla, T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qarda\u015fl\u0131q k\u00f6m\u0259yi bir t\u0259r\u0259fd\u0259n bu \u00fcmidl\u0259rin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n x\u0259b\u0259r verdiyi kimi, ikinci t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259, \u00f6mr\u00fcn\u00fc-g\u00fcn\u00fcn\u00fc elm yolunda f\u0259da el\u0259mi\u015f tarix\u00e7i alimin m\u00fcdrik uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin \u0259yani t\u0259sdiqin\u0259 \u00e7evrildi. Lakin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r alim \u0259halisinin say\u0131 v\u0259 \u0259razisi o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck olmasa da, Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq arenada T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi d\u0259st\u0259yi d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131rm\u0131r, qarda\u015fl\u0131q k\u00f6m\u0259yinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 olmas\u0131 z\u0259rur\u0259tini vur\u011fulay\u0131r v\u0259 buna bariz \u00f6rn\u0259k kimi Prezident \u0130lham \u018fliyevin Davosda dediyi &#8220;\u018frdo\u011fan burda yoxdur, m\u0259n burdayam!&#8221; s\u00f6zl\u0259rini b\u00f6y\u00fck q\u00fcrur hissiyl\u0259 dil\u0259 g\u0259tirirdi.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259nimizin g\u0259l\u0259c\u0259yi, mill\u0259timizin s\u0259ad\u0259ti, d\u00f6vl\u0259timizin \u0259b\u0259diliyi \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun bir alim, ziyal\u0131, insan kimi \u0259sas m\u0259ram\u0131, ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di idi. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun &#8220;v\u0259t\u0259n d\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn, mill\u0259t d\u0259, d\u00f6vl\u0259t d\u0259&#8221; s\u00f6zl\u0259rinin ard\u0131nca o da m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259ti Allah\u0131n mill\u0259t\u0259 verdiyi b\u00f6y\u00fck nem\u0259t say\u0131r, bu nem\u0259ti g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qoruma\u011f\u0131 h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n \u015f\u0259r\u0259f i\u015fi hesab edirdi. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin &#8220;biz \u015f\u0259rqin \u0259xlaq\u0131 il\u0259 q\u0259rbin elm v\u0259 texnikas\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259liyik&#8221; fikrin\u0259 \u0259saslanan g\u00f6rk\u0259mli alim mill\u0259timizin g\u0259l\u0259c\u0259k perspektivini qanunlar\u0131n h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc, m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ndiyi, elmin inki\u015faf el\u0259diyi bir toplumda g\u00f6r\u00fcr, &#8220;o mill\u0259t ya\u015fayacaq ki, elm\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t verir&#8221; deyirdi.<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun h\u0259yat\u0131 kimi \u00f6l\u00fcm\u00fc d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259rin bir m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r, onun se\u00e7ilmi\u015fliyind\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Doxsan ya\u015f\u0131n\u0131 ke\u00e7mi\u015f alim &#8220;kim \u00f6lm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rsa, qoy q\u0259biristanl\u0131qda \u00f6z\u00fcn\u0259 yer el\u0259sin, m\u0259nim n\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259, n\u0259 d\u0259 \u00f6lm\u0259y\u0259 vaxt\u0131m yoxdur, C\u00fcmhuriyy\u0259tin y\u00fcz illiyin\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259l\u0259mi yer\u0259 qoymayaca\u011fam&#8221; deyirdi v\u0259 do\u011frudan da, bu \u0259lam\u0259tdar yubileyi g\u00f6rd\u00fckd\u0259n, onun sevincini ya\u015fad\u0131qdan sonra &#8211; 2019-cu ild\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. Onun bu yubileyi g\u00f6rm\u0259y\u0259, bu sevinci ya\u015fama\u011fa haqq\u0131 var\u0131yd\u0131! Amma bu n\u0259 sirr idi &#8211; insan\u0131n \u00f6z \u00f6l\u00fcm vaxt\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259si imkan\u0131, yoxsa, h\u0259r \u015feyi \u0259dal\u0259t t\u0259r\u0259zisind\u0259 \u00e7\u0259k\u0259n Allah\u0131n \u00f6z sevimli b\u0259nd\u0259sin\u0259 l\u00fctf\u00fc? Bu suala birm\u0259nal\u0131 cavab verm\u0259k \u00e7\u0259tindir&#8230;<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 v\u0259t\u0259n, mill\u0259t, d\u00f6vl\u0259t ideallar\u0131na h\u0259sr el\u0259y\u0259n \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov xo\u015fb\u0259xt insan idi &#8211; Tanr\u0131 ona \u00f6mr\u00fc boyu h\u0259sr\u0259tind\u0259 oldu\u011fu m\u00fcst\u0259qilliyimizi, yolunda q\u0259l\u0259m \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259tin 100 illiyni g\u00f6rm\u0259yi n\u0259sib el\u0259di. Xo\u015fb\u0259xt ail\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 idi &#8211; \u00dclk\u0259r xan\u0131m kimi q\u0259dirbil\u0259n \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131 var idi, \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra s\u0259n\u0259t\u015f\u00fcnas F\u0259r\u0259h \u018fliyeva v\u0259 musiqi\u015f\u00fcnas Lal\u0259 H\u00fcseynova kimi iki l\u0259yaq\u0259tli, d\u00fcnyaya g\u0259ldikl\u0259ri ail\u0259y\u0259 layiq \u00f6vlad qoyub gedib. Xo\u015fb\u0259xt m\u00fc\u0259llim idi &#8211; t\u0259kc\u0259 Famil Mehdi, Qulu X\u0259lilli, Tofiq R\u00fcst\u0259mov, Cahangir M\u0259mm\u0259dli, \u015eamil Qurbanov, N\u0259sir \u018fhm\u0259dli, Yal\u00e7\u0131n \u018flizad\u0259, B\u0259xtiyar Sad\u0131qov, R\u0259\u015fad M\u0259cid, Akif A\u015f\u0131rl\u0131 kimi \u00fcnl\u00fcl\u0259r deyil, bu g\u00fcn d\u00f6vri m\u0259tbuatda aktiv sur\u0259td\u0259 i\u015ftirak el\u0259y\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259, minl\u0259rl\u0259 media \u0259hli onun m\u0259kt\u0259binin yetirm\u0259l\u0259ridir. Xo\u015fb\u0259xt alim idi &#8211; halal v\u0259 namuslu \u0259m\u0259yi d\u00f6vl\u0259timiz v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilib, y\u00fcks\u0259k f\u0259xri adlar v\u0259 m\u00fckafatlara, Prezident t\u0259qa\u00fcd\u00fc v\u0259 &#8220;\u015e\u0259r\u0259f&#8221; ordenin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim kimi allahl\u0131 bir adam \u00f6mr\u00fcn\u00fcn az qala, 70 ilini allahs\u0131z sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. El\u0259 bir d\u00f6n\u0259m ki, b\u00fct\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s yerl\u0259r ba\u011flanm\u0131\u015f, vicdan azadl\u0131\u011f\u0131ndan m\u0259hrum olunmu\u015f insanlar\u0131n \u00fcz tutaca\u011f\u0131 ibad\u0259t \u00fcnvan\u0131 qalmam\u0131\u015fd\u0131. Onda H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 kimi v\u0259t\u0259n, mill\u0259t, d\u00f6vl\u0259t f\u0259dail\u0259rinin s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ri \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov \u00fc\u00e7\u00fcn bir ibad\u0259t \u00fcnvan\u0131na, m\u00fcq\u0259dd\u0259s ziyar\u0259tgaha \u00e7evrilmi\u015f, onu ruhdan d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 qoymam\u0131\u015fd\u0131. O on ill\u0259r boyu bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin i\u015f\u0131ql\u0131 fikirl\u0259rin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k, Allah\u0131n \u0259dal\u0259tin\u0259 inanaraq ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259s\u0259llimiz budur ki, indi o i\u015f\u0131ql\u0131 \u00fcnvanlar s\u0131ras\u0131nda daha bir \u00fcnvan da var &#8211; \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynov \u00fcnvan\u0131! N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, v\u0259t\u0259nimiz var, bu \u00fcnvan da ya\u015fayacaq! N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, mill\u0259timiz ya\u015fay\u0131r, bu \u00fcnvana \u00fcz tutulacaq! N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, d\u00f6vl\u0259timiz m\u00f6vcuddur, bu i\u015f\u0131q s\u00f6nm\u0259y\u0259c\u0259k!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"20037\">Yaz\u0131ya 47 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Milli M\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n 150 illik yubileyind\u0259n bizi art\u0131q bir il ay\u0131r\u0131r, y\u0259ni b\u00f6y\u00fck maarif\u00e7i-demokrat H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 1875-ci il iyulun 22-d\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; q\u0259zetinin ilk say\u0131n\u0131n i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259sind\u0259n n\u0259 az, n\u0259 d\u0259 \u00e7ox, d\u00fcz y\u00fcz q\u0131rx doqquz il \u00f6t\u00fcr. Bu y\u00fcz q\u0131rx doqquz ild\u0259 ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 tarixi d\u00f6n\u0259m d\u0259yi\u015fib, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259zet-jurnal yay\u0131nlan\u0131b, ne\u00e7\u0259 n\u0259sil [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20037"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20037"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20038,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20037\/revisions\/20038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}