{"id":21048,"date":"2025-05-14T14:10:16","date_gmt":"2025-05-14T10:10:16","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=21048"},"modified":"2025-05-14T14:10:16","modified_gmt":"2025-05-14T10:10:16","slug":"olu-m%c9%99tnin-dirilis-missiyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=21048","title":{"rendered":"\u201c\u00d6L\u00dc M\u018fTN\u201d\u0130N D\u0130R\u0130L\u0130\u015e M\u0130SS\u0130YASI"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Shehla-3-scaled.jpeg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21050\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Shehla-3-200x300.jpeg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"300\" \/><\/a>Yaz\u0131\u00e7\u0131 Orxan Fikr\u0259to\u011flunun \u201c\u00d6l\u00fc m\u0259tn\u201d (2013) roman\u0131 Az\u0259rbaycan tarixinin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6n\u0259ml\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131raraq oxucunu s\u0259yah\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r, z\u0259ngin insan tipl\u0259ri il\u0259 qar\u015fla\u015fd\u0131r\u0131r, onlar\u0131n h\u0259yat hekay\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f edir. M\u00fc\u0259llif m\u00fcxt\u0259lif m\u00fchitl\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n xarakterl\u0259rind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 r\u0259ngli bir d\u00fcnya yarad\u0131r. \u0130mperiya ideologiyas\u0131n\u0131n xalqlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 nec\u0259 pu\u00e7 etdiyi, m\u00fchiti hans\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259diyi v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n beyinl\u0259r\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259\u00a0 z\u0259r\u0259r vurdu\u011fu\u00a0 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edilir. Yadellil\u0259rin \u00f6z mill\u0259tl\u0259ri il\u0259 qeyril\u0259rin\u0259 olan a\u00e7\u0131q ayr\u0131-se\u00e7kiliyi, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n savads\u0131z, saf olmalar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k ba\u015flar\u0131na olmaz\u0131n oyunlar g\u0259tirilm\u0259si d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n yay\u0131nm\u0131r. \u018fs\u0259r XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n sonlar\u0131na do\u011fru b\u00f6y\u00fck\u00a0 bir epoxan\u0131 m\u00fcxt\u0259lif aspektl\u0259rd\u0259n i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r v\u0259 oxucunu \u00f6z\u00fcn\u00fc sor\u011fulama\u011fa, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u015f-ba\u015fa qalma\u011fa s\u00f6vq edir. Roman \u201c\u00d6l\u00fc m\u0259tn\u201d adlansa da, mill\u0259tin ruhunu diriltm\u0259y\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat el\u0259 bir g\u00fczg\u00fcd\u00fcr ki, m\u00fcxt\u0259lif c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin, f\u0259rqli m\u00fchitl\u0259rin m\u0259n\u0259vi v\u0259 m\u0259d\u0259ni g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini, g\u00f6z\u0259llik v\u0259 eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259rini canl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir. Buna g\u00f6r\u0259 deyirl\u0259r ki, \u00e7ox kitab oxuyanlar bir deyil, y\u00fczl\u0259rl\u0259 h\u0259yat ya\u015fay\u0131r, minl\u0259rl\u0259 insan tan\u0131y\u0131rlar. Yaz\u0131\u00e7\u0131lar da \u0259s\u0259r yaradark\u0259n yaln\u0131z estetik sferaya\u00a0 qapan\u0131b qalm\u0131r, c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131ndak\u0131 sosial \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131 da \u00f6n plana \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edirl\u0259r.<\/p>\n<p>XXI y\u00fczilin ilk r\u00fcb\u00fcnd\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 ba\u015f ver\u0259n depressiyalar, g\u0259rginlikl\u0259r, daxili t\u0259lat\u00fcml\u0259r, ail\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259ki anla\u015fmazl\u0131qlar, insanlar aras\u0131nda d\u0259rinl\u0259\u015f\u00adm\u0259kd\u0259 olan t\u0259b\u0259q\u0259 f\u0259rqinin sorunlar\u0131 \u0259d\u0259biyyatdan yan ke\u00e7m\u0259mi\u015f, Sabir \u018fhm\u0259dli, \u0130sa Mu\u011fanna, Anar, M\u00f6vlud S\u00fcleymanl\u0131, El\u00e7in v\u0259 ba\u015fqa yazarlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 f\u0259rqli y\u00f6nl\u0259ril\u0259 \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Oxucular\u0131n ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rini maraqla oxumas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi, onlar\u0131n yaz\u0131lar\u0131nda \u00f6z h\u0259yatlar\u0131 il\u0259 bir yax\u0131nl\u0131q, b\u0259nz\u0259rlik sezm\u0259l\u0259ri, yaratd\u0131qlar\u0131 q\u0259hr\u0259manlar\u0131n simas\u0131nda ya\u015fa\u00add\u0131qlar\u0131 h\u0259yat\u0131n, \u00e7\u0259kdikl\u0259ri \u0259zablar\u0131n, qazand\u0131q\u00adlar\u0131, yaxud itirdikl\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259rin canl\u0131 t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>\u0130lk hekay\u0259si 1981-ci ild\u0259\u00a0 yay\u0131mlanan, sonra is\u0259 m\u0259tbuatda y\u00fczl\u0259rl\u0259 b\u0259dii m\u0259tn v\u0259 publisistik yaz\u0131lar d\u0259rc etdir\u0259n, onlarla filmin ssenari m\u00fc\u0259llifi olan tan\u0131nm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131, ssenarist, rejissor, jurnalist Orxan Fikr\u0259to\u011flunun\u00a0 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n\u0259mli yer tutan \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u201c\u00d6l\u00fc m\u0259tn\u201d roman\u0131d\u0131r.\u00a0 Burada ilk n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan m\u0259qam \u0259s\u0259rin monotonluqdan uzaq v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi \u00fcslubdan f\u0259rqli bir t\u0259rzd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmas\u0131d\u0131r. H\u0259m\u00e7inin \u201cFikir davam\u00e7\u0131n yoxdursa, s\u0259n d\u0259 yoxsan\u201d, \u201c\u018fd\u0259biyyat he\u00e7 n\u0259yi d\u0259yi\u015fmirs\u0259, dem\u0259li m\u0259tnl\u0259r \u00f6l\u00fcd\u00fcr\u201d kimi aforistik deyiml\u0259rl\u0259 m\u00fc\u0259llif bu yaz\u0131n\u0131n son \u00f6l\u00fc m\u0259tn olmas\u0131, art\u0131q parlaq fikirl\u0259rl\u0259 ayd\u0131nlanan \u0259d\u0259biyyat\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 t\u0259v\u0259qqe edir. Orxan Fikr\u0259to\u011flu bir \u0259srd\u0259 ba\u015f ver\u0259n tarixi ittifaqlar\u0131 romana s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmaqla b\u0259rab\u0259r \u0259d\u0259bi ke\u00e7mi\u015fin \u0259n q\u0259dim qatlar\u0131ndan D\u0259d\u0259 Qorqudu da \u00e7\u0131xararaq \u0259s\u0259rin\u0259 daxil etmi\u015f, D\u0259d\u0259 obraz\u0131 il\u0259 ona f\u0259rqli don geyindirmi\u015f, z\u0259man\u0259sind\u0259ki \u00f6zg\u0259l\u0259\u015f\u0259n, \u201cipi \u00f6z \u0259lind\u0259 olmayan\u201d insan sur\u0259tl\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcmum\u0259n \u0259s\u0259r bir-biril\u0259 \u0259laq\u0259siz g\u00f6r\u00fcn\u0259n, lakin \u0259slind\u0259 bir-birini tamamlayan qiss\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Roman boyu bu hekay\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u015f obraz \u2013 Ustad kamill\u0259\u015fir, \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 \u0259s\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q olan \u00e7ox \u015fey sona do\u011fru m\u00fc\u0259llifin \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131 il\u0259 ayd\u0131nla\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259tn Ustada Cin adl\u0131 dostunun telefonla z\u0259ng etm\u0259si v\u0259 onun h\u00fczuruna bir o\u011flan g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259yini dem\u0259si il\u0259 ba\u015flay\u0131r. H\u0259min o\u011flan g\u0259lir v\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259ri Ustad\u0131n da oxuyub fikir bildirm\u0259sini ist\u0259yir. Lakin Ustad \u0259ski \u0259lifba il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bu m\u0259tni oxumaqda acizdir, \u00e7\u00fcnki bu h\u0259rfl\u0259r ona tan\u0131\u015f deyil. Ustad\u0131n \u0259ski \u0259lifban\u0131 bilm\u0259m\u0259si ke\u00e7mi\u015fini, k\u00f6k\u00fcn\u00fc anlamamas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lir. Buna baxmayaraq o, g\u0259nc o\u011flana \u0259s\u0259ri oxuyaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yir. Lakin bu \u0259s\u0259rin oxunmal\u0131 deyil, ya\u015fanmal\u0131 oldu\u011funu bilmir. Hadis\u0259l\u0259rin sonrak\u0131 gedi\u015find\u0259 Barmen obraz\u0131 il\u0259 q\u0131sa bir qar\u015f\u0131la\u015fma olur v\u0259 onun ani \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 \u0259slind\u0259 \u201cba\u015fqas\u0131 \u00f6l\u0259nd\u0259 biz d\u0259 bir az \u00f6l\u00fcr\u00fck\u201d q\u0259na\u0259ti \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Romanda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r dem\u0259k olar ki, sovet d\u00f6n\u0259mi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130ki \u00f6vlad\u0131n\u0131 qoyub Rusiyaya pul qazanma\u011fa ged\u0259n Kamil\u0259 buradak\u0131 m\u00fchitl\u0259 v\u0259 bu m\u00fchitin \u201cn\u0259zar\u0259t\u00e7isi\u201d Kamill\u0259 rastla\u015fd\u0131qda b\u00fct\u00fcn planlar\u0131 alt-\u00fcst olur. Kamil va\u011fzalda cibk\u0259s\u0259nlik edir, ancaq \u00f6zg\u0259l\u0259rinin deyil, yaln\u0131z \u00f6z soyda\u015flar\u0131n\u0131n pullar\u0131n\u0131 o\u011furlay\u0131r. \u00c7\u00fcnki bilir ki, polis g\u00f6r\u0259nd\u0259 gizl\u0259nm\u0259y\u0259 yer axtaran soyda\u015flar\u0131 he\u00e7 vaxt bununla ba\u011fl\u0131 \u015fikay\u0259t etm\u0259zl\u0259r. H\u0259m d\u0259 polisl\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n Kamill\u0259 raz\u0131la\u015fm\u0131\u015f, \u201cYerlil\u0259rinl\u0259, \u00f6z\u00fcn bil\u0259rs\u0259n. Onlar Rusiya qanununda deyill\u0259r\u201d demi\u015fl\u0259r. Kamil \u0259yri yola d\u00fc\u015fm\u0259si ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fchitd\u0259n qaynaqlan\u0131r. Romanda\u00a0 \u201cKamil oxusayd\u0131, yax\u015f\u0131 siyas\u0259t\u00e7i d\u0259 ola bil\u0259rdi\u201d q\u0259na\u0259ti bunu bir n\u00f6v t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>\u201cM\u0259n gets\u0259m kim iki ara\u011fa g\u0259lib bu boyda d\u00fckan\u0131 silib-s\u00fcp\u00fcr\u0259c\u0259k. Rus qad\u0131n\u0131 bunu ed\u0259ndir? Rus s\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6\u015f\u0259m\u0259 yuyacaq? Harada g\u00f6r\u00fcn\u00fcb ki, kims\u0259 h\u00fcquqsuz v\u0259 havay\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259n qulundan imtina etsin? Burada b\u00fct\u00fcn \u00e7irkli i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcr\u0259m. Amma yen\u0259 d\u0259 buradan raz\u0131yam. V\u0259 geri qay\u0131tmaq ist\u0259mir\u0259m\u201d, \u2013 dey\u0259rk\u0259n Kamil\u0259 \u0259slind\u0259 reall\u0131\u011f\u0131n f\u0259rqind\u0259 olub buna boyun \u0259ym\u0259y\u0259 raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da etiraf edir.<\/p>\n<p>Romanda f\u0259rqli m\u00fchit v\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin nec\u0259 inki\u015faf etdikl\u0259ri, \u00f6z\u0259llikl\u0259 qad\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 d\u0259y\u0259r v\u0259 d\u0259y\u0259rsizlik sindromu, Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131n\u0131n \u00f6z b\u00f6y\u00fck\u00adl\u00fcy\u00fcn\u00fc anlamamas\u0131 \u00fcr\u0259k yan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p>Romanda \u0259sg\u0259rlikd\u0259n qa\u00e7\u0131b xaric\u0259 s\u0131\u011f\u0131nan insanlar\u0131n \u00fcmumil\u0259\u015fmi\u015f r\u0259mzi kimi A\u011fdaml\u0131 V\u0259li\u015f sur\u0259ti diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir. O, polis g\u00fcll\u0259si il\u0259 yaraland\u0131qdan sonra kimliyi a\u015fkar olmas\u0131n, v\u0259t\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sin dey\u0259 x\u0259st\u0259xanaya getmir, qanaxmadan \u00f6l\u00fcr. Diri ik\u0259n v\u0259t\u0259nind\u0259n qa\u00e7an V\u0259li\u015f, \u00f6l\u00fc kimi v\u0259t\u0259n\u0259 qaytar\u0131lmaq \u00fc\u00e7\u00fcn tabuta qoyulur.<\/p>\n<p>Hadis\u0259l\u0259rin \u00e7evik ke\u00e7idl\u0259ri il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan \u0259s\u0259rd\u0259 h\u0259m\u00e7inin \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 iki h\u0259myerlinin \u2013 \u0130smay\u0131l v\u0259 \u0130brahimin simas\u0131nda ideologiyalar\u0131n\u0131n toqqu\u015fmas\u0131 v\u0259 bu \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 canland\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130smay\u0131l\u0131n atas\u0131 bol\u015fevikl\u0259rin G\u0259nc\u0259ni tutaca\u011f\u0131n\u0131 e\u015fidir v\u0259 o\u011fluna \u00f6z\u00fcn\u00fc yaz\u0131q g\u00f6st\u0259rm\u0259sini tap\u015f\u0131r\u0131r. \u0130smay\u0131l da atas\u0131n\u0131n dedikl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l edir. Bel\u0259c\u0259 rejim \u0130smay\u0131l\u0131 \u00f6z ideologiyas\u0131na uy\u011fun bir \u0259sg\u0259r kimi yeti\u015fdirir v\u0259 onu G\u0259nc\u0259y\u0259 \u2013 do\u011fulub b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131 t\u0259yin edir. \u0130\u015f\u0259 ba\u015flayan kimi \u0130smay\u0131l bol\u015fevikl\u0259rin g\u00f6z\u00fcnd\u0259n yay\u0131nan g\u0259nc\u0259lil\u0259ri bir-bir \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xararaq s\u00fcrg\u00fcn edir. \u201cAlt\u0131 aya Stalinin \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 be\u015f d\u0259f\u0259 \u00e7ox adam tutub g\u00fcll\u0259l\u0259dir\u201d.<\/p>\n<p>\u0130smay\u0131l \u00f6z ke\u00e7mi\u015fini unudan, manqurtla\u015fan, \u00f6zg\u0259l\u0259\u015f\u0259n v\u0259 bunu \u00f6z ist\u0259yi il\u0259 ed\u0259n insan tipidir, onun qar\u015f\u0131s\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bu yoldan d\u00f6nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yaransa da, bunu etmir, \u00f6l\u0259n\u0259c\u0259n se\u00e7diyi yolun do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Halbuki, g\u00fcc\u00fcn kor etdiyi g\u00f6zl\u0259rini qald\u0131r\u0131b \u0259traf\u0131na baxsayd\u0131, g\u0259ncliyind\u0259n b\u0259ri xidm\u0259t etdiyi, milyonlarla g\u00fcnahs\u0131z\u0131n qan\u0131na bula\u015fm\u0131\u015f Sovetl\u0259r Birliyinin \u0259ski \u0259z\u0259m\u0259tinin qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, da\u011f\u0131lmaq \u00fczr\u0259 oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rdi. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin q\u0131z\u011f\u0131n an\u0131nda d\u00fc\u015fm\u0259n c\u0259bh\u0259l\u0259rd\u0259 sava\u015fan \u0130brahim v\u0259 \u0130smay\u0131l ki\u00e7ik daxmaya s\u0131\u011f\u0131nanda rastla\u015f\u0131rlar \u2013 bu onlar\u0131n ill\u0259r sonra ikinci g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc idi. Burada \u0130smay\u0131l\u0131n \u0130brahimi \u00f6ld\u00fcrm\u0259yib \u00e7\u0131x\u0131b getdiyini bildikd\u0259, onun q\u0259lbind\u0259 ki\u00e7icik bir xeyirxahl\u0131q i\u015f\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcks\u0259, az sonra \u0130smay\u0131l\u0131n \u0130brahimin n\u0259slind\u0259n bir adam da saxlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildikd\u0259 bir insan\u0131n ideologiyaya sat\u0131lma\u011f\u0131n\u0131n d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131q. \u0130smay\u0131l sovetl\u0259r\u0259 k\u00f6l\u0259 olma\u011f\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdis\u0259, \u0130brahim t\u00fcrkl\u0259r\u0259 s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f, Nuru pa\u015fan\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 xilas olmu\u015f, \u0130stanbulda \u201cV\u0259t\u0259n\u201d q\u0259zetini n\u0259\u015fr etdirmi\u015f v\u0259 Avropada, h\u0259m\u00e7inin Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda yayma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r d\u00f6vrd\u0259 mill\u0259ti oyatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan insanlara s\u0259dd \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r oldu\u011fu kimi, \u0130brahimin bu q\u0259zeti m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131qca bol\u015fevikl\u0259rin dincliyi pozulur. Bel\u0259likl\u0259, onlar \u0130brahimi \u00f6ld\u00fcrm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130smay\u0131l\u0131 casus qismind\u0259 g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r. \u0130smay\u0131l bu i\u015fi u\u011furla bacar\u0131r, amma hesaba almad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey vard\u0131 ki, o da \u201cd\u00fc\u015fm\u0259n\u201dinin z\u0259kas\u0131 idi. \u0130brahim bu g\u0259li\u015fin \u0259sl m\u0259qs\u0259dini duymu\u015f v\u0259 ehtiyat\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc, sad\u0259c\u0259 \u0130smay\u0131l bunu \u00e7ox sonralar bil\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n<p>\u00d6mr\u00fcn\u00fcn \u0259n g\u00f6z\u0259l ill\u0259rini sonu pu\u00e7 olan bir ideologiyaya qurban ver\u0259n \u0130smay\u0131l sonda bunu anlay\u0131rsa da, art\u0131q h\u0259r \u015feyin gec oldu\u011funun f\u0259rqin\u0259 var\u0131r. O, do\u011fuldu\u011fu \u015f\u0259h\u0259r\u0259, do\u011fma insanlara, h\u0259tta \u00f6z\u00fcn\u0259 o q\u0259d\u0259r yadla\u015f\u0131r ki, v\u0259t\u0259n\u0259 yaln\u0131z \u00f6lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lir. \u0130brahimin daim \u00fcmidl\u0259 s\u0259sl\u0259ndirdiyi \u201cm\u00fcst\u0259qil olma\u011f\u0131m\u0131za az qal\u0131b\u201d fikri ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 iki h\u0259myerlinin son g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ba\u015f tutur. \u0130brahim\u0259 \u201c\u00d6l\u0259nd\u0259 qoyma q\u0259brimi murdarlas\u0131nlar\u201d dey\u0259n \u0130smay\u0131l, \u201cNec\u0259 ya\u015fay\u0131rsansa, el\u0259 d\u0259 \u00f6l\u00fcrs\u0259n\u201d cavab\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u0259zilir v\u0259 yox olur.<\/p>\n<p>Eyni bir m\u00fchitd\u0259 do\u011fulub f\u0259rqli yollar\u0131n yol\u00e7usu olan bu iki g\u0259nc \u00f6z talel\u0259rini \u00f6zl\u0259ri yarad\u0131r. Yolun ba\u015f\u0131nda h\u0259r ikisi\u00a0 getdikl\u0259ri yolun d\u00fcr\u00fcstl\u00fcy\u00fcn\u0259 inan\u0131r, f\u0259q\u0259t h\u0259r \u015feyin do\u011frusunu zaman g\u00f6st\u0259rir. N\u0259 q\u0259d\u0259r bir-birin\u0259 zidd fikirl\u0259rin t\u0259msil\u00e7il\u0259ri olsalar da, bir yurdun \u2013 bu m\u0259ml\u0259k\u0259tin \u00f6vladlar\u0131 \u2013 bir m\u0259tnin yaz\u0131s\u0131 idil\u0259r. Onlar\u0131n hekay\u0259si d\u0259 bel\u0259c\u0259 bitir v\u0259 yenisi ba\u015flay\u0131r ki, burada Az\u0259rbaycan-erm\u0259ni m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 toxunulur. Bak\u0131da t\u00fcrk ovunun getm\u0259si, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n sor\u011fu-suals\u0131z \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si, erm\u0259nil\u0259rin guya Lenind\u0259n b\u00fct\u00fcn bak\u0131l\u0131lar\u0131 d\u0259nizd\u0259 bat\u0131rmaq \u0259mri almalar\u0131 kimi faktlar\u0131n verilm\u0259si oxucuda o d\u00f6n\u0259min qaranl\u0131qlar\u0131n\u0131 anlama\u011fa, tarixin ya\u015fatd\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 xidm\u0259t edir. Bizi \u2013 bu xalq\u0131 bir deyil, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259l\u0259ri \u0259s\u0259rin, dem\u0259k olar ki, h\u0259r epizodunda vur\u011fulan\u0131r. Az\u0259rbaycan tarixinin qanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n olan repressiya d\u00f6vr\u00fc d\u0259 \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131lar Bak\u0131n\u0131 tutanda yaz\u0131b-poza bil\u0259n adamlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 bir kluba y\u0131\u011fm\u0131\u015fd\u0131lar\u201d c\u00fcml\u0259si il\u0259 verilir v\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunan ayd\u0131nlar\u0131n gerid\u0259 qoyduqlar\u0131 qad\u0131nlar\u0131n\u0131n l\u0259yaq\u0259ti d\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259 xat\u0131rlad\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Romanda maraql\u0131 situasiyalardan biri d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259xas \u00e7alarlarla yarad\u0131lan D\u0259d\u0259 obraz\u0131n\u0131n elata g\u0259tirdiyi \u201cyenilikl\u0259rdir\u201d. O, q\u0131rx oyna\u015fl\u0131 Q\u0131s\u0131rca yeng\u0259si \u201cElin anas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131b m\u00fcq\u0259dd\u0259s elan ed\u0259rk\u0259n, elin mal-qaras\u0131n\u0131, s\u00fcr\u00fcl\u0259rini, ilx\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l qayal\u0131\u011f\u0131ndan d\u0259r\u0259y\u0259 t\u00f6kd\u00fcr\u0259rk\u0259n, qeybd\u0259n g\u0259l\u0259n s\u0259si b\u0259han\u0259 ed\u0259r\u0259k ham\u0131n\u0131n lal-dinm\u0259z oturmalar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259rk\u0259n kims\u0259 bu absurd davran\u0131\u015fa qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131r. Bu m\u0259nas\u0131z \u0259m\u0259ll\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131nda ham\u0131l\u0131qla D\u0259d\u0259ni deyil, onun s\u00f6zl\u0259rini d\u0259yi\u015firl\u0259r ki, el d\u0259d\u0259siz qalmas\u0131n. Yaz\u0131\u00e7\u0131 bununla toplumun daima \u00f6z ba\u015fbil\u0259nl\u0259rini itirm\u0259k qorxusunu, \u0259sl ba\u015flar\u0131n \u00f6zl\u0259ri olduqlar\u0131n\u0131 d\u0259rk etm\u0259diyini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Roman\u0131n s\u00fcjet h\u00f6r\u00fcy\u00fcnd\u0259 repressiyadan bir ne\u00e7\u0259 epizodda b\u0259hs edilir. Sona do\u011fru dustaqlar\u0131n apar\u0131l\u0131b \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc, onlara \u00f6z \u0259ll\u0259ril\u0259 q\u0259birl\u0259rinin qaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ada t\u0259svir olunur. Adaya d\u00fc\u015f\u0259n Ustad buradan t\u0259sad\u00fcf\u0259n bir qay\u0131q\u00e7\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 xilas olma\u011f\u0131 bacar\u0131r. Sibir\u0259, Solovki adas\u0131na, yaxud ba\u015fqa diyarlara s\u00fcrg\u00fcn olunan d\u00fchalar\u0131n Ustad kimi nicat yollar\u0131n\u0131n olmamas\u0131, onlar\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 bir kims\u0259nin g\u0259lm\u0259m\u0259si, a\u011flas\u0131\u011fmaz bir \u015f\u0259raitd\u0259 \u00f6lm\u0259l\u0259ri tarixin ac\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259ridir.<\/p>\n<p>Ustada dan\u0131\u015f\u0131lan bir hekay\u0259d\u0259 is\u0259 y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li bir zabit \u00f6z g\u00fcnah\u0131n\u0131 ba\u015fqa birinin \u00fcst\u00fcn\u0259 y\u0131x\u0131r v\u0259 onu \u015firnikl\u0259ndir\u0259r\u0259k q\u0131sa s\u00fcr\u0259 h\u0259bsd\u0259 b\u0259y kimi ya\u015fayaca\u011f\u0131na s\u00f6z verir. Sonra is\u0259 zabit bu g\u0259nci \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkum edib \u201cs\u0259ni m\u0259n yaratd\u0131m, m\u0259n d\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u0259m\u201d dedikd\u0259, cavan o\u011flan h\u0259yat\u0131n \u015firinliyini anlay\u0131r v\u0259 qa\u00e7\u0131b xilas olur. \u018fs\u0259rd\u0259 kim\u0259s\u0259 qul olmaq, \u015f\u00fcursuz \u015f\u0259kild\u0259 sahibini ilahil\u0259\u015fdirm\u0259yin ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif obrazlar\u0131n h\u0259yat hekay\u0259l\u0259rind\u0259, f\u0259rqli situasiyalarda canland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6l\u00fc m\u0259tn Ustad\u0131 ay\u0131ltma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 kimi, oxucunu da oyan\u0131\u015fa s\u0259sl\u0259yir.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin sonlar\u0131na do\u011fru \u0259ski \u0259lifban\u0131n n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si, qorun\u00admas\u0131, ayd\u0131nlar\u0131n bu \u0259lifba namin\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si, lakin \u0259lifban\u0131n ya\u015famas\u0131, onun \u0259slind\u0259 \u0259ski d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, \u0259n\u0259n\u0259, ke\u00e7mi\u015f oldu\u011fu v\u0259 unudulandan b\u0259ri yeni he\u00e7 n\u0259 yarad\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259ti vur\u011fulan\u0131r. Az\u0259rbaycan n\u0259srind\u0259 post sufi janr\u0131n\u0131n ilk \u00f6rn\u0259yi kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259n romandan do\u011fan q\u0259na\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201c\u00d6l\u00fc m\u0259tn\u201d yaln\u0131z Ustad\u0131n deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 mill\u0259tin m\u0259tnidir. Bu m\u0259tn h\u0259l\u0259lik oxunmasa da, mill\u0259t can\u0131, qan\u0131 bahas\u0131na onu qoruyub g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u015e\u0259hla \u015e\u018fHR\u018fNG\u0130Z<\/strong><\/p>\n<p>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"21048\">Yaz\u0131ya 21 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 Orxan Fikr\u0259to\u011flunun \u201c\u00d6l\u00fc m\u0259tn\u201d (2013) roman\u0131 Az\u0259rbaycan tarixinin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6n\u0259ml\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131raraq oxucunu s\u0259yah\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r, z\u0259ngin insan tipl\u0259ri il\u0259 qar\u015fla\u015fd\u0131r\u0131r, onlar\u0131n h\u0259yat hekay\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f edir. M\u00fc\u0259llif m\u00fcxt\u0259lif m\u00fchitl\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n xarakterl\u0259rind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 r\u0259ngli bir d\u00fcnya yarad\u0131r. \u0130mperiya ideologiyas\u0131n\u0131n xalqlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 nec\u0259 pu\u00e7 etdiyi, m\u00fchiti hans\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259diyi v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n beyinl\u0259r\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259\u00a0 z\u0259r\u0259r vurdu\u011fu\u00a0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21048"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21048"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21048\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21051,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21048\/revisions\/21051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}