{"id":21133,"date":"2025-06-22T14:42:52","date_gmt":"2025-06-22T10:42:52","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=21133"},"modified":"2025-06-22T14:42:52","modified_gmt":"2025-06-22T10:42:52","slug":"tanrinin-secdiyi-b%c9%99nd%c9%99-nur%c9%99ddin-%c9%99diloglu-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=21133","title":{"rendered":"\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 TANRININ SE\u00c7D\u0130Y\u0130 B\u018fND\u018f &#8211; Nur\u0259ddin \u018fD\u0130LO\u011eLU yaz\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-scaled.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21134\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-227x300.jpg\" alt=\"\" width=\"227\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-227x300.jpg 227w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-774x1024.jpg 774w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-768x1016.jpg 768w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-1161x1536.jpg 1161w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-1548x2048.jpg 1548w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1000854379-scaled.jpg 1934w\" sizes=\"(max-width: 227px) 100vw, 227px\" \/><\/a>(v\u0259 ya universal z\u0259ka sahibi)<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 <strong>\u201cAdilo\u011flu\u201d<\/strong> n\u0259\u015friyyat\u0131nda n\u0259fis t\u0259rtibatla i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n <strong>\u201cM\u0259n bu zamana s\u0131\u011fmazam\u201d<\/strong> adl\u0131 s\u0259n\u0259dli-publisistik kitab bir oxucu kimi diqq\u0259timi \u00e7ox \u00e7\u0259kdi.\u00a0 \u00dc\u00e7 hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259t olan bu kitab Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t xadimi, Az\u0259rbaycan SSR Prokuroru v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk \u018fdliyy\u0259 naziri v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, h\u00fcquq elml\u0259ri doktoru, professor, eks-mill\u0259t v\u0259kili, \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri (2001\u20132025) <strong>\u0130lyas Abbas o\u011flu \u0130smay\u0131lovun<\/strong> \u015f\u0259r\u0259fli \u00f6m\u00fcr yolundan b\u0259hs edir. T\u0259qa\u00fcdd\u0259 olan ba\u015f \u0259dliyy\u0259 m\u00fc\u015faviri \u018fl\u0259mdar M\u0259mm\u0259dovun m\u00fc\u0259llifi\u00a0 oldu\u011fu kitab\u0131n m\u00f6vzusu\u00a0 do\u011fma xalq\u0131, v\u0259t\u0259ni \u00fc\u00e7\u00fcn <strong>SE\u00c7\u0130LM\u0130\u015e<\/strong>\u00a0 bir insan\u0131n h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n, ke\u015fm\u0259ke\u015fli <strong>TALEY\u0130D\u018fN<\/strong> b\u0259hs ets\u0259 d\u0259, t\u0259kc\u0259 tarixi bax\u0131mdan aktuall\u0131\u011f\u0131na, mahiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 bir \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t, maarifl\u0259ndirici x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259r yaranandan b\u0259ri, yer \u00fcz\u00fcn\u0259 says\u0131z-hesabs\u0131z insanlar g\u0259lib-gedir.\u00a0 T\u0259bii ki, \u00f6l\u00fcm faktoru insan h\u0259yat\u0131n\u0131n dan\u0131lmaz v\u0259 qa\u00e7\u0131lmaz m\u0259qam\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fcn poetik q\u00fcdr\u0259tind\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 heyk\u0259l ucaldan M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n &#8220;<strong>D\u00fcnya s\u0259nin, d\u00fcnya m\u0259nim, d\u00fcnya he\u00e7 kimin&#8221;<\/strong> fikri\u00a0 d\u0259 d\u00fcnyada \u00a0he\u00e7 kimin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259b\u0259di olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir.\u00a0 F\u0259q\u0259t, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu kimi, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259n sonra sevilm\u0259k, yadda\u015flara \u0259b\u0259di k\u00f6\u00e7m\u0259k h\u0259r insana n\u0259sib olmayan bir xo\u015fb\u0259xtlikdir. B\u0259li, \u0130lyas \u0130smay\u0131lov xalq\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n ehtiramla yad olunma\u011fa layiq, Ulu Tanr\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana b\u0259x\u015f etdiyi tarixi v\u0259 unudulmaz \u015f\u0259xsiyy\u0259tdir.<\/p>\n<p>\u018fl\u0259mdar m\u00fc\u0259llim kamillik v\u0259\u00a0 m\u0259n\u0259viyyat zirv\u0259sin\u0259 ucalan bu f\u0259d\u0259kar <strong>\u0130NSANIN<\/strong>, tarixi <strong>\u015e\u018fXS\u0130YY\u018fT\u0130N<\/strong> i\u015f\u0131ql\u0131 obraz\u0131n\u0131 real fakt v\u0259 hadis\u0259l\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k kitab\u0131n <strong>\u201cXX \u0259srin XXI\u00a0 \u0259sr\u0259 h\u0259diyy\u0259si\u201d,<\/strong> \u201c<strong>Siyas\u0259timizin Cahandar a\u011fas\u0131\u201d <\/strong>v\u0259 <strong>\u201cO, Az\u0259rbaycandan getdi\u201d <\/strong>\u00a0hiss\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 h\u0259r hiss\u0259nin b\u00f6lm\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>Birinci hiss\u0259y\u0259 daxil edil\u0259n <strong>\u201cZirv\u0259y\u0259 do\u011flu\u201d<\/strong> adlanan ilk\u00a0 b\u00f6lm\u0259d\u0259 \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun d\u00fcnyaya g\u0259li\u015fini m\u00fc\u0259llif b\u0259dii dild\u0259 bel\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r: <strong>\u201cNovruz Abbas atan\u0131n v\u0259 M\u0259leyk\u0259 anan\u0131n oca\u011f\u0131n\u0131 ham\u0131dan \u0259vv\u0259l i\u015f\u0131qland\u0131rd\u0131&#8230; bu sevgi dolu ail\u0259y\u0259 \u00f6vlad\u00a0 m\u00fcjd\u0259si, \u00f6vlad sevinci g\u0259tirdi. Abbas ata Novruzun onlara g\u0259tirdiyi\u00a0 \u00f6vlad pay\u0131n\u0131n, o\u011ful pay\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 \u0130lyas qoydu. \u0130lahu q\u00fcvv\u0259, k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n\u00a0 m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n bu ad\u0131n sahibinin bir oca\u011f\u0131n, bir oban\u0131n, bir elin dad\u0131na yeti\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rd\u0131, g\u00fcv\u0259nirdi<\/strong> <strong>ata&#8230;\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Amma taleyi \u0130lyas\u0131 h\u0259l\u0259 k\u00f6rp\u0259yk\u0259n s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kir. Xidm\u0259ti v\u0259zif\u0259sinin icras\u0131 zaman\u0131 atas\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilir. H\u00fcquq\u015f\u00fcnas olmaq ist\u0259yi \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259diyi milis i\u015f\u00e7isi olmu\u015f atas\u0131ndan qaynaqlanan \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun f\u0259aliyy\u0259ti boyu \u0259sas qay\u0259si <strong>ham\u0131n\u0131n qanun v\u0259 \u0259dal\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259rliyini <\/strong>t\u0259min etm\u0259k olub. 1981-ci ild\u0259<strong> \u201cProkurorluq i\u015f\u00e7il\u0259rinin m\u0259n\u0259vi t\u0259rbiy\u0259si\u201d <\/strong>adl\u0131 kitab\u00e7as\u0131nda<strong>, <\/strong>m\u0259tbuatda d\u0259rc olunan m\u00fcsahib\u0259l\u0259rind\u0259 kadrlar\u0131n d\u00fczg\u00fcn se\u00e7ilm\u0259sind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n \u0130lyas m\u00fc\u0259llim <strong>D\u00f6vl\u0259t \u0130mtahan Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri olanda<\/strong> h\u0259mi\u015f\u0259 l\u0259yaq\u0259tli v\u0259 savadl\u0131 m\u0259zunlar\u0131 prokurorluq orqanlar\u0131na i\u015f\u0259 qubul edib. Kitabda m\u00fc\u0259llifin qeyd etdiyi kimi, \u201c<strong>h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n i\u015f\u0131ql\u0131 adam\u0131, \u0259dal\u0259t car\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lyas \u0130smay\u0131lov bar\u0259d\u0259 s\u00f6yl\u0259nil\u0259n xo\u015f xatir\u0259l\u0259r, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda qazan\u0131lan r\u0259hm\u0259tl\u0259r bitib-t\u00fck\u0259nmir.\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Respublika prokuroru oldu\u011fu\u00a0 ill\u0259rd\u0259 m\u0259hz \u0130lyas \u0130smay\u0131lov Moskvan\u0131n eynil\u0259 \u00d6zb\u0259kistandak\u0131 kimi Az\u0259rbaycanda\u00a0 istintaqlar aparmas\u0131na, \u201c<strong>pamb\u0131qla ba\u015f k\u0259sm\u0259k<\/strong>\u201d ist\u0259yin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131b. V\u0259 ya\u00a0 m\u00fc\u0259llifin qeyd etdiyi kimi, ondan \u0259vv\u0259l respublikada 10 min, 20 min r\u00fc\u015fv\u0259t alanlar \u201c<strong>R\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fla m\u00fcbariz\u0259\u201d <\/strong>p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda 10 manat, 20 manat r\u00fc\u015fv\u0259t alanlar\u0131 h\u0259bs\u0259 al\u0131b, m\u0259hkum etdirirdil\u0259r. Ki\u00e7ik m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 insanlar istintaqa c\u0259lb olunur, g\u00fcl\u00fcnc m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesl\u0259ri ke\u00e7irilir, t\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furan q\u0259rarlar q\u0259bul edilirdi. <strong>(s\u0259h.58)<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r \u00f6td\u00fc, \u0130lyas \u0130smay\u0131lov Respublika Prokuroru olanda bel\u0259 utancverici i\u015fl\u0259r\u0259 son qoyma\u011f\u0131 f\u0259aliyy\u0259tinin\u00a0 \u0259sad prinsipi elan etdi v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 m\u0259qs\u0259din\u0259 nail oldu. <strong>(s\u0259h.61)<\/strong>\u00a0 Xalq,\u00a0 V\u0259t\u0259n qar\u015f\u0131s\u0131nda cavabdehlik h\u0259lledici m\u0259qamlarda <strong>S\u00d6ZL\u018f\u00a0 \u018fM\u018fL\u0130N<\/strong> \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sidir. \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin s\u00f6zl\u0259 \u0259m\u0259li,<strong> \u201ch\u0259r \u015fey\u0259 \u0259dal\u0259t prinsipi il\u0259 baxan, h\u00fcququn \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 inanan xarakteri h\u0259yat\u0131n\u0131n h\u0259r an\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi.\u201d (s\u0259h. 283)<\/strong>\u00a0 O, \u015f\u0259xsiyy\u0259t olaraq \u00f6z\u00fcn\u00fcn f\u0259all\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu v\u0259 ya dig\u0259r v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fark\u0259n, c\u0259miyy\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259 oldu\u011fu prosesd\u0259 b\u00fcruz\u0259 ver\u0259 bilirdi&#8230;<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif kitabda \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun <strong>\u201cyerlibazl\u0131q v\u0259 qohumazl\u0131qdan, \u015f\u0259xsi\u00a0 ambisiyadan v\u0259 eqoizmd\u0259n uzaq\u201d, \u201cq\u00fcrurlu, t\u0259m\u0259nnas\u0131z v\u0259 t\u0259vaz\u00f6kar \u201d, qorxmaz v\u0259 c\u0259sar\u0259tli\u201d\u00a0 <\/strong>bir s\u00f6zl\u0259<strong>, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r <\/strong>insan olmas\u0131n\u0131 tutarl\u0131 faktlarla q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r, haqq\u0131nda \u0259n m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u0259lumatlar\u0131 oxucunun diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r.\u00a0 Onu da\u00a0 qeyd edim ki, \u018fl\u0259mdar M\u0259mm\u0259dovun sayca d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olan \u201c<strong>M\u0259n bu zamana\u00a0 s\u0131\u011fmazam\u201d <\/strong>kitab\u0131nda publisistik\u00a0 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin t\u0259m\u0259lind\u0259 h\u0259m d\u0259 bir m\u00fc\u0259llif kimi \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259\u00a0 g\u00fccl\u00fc <strong>milli t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015flik hissi<\/strong> duyulur. M\u00fc\u0259llif \u00e7ox haql\u0131 olaraq yaz\u0131r ki, <strong>\u0130lyas m\u00fc\u0259llimin xalq\u0131, d\u00f6vl\u0259ti yolundak\u0131 f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131 n\u0259inki bug\u00fcnk\u00fc, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00f6rn\u0259k v\u0259 ya\u015fam etalonudur&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Kitab\u0131n k\u00f6vr\u0259k notlar \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6kl\u0259nmi\u015f, q\u0259l\u0259m dostum \u015fair Musa \u018fl\u0259kb\u0259rlinin:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201c<strong><em>F\u0259rhadt\u0259k da\u011flar\u0131 yar\u0131b g\u0259lmi\u015fdin,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ancaq d\u00f6z\u0259mm\u0259din \u00f6vlad d\u0259rdin\u0259\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p>qo\u015fa misras\u0131n\u0131n epiqraf se\u00e7ildiyi <strong>\u201cEtimad d\u0259rdi\u201d <\/strong>b\u00f6lm\u0259sini (ard\u0131nca el\u0259 \u201c<strong>\u0130lyas \u0130smay\u0131lov itkisi\u201d<\/strong> <strong>(s\u0259h 156)<\/strong>\u00a0 b\u00f6lm\u0259sini d\u0259 <strong>&#8211; N.\u018f<\/strong>) m\u00fc\u0259llif \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131yla q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. 19 sentyabr 2018-ci ild\u0259\u00a0 \u0130stambulda ya\u015fayan v\u0259 i\u015f adam\u0131 kimi tan\u0131nan b\u00f6y\u00fck o\u011flu Etimad\u0131n xainc\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetrilm\u0259si qocaman, da\u011f v\u00fcqarl\u0131, m\u0259\u011frur \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, belini b\u00fck\u00fcr&#8230; \u201c<strong>Amma m\u0259tan\u0259tini he\u00e7 itirm\u0259di. A\u011f\u0131r zamanlar insanlar\u0131n \u0259sl xarakterini ortaya \u00e7\u0131xar\u0131r. M\u0259n \u0130lyas \u0130smay\u0131lovu \u00f6z atam kimi sevdim. M\u0259n\u0259 atal\u0131q qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u0259sirg\u0259m\u0259di. H\u0259yat\u0131mda bel\u0259 bir insan\u0131n olmas\u0131, o\u011flumun bel\u0259 bir insan\u0131n n\u0259v\u0259si olmas\u0131 m\u0259n\u0259 f\u0259r\u0259h hissi b\u0259x\u015f edir. Arzu edir\u0259m ki, o\u011flum \u0130lyas \u0130smay\u0131lov&#8230; babas\u0131 kimi \u0259dal\u0259tli olsun. Onun kimi \u015f\u0259r\u0259fli, m\u0259rd ki\u015fi olsun..\u201d (Sevil Nuriyeva, <\/strong>jurnalist, televiziya apar\u0131c\u0131s\u0131, \u0130.\u0130smay\u0131lpvun g\u0259lini, s\u0259h.<strong> 285)<\/strong><\/p>\n<p>Etimad\u0131 tan\u0131yanlar xatir\u0259l\u0259rind\u0259 onun nec\u0259 xeyirxah, darda olana, \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259 ya\u015fayanlara \u0259l uzatmas\u0131ndan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan namin\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc q\u0131rpmadan can verm\u0259y\u0259 haz\u0131r bir \u015f\u0259xs olmas\u0131 v\u0259 ba\u015fqa x\u00fcsusi m\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 s\u00f6z a\u00e7\u0131rlar, onu \u0259sla unutmayacaqlar\u0131n\u0131 dil\u0259 g\u0259tirirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259nin birinci xan\u0131m\u0131 \u018fmin\u0259 \u018frdo\u011fan\u0131n da<\/strong> Etimad\u0131n d\u0259fn g\u00fcn\u00fc telefon a\u00e7araq\u00a0 Sevil xan\u0131ma v\u0259 Etimad\u0131n anas\u0131 Z\u0259kiyy\u0259 xan\u0131ma ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 verm\u0259si diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n epizodlardan biridir. Oxucuya m\u0259lum olur ki, Etimad qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin d\u0259 ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda imkan\u0131 daxilind\u0259 i\u015ftirak edib. M\u00fc\u0259llif yaz\u0131r: \u201c<strong>15 \u0130yul d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fin\u0259 c\u0259hd zaman\u0131 \u00e7oxlar\u0131 qa\u00e7\u0131b gizl\u0259ndiyi bir vaxtda Etimad xan\u0131m\u0131 v\u0259 m\u0259sl\u0259kda\u015f\u0131 Sevil Nuriyeva il\u0259 birlikd\u0259 \u0259n qaynar n\u00f6qt\u0259l\u0259rd\u0259 oldu&#8230; Etimad\u00a0 Sevil xan\u0131m\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 telestudiyaya, ordan da \u018frdo\u011fan\u0131 qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn hava liman\u0131na\u00a0 apard\u0131. Onlar\u0131n bu f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131 izsiz qalmad\u0131. Sevil xan\u0131m mediya n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi \u018frdo\u011fan\u0131 Fransaya s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 m\u00fc\u015fayi\u0259t ed\u0259nl\u0259r aras\u0131nda idi.\u201d <\/strong>(s\u0259h.149)<\/p>\n<p>Kitab\u0131n <strong>\u201cTarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 \u0130smay\u0131lov\u201d,\u201cProkuror v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u201d, \u201c\u0130lyas \u0130smay\u0131lovun s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259n\u201d, \u201c\u0130lyas \u0130smay\u0131lovun m\u00fcdrik s\u00f6zl\u0259ri\u201d<\/strong> b\u00f6lm\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llifin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin <strong>\u201cuniversal dahi\u201d<\/strong> oldu\u011funun \u015fahidi oluruq.\u00a0 Oxucuya m\u0259lum olur ki, \u201c<strong>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim h\u00fcquq elml\u0259ri doktoru d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259n d\u0259 y\u00fcks\u0259kd\u0259 dayanan alim olmaqla yana\u015f\u0131,\u00a0 elmi, tarixi, siyasi, dini v\u0259 s. publisistik m\u0259tnl\u0259rin d\u0259 m\u00fc\u0259llifidir&#8230;\u201d <\/strong>\u0130lyas \u0130smay\u0131lov m\u00fcdrik k\u0259lamlar\u0131n\u0131n\u0131n birind\u0259 deyir: <strong>\u201cT\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 m\u00fcst\u0259qillik olmadan orijinal elmi \u0259s\u0259rl\u0259r yarad\u0131la bilm\u0131z.\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Kitabda \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259 d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n siyasi hadis\u0259l\u0259ri daim izl\u0259m\u0259sind\u0259n,\u00a0 m\u00fctali\u0259 dair\u0259sind\u0259n geni\u015f\u00a0 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r, <strong>\u0130bn Sina, \u00c7ingiz xan, Camal \u018fbd\u00fcl Nasir, \u015earl de Qol, N\u0259riman N\u0259rimanov, akademik Firudin K\u00f6\u00e7\u0259rli <\/strong>haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259n maraql\u0131 sitatlar g\u0259tirilir.<\/p>\n<p><strong>\u201cSizi xalq sevir, biz d\u0259 bel\u0259 o\u011fulu ikiqat qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259liyik.\u201d <\/strong>Bu s\u00f6zl\u0259ri d\u00fcnya\u015f\u00f6hr\u0259tli yaz\u0131\u00e7\u0131 <strong>\u00c7ingiz Aytmayov\u00a0 <\/strong>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi<strong> \u201cPlaxa\u201d (Edam k\u00f6t\u00fcy\u00fc)<\/strong> adl\u0131 kitab\u0131na avtoqraf yaz\u0131b. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim d\u0259 \u0259s\u0259ri oxuyub m\u00fc\u0259llif\u0259 r\u0259y xarakterli geni\u015f m\u0259ktub yaz\u0131r. \u00c7ingiz Aytmatov \u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr teleqram\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: <strong>\u201c\u018fd\u0259biyyat haqq\u0131nda d\u0259rin v\u0259 qiym\u0259tli fikirl\u0259ri ifad\u0259 ed\u0259n m\u0259ktubunuzu b\u00f6y\u00fck h\u0259v\u0259s v\u0259 l\u0259zz\u0259tl\u0259 oxudum. Siz\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m. Siz\u0259 h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n \u00c7ingiz Aytmatov.\u201d (s\u0259h.176)<\/strong><\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llimin <strong>Az\u0259rbaycan\u0131n ilk Xalq \u015fairi S\u0259m\u0259d Vur\u011funa<\/strong> \u015f\u0259r -b\u00f6htan\u00a0 atanlara ciddi d\u0259lill\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n tutarl\u0131 cavab\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun t\u0259sviri inc\u0259s\u0259n\u0259t\u0259, memarl\u0131\u011fa, teatra, kinoya d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olmas\u0131 onun geni\u015f spektrli, universal <strong>Z\u018fKA SAH\u0130B\u0130<\/strong>\u00a0 oldu\u011funa d\u0259lal\u0259t etdiyinin g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p>Bu kitab\u0131 oxuyark\u0259n m\u0259n bir daha hiss etdim <strong>YAX\u015eI<\/strong> insanlar\u0131 bir-birin\u0259\u00a0\u00a0 yerlip\u0259r\u0259stlik, tayfa, region\u00e7uluq, v\u0259zif\u0259-m\u0259ns\u0259b m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri deyil, <strong>\u018fDAL\u018fT<\/strong>, <strong>V\u0130CDAN<\/strong>, <strong>QANUNA\u00a0 <\/strong>h\u00f6rm\u0259t ,<strong> \u018fXLAQ<\/strong> meyar\u0131 ba\u011flay\u0131r&#8230;<\/p>\n<p><strong>\u201cQanun olmayan yerd\u0259 \u0259xlaq ola bilm\u0259z\u201d<\/strong> dey\u0259n \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun\u00a0 <strong>S\u018fDAQ\u018fT <\/strong>and\u0131 da <strong>QANUN <\/strong>olub. Kitabda \u0130lyas \u0130smay\u0131lov haqq\u0131nda respublikam\u0131z\u0131n\u00a0\u00a0 g\u00f6rk\u0259mli elm xadiml\u0259rinin, h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslar\u0131n, tan\u0131nm\u0131\u015f ziyal\u0131l\u0131lar\u0131n\u0131n bir-birnd\u0259n g\u00f6z\u0259l v\u0259 maraql\u0131 xatir\u0259l\u0259ri d\u0259 yer al\u0131b. Do\u011frudan da, Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcquq elmin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r ver\u0259n, adams\u0131z adamlar\u0131n hamisi olan bu nadir v\u0259 alic\u0259nab \u015f\u0259xsiyy\u0259tin h\u0259yat\u0131 v\u0259 bioqrafiyas\u0131 m\u00fcasir g\u0259ncl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sl <strong>M\u018fKT\u018fBD\u0130R<\/strong>. Kitaba daxil edil\u0259n \u00fcr\u0259k s\u00f6zl\u0259rinin he\u00e7 birisi\u00a0 kimins\u0259 sifari\u015fi il\u0259, kim\u0259s\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259k xatirin\u0259 yaz\u0131lmay\u0131b. \u201c<strong>\u018fdal\u0259t onun h\u0259yat t\u0259rzi, davran\u0131\u015f ehkam\u0131d\u0131r\u201d<\/strong> b\u00f6lm\u0259sind\u0259 is\u0259 <strong>(s\u0259h 201-211) <\/strong>onu uzaqdan tan\u0131yan, \u00f6z\u00fcn\u00fcn yox, \u0259m\u0259ll\u0259rinin ziyas\u0131na q\u0259rq olan sad\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n \u00fcr\u0259k dolusu fikirl\u0259ri yer al\u0131b. M\u00fc\u0259llif bu r\u0259yl\u0259rin \u00e7oxunu ayr-ayr\u0131 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 b\u0259zisini ixtisarla verdiyini qeyd edir. M\u0259n d\u0259 h\u0259min fikirl\u0259rin b\u0259zil\u0259rini ixtisarla yaz\u0131ma daxil edir\u0259m, m\u0259s\u0259l\u0259n: <strong>\u201c\u018fg\u0259r ba\u015fqa planetd\u0259n g\u0259l\u0259nl\u0259r biz\u0259 \u201cBir n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 g\u00f6st\u0259rin\u201d &#8211; des\u0259l\u0259r, m\u0259n t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n \u0130lyas m\u00fc\u0259llimi se\u00e7\u0259rdim<\/strong>\u201d. (Rahib Masall\u0131), \u00a0\u201c<strong>Allah Sizin kimi y\u00fcks\u0259k \u0259qid\u0259 sahibi, ki\u015filik v\u0259 a\u011fsaqqall\u0131q n\u00fcmunsi olan a\u011fsaqqallardan bzi m\u0259hrum el\u0259m\u0259sin\u201d. <\/strong>(V\u0259t\u0259n da\u015f\u0131). B\u0259li, bu r\u0259yl\u0259rd\u0259 kimi \u0130lyas m\u00fc\u0259llimi<strong> \u201cQanun namin\u0259\u201d <\/strong>filmin\u0259dki prokurorun prototipi hesab edir, kimi \u201c<strong>d\u00f6vl\u0259tin unutdu\u011fu d\u00f6vl\u0259t adam\u0131\u201d&#8230; <\/strong>\u018fdal\u0259t H\u0259\u015fimov adl\u0131 oxucu is\u0259 m\u00fc\u0259llif\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 r\u0259yd\u0259 yaz\u0131r: \u201c<strong>H\u00f6rm\u0259tli \u018fl\u0259mdar m\u00fc\u0259llim! Sizin \u201c\u0130lyas \u0130smay\u0131lov &#8211; 80\u201d ad\u0131 alt\u0131nda\u00a0 \u00e7ap olunan material\u0131 oxudum. M\u0259n h\u0259m \u015fad oldum, h\u0259m d\u0259 k\u00f6vr\u0259ldim ki, \u0130lyas m\u00fc\u0259llim kimi Az\u0259rbaycan\u0131n dahi o\u011flunun yerini ver\u0259n insanlar dem\u0259k olar ki, yoxdur. M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck b\u0259las\u0131 yaltaql\u0131q, \u015f\u0259r\u0259fsizlik, l\u0259yaq\u0259tsizlikdir&#8230; \u018fl\u0259mdar m\u00fc\u0259llim! M\u0259n Sizi d\u0259 \u00e7ox yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131ram. Siz \u00f6z\u00fcn\u00fcz d\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli insan, l\u0259yaq\u0259tli prokurorluq \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 olmusunuz&#8230;\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Tale bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifin\u0259 d\u0259 \u0130lyas m\u00fc\u0259lliml\u0259 iki d\u0259f\u0259 yax\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k n\u0259sib el\u0259yib. \u0130lk d\u0259f\u0259 o b\u00f6y\u00fck insanla <strong>&#8220;H\u00fcrriyy\u0259t&#8221;<\/strong> q\u0259zetinin redaksiyas\u0131nda\u00a0 Novruz bayram\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n zaman Masall\u0131dan oldu\u011fumu bil\u0259nd\u0259 m\u0259nd\u0259n rayon m\u0259hk\u0259m\u0259sinin s\u0259dri \u018fdal\u0259t m\u00fc\u0259llimi soru\u015fdu. \u018ftrafl\u0131 m\u0259lumat verdim, h\u0259tta dedim ki, babas\u0131 Cavad b\u0259y d\u0259 h\u00fcquq\u015f\u00fcnas olub, 37-ci ild\u0259 siyasi repressiyaya m\u0259ruz qal\u0131b. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u00a0 dedikl\u0259rimd\u0259n x\u0259b\u0259rdarm\u0131\u015f kimi, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus t\u0259rzd\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u00fcnd\u00fc. Sonra m\u0259n\u0259 bir \u015f\u0259kil verib dedi: \u201c<strong>Bizim ad\u0131m\u0131zdan Masall\u0131 camaat\u0131n\u0131n Novruz bayram\u0131n\u0131 rayon q\u0259zetind\u0259 t\u0259brik ed\u0259rs\u0259n&#8230;<\/strong>\u201d \u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz <strong>\u201cGeopolitika XXI \u0259sr\u201d <\/strong>q\u0259zetinin redaksiyas\u0131nda &#8211;\u00a0 ba\u015f redaktor Xano\u011flan \u018fhm\u0259dovun v\u0259 q\u0259zetin yorulmaz yazar\u0131 Ayd\u0131n Can\u0131yevin\u00a0 m\u0259n\u0259 ver\u0259c\u0259kl\u0259ri qonarar\u0131 alma\u011fa ged\u0259rk\u0259n oldu. Redaksiya \u018fdal\u0259t partiyas\u0131n\u0131n q\u0259rargah\u0131nda yerl\u0259\u015firdi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, o zaman <strong>\u201cSiyas\u0259timizin Cahandar a\u011fas\u0131\u201d<\/strong>dan ba\u015f redaktoru oldu\u011fum <strong>\u201cMasall\u0131\u201d<\/strong> q\u0259zeti \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcsahib\u0259 alma\u011f\u0131 he\u00e7 a\u011fl\u0131ma g\u0259tirm\u0259dim. Ayd\u0131n Can\u0131yev is\u0259 \u201cGeopolitika XXI \u0259sr\u201d q\u0259zetind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131 ki, \u0130lyas \u0130smay\u0131lov yegan\u0259 Az\u0259rbaycan siyas\u0259t\u00e7isidir ki, m\u0259rhum <strong>\u018fb\u00fclf\u0259z El\u00e7ib\u0259y<\/strong> onun haqq\u0131nda \u201c<strong>prezidentliy\u0259 layiq yegan\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u0130lyas \u0130smay\u0131lovdur\u201d <\/strong>fikrini s\u00f6yl\u0259yib&#8230;<\/p>\n<p>N\u0259 yax\u015f\u0131 ki, <strong>\u201cZ\u0259if m\u00fcxalif\u0259ti olan \u00f6lk\u0259 g\u00fccl\u00fc ola bilm\u0259z<\/strong>\u201d\u00a0 m\u00fcdrik k\u0259lam\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259n\u00a0 \u0130lyas m\u00fc\u0259llim haqq\u0131nda \u00fcr\u0259k s\u00f6zl\u0259rimi m\u0259n d\u0259 bu ilin \u00f6t\u0259n may ay\u0131 <strong>Bak\u0131da Qafqaz Biznes M\u0259rk\u0259zind\u0259 \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n IX Qurultay\u0131nda <\/strong>qonaq qismind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n dey\u0259 bildim. He\u00e7 kim\u0259 sirr deyil ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 yerlibazl\u0131\u011fa, region\u00e7ulu\u011fa son qoyacaq yegan\u0259 q\u00fcdr\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u0130lyas \u0130smay\u0131lov idi. Korrupsiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 yaln\u0131z tayfa t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u0259 son qoymaqla nail olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr&#8230; N\u0259 yaz\u0131q ki, korrupsiyaya qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 t\u0259dbirl\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 konsepsiyadan\u00a0\u00a0 istifad\u0259 olunmas\u0131na f\u00fcrs\u0259t verilm\u0259di. V\u0259 yuxar\u0131da deyil\u0259n bir fikr\u0259 azac\u0131q d\u0259yi\u015fiklik edib\u00a0 \u0130lyas \u0130smay\u0131lova h\u0259sr olunmu\u015f <strong>\u201cM\u0259n bu zamana s\u0131\u011fmazam\u201d<\/strong> kitab\u0131 bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259rimi yekunla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259rdim. B\u0259li, \u0130lyas Abbas o\u011flu Ulu Tanr\u0131n\u0131n\u00a0 bizl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7diyi<strong> B\u018fND\u018f<\/strong> idi. \u00c7ox heyif ki, biz \u0130lyas \u0130smay\u0131lov kimi m\u00fcdriklik v\u0259 \u0259dal\u0259tlilik m\u00fcc\u0259ss\u0259m\u0259si olan bir \u015f\u0259xsiyy\u0259ti\u00a0 layiqinc\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bilm\u0259dik&#8230;<\/p>\n<p>Son olaraq qeyd edim ki, yaz\u0131\u00e7\u0131-jurnalist \u0130rad\u0259 Aytelin redaktoru oldu\u011fu bu kitabdan, el\u0259c\u0259 d\u0259 <strong>\u201cTovuz Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti\u201d<\/strong> il\u0259 <strong>\u201cTovuz\u201d<\/strong> q\u0259zetinin \u201c<strong>\u0130lyas \u0130smay\u0131lov: \u201c\u018fN B\u00d6Y\u00dcK F\u018fZ\u0130L\u018fT \u018fDAL\u018fTD\u0130R\u201d <\/strong>adl\u0131 x\u00fcsusi burax\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 h\u00fcquq t\u0259hsili alan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox d\u0259y\u0259rli d\u0259rs v\u0259saiti kimi istifad\u0259 etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>K\u00f6n\u00fcll\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259b\u0259di abid\u0259 ucaldan \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin ruhuna ehtiramla,<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 22.06.25<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"21133\">Yaz\u0131ya 132 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(v\u0259 ya universal z\u0259ka sahibi) \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u201cAdilo\u011flu\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131nda n\u0259fis t\u0259rtibatla i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n \u201cM\u0259n bu zamana s\u0131\u011fmazam\u201d adl\u0131 s\u0259n\u0259dli-publisistik kitab bir oxucu kimi diqq\u0259timi \u00e7ox \u00e7\u0259kdi.\u00a0 \u00dc\u00e7 hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259t olan bu kitab Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t xadimi, Az\u0259rbaycan SSR Prokuroru v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk \u018fdliyy\u0259 naziri v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, h\u00fcquq elml\u0259ri doktoru, professor, eks-mill\u0259t v\u0259kili, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21134,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21133"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21133"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21135,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21133\/revisions\/21135"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}