{"id":21199,"date":"2025-07-05T14:08:05","date_gmt":"2025-07-05T10:08:05","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=21199"},"modified":"2025-07-05T14:11:35","modified_gmt":"2025-07-05T10:11:35","slug":"ismayil-sixli-v%c9%99-cingiz-aytmatov-ruh-v%c9%99-dusunc%c9%99-dogmaligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=21199","title":{"rendered":"\u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 v\u0259 \u00c7ingiz Aytmatov &#8211; Ruh v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 do\u011fmal\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/sixli-1.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21200 aligncenter\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/sixli-1-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 (esse)<\/p>\n<h3><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cC\u0259miy<\/strong><strong>y\u0259t d\u0259 insan kimidir. Axtalanm\u0131\u015f adamdan ki\u015fi \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131 kimi, axtalanm\u0131\u015f c\u0259miyy\u0259td\u0259n d\u0259 kamil c\u0259miyy\u0259t ola bilm\u0259z\u201d\u00a0 (\u0130. \u015e\u0131xl\u0131.)<\/strong><\/h3>\n<h3>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201c<strong>H\u0259r zaman v\u0259 h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong> <strong>d\u0259yi\u015fm\u0259z olan bir h\u0259qiq\u0259t var: He\u00e7 kim \u00f6nc\u0259d\u0259n taleyini, ba\u015f\u0131na n\u0259l\u0259r g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259rini bilmir. Sad\u0259c\u0259 h\u0259yat onu g\u00f6st\u0259rir&#8230;\u201d <\/strong><strong>(<\/strong><strong>\u00c7. Aytmatov.<\/strong><strong>)<\/strong><\/h3>\n<p>.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 B\u0259ri ba\u015fdan deyim ki, yaz\u0131ma epiqraf kimi sitat verdiyim bu fikirl\u0259ri h\u0259r iki g\u00f6rk\u0259mli \u0259dib b\u0259dii s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin yekunu v\u0259 ya son akkordu olan d\u0259y\u0259rli \u00a0\u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 &#8211; \u201c<strong>\u00d6l\u0259n d\u00fcnyam\u201d<\/strong> v\u0259 <strong>\u201c\u018fb\u0259di g\u0259lin\u201d<\/strong> romanlar\u0131nda ifad\u0259 edibl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130st\u0259r \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131n\u0131n\u00a0 \u201c<strong>\u00d6l\u0259n d\u00fcnya(m)\u201d<\/strong>s\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u00c7ingiz Aytmatovun \u201c<strong>Da\u011flar y\u0131x\u0131landa\u201d <\/strong>ad\u0131 il\u0259 t\u0259qdim olunan<strong> \u201c\u018fd\u0259bi g\u0259lin\u201d<\/strong>ind\u0259 haqq &#8211; \u0259dal\u0259t, s\u00fclh t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n obrazlar\u0131nda h\u0259r iki unudulmaz q\u0259l\u0259m ustas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259xas milli <strong>S\u0130MASI<\/strong> boy verir. B\u00f6y\u00fck \u00c7in filosofu <strong>Konfutsinin<\/strong> t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, h\u0259r bir insan\u0131n h\u0259yat yolunu onun m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131, xarakteri m\u00fc\u0259yy\u0259n edir.<\/p>\n<p>He\u00e7 kim\u0259 sirr deyil ki, bu iki b\u00f6y\u00fck s\u00f6z ustad\u0131n\u0131n \u2013 Az\u0259rbaycan\u0131n Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 <strong>\u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131n\u0131n<\/strong> v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 <strong>\u00c7ingiz Aytmatovun<\/strong> yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259nsub olduqlar\u0131 xalq\u0131n m\u0259i\u015f\u0259ti, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, etnoqrafiyas\u0131 v\u0259 folkloru il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259rin fonunda b\u0259dii \u0259ksini tap\u0131b. Onlar\u0131n iksinin d\u0259 milli t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015flik hissinin, qan yadda\u015f\u0131n\u0131n oyad\u0131lmas\u0131nda dan\u0131lmaz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. H\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131qlar\u0131nda canl\u0131 klassik\u0259 \u00e7evrilmi\u015f bu iki \u0259d\u0259biyyat korifeyi h\u0259m d\u0259 n\u00fcfuzlu ziyal\u0131, ictimai-siyasi xadim olaraq \u00f6z m\u00fcasirl\u0259rinin q\u0259lbind\u0259 silinm\u0259z izl\u0259r buraxm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u201c\u00d6l\u0259n d\u00fcnyam\u201d <\/strong>tarixi roman\u0131n\u0131 \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 1995-ci ild\u0259 Bak\u0131da ana dilind\u0259, <strong>&#8220;Da\u011flar y\u0131x\u0131landa (\u018fb\u0259di g\u0259lin)&#8221;<\/strong> roman\u0131n\u0131 \u00c7ingiz Aytmatov 2005-ci ild\u0259 B\u00fcr\u00fcsseld\u0259 rus dilind\u0259 araya-\u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi. \u018flb\u0259tt\u0259, ruh v\u0259 fikir yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan yerd\u0259 dil f\u0259rqi, m\u0259saf\u0259 v\u0259 m\u0259kan anlay\u0131\u015f\u0131 m\u0259na da\u015f\u0131m\u0131r. M\u0259hz ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son \u00e7a\u011flar\u0131 \u015f\u0259k\u0259r x\u0259st\u0259liyind\u0259n g\u00f6zl\u0259ri tutulan \u0130.\u015e\u0131xl\u0131 \u0259s\u0259rini h\u0259yat yolda\u015f\u0131 \u00dcmid\u0259 xan\u0131ma dikt\u0259 ed\u0259r\u0259k yazd\u0131randan sonra <strong>\u201cArt\u0131q rahat \u00f6l\u0259 bil\u0259r\u0259m\u201d<\/strong> dem\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcn yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss ed\u0259n \u00c7. Aytmatovun \u0259s\u0259rin epiloqunda q\u0259hr\u0259man\u0131n dili il\u0259 <strong>\u201cOxucular is\u0259 h\u0259r zaman var, yaz\u0131\u00e7\u0131 h\u0259yatda ik\u0259n d\u0259, o \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra da&#8230;&#8221; <\/strong>q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lm\u0259si m\u0259nd\u0259 q\u0259ti t\u0259\u0259cc\u00fcb hissi do\u011furmur.<\/p>\n<p>\u00dcst\u0259lik h\u0259r iki \u0259s\u0259rd\u0259 soy-k\u00f6k\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q, ke\u00e7mi\u015f\u0259 ehtiram hissinin, n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, t\u0259bi\u0259t &#8211; c\u0259miyy\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin v\u0259 siyasi sistemin k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si zaman\u0131 insanlar\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi faci\u0259l\u0259rin real boyalarla t\u0259sviri m\u00fc\u0259llifl\u0259rin ruh v\u0259 \u0259qid\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>\u201c<strong>\u00dcmidi bo\u015fa \u00e7\u0131xan v\u0259 aldad\u0131lan xalq\u0131n faci\u0259sind\u0259n b\u00f6y\u00fck faci\u0259 yoxdur\u201d (Aslan b\u0259y),<\/strong><strong> \u201c<\/strong><strong>Divan-d\u0259r\u0259y\u0259 lotu- potular y\u0131\u011f\u0131l\u0131b, bala, ehtiyatl\u0131 olun. Bir-birinizd\u0259n g\u00f6z-qulaq olun.\u201d (\u00d6m\u0259r koxa<\/strong>) fikrini s\u00f6yl\u0259y\u0259n \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259manlar\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259tin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra sosializm c\u0259miyy\u0259ti \u201cquran\u201d sovet h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin repressiya siyas\u0259tinin, \u201c<strong>Taleyin sirr olmas\u0131 \u00f6z\u00fc bir taledir\u201d, \u201cZ\u0259nginl\u0259rin var-d\u00f6vl\u0259ti okeanlara s\u0131\u011fmaz, kas\u0131blar\u0131n yoxsullu\u011fu okeanda yer tapmaz!&#8221;<\/strong> dey\u0259n \u00c7ingiz Aytmatovun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 is\u0259 sosializmin iflas\u0131ndan sonra v\u0259h\u015fi kapitalist m\u00fchitinin, bazar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin s\u0259rt qaydalar\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015firl\u0259r. Sanki bu iki \u0259dib \u0259v\u0259lc\u0259d\u0259n bel\u0259 m\u00f6vzuda \u0259s\u0259r yazacaqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00f6z aralar\u0131nda \u00a0uzun m\u00fcdd\u0259t fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131blar.<\/p>\n<p>H\u0259r iki romanda m\u00fc\u0259llifl\u0259r orijinal d\u0259sti-x\u0259ttl\u0259 c\u0259miyy\u0259t v\u0259 t\u0259bi\u0259t faci\u0259l\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 alaraq personajlar\u0131n d\u0259rin hissl\u0259rini, daxili konfliktl\u0259rini \u0259ks etdirir v\u0259 \u00a0oxucular\u0131n ixtiyar\u0131na h\u0259m emosional, h\u0259m d\u0259 intellektual c\u0259h\u0259td\u0259n dol\u011fun, ictimai-siyasi m\u0259zmunu il\u0259 se\u00e7il\u0259n sanball\u0131 b\u0259dii n\u0259sr n\u00fcmun\u0259si t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>\u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131n\u0131n &#8220;\u00d6l\u0259n d\u00fcnyam&#8221; kitab\u0131na \u00f6n s\u00f6z\u00fcnd\u0259n m\u0259lum olur ki, \u201c<strong>xalq\u0131n da h\u0259yat\u0131nda taley\u00fckl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259ri olur. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259ri xalq\u0131n yeni, xo\u015fb\u0259xt yaxud b\u0259db\u0259xt h\u0259yat m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. XX \u0259srd\u0259 bizim xalq\u0131n h\u0259yat\u0131nda bel\u0259 d\u00f6ng\u0259l\u0259r \u00e7ox olmu\u015fdur&#8230;\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Atas\u0131 sovet repressiyas\u0131n\u0131n qurban\u0131 olan \u00c7. Aytmatov is\u0259 son m\u00fcsahib\u0259l\u0259rinin birind\u0259 &#8220;Da\u011flar y\u0131x\u0131landa (\u018fb\u0259di g\u0259lin)&#8221; \u0259s\u0259ri haqq\u0131nda bel\u0259 deyib: <strong>&#8220;&#8230;romanda yenid\u0259nqurmadan sonrak\u0131 qloballa\u015fman\u0131n konkret insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131na nec\u0259 t\u0259sir etdiyini, bizi nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 c\u0259hd etmi\u015f\u0259m&#8230;&#8221; <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Cingiz-s\u0259k.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21201\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Cingiz-s\u0259k-300x193.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"193\" \/><\/a><\/strong>\u0130smay\u0131l b\u0259yin v\u0259 \u00c7ingiz a\u011fan\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bel\u0259 paralell\u0259r aparmaq b\u0259lk\u0259 d\u0259 yaln\u0131\u015f fikirdir, f\u0259q\u0259t\u00a0 \u201c\u00d6l\u0259n d\u00fcnyam\u201d v\u0259 \u201c\u018fb\u0259di\u00a0 g\u0259lin\u201d onlar\u0131n m\u0259nsub olduqlar\u0131 xalqa son ismar\u0131c\u0131, vida n\u0259\u011fm\u0259sidir. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu son n\u0259sr \u0259s\u0259rl\u0259ri <strong>\u201cbuynuzlu-buynuzsuz cahangirl\u0259rin\u201d<\/strong> meydan sulad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyada Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n yax\u0131n v\u0259 uzaq taleyini g\u00f6r\u0259n iki m\u00fcdrik a\u011fsaqqal\u0131n <strong>V\u0259siyy\u0259tnam\u0259l\u0259rdir.<\/strong><\/p>\n<p>Film \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 epizodlarla z\u0259ngin olan h\u0259r iki \u0259s\u0259r t\u0259kc\u0259 bizim bu g\u00fcn\u00fcm\u00fczl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fmir, h\u0259m d\u0259 sabah\u0131m\u0131z\u0131n yax\u015f\u0131 olmas\u0131 namin\u0259 b\u00fct\u00fcn <strong>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ibr\u0259tamiz n\u00fcmun\u0259dir.<\/strong><\/p>\n<p>\u201c\u00d6l\u0259n d\u00fcnyam&#8221;da \u00a0M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259tinin qurucular\u0131ndan general Cavad b\u0259y \u015e\u0131xl\u0131nskinin yav\u0259ri \u00c7ap\u0131q \u018fmrah \u0259lind\u0259 qanl\u0131 \u201ctroyka\u201dn\u0131n m\u00f6h\u00fcrl\u0259nmi\u015f a\u011f q\u0259rarlar\u0131 olan q\u0259ddar sovet \u00e7ekisti F\u0259tullayevin qar\u015f\u0131s\u0131nda ki\u015filik q\u00fcruru n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k: \u201c&#8230; siz camaat\u0131 qorxaql\u0131\u011fa, x\u0259yan\u0259t\u0259 \u00f6yr\u0259tdiniz. Ham\u0131n\u0131 q\u0131rd\u0131n\u0131z, t\u00f6kd\u00fcn\u00fcz, el\u0259diniz g\u00f6z\u00fc q\u0131p\u0131q&#8230; \u0130ndi buraya niy\u0259 g\u0259lmisiniz? <strong>Rus \u0259sg\u0259rl\u0259rini niy\u0259 g\u0259tirmisiniz?\u201d<\/strong> soru\u015fur.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>F\u0259tullayevin: \u201cQa\u00e7aq, quldurlar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259y\u0259.\u201d cavab\u0131ndan sonra<\/p>\n<p>\u00c7ap\u0131q \u018fmrah deyir: <strong>\u201cYox, Siz ki\u015fil\u0259rin ki\u015filiyini \u0259lind\u0259n alma\u011fa g\u0259lmisiniz. Onlar\u0131 qorxutmaq, g\u00f6zl\u0259rinin odunu almaq ist\u0259yirsiniz. Arvad &#8211; u\u015faq yan\u0131nda ki\u015fil\u0259ri h\u00f6rm\u0259td\u0259n salmaq, onlar\u0131n q\u00fcrurunu s\u0131nd\u0131rmaq ist\u0259yirsiniz. He\u00e7 bilirsiniz q\u00fcrur n\u0259 dem\u0259kdir? Bilm\u0259zsiniz. Siz\u0259 ki\u015fi yox, madyan laz\u0131md\u0131r&#8230; C\u0259miyy\u0259t d\u0259 insan kimidir Axtalanm\u0131\u015f adamdan ki\u015fi \u00e7ixmad\u0131\u011f\u0131 kimi, axtalanm\u0131\u015f c\u0259miyy\u0259td\u0259n c\u0259miyy\u0259t olmaz.<\/strong>\u201d<\/p>\n<p>B\u0259s sosializmd\u0259n kapitalizm\u0259 &#8220;ke\u00e7id&#8221; Sovet c\u0259miyy\u0259tind\u0259 ya\u015fayan xalqlara n\u0259 verdi? \u00c7ingiz Aytmatovun<strong>\u00a0 <\/strong>\u201c\u018fb\u0259di g\u0259lin\u201dd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, h\u0259r \u015feyin al\u0131n\u0131b-sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bazar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini, biznes d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8230; H\u0259r yerd\u0259 &#8211; o c\u00fcml\u0259d\u0259n, q\u0131r\u011f\u0131zlarda &#8220;<strong>k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z ruhunu satan&#8221;,<\/strong> i\u015fsizlikd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n adamlar\u0131n pul qazanmaq, kas\u0131b\u00e7\u0131l\u0131qdan yaxa qurtarmaq namin\u0259 cinay\u0259t t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 meyl etm\u0259l\u0259rini&#8230; Korrupsiya girdab\u0131&#8230; M\u0259n\u0259vi v\u0259 ekoloji terrorlar v\u0259 n\u0259hay\u0259t 4 t\u0259hl\u00fck\u0259li R: &#8211; Region\u00e7uluq, R\u00fc\u015fv\u0259txorluq, Reyder\u00e7ilik, Reket\u00e7ilik&#8230; <strong>Riyakarl\u0131\u011fa, r\u0259zill\u0259y\u0259 z\u0259min yaradan s\u0259b\u0259bl\u0259r&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nsanlar\u0131n \u00fcmidl\u0259rinin, h\u0259yat ideallar\u0131n\u0131n \u201cda\u011flar kimi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc\u201d zaman\u0131 b\u00f6y\u00fck faci\u0259l\u0259r ba\u015f verir&#8230; SSR\u0130-nin qurulmas\u0131 da, s\u00fcqutu da insanlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi q\u0259tliam\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Totalitarizmd\u0259 k\u00f6l\u0259lik \u0259leyin\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan m\u0259tbuat\u0131n sonralar bazar iqtisadiyyat\u0131n\u0131n k\u00f6l\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini emosionall\u0131qla q\u0259l\u0259m\u0259 alan \u00c7ingiz a\u011fa yenid\u0259nqurman\u0131n <strong>&#8220;azm\u0131\u015f durnas\u0131&#8221;<\/strong> kimi t\u0259qdim etdiyi m\u00fcst\u0259qil jurnalistin Tyan-\u015fan da\u011flar\u0131na b\u0259bir ovuna g\u0259l\u0259n har\u0131n \u0259r\u0259b \u015fahzad\u0259l\u0259rin\u0259: &#8220;<strong>Qar b\u0259birl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kin!.. M\u0259n siz\u0259 bizim heyvanlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259r\u0259m&#8230;&#8221;<\/strong> deym\u0259si onun \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur&#8230; Bel\u0259likl\u0259, o, \u0259r\u0259b \u015fahzad\u0259l\u0259rinin ovlamaq ist\u0259diyi Cabbars adl\u0131 b\u0259birl\u0259 eyni ma\u011farada can verir. B\u0259birl\u0259 onun Molota\u015f ma\u011faras\u0131nda can verm\u0259sini m\u00fc\u0259llif bel\u0259 t\u0259svir edir: <strong>&#8220;Bu v\u0259h\u015fi heyvan h\u0259yat\u0131n\u0131n son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 taleyini bir insanla payla\u015faca\u011f\u0131n\u0131\u00a0 t\u0259xmin bel\u0259 ed\u0259 bilm\u0259zdi&#8230; Halbuki bu qar\u015f\u0131la\u015fma onun al\u0131n yaz\u0131s\u0131 idi. Yen\u0259 taleyin oyunu&#8230; Can ver\u0259n iki canl\u0131: insan v\u0259 v\u0259h\u015fi heyvan. H\u0259r ikisi d\u0259 bu d\u00fcnyada yolunu eyni \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015fa vururdu&#8230;\u201d\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p>\u00c7ingiz Aytmatovun Caabars adl\u0131 qar b\u0259birind\u0259n f\u0259rqli olaraq \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131n\u0131n \u201c\u00d6l\u0259n d\u00fcnya(m)\u201ds\u0131ndak\u0131 Alan adl\u0131 it \u00e7\u00f6r\u0259yini yediyi ail\u0259y\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259n,\u00a0 namuslu adamlara divan tutan Ke\u00e7\u0259l Xonduludan \u201cqisas\u201d al\u0131r v\u0259 qa\u00e7a\u011fa \u00e7evril\u0259r\u0259k \u00e7anavarlarla g\u00fcn ke\u00e7irir. V\u0259 bir g\u00fcn H\u0259s\u0259n a\u011fa uzun ill\u0259rin ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan sonra elin\u0259, obas\u0131na qay\u0131dark\u0259n onu K\u00fcr\u00fcn sahilind\u0259 ilk qar\u015f\u0131layan ham\u0131n\u0131n canavar z\u0259nn etdiyi Alan olur.<strong> \u201cCanavar\u0131 g\u00f6r\u0259n saqqall\u0131 q\u0259rib ki\u015fi dir\u00e7\u0259ldi v\u0259 canavara diqq\u0259tl\u0259 bax\u0131b bird\u0259n \u201cAlan\u201d dey\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131. El\u0259 bil canavar bu s\u00f6z\u00fc e\u015fitdi. \u0130tin qan yadda\u015f\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259ldi&#8230; H\u0259s\u0259n a\u011fa canavar\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 s\u0131\u011fallay\u0131rd\u0131. O is\u0259 insan kimi k\u00f6vr\u0259lirdi. G\u00f6zl\u0259ri tez-tez ya\u015far\u0131rd\u0131.\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>H\u0259r iki \u0259s\u0259rd\u0259 diqq\u0259ti \u00e7\u0259k\u0259n daha bir ox\u015far c\u0259h\u0259t var: &#8220;<strong>K\u00fcr Az\u0259rbaycan\u0131n mavi f\u0259q\u0259r\u0259 s\u00fctunudur\u201d<\/strong> dey\u0259n \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 <strong>\u201cD\u0259li K\u00fcr\u201d<\/strong>d\u0259 oldu\u011fu kimi, &#8220;<strong>\u00d6l\u0259n d\u00fcnyam\u201d<\/strong> roman\u0131nda da K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n obraz\u0131n\u0131 yarad\u0131r. Su safl\u0131q, t\u0259mizlik r\u0259mzi hesab edilir. K\u00fcr s\u00f6z\u00fc t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tli, b\u00f6y\u00fck, g\u00fccl\u00fc, gur sulu, inadkar, nadinc v\u0259 s. m\u0259nalar\u0131nda i\u015fl\u0259nir.<\/p>\n<p>Da\u011f obraz\u0131 is\u0259<strong> &#8220;Biz n\u0259h\u0259ng t\u00fcrk a\u011fac\u0131n\u0131n qollar\u0131, budaqlar\u0131y\u0131q&#8221;<\/strong> dey\u0259n \u00c7ingiz Aytmatovun son roman\u0131nda h\u0259m d\u0259 taleyin r\u0259mzi kimi t\u0259svir olunur. Tyan\u015fan &#8211; q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 tanr\u0131 da\u011flar\u0131 dem\u0259kdir. Da\u011flar\u0131n zirv\u0259si \u0259b\u0259diliyin, ucal\u0131\u011f\u0131n, \u0259b\u0259di g\u0259lin haqq\u0131nda \u0259fsan\u0259 is\u0259 safl\u0131\u011f\u0131n, s\u0259daq\u0259tin, d\u00fcr\u00fcstl\u00fcy\u00fcn simvoludur.<\/p>\n<p>&#8230;\u00c7ox \u0259fsuslar olsun ki, son onillikl\u0259rd\u0259 ist\u0259r K\u00fcr sahilinin \u0259traf\u0131ndak\u0131, ist\u0259r Tyan-\u015ean\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259ki me\u015f\u0259l\u0259r do\u011fran\u0131b pula, var-d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilir. Cinay\u0259t yolu pul qazanan ke\u00e7\u0259l Xondulular\u0131n, bol\u015fevik F\u0259tullayevl\u0259rin n\u0259v\u0259-n\u0259tic\u0259l\u0259ri, s\u0259rv\u0259t h\u0259risliyin\u0259 d\u00fc\u00e7ar olmu\u015f Ta\u015ftan\u0259fqan, pulun g\u00fcc\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini itirmi\u015f Erta\u015f Kur\u00e7al v\u0259 Aydana Samarova kimil\u0259r bu g\u00fcn dild\u0259 xalq, mill\u0259t deyib\u00a0 \u0259dal\u0259td\u0259n d\u0259m vurur, m\u0259rh\u0259m\u0259t v\u0259 humanistlikd\u0259n a\u011f\u0131zdolusu dan\u0131\u015f\u0131rlar. Amma \u0259ll\u0259rin\u0259 f\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015f\u0259n kimi xalq\u0131n mal\u0131na tamah sal\u0131r, \u00f6lk\u0259nin yeralt\u0131-yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talay\u0131rlar. Onlar \u00fc\u00e7\u00fcn <strong>\u00c7\u0130RKL\u0130 PULLAR<\/strong>\u00a0 h\u0259r \u015fey\u0259 sahib olmaq, h\u00f6km\u00fcdarl\u0131q etm\u0259kdir. <strong>\u201c<\/strong><strong>B\u00f6y\u00fck pullar b\u00f6y\u00fck cinay\u0259tl\u0259r dem\u0259kdir\u201d<\/strong> (Balzak) \u00a0&#8230;Bel\u0259 insanlar\u0131n ba\u015f(\u00e7\u0131)lar\u0131 feodalizm, ayaqlar\u0131 sosializm, \u0259ll\u0259ri kapitalizm c\u0259miyy\u0259tind\u0259 ya\u015faya- ya\u015faya \u201celita\u201d qrupu kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 h\u0259r \u015feyin \u00fcz\u0259rin\u0259 \u0259caib-q\u0259raib k\u00f6lg\u0259 sal\u0131rlar. K\u00f6lg\u0259l\u0259r s\u00fcr\u00fcn\u0259-s\u00fcr\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u00fc\u00e7\u0259k toru kimi b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259ri b\u00fcr\u00fcy\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>Bir s\u00f6zl\u0259, El\u00e7in \u015e\u0131xl\u0131 demi\u015fk\u0259n, <strong>\u201c\u0130ndi d\u00fcnya s\u00fcr\u00fcn\u0259n k\u00f6lg\u0259l\u0259rindir\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259nim s\u00f6z\u00fcm\u00fcn mab\u0259di is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 v\u0259 \u00c7ingiz Aytmatov kimi korifeyl\u0259rin m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131 \u00f6lm\u0259zdir, onlar\u0131n h\u0259r ikisi \u201cda\u011flar \u00e7\u00f6k\u0259nd\u0259\u201d d\u0259, siyasi sisteml\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259 d\u0259 <strong>\u018fB\u018fD\u0130 YA\u015eAMAQ<\/strong> haqq\u0131 qazan\u0131blar. \u00a0F\u0259ls\u0259f\u0259d\u0259 \u00d6l\u00fcm v\u0259 \u00d6lm\u0259zlik ins\u0430n\u0131n m\u0259n\u0259vi \u0430l\u0259min\u0259 \u00e7\u043e\u0445 g\u00fccl\u00fc t\u0259sir \u0435d\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 kimi t\u0259qdim olunur. Son \u0259s\u0259rl\u0259rinin epiloqunda \u0130.\u015e\u0131xl\u0131 da, \u00c7. Aytmatov da ke\u00e7mi\u015fl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc sal\u0131b, oxucular\u0131n\u0131n q\u0259lbind\u0259 \u0259d\u0259bi heyk\u0259l\u0259 d\u00f6n\u0259r\u0259k \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u0259\u015fibl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, onlara sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu kimi, \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra da \u0259sl yaz\u0131\u00e7\u0131 xo\u015fb\u0259xtliyi n\u0259sib olub&#8230;<\/p>\n<p><strong>H\u0259r iki b\u00f6y\u00fck \u0259dibin \u00f6lm\u0259z ruhuna ehtiramla<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Nur\u0259ddin \u018fD\u0130LO\u011eLU,<\/em><\/strong><\/p>\n<p>12.03.24.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"21199\">Yaz\u0131ya 99 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 (esse) \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cC\u0259miyy\u0259t d\u0259 insan kimidir. Axtalanm\u0131\u015f adamdan ki\u015fi \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131 kimi, axtalanm\u0131\u015f c\u0259miyy\u0259td\u0259n d\u0259 kamil c\u0259miyy\u0259t ola bilm\u0259z\u201d\u00a0 (\u0130. \u015e\u0131xl\u0131.) \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cH\u0259r zaman v\u0259 h\u0259r k\u0259s [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21199"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21199"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21199\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21206,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21199\/revisions\/21206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}