{"id":21259,"date":"2025-07-22T13:05:52","date_gmt":"2025-07-22T09:05:52","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=21259"},"modified":"2025-07-22T13:06:46","modified_gmt":"2025-07-22T09:06:46","slug":"az%c9%99rbaycan-milli-m%c9%99tbuat-tarixind%c9%99-%c9%99kinci-q%c9%99zetinin-movqeyi-n%c9%99sib%c9%99-murtuzayeva","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=21259","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat tarixind\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin m\u00f6vqeyi  &#8211; N\u0259sib\u0259 Murtuzayeva"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/unnamed.png\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21261\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/unnamed-300x200.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" \/><\/a> M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutu<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Az\u0259r\u00adbay\u00adca\u00adn\u0131n g\u00f6r\u00adk\u0259m\u00adli zi\u00adya\u00adl\u0131\u00ads\u0131 H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbinin v\u0259\u00adt\u0259\u00adni\u00adn\u0259 olan sev\u00adgi\u00adsi, xal\u00adq\u0131\u00adna, mil\u00adl\u0259\u00adti\u00adn\u0259 xid\u00adm\u0259t et\u00adm\u0259k ar\u00adzu\u00adsu onun 22 iyul 1875-ci il\u00add\u0259 Ba\u00adk\u0131\u00adda qu\u00adber\u00adna\u00adtor m\u0259t\u00adb\u0259\u0259\u00adsin\u00add\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adcan di\u00adlin\u00add\u0259 \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti\u00adnin n\u0259\u015f\u00adri\u00adn\u0259 m\u00fc\u00adv\u0259f\u00adf\u0259q olmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan di\u00adlin\u00add\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti il\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adcan mil\u00adli m\u0259t\u00adbua\u00adt\u0131\u00adn\u0131n \u0259sa\u00ads\u0131 qo\u00adyu\u00adldu. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan mil\u00adli m\u0259t\u00adbua\u00adt\u0131\u00adn\u0131n \u0259sa\u00ads\u0131 qo\u00adyan \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti 22 iyul 1875-ci il\u00add\u0259n 1877-ci ilin 29 sen\u00adtyabr ay\u0131\u00adna q\u0259\u00add\u0259r \u00e7a\u00adp\u0131\u00adn\u0131 da\u00advam et\u00addi\u00adrmi\u015fdir. \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti ay\u00adda iki d\u0259\u00adf\u0259 300-400 ti\u00adraj\u00adla n\u0259\u015fr olu\u00adnmu\u015fdur. \u00dcmumilikd\u0259, q\u0259\u00adze\u00adtin 56 n\u00f6m\u00adr\u0259\u00adsi i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6\u00adrm\u00fc\u015fd\u00fcr. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbinin qurucusu oldu\u011fu \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti\u00adnin \u0259sas ide\u00adyas\u0131 \u015e\u0259r\u00adqin ge\u00adri\u00adli\u00adyi\u00adni, \u0259ta\u00adl\u0259t v\u0259 s\u00fcst\u00adl\u00fc\u00ady\u00fc\u00adn\u00fc m\u0259hv ed\u0259r\u0259k h\u0259\u00adqi\u00adqi azad\u00adl\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k idi. On\u00adlar \u00f6z s\u00f6z\u00adl\u0259\u00adri\u00adni, do\u00adla\u00ady\u0131 yol\u00adla ol\u00adsa da, bu q\u0259\u00adzet va\u00adsi\u00adt\u0259\u00adsi\u00adl\u0259 xal\u00adqa \u00e7at\u00add\u0131\u00adr\u0131b, xal\u00adq\u0131n ba\u00ad\u015fa d\u00fc\u00ad\u015f\u0259\u00adc\u0259\u00adyi sa\u00add\u0259 dil\u00add\u0259 fi\u00adkir\u00adl\u0259\u00adrini s\u0259s\u00adl\u0259n\u00addirirdil\u0259r. \u0130lk m\u0259t\u00adbu or\u00adqan ki\u00admi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d \u00f6z \u0259sas ide\u00adya\u00ads\u0131\u00adna uy\u00ad\u011fun ola\u00adraq in\u00adc\u0259\u00ads\u0259\u00adn\u0259t v\u0259 \u0259d\u0259\u00adbiy\u00adya\u00adta da aid ye\u00adni de\u00admok\u00adra\u00adtik t\u0259\u00adl\u0259b\u00adl\u0259\u00adri ir\u0259\u00adli s\u00fc\u00adr\u00fcr\u00add\u00fc. Az\u0259r\u00adbay\u00adca\u00adn\u0131n b\u00f6\u00ady\u00fck dra\u00adma\u00adtur\u00adqu N\u0259\u00adc\u0259f b\u0259y V\u0259\u00adzi\u00adrov, k\u00f6h\u00adn\u0259 \u015fe\u00adir\u00adl\u0259r\u00adl\u0259 ya\u00adna\u00ad\u015f\u0131, \u015fa\u00adir\u00adl\u0259\u00adri m\u00fca\u00adsir h\u0259\u00adyat\u00addan yaz\u00adma\u00ad\u011fa, xal\u00adq\u0131 c\u0259\u00adha\u00adl\u0259t v\u0259 q\u0259f\u00adl\u0259t yu\u00adxu\u00adsun\u00addan ay\u0131lt\u00adma\u00ad\u011fa, m\u00fca\u00adsir ruh\u00adda t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259 et\u00adm\u0259\u00ady\u0259 \u00e7a\u00ad\u011f\u0131\u00adr\u0131r\u00add\u0131. Bu\u00adnun\u00adla Z\u0259r\u00adda\u00adbi\u00adnin s\u0259\u00adsi\u00adn\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adca\u00adn\u0131n bir \u00e7ox g\u00f6r\u00adk\u0259m\u00adli, maa\u00adrif\u00adp\u0259r\u00adv\u0259r in\u00adsan\u00adla\u00adr\u0131 s\u0259s ve\u00adrir\u00addi. Az\u0259r\u00adbay\u00adca\u00adn\u0131n b\u00f6\u00ady\u00fck ziyal\u0131lar\u0131 \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201dnin \u0259traf\u0131nda c\u0259m olmu\u015fdurlar. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan mil\u00adli m\u0259t\u00adbua\u00adt\u0131\u00adn\u0131n ilk qa\u00adran\u00adqu\u00ad\u015fu olan bu q\u0259\u00adzet xal\u00adq\u0131n mil\u00adli v\u0259 m\u00fca\u00adsir ruh\u00adda t\u0259r\u00adbi\u00ady\u0259 olun\u00adma\u00ads\u0131n\u00adda \u00e7ox b\u00f6\u00ady\u00fck rol oy\u00adna\u00adyaraq, c\u0259miyy\u0259td\u0259 maa\u00adrif\u00ad\u00e7i v\u0259 de\u00admok\u00adra\u00adtik ide\u00adya\u00adla\u00adr\u0131n car\u00ad\u00e7\u0131\u00ads\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti Az\u0259r\u00adbay\u00adcan \u0259d\u0259\u00adbiy\u00adya\u00adt\u0131\u00adn\u0131n in\u00adki\u00ad\u015fa\u00adf\u0131n\u00adda m\u00fcs\u00adt\u0259s\u00adna xid\u00adm\u0259t\u00adl\u0259r g\u00f6s\u00adt\u0259rmi\u015fdir. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbinin qurucusu oldu\u011fu \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti\u00adni n\u0259\u015fr et\u00adm\u0259k\u00add\u0259 \u0259sas m\u0259q\u00ads\u0259di h\u0259m\u00adv\u0259\u00adt\u0259n\u00adl\u0259\u00adri\u00adnin q\u0259l\u00adbi\u00adn\u0259, \u015f\u00fcu\u00adru\u00adna maa\u00adrif, elm, m\u0259\u00add\u0259\u00adniy\u00ady\u0259t to\u00adxu\u00admu s\u0259p\u00adm\u0259k\u00add\u0259n iba\u00adr\u0259t idi. Ba\u015f\u00adqa s\u00f6z\u00adl\u0259, maa\u00adrif, t\u0259h\u00adsil \u0259kin\u00ad\u00e7i \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6\u00ady\u00fck mey\u00addan, m\u00fcn\u00adbit tar\u00adla \u015f\u00fcu\u00adru\u00adnu mil\u00adli bi\u00adga\u00adn\u0259\u00adlik, na\u00addan\u00adl\u0131q v\u0259 c\u0259\u00adha\u00adl\u0259\u00adtin \u201calaq ot\u00adla\u00adr\u0131\u201d bas\u00adm\u0131\u015f ge\u00adni\u015f k\u00fct\u00adl\u0259, sa\u00advad\u00ads\u0131z xalq ola bi\u00adl\u0259r\u00addi. \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adtinin 2 il\u00add\u0259 g\u00f6s\u00adt\u0259r\u00addi\u00adyi f\u0259a\u00adliy\u00ady\u0259t \u00f6z\u00fc\u00adn\u00fcn m\u00fc\u00adq\u0259d\u00add\u0259s ama\u00adl\u0131\u00adna &#8211; xal\u00adq\u0131n maa\u00adrif\u00adl\u0259n\u00adm\u0259\u00adsi\u00adn\u0259 l\u0259\u00adya\u00adq\u0259t\u00adl\u0259 xid\u00adm\u0259t et\u00admi\u015fdir. Q\u0259zet q\u0131\u00adsa bir za\u00adman\u00adda xalq maa\u00adri\u00adfi v\u0259 m\u0259\u00add\u0259\u00adniy\u00ady\u0259\u00adti\u00adnin, ana dil\u00adli m\u0259k\u00adt\u0259b\u00adl\u0259\u00adri\u00adnin b\u00f6\u00ady\u00fck car\u00ad\u00e7\u0131\u00ads\u0131 ol\u00addu.<\/p>\n<p>Esmira Cavadova \u201cAz\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n ilk q\u0259zeti\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbinin \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 analiz etmi\u015fdir. \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259yin bu arzusunun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycanda he\u00e7 bir \u015f\u0259rait yox idi. \u00d6z\u00fcn\u00fcn dediyi kimi, \u201cq\u0259zetin \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259tb\u0259\u0259 yox, \u00e7ap\u00e7\u0131 yox, h\u00fcrufat yox, pul yox, kitabxana yox, \u0259m\u0259l\u0259 yox. Bir-iki y\u00fczd\u0259n art\u0131q oxuyan da olmayacaq. D\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n izin almaq da ki, bir b\u00f6y\u00fck b\u0259lad\u0131r\u201d. Bel\u0259 bir m\u00fchitd\u0259 q\u0259zet \u00e7\u0131xarmaq M.F.Axundzad\u0259nin dediyi kimi, \u201cda\u011f \u00e7apmaq kimi\u201d bir i\u015f\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi. Lakin H\u0259s\u0259n b\u0259y buna nail oldu. Bel\u0259 ki, o vaxt Bak\u0131n\u0131n qubernatoru rus general\u0131 olan Staroselski idi, amma \u00f6vr\u0259ti g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 qafqazl\u0131lara \u00e7ox h\u00f6rm\u0259t edirdi. Z\u0259rdabi bu m\u0259qamdan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k q\u0259zet bar\u0259sind\u0259 ona m\u00fcraci\u0259t edir, ondan m\u0259sl\u0259h\u0259t ist\u0259yir. General ona m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr ki, q\u0259zetin ad\u0131n\u0131 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d qoysun. Guya q\u0259zet \u0259kin v\u0259 zira\u0259td\u0259n dan\u0131\u015facaq \u00f6z\u00fc d\u0259 boyuna \u00e7\u0259kir ki, onda senzorlu\u011fu da \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bu imkandan istifad\u0259 ed\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y \u0259riz\u0259 verib q\u0259zetin n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 al\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zeti ba\u011f\u00adlan\u00adsa da, onun \u0259k\u00addi\u00adyi maa\u00adrif, elm v\u0259 m\u0259\u00add\u0259\u00adniy\u00ady\u0259t to\u00adxum\u00adla\u00adr\u0131 \u00f6z b\u0259h\u00adr\u0259\u00adsi\u00adni ver\u00addi: ye\u00adni-ye\u00adni m\u0259k\u00adt\u0259b\u00adl\u0259r a\u00e7\u0131l\u00add\u0131, q\u0259\u00adzet\u00adl\u0259r ya\u00adran\u00add\u0131. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zeti il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda t\u00fcrk\u00ad\u00e7\u00fc\u00adl\u00fc\u00ady\u00fcn inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 nail oldu. Mil\u00adli ruh\u00adlu, v\u0259\u00adt\u0259n\u00adp\u0259r\u00adv\u0259r bir zi\u00adya\u00adl\u0131, \u0259sl m\u00fc\u00ads\u0259l\u00adman t\u0259\u00ad\u0259s\u00ads\u00fcb\u00adke\u00ad\u015fi olan H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi XIX \u0259s\u00adrin so\u00adnu &#8211; XX \u0259s\u00adrin \u0259v\u00adv\u0259l\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259 Ba\u00adk\u0131\u00adda mil\u00adli zi\u00adya\u00adl\u0131\u00adla\u00adr\u0131n bir ara\u00adya g\u0259l\u00adm\u0259\u00adsin\u00add\u0259, va\u00adhid mil\u00adli Az\u0259r\u00adbay\u00adcan ide\u00adya\u00ads\u0131 \u0259t\u00adra\u00adf\u0131n\u00adda bir\u00adl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsin\u00add\u0259 m\u00fcs\u00adt\u0259s\u00adna ro\u00adl oynam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zeti vasit\u0259si il\u0259 qa\u00add\u0131n t\u0259h\u00adsi\u00adli il\u0259 ba\u011f\u00adl\u0131 ide\u00adya\u00adla\u00adr\u0131\u00adn\u0131n ger\u00ad\u00e7\u0259k\u00adl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsi is\u00adti\u00adqa\u00adm\u0259\u00adtin\u00add\u0259 m\u00fc\u00adh\u00fcm add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r. O d\u00f6vrd\u0259 b\u00f6\u00ady\u00fck me\u00adse\u00adnat Ha\u00adc\u0131 Zey\u00adna\u00adlab\u00addin Ta\u00ad\u011f\u0131\u00adye\u00advin m\u0259\u00adliy\u00ady\u0259 d\u0259s\u00adt\u0259\u00adyi v\u0259 H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi\u00adnin m\u0259s\u00adl\u0259\u00adh\u0259\u00adti il\u0259 1901-ci il\u00add\u0259 Ba\u00adk\u0131\u00adda Alek\u00adsan\u00addra Fyo\u00addo\u00adrov\u00adna ad\u0131\u00adna rus-m\u00fc\u00ads\u0259l\u00adman Qa\u00add\u0131n M\u0259k\u00adt\u0259\u00adbi (\u201cTa\u00ad\u011f\u0131\u00adyev q\u0131z m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbi\u201d) a\u00e7\u0131\u00adl\u0131r. Bu\u00adnun\u00adla da b\u00f6\u00ady\u00fck maa\u00adrif\u00ad\u00e7i H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi\u00adnin u\u011f\u00adrun\u00adda il\u00adl\u0259r\u00adl\u0259 m\u00fc\u00adba\u00adri\u00adz\u0259 apar\u00add\u0131\u00ad\u011f\u0131 az\u0259r\u00adbay\u00adcan\u00adl\u0131 q\u0131z\u00adlar \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259h\u00adsil m\u00fc\u00ad\u0259s\u00adsi\u00ads\u0259\u00adsi ya\u00adrat\u00admaq ide\u00adya\u00ads\u0131 re\u00adal\u00adla\u00ad\u015f\u0131r. Bu m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbin a\u00e7\u0131l\u00adma\u00ads\u0131n\u00adda m\u00fcs\u00adt\u0259s\u00adna rol oy\u00adna\u00adyan Z\u0259r\u00adda\u00adbi h\u0259\u00admin m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbin ni\u00adzam\u00adna\u00adm\u0259\u00adsi\u00adni d\u0259 \u00f6z\u00fc yaz\u00adm\u0131\u015f, m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbin q\u0259y\u00adyum\u00adlar \u015fu\u00adra\u00ads\u0131\u00adn\u0131n \u00fcz\u00adv\u00fc se\u00ad\u00e7il\u00admi\u015f\u00addi. M\u0259k\u00adt\u0259\u00adbin ilk m\u00fc\u00addi\u00adri H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259\u00adyin \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yol\u00adda\u00ad\u015f\u0131 v\u0259 si\u00adlah\u00adda\u00ad\u015f\u0131 H\u0259\u00adni\u00adf\u0259 xa\u00adn\u0131m M\u0259\u00adli\u00adko\u00adva t\u0259\u00adyin edil\u00admi\u015f\u00addi. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adcan qa\u00add\u0131n\u00adla\u00adr\u0131\u00adn\u0131n maa\u00adrif\u00adl\u0259n\u00adm\u0259\u00adsi\u00adn\u0259 x\u00fc\u00adsu\u00adsi \u0259h\u0259\u00admiy\u00ady\u0259t verirdi. Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t 1901-ci il\u00add\u0259 Ba\u00adk\u0131\u00adda az\u0259r\u00adbay\u00adcan\u00adl\u0131 q\u0131z\u00adlar \u00fc\u00e7\u00fcn ilk m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbin a\u00e7\u0131l\u00adma\u00ads\u0131\u00adna b\u00f6\u00ady\u00fck k\u00f6\u00adm\u0259k g\u00f6s\u00adt\u0259\u00adr\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan q\u0131zlar\u0131n\u0131 el\u00adm\u0259, m\u0259\u00add\u0259\u00adniy\u00ady\u0259\u00adt\u0259, maa\u00adri\u00adf\u0259 h\u0259\u00adv\u0259s\u00adl\u0259n\u00addi\u00adrib, onlar\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ge\u00adni\u015f ic\u00adti\u00admai f\u0259a\u00adliy\u00ady\u0259td\u0259 g\u00f6rm\u0259yi arzu edirdi. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 apar\u00add\u0131\u00ad\u011f\u0131 t\u0259b\u00adli\u00ad\u011fa\u00adt\u0131n n\u0259\u00adti\u00adc\u0259\u00adsin\u00add\u0259 Ba\u00adk\u0131 gim\u00adna\u00adzi\u00adya\u00ads\u0131n\u00adda oxu\u00adyan t\u0259\u00adl\u0259\u00adb\u0259\u00adl\u0259\u00adrin sa\u00ady\u0131 xey\u00adli \u00e7o\u00adxa\u00adlm\u0131\u015fd\u0131. Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t z\u0259h\u00adm\u0259t\u00adke\u015f k\u00fct\u00adl\u0259\u00adl\u0259\u00adrin xo\u015f\u00adb\u0259xt\u00adlik v\u0259 t\u0259\u00adr\u0259q\u00adqi\u00adsi\u00adni elm\u00add\u0259 g\u00f6\u00adr\u00fcb, el\u00admin, t\u0259h\u00adsi\u00adlin h\u0259\u00adyat\u00adla \u0259la\u00adq\u0259\u00adsi\u00adn\u0259 b\u00f6\u00ady\u00fck \u0259h\u0259\u00admiy\u00ady\u0259t ve\u00adrirdi. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 xal\u00adq\u0131n\u0131n maa\u00adrif v\u0259 m\u0259\u00add\u0259\u00adniy\u00ady\u0259\u00adti na\u00admi\u00adn\u0259 m\u0259s\u00adl\u0259\u00adh\u0259t\u00adl\u0259\u00adri\u00adni \u0259sir\u00adg\u0259\u00adm\u0259\u00adyirdi v\u0259 h\u0259\u00admi\u00ad\u015f\u0259 \u0259zi\u00adl\u0259n v\u0259 is\u00adtis\u00admar olu\u00adnan k\u00fct\u00adl\u0259\u00adl\u0259\u00adrin t\u0259\u00adr\u0259\u00adfin\u00add\u0259 olurdu. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan mil\u00adli m\u0259t\u00adbua\u00adt\u0131\u00adn\u0131n \u0259sa\u00ads\u0131 qo\u00adyan H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u015f\u0259\u00adh\u0259r\u00add\u0259 eh\u00adti\u00adya\u00adc\u0131 olan \u015fa\u00adgird\u00adl\u0259\u00adr\u0259 k\u00f6\u00adm\u0259k et\u00adm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Xe\u00adriy\u00ady\u0259 C\u0259\u00admiy\u00ady\u0259\u00adti ya\u00adra\u00adtm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 ic\u00adti\u00admai-si\u00adya\u00adsi prob\u00adlem\u00adl\u0259r\u00adl\u0259 ya\u00adna\u00ad\u015f\u0131, \u0259x\u00adlaq m\u0259\u00ads\u0259\u00adl\u0259\u00adl\u0259\u00adrin\u0259 d\u0259 geni\u015f yer vermi\u015fdir. O, c\u0259miyy\u0259td\u0259ki \u0259x\u00adlaq v\u0259 eti\u00adka m\u0259\u00ads\u0259\u00adl\u0259\u00adl\u0259\u00adrini \u00f6z d\u00fcn\u00adya\u00adg\u00f6\u00adr\u00fc\u00ad\u015f\u00fc vasit\u0259sil\u0259 analiz etmi\u015fdir. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbinin \u0259s\u0259r\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259 c\u0259\u00admiy\u00ady\u0259t\u00add\u0259 m\u00f6v\u00adcud olan, bir-bi\u00adri\u00adn\u0259 f\u0259\u00adsad t\u0259\u015f\u00adkil ed\u0259n si\u00adf\u0259t\u00adl\u0259r m\u00fc\u00adqa\u00adyi\u00ads\u0259\u00adli \u015f\u0259\u00adkil\u00add\u0259 qar\u00ad\u015f\u0131-qar\u00ad\u015f\u0131\u00adya qo\u00adyu\u00adlur\u00addu: bir t\u0259\u00adr\u0259f\u00add\u0259 z\u0259h\u00adm\u0259t\u00adke\u015f t\u0259\u00adb\u0259\u00adq\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn xa\u00adrak\u00adte\u00adrik olan \u0259n \u00fcs\u00adt\u00fcn \u0259x\u00adla\u00adqi c\u0259\u00adh\u0259t\u00adl\u0259r, di\u00adg\u0259r t\u0259\u00adr\u0259f\u00add\u0259 is\u0259 is\u00adtis\u00admar\u00ad\u00e7\u0131 si\u00adnif\u00adl\u0259\u00adr\u0259 xas olan r\u00fc\u015f\u00adv\u0259t\u00adxor\u00adluq, ri\u00adya\u00adkar\u00adl\u0131q, s\u0259r\u00adxo\u015f\u00adluq ki\u00admi qey\u00adri-in\u00adsa\u00adni key\u00adfiy\u00ady\u0259t\u00adl\u0259r du\u00adrur\u00addu. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri onun g\u0259r\u00adgin ya\u00adra\u00add\u0131\u00adc\u0131\u00adl\u0131q f\u0259a\u00adliy\u00ady\u0259\u00adti il\u0259 m\u0259\u015f\u00ad\u011ful olmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u00fcbutudur v\u0259 bu \u0259s\u0259rl\u0259r onun Az\u0259r\u00adbay\u00adcan xal\u00adq\u0131\u00adn\u0131n ta\u00adri\u00adxin\u00add\u0259 mil\u00adli te\u00adat\u00adr\u0131\u00adm\u0131\u00adz\u0131n ba\u00adni\u00adsi, m\u0259t\u00adbua\u00adt\u0131\u00adm\u0131\u00adz\u0131n ya\u00adra\u00add\u0131\u00adc\u0131\u00ads\u0131, ilk q\u0131z m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbi\u00adnin t\u0259\u00adsis\u00ad\u00e7i\u00adsi, Bi\u00adrin\u00adci M\u00fc\u00ad\u0259l\u00adlim\u00adl\u0259r Qu\u00adrul\u00adta\u00ady\u0131\u00adn\u0131n t\u0259\u015f\u00adki\u00adlat\u00ad\u00e7\u0131\u00ads\u0131 v\u0259 s\u0259d\u00adri, g\u00f6r\u00adk\u0259m\u00adli ic\u00adti\u00admai xa\u00addim v\u0259 f\u0259\u00adda\u00adkar bir m\u00fc\u00ad\u0259l\u00adlim ki\u00admi g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259tl\u0259rin g\u00f6st\u0259ricisidir. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi qurucusu oldu\u011fu \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti\u00ad vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycan xal\u00adq\u0131\u00adna s\u0259\u00adda\u00adq\u0259t\u00adl\u0259 xid\u00adm\u0259t et\u00admi\u015f, xal\u00adq\u0131 maa\u00adrif\u00adl\u0259n\u00addir\u00admi\u015f, azad\u00adl\u0131q h\u0259\u00adr\u0259\u00adka\u00adt\u0131\u00adn\u0131 can\u00adlan\u00add\u0131r\u00admaq na\u00admi\u00adn\u0259 ya\u00ad\u015fa\u00add\u0131\u00ad\u011f\u0131 d\u00f6v\u00adr\u00fcn b\u00fc\u00adt\u00fcn ey\u00adb\u0259\u00adc\u0259r\u00adlik\u00adl\u0259\u00adri\u00adni, haq\u00ads\u0131z\u00adl\u0131q\u00adla\u00adr\u0131\u00adn\u0131, xal\u00adq\u0131n z\u0259h\u00adm\u0259t\u00adke\u015f t\u0259\u00adb\u0259\u00adq\u0259\u00adl\u0259\u00adri\u00adni \u0259z\u0259n, on\u00adla\u00adr\u0131 z\u00fclm al\u00adt\u0131n\u00adda in\u00adl\u0259\u00add\u0259n feo\u00addal q\u0259d\u00addar\u00adl\u0131q\u00adla\u00adr\u0131\u00adn\u0131 \u00e7\u0259\u00adkin\u00adm\u0259\u00add\u0259n ya\u00adz\u0131\u00adla\u00adr\u0131n\u00adda if\u00ad\u015fa etmi\u015fdir. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbinin qurucusu oldu\u011fu \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti\u00adnd\u0259ki z\u0259n\u00adgin \u0259d\u0259\u00adbi ir\u00adsi v\u0259 f\u0259a\u00adliy\u00ady\u0259\u00adti il\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adcan m\u0259\u00add\u0259\u00adniy\u00ady\u0259\u00adti ta\u00adri\u00adxi\u00adn\u0259 yad\u00adda\u015f\u00adlar\u00addan si\u00adlin\u00adm\u0259\u00ady\u0259n iz\u00adl\u0259r qo\u00adyulmu\u015fdur. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan maa\u00adrif\u00ad\u00e7i\u00adlik h\u0259\u00adr\u0259\u00adka\u00adt\u0131\u00adn\u0131n ko\u00adri\u00adfey\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259n olan H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi Az\u0259rbaycanda m\u0259tbuat\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf getdiyinin yolunu ana dilind\u0259 \u00e7ap olunan q\u0259zetl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131nda g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin ilk n\u00f6mr\u0259si 1875-ci il iyulun 22-d\u0259 n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 al\u0131nd\u0131qdan sonra n\u0259\u015fr olundu. Az\u0259rbaycan\u0131n milli d\u00f6vri m\u0259tbuat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 bu tarixd\u0259 qoyulub. O, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 cahilliyi v\u0259 m\u00f6vhumat\u0131 aradan qald\u0131rmaq, xalq\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259k, \u00f6z dill\u0259rind\u0259 q\u0259zet oxuya bil\u0259n insanlar\u0131 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirdi. H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbi \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ac\u0131 h\u0259yat\u0131na \u00fcr\u0259kd\u0259n yanan, insanlar\u0131 m\u0259n\u0259viyyatca \u015fik\u0259st edib z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n, m\u00fcti, qorxaq, m\u0259zlum hala salan ictimai s\u0259b\u0259bl\u0259ri b\u0259z\u0259n d\u0259rinliyin\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6r\u0259 bilm\u0259s\u0259 d\u0259, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 c\u0259miyy\u0259t\u0259, onun qayda-qanunlar\u0131na qar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcurlu f\u0259aliyy\u0259ti boyu naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259n \u0259dib kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdir. Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 h\u0259yat\u0131n, t\u0259bi\u0259tin, obrazlar\u0131n t\u0259svirind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 xas yaz\u0131 maneralar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 etmi\u015f, sur\u0259tl\u0259rin m\u0259kan\u0131n\u0131, m\u00fchitini, ayr\u0131-ayr\u0131 adamlar, onlar\u0131n m\u0259\u015f\u011fuliy\u00ady\u0259ti, istifad\u0259 etdikl\u0259ri \u0259\u015fyalar\u0131n lakonik, d\u0259qiq verilm\u0259sin\u0259, onu s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259, bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc i\u015f\u0131qland\u0131rma\u011fa u\u011furla nail ola bilmi\u015fdir. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259\u015fr olunmas\u0131nda v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259sind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y il\u0259 yana\u015f\u0131 onun \u0259traf\u0131nda olan b\u00f6y\u00fck ziyal\u0131lar\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u0259sas yazar\u0131 olmaqla o, h\u0259m q\u0259zetin na\u015firi, redaktoru, ba\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifi, texniki bir i\u015f\u00e7isi v\u0259 h\u0259m d\u0259 koorrektoru kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. O, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetini maarifd\u0259n, elmd\u0259n m\u0259hrum xalq\u0131n\u0131n yolunu i\u015f\u0131qland\u0131rs\u0131n dey\u0259 a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin banisi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin bu q\u0259zeti n\u0259\u015fr etm\u0259kd\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259di xalq aras\u0131nda elmi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti yaymaq, inki\u015faf etdirm\u0259k, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bar\u0259d\u0259 elmi yenilikl\u0259ri v\u0259 bilikl\u0259ri t\u0259bli\u011f etm\u0259k, mill\u0259tinin h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131na nail olmaq idi. H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 yoxsul k\u0259ndlil\u0259rin, \u0259kin\u00e7il\u0259rin v\u0259ziyy\u0259tini, onlar\u0131n arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r, \u0259halinin maddi-rifah hal\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n gerid\u0259 qalm\u0131\u015f k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na xidm\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259n h\u0259r \u015feyi edirdi. Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na dair yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 k\u0259ndlil\u0259r\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li, elmi, t\u0259cr\u00fcbi t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r vermi\u015fdir. Bel\u0259 ki, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin ilk n\u00f6mr\u0259sind\u0259n son n\u00f6mr\u0259sin\u0259d\u0259k h\u0259r say\u0131nda yerl\u0259rd\u0259 \u00e7arizm, b\u0259yl\u0259r v\u0259 m\u00fclk\u0259darlar t\u0259r\u0259find\u0259n amans\u0131z olaraq istismara m\u0259ruz qalan yoxsul k\u0259ndlil\u0259rin t\u0259s\u0259rr\u00fcfat d\u0259rd-s\u0259rl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r, torpaqbec\u0259rm\u0259 al\u0259tl\u0259ri, \u0259kin\u00e7ilik, bitki\u00e7ilik, bec\u0259rm\u0259, su problemi, heyvandarl\u0131q, ip\u0259k\u00e7ilik v\u0259 sair bu kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r, z\u0259hm\u0259tke\u015f k\u0259ndlil\u0259r\u0259 laz\u0131m\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r, t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r verilir. \u00c7arizmin b\u00fct\u00fcn m\u0259ne\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq xeyirxah \u0259m\u0259l sahibi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi z\u0259ruri vasit\u0259 v\u0259 \u00fcsullar\u0131 \u00f6yr\u0259nib t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 mill\u0259tinin, xalq\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259qqisin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 onlara yard\u0131m\u00e7\u0131 olmu\u015fdur. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin f\u0259aliyy\u0259ti Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259qqisin\u0259 xidm\u0259t etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"21259\">Yaz\u0131ya 36 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutu \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Az\u0259r\u00adbay\u00adca\u00adn\u0131n g\u00f6r\u00adk\u0259m\u00adli zi\u00adya\u00adl\u0131\u00ads\u0131 H\u0259\u00ads\u0259n b\u0259y Z\u0259r\u00adda\u00adbinin v\u0259\u00adt\u0259\u00adni\u00adn\u0259 olan sev\u00adgi\u00adsi, xal\u00adq\u0131\u00adna, mil\u00adl\u0259\u00adti\u00adn\u0259 xid\u00adm\u0259t et\u00adm\u0259k ar\u00adzu\u00adsu onun 22 iyul 1875-ci il\u00add\u0259 Ba\u00adk\u0131\u00adda qu\u00adber\u00adna\u00adtor m\u0259t\u00adb\u0259\u0259\u00adsin\u00add\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adcan di\u00adlin\u00add\u0259 \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti\u00adnin n\u0259\u015f\u00adri\u00adn\u0259 m\u00fc\u00adv\u0259f\u00adf\u0259q olmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan di\u00adlin\u00add\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201c\u018fkin\u00ad\u00e7i\u201d q\u0259\u00adze\u00adti il\u0259 Az\u0259r\u00adbay\u00adcan mil\u00adli m\u0259t\u00adbua\u00adt\u0131\u00adn\u0131n \u0259sa\u00ads\u0131 qo\u00adyu\u00adldu. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21259"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21259"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21263,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21259\/revisions\/21263"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21259"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21259"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}