{"id":21331,"date":"2025-07-30T16:00:18","date_gmt":"2025-07-30T12:00:18","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=21331"},"modified":"2025-07-30T16:00:42","modified_gmt":"2025-07-30T12:00:42","slug":"m%c9%99n-bu-zamana-sigmazam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=21331","title":{"rendered":"&#8220;M\u0259n bu zamana s\u0131\u011fmazam&#8221; &#8211; kitabdan par\u00e7alar"},"content":{"rendered":"<h3><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas-3-scaled.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21323\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas-3-300x283.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"283\" \/><\/a>Kultur.az Ba\u015f \u0259dliyy\u0259 m\u00fc\u015faviri \u018fl\u0259mdar M\u0259mm\u0259dovun\u00a0 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t xadimi, Az\u0259rbaycan SSR Prokuroru v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk \u018fdliyy\u0259 naziri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, h\u00fcquq elml\u0259ri doktoru, professor, eks-mill\u0259t v\u0259kili, \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri (2001\u20132025) \u0130lyas Abbas o\u011flu \u0130smay\u0131lovun \u015f\u0259r\u0259fli \u00f6m\u00fcr yolundan b\u0259hs ed\u0259n\u00a0 \u201cM\u0259n bu zamana s\u0131\u011fmazam\u201d adl\u0131 s\u0259n\u0259dli-publisistik kitab\u0131n\u0131 (hiss\u0259-hiss\u0259) t\u0259qdim edir:<\/h3>\n<p>.<\/p>\n<p><strong>\u0130kinzi hiss\u0259<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130\u015fd\u0259n\u00a0 \u00e7\u0131xma&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131nda \u015eah \u0130smay\u0131l od p\u00fcsk\u00fcr\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck topa yax\u0131nla\u015faraq q\u0131l\u0131ncla el\u0259 bir z\u0259rb\u0259 vurur ki, \u00e7uqun topun l\u00fcl\u0259sind\u0259 d\u0259rin iz a\u00e7\u0131l\u0131r. D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 ay sonra Sultan S\u0259lim m\u0259ktub\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ya\u00adz\u0131b q\u0131l\u0131nc\u0131 ist\u0259yir. \u015eah \u0130smay\u0131l q\u0131l\u0131nc\u0131 g\u00f6nd\u0259rir. Sultan S\u0259limin \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri q\u0131l\u0131ncla topun l\u00fcl\u0259sind\u0259 yaln\u0131z c\u0131z\u0131q aca bilirl\u0259r. Bunu g\u00f6r\u0259n Sultan m\u0259ktub yaz\u0131r ki, m\u0259n h\u0259min q\u0131l\u0131nc\u0131\u00a0 is\u00adt\u0259\u00admi\u015fdim, S\u0259n m\u0259n\u0259 ba\u015fqa q\u0131l\u0131nc g\u00f6nd\u0259rmis\u0259n. \u015eah cavab verir ki, \u201cQ\u0131l\u0131nc h\u0259min q\u0131l\u0131ncd\u0131r, qol h\u0259min qol deyil\u201d.<\/p>\n<p>1982-ci ilin noyabr ay\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyev Sov.\u0130KP MKn\u0131n siyasi b\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc se\u00e7ilib, SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin 1-ci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilib, SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olduqdan sonra Respublikada r\u0259hb\u0259r k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnd\u0259 oturan \u015f\u0259xsl\u0259r &#8211; Kamran Ba\u011f\u0131rov, \u018fbd\u00fcrr\u0259hman V\u0259zirov v\u0259 Ayaz M\u00fct\u0259llibov t\u0259bii ki, Hed\u0259r \u018fliyev yolunu davam etdir\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. K\u00fcrs\u00fc h\u0259min k\u00fcrs\u00fc olsa da, \u015f\u0259xsl\u0259r h\u0259min \u015f\u0259xs deyildi (\u201cQ\u0131l\u0131nc h\u0259min q\u0131l\u0131ncd\u0131r, qol h\u0259min qol deyil\u201d). \u0130lk \u0259vv\u0259ll\u0259r bu a\u00e7\u0131q hiss olunmasa da, sonradan, x\u00fcsusi il\u0259, Yenid\u0259nqurma \u015f\u0259raitind\u0259 idar\u0259\u00e7ilikd\u0259 bo\u015fluq daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, Yenid\u0259nqurman\u0131n imkan verdiyi m\u00fc\u0259yy\u0259n azadl\u0131qlardan Respublikan\u0131n siyasi r\u0259hb\u0259rliyi d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 inzibati amirlik \u00fcsulundan v\u0259 \u201cb\u00f6y\u00fck qarda\u015fa\u201d g\u00fcv\u0259nm\u0259k xisl\u0259tind\u0259n qurtula bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>SSR\u0130 adl\u0131 n\u0259h\u0259ng imperiyada istehsal m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin yeni formalar\u0131 yaran\u0131rd\u0131. \u201cF\u0259rdi \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda\u201d 19 noyabr 1986-c\u0131 il tarixli, \u201cKooperasiya haqq\u0131nda\u201d 30 iyun 1987-ci il tarixli, \u201cM\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda\u201d 26 may 1988-ci il tarixli qanunlar yeni m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yarad\u0131r, yeni yana\u015fma t\u0259rzi t\u0259l\u0259b edirdi. \u0130nzibati amirlik metodundan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n respublikan\u0131n \u201cbeyni\u201d hesab edil\u0259n M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259 v\u0259 \u201cpartaparat\u201d s\u0259rb\u0259st d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malik deyildi. Mill\u0259tin, xalq\u0131n f\u0259lak\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131\u011f\u0131 bir vaxtda, \u0259n c\u00fczi m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q yuxar\u0131lar\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmal\u0131 idi. He\u00e7 kim \u00fcz\u0259rin\u0259 m\u0259suliyy\u0259t g\u00f6t\u00fcrm\u0259k ist\u0259mirdi. Az qala oturu\u015f-duru\u015f qaydalar\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259y\u0259n \u201cpartaparat\u201d aciz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Kamran Ba\u011f\u0131rovdan sonra respublika r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 g\u0259tiril\u0259n, ana dilind\u0259 d\u00fczg\u00fcn v\u0259 s\u0259lis dan\u0131\u015fa bilm\u0259y\u0259n \u018f.V\u0259zirovun Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri vilay\u0259td\u0259ki sosial iqtisadi g\u0259rginlikl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259si (h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 DQMV-d\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f s\u0259viyy\u0259si \u00fcmum\u00adaz\u0259rbaycan g\u00f6st\u0259ricisind\u0259n 1,4 d\u0259f\u0259 \u00e7ox idi), erm\u0259ni sepa\u00adratizmin\u0259 qar\u015f\u0131 deyil, \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f H.\u018fliyev\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmas\u0131 xalqda V\u0259zirova qar\u015f\u0131 k\u0259skin etiraz formala\u015fd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bir \u0259ld\u0259 iki qarp\u0131z tutmaq ist\u0259y\u0259n \u018f.V\u0259zirov erm\u0259nil\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 inan\u0131r, b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259rd\u0259 onlara g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedirdi.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, DQMV-d\u0259 separat\u00e7\u0131lar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda dayanan \u0259sas g\u00fcc\u00a0 a\u011fdaml\u0131lar v\u0259 onlar\u0131n r\u0259hb\u0259ri Sad\u0131q Murtuzayev idi.<\/p>\n<p>Sad\u0131q Murtuzayev\u00a0 \u201c\u0130nsan amili, h\u0259yat v\u0259 zaman\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda \u00e7oxdan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u018f. V\u0259zirovla Respublika r\u0259hb\u0259ri olandan sonrak\u0131\u00a0 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bel\u0259 xat\u0131rlay\u0131r:<\/p>\n<p>\u201c\u018f.V\u0259zirov rayonlara ilk s\u0259f\u0259rini A\u011fdamdan ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Ert\u0259si g\u00fcn Xank\u0259ndiy\u0259 ged\u0259c\u0259kdi. Bir ne\u00e7\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfata ba\u015f \u00e7\u0259kib qonaq evin\u0259 qay\u0131td\u0131q. S\u0259h\u0259r saat d\u00f6rd\u0259 kimi\u00a0 s\u0259mimi s\u00f6hb\u0259t etdik. Tez\u00add\u0259n onu xidm\u0259ti ma\u015f\u0131n\u0131mla Xank\u0259ndiy\u0259 yola sald\u0131m. Ax\u015fam saat 17.00 rad\u0259l\u0259rind\u0259 qay\u0131td\u0131. Ma\u015f\u0131ndan d\u00fc\u015f\u0259n kimi soru\u015fdu:<\/p>\n<p>&#8211; Ne\u00e7\u0259 ildir rayonlardasan?<\/p>\n<p>&#8211; 30 ild\u0259n \u00e7oxdur, \u018fbd\u00fcrr\u0259hman X\u0259lilovi\u00e7.<\/p>\n<p>&#8211; S\u0259nin m\u0259rk\u0259z\u0259 g\u0259lm\u0259k vaxt\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra i\u015fl\u0259ri yeni se\u00e7ilmi\u015f I katib\u0259 t\u0259hvil verib Bak\u0131ya getdim. Xeyli sonra m\u0259ni Ab\u015feron Rayon Partiya Ko\u00admi\u00adt\u0259\u00adsi\u00adnin I katibi se\u00e7dil\u0259r.<\/p>\n<p>Moskvada XIX partiya konfrans\u0131nda DQMV-nin I katibi Poqo\u00adsovla rastla\u015fark\u0259n etiraf etdi ki, i\u015f yerimin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sini \u018f.V\u0259\u00adzir\u00adovdan o xahi\u015f edib.<\/p>\n<p>H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 hakimiyy\u0259t bo\u015flu\u011funun \u0259yani s\u00fcbutu kimi bir hadis\u0259ni d\u0259 dan\u0131\u015fmaq ist\u0259yir\u0259m:<\/p>\n<p>1989-cu ilin noyabr ay\u0131n\u0131n ax\u0131rlar\u0131 idi. Birinci katib \u018fl\u0259sg\u0259r Qocamanov m\u0259ni yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. C\u0259bh\u0259nin lideri Miralim v\u0259 C\u0259lilabad rayonunun Novoqolovka k\u0259ndind\u0259n g\u0259l\u0259n 10-15 n\u0259f\u0259r d\u0259 katibin kabinetind\u0259 idi. K\u0259nd Q\u0131z\u0131la\u011fac qoru\u011fu il\u0259 s\u0259rh\u0259d oldu\u011fundan tez-tez v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131n h\u00fccumuna m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131. Camaat da y\u0131\u011f\u0131lan ov t\u00fcf\u0259ngl\u0259rinin qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 xahi\u015f edirdi. Birinci katib d\u0259rhal daxili i\u015fl\u0259r nazirin\u0259 z\u0259ng etdi. Nazir dedi ki, M\u0259rk\u0259zi Ko\u00admi\u00adt\u0259\u00adnin icaz\u0259si olmasa milis t\u00fcf\u0259ngl\u0259ri qaytara bilm\u0259z. Katib bizim yan\u0131m\u0131zda Az\u0259rbaycan KPMK-nin katibi Telman Orucova, Nazirl\u0259r Sovetinin s\u0259dri Ayaz M\u00fct\u0259llibova z\u0259ng etdi. H\u0259r ikisi\u00a0 dedi ki, g\u0259r\u0259k \u018fbd\u00fcrr\u0259hman V\u0259zirovun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olsun. \u018fl\u0259sg\u0259r m\u00fc\u0259llim \u00f6yr\u0259ndi ki, V\u0259zirov Moskvadad\u0131r. \u00c7ox \u0259ziyy\u0259td\u0259n sonra onun Moskvadak\u0131 telefonunu tap\u0131b V\u0259zirovla dan\u0131\u015fd\u0131. Lakin, respublikan\u0131n birinci katibinin d\u0259 bu problemi\u00a0 h\u0259ll\u00a0 etm\u0259y\u0259 g\u00fcc\u00fc \u00e7atmad\u0131.<\/p>\n<p>Hakimiyy\u0259t bo\u015flu\u011funu sad\u0259 insanlar da hiss edirdi. G\u0259rginliyi il\u0259 se\u00e7il\u0259n, insanlar\u0131n bir-birini ittiham etdiyi Ali Sovetin iclaslar\u0131n\u0131n birind\u0259 \u0130lyas m\u00fc\u0259llim \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k t\u0259xmin\u0259n a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 dedi: &#8211; Ham\u0131m\u0131z b\u0259r\u0259k\u0259tli torpaqlar\u0131m\u0131zdan, neftimizd\u0259n, pamb\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan a\u011f\u0131z dolusu dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q. \u018fsas m\u0259s\u0259l\u0259 insan amilidir. G\u0259lin bel\u0259 a\u011f\u0131r \u015f\u0259raitd\u0259 bir-birimizi ittiham etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 insanlar\u0131m\u0131z\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 qoruyaq, q\u00fcvv\u0259l\u0259rimizi birl\u0259\u015fdir\u0259k, bir h\u0259d\u0259f u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparaq.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas-son-sehife-scaled.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21333\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas-son-sehife-230x300.jpg\" alt=\"\" width=\"230\" height=\"300\" \/><\/a>Aralar\u0131nda xo\u015f m\u00fcnasib\u0259t olmas\u0131na baxmayaraq, \u018f.V\u0259zirovdan sonra Respublika r\u0259hb\u0259ri olan A.M\u00fct\u0259llibov 1990-c\u0131 ilin Yanvar ay\u0131nda Konstitusiya m\u00fcdd\u0259ti ba\u015fa \u00e7atan \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin ikinci m\u00fcdd\u0259t\u0259 Respublika prokuroru t\u0259yinat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qdimat yazmad\u0131. Yada salmaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi ki, \u0259g\u0259r \u0130lyas m\u00fc\u0259llim Moskvan\u0131n Az\u0259rbaycana girm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almasayd\u0131 v\u0259 bizd\u0259 d\u0259 \u201c\u00d6zb\u0259k i\u015fi\u201d a\u00e7\u0131lsayd\u0131 A.M\u00fct\u0259llibov v\u0259 komandas\u0131 m\u0259hbus h\u0259yat\u0131 ya\u015fayard\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra, arxas\u0131z v\u0259 dayaqs\u0131z qalan Az\u0259rbaycan\u0131 bir \u00e7ox b\u0259lalardan xilas ed\u0259n \u0130lyas \u0130smay\u0131lova qar\u015f\u0131 bel\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?<\/p>\n<p>\u0130lyas \u0130smay\u0131lovun \u0259dal\u0259t \u00e7\u0259tirinin alt\u0131nda qorunanlar t\u0259hl\u00fc\u00adk\u0259 sovu\u015fan kimi n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ona\u00a0 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131lar?<\/p>\n<p>2-7 iyul 1953-c\u00fc ild\u0259 Sov.\u0130.K.P. MKnin r\u0259yas\u0259t hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc, SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin 1-ci m\u00fcavini v\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Naziri 26 iyun 1953-c\u00fc ild\u0259 h\u0259bs olunmu\u015f L.P.Beriyan\u0131n i\u015fi il\u0259 \u0259laq\u0259dar ke\u00e7iril\u0259n plenumun yekun q\u0259rar\u0131nda partiya nomenklaturas\u0131n\u0131n bar\u0259sind\u0259 yuxar\u0131 partiya orqan\u0131n\u0131n x\u00fcsusi icaz\u0259si olmadan \u0259m\u0259liyyat v\u0259 istintaq t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata kecirilm\u0259si qada\u011fan edilmi\u015fdi. 30-cu ill\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi partiya xadiml\u0259rinin \u0259sass\u0131z repressiyaya m\u0259ruz qalmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq z\u0259rur\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n v\u0259 ilk bax\u0131\u015fda\u00a0 humanist add\u0131m kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n bu q\u0259rar zaman ke\u00e7dikc\u0259 \u00f6z mahiyy\u0259tini itir\u0259r\u0259k, toxunulmazl\u0131q statusunda olan toplum \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi. Qanun \u00fcst\u00fcnd\u0259 olan bu insanlar\u0131 \u0259n a\u011f\u0131r hadis\u0259 v\u0259 cinay\u0259tl\u0259rd\u0259, h\u0259tta, \u015fahid kimi dindirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi icaz\u0259 t\u0259l\u0259b olunurdu.<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 partiya t\u0259dbirl\u0259rinin birind\u0259 \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin ilk \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 bomba t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, \u0259vv\u0259lki prokurorlar\u0131n cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri dil\u0259 g\u0259tirib, \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131 r\u0259hb\u0259rliy\u0259 t\u0259rif ya\u011fd\u0131rmaqla\u00a0 tamamlamas\u0131na al\u0131\u015fm\u0131\u015f &#8211; partiyaya s\u0259daq\u0259t ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunan, partiya daxili qaydalar\u0131 \u0259lind\u0259 q\u0131l\u0131nc, verilmi\u015f imtiyazlar\u0131 qalxan ed\u0259n partnomeklatura bird\u0259n-bir\u0259 ham\u0131n\u0131n partiya qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131mal\u0131 olmas\u0131ndan deyil, qanun qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259r olmas\u0131ndan, qanunun aliliyind\u0259n dan\u0131\u015fan ciddi g\u00f6rk\u0259mli, \u00f6tk\u0259m prokurorla rastla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6zl\u0259rin\u0259 t\u0259skinlik ver\u0259n, s\u0259ks\u0259k\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f nomenklatura \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 onun cavanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sizliyi il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirdil\u0259r. Onlar ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcrdil\u0259r ki, bu prokuror h\u0259mi\u015f\u0259 verdiyi s\u00f6z\u00fc tutan, qat\u0131 cinay\u0259karlar v\u0259 mafioz elementl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 amans\u0131z olan, az \u0259h\u0259miyy\u0259tli x\u0259talar t\u00f6r\u0259tmi\u015f sad\u0259 insanlara qar\u015f\u0131 humanistlik n\u00fcmun\u0259si\u00a0 g\u00f6st\u0259r\u0259n, ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 deyil, yaln\u0131z qanuna qulluq ed\u0259n d\u00f6nm\u0259z, sars\u0131lmaz v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t, yeni tipli r\u0259hb\u0259rdir.<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llimin partiya orqanlar\u0131n\u0131 qane etm\u0259y\u0259n dig\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259ti \u201ct\u0259hkim\u00e7iliy\u201d in aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu. Prokuror kolxoz v\u0259 yaxud sovxoza t\u0259hkim edilir, iclaslarda b\u0259z\u0259n\u00a0 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat i\u015fl\u0259rinin gedi\u015fi bar\u0259d\u0259\u00a0\u00a0\u00a0 sor\u011fulan\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n: Ot y\u0131\u011f\u0131m\u0131 m\u00f6vs\u00fcm\u00fc ba\u015f\u00adlayanda ham\u0131 kimi prokurorluq \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 da s\u0259h\u0259r saat 05-d\u0259 RPK-nin qar\u015f\u0131s\u0131na g\u0259lir, sonra t\u0259hkim olundu\u011fu kolxoz v\u0259 sovxo\u00adza gedir, formal olaraq y\u0131\u011f\u0131mda i\u015ftirak edir v\u0259 saat 09-da i\u015f yer\u00adin\u00add\u0259 olurdu.<\/p>\n<p>Pamb\u0131q, \u00fcz\u00fcm v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259z y\u0131\u011f\u0131m\u0131 zaman\u0131 \u015fahid ifad\u0259l\u0259ri i\u015f ye\u00adrin\u00add\u0259 deyil, sah\u0259l\u0259rd\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131 ki, bu da istintaq sirrinin yay\u0131lma\u00ads\u0131na, son n\u0259tic\u0259d\u0259 istintaq\u0131n effektivliyinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olurdu. Bu hallar prokuror n\u00fcfuzuna b\u00fcy\u00fck z\u0259rb\u0259 vururdu. N\u00fcfuzu olmayan prokuror ba\u015fqalar\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 nec\u0259 qoruya bil\u0259rdi? Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0130lyas m\u00fc\u0259llim \u201ct\u0259hkim\u00e7iliy\u201d in l\u0259\u011fv olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rd\u0131 v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq ist\u0259yin\u0259 nail oldu.<\/p>\n<p>Ha\u015fiy\u0259: 1997-ci ild\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r Goranboy\u00a0 Rayon Partiya Komi\u00adt\u0259sinin 1-ci katibi i\u015fl\u0259mi\u015f Arif C\u0259f\u0259rov rayona g\u0259lmi\u015fdi. R\u0130H-in ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 A\u011fa \u018fkb\u0259rovun yan\u0131nda Arif m\u00fc\u0259llim m\u0259nim C\u0259lilabaddak\u0131 f\u0259aliyy\u0259timi t\u0259rifl\u0259yib, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Qas\u0131m \u0130smay\u0131lov rayon prokurorunun z\u0259if olmas\u0131n\u0131 bildir\u0259nd\u0259 yar\u0131 zarafat, yar\u0131 ciddi dedim:<\/p>\n<p>&#8211; Arif m\u00fc\u0259llim, siz ham\u0131n\u0131z b\u0259li, ba\u015f \u00fcst\u0259 dey\u0259n prokurorlarla i\u015fl\u0259m\u0259k ist\u0259misiniz. N\u0259tic\u0259d\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 ba\u015f\u0131qapazl\u0131 olub. M\u0259n C\u0259lilabadda t\u0259z\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flayanda 1-ci katib \u0130.Qurbanov s\u0259rb\u0259stliyim v\u0259 \u201c\u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011f\u0131mla\u201d raz\u0131la\u015fm\u0131r v\u0259 h\u0259r yerd\u0259 m\u0259ni pisl\u0259yirdi. Lakin 1986-ci ilin iyul ay\u0131nda ruslar rayona yoxlama\u011fa g\u0259l\u0259nd\u0259 \u0259limd\u0259ki faktlarla onlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda dayand\u0131\u011f\u0131mdan cinay\u0259t fakt\u0131 tapa bilm\u0259dil\u0259r. Bu hadis\u0259d\u0259n sonra \u0130.Qurbanov, ist\u0259m\u0259s\u0259m d\u0259, iclaslarda m\u0259ni yan\u0131nda oturdurdu v\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015fdi ki, rayona g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn yoxlay\u0131c\u0131lar\u00a0 \u0259vv\u0259l prokurorun yan\u0131na apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. H\u0259tta rayona g\u00f6nd\u0259ril\u0259n hakimliy\u0259 namiz\u0259d N\u0259sir M\u0259mm\u0259dovu q\u0259bul etm\u0259y\u0259r\u0259k \u0259vv\u0259l m\u0259nim yan\u0131ma g\u00f6nd\u0259rmi\u015f v\u0259 m\u00fcsb\u0259t fikrimi bildirdikd\u0259n sonra q\u0259bul etmi\u015fdi. Prokuror i\u015fini el\u0259 g\u00f6rm\u0259l\u0131dir ki, \u0259n a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259rin d\u0259 istintaq\u0131n\u0131 yuxar\u0131 prokurorluq ona etibar etsin. Prokuror i\u015fl\u0259diyi rayonun b\u00fct\u00fcn a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7iynind\u0259 da\u015f\u0131ma\u011f\u0131 bacarmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8230;M\u0259i\u015f\u0259t Xidm\u0259ti Nazirinin \u0259mri il\u0259 bir n\u0259f\u0259r i\u015fd\u0259n\u00a0 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. H\u0259min \u015f\u0259xs Respublika Prokurolu\u011funa m\u00fcraci\u0259t edir. Yoxlama zaman\u0131 \u015f\u0259xsin qanunsuz olaraq i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n olu\u00adnur v\u0259 i\u015f\u0259 b\u0259rpa edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 protest verilir. Lakin protestin bax\u0131lmas\u0131 gecikdirilir. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra MKnin 2-ci katibi Y.Konovalov \u0130lyas m\u00fc\u0259llimi yan\u0131na d\u0259v\u0259t edir. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 nazir B.Alekseyenkonu da orada g\u00f6r\u00fcr. Y.Konovalov yar\u0131 zarafat, yar\u0131 ciddi deyir:<\/p>\n<p>&#8211; \u0130lyas Abasovi\u00e7, nazir Sizd\u0259n naraz\u0131l\u0131q edir.<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 cavab verir:<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259n bu naziri qanunlara h\u00f6rm\u0259t etm\u0259y\u0259 vadar ed\u0259c\u0259y\u0259m.<\/p>\n<p>Y.Konovalov:<\/p>\n<p>&#8211; Ged\u0259 bil\u0259rsiniz, \u0130lyas Abasovi\u00e7,- dey\u0259, onu yola sal\u0131r.<\/p>\n<p>S\u0259h\u0259ri g\u00fcn\u00fc protest t\u0259min edilir v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xs \u0259vv\u0259llki i\u015fin\u0259 b\u0259rpa olunur. Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r prokuroru \u018fli\u015f \u018fliyevin prokurorluq m\u00fcdd\u0259ti 1989-cu ilin may ay\u0131nda tamam olurdu. \u018fli\u015f m\u00fc\u0259llimin xahi\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n \u0130lyas m\u00fc\u0259llim onu sentyabr ay\u0131na kimi v\u0259zif\u0259d\u0259 saxlamaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lmi\u015fdi.\u00a0 MK-nin 1-ci katibi \u018f.V\u0259zirov b\u00fcro iclas\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 s\u0259rt reaksiya verir. \u0130lyas m\u00fc\u0259lliml\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259sl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim ona k\u0259skin cavab qaytararaq,\u00a0 iclas za\u00adl\u0131n\u0131 t\u0259rk edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Qeyd: T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, 1990-c\u0131 ilin avqust ay\u0131nda yeni Ba\u015f prokuror \u0130sm\u0259t Qay\u0131bovun t\u0259qdimat\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar ke\u00e7iril\u0259n kollegiya iclas\u0131nda \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin \u00fcnvan\u0131na s\u00f6z dey\u0259nl\u0259r s\u0131ras\u0131nda \u018f.\u018fli\u00adyev d\u0259 var idi&#8230;<\/p>\n<p>1989-cu il, dekabr\u0131n 29-da C\u0259lilabadda qanl\u0131 qar\u015f\u0131durma ba\u015f verdi. Raykomun v\u0259 Milis \u015f\u00f6b\u0259sinin binas\u0131 da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. M\u00fcnaqi\u015f\u0259d\u0259 131 n\u0259f\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Rayon Partiya Komit\u0259sinin I katibi Xeyrulla \u018fliyev x\u0259sar\u0259t ald\u0131. Onlardan biri iki g\u00fcnd\u0259n sonra d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259\u00adyi\u015f\u00addi. Bir milis \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 da bir ne\u00e7\u0259 aydan sonra ald\u0131\u011f\u0131 x\u0259\u00adsa\u00adr\u0259t\u00adl\u0259rd\u0259n x\u0259st\u0259xanada v\u0259fat etdi. H\u0259min g\u00fcn ax\u015fam D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin Bil\u0259suvar Rayon \u015e\u00f6b\u0259sinin binas\u0131nda m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irildi. M\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin katibi Telman Orucov, Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri Ayd\u0131n M\u0259mm\u0259dov, Respublika prokuroru \u0130lyas \u0130smay\u0131lov, DTK s\u0259dri Vaqif H\u00fcseynov i\u015ftirak edirdi. M\u00fc\u00ad\u015fa\u00advi\u00adr\u0259d\u0259n sonra Telman Orucovdan m\u0259ni ayr\u0131ca q\u0259bul etm\u0259sini ist\u0259dim. Xahi\u015fimi n\u0259z\u0259r\u0259 alan MK katibi 15 d\u0259qiq\u0259d\u0259n sonra m\u0259ni q\u0259bul etdi. S\u00f6hb\u0259timiz \u00e7ox g\u0259rgin ke\u00e7di.Onun amiran\u0259 dan\u0131\u015f\u0131q t\u0259rzi k\u00fctl\u0259vi ixti\u015fa\u015f\u0131n \u015fahidi v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f insan kimi m\u0259ni \u00e7\u0131l\u011f\u0131nl\u0131q etm\u0259y\u0259 vadar etdi. T.Orucov m\u0259ni dinl\u0259m\u0259k ist\u0259m\u0259yib otaqdan \u00e7\u0131xaranda \u0130lyas \u0130smay\u0131lov ona s\u0259rt reaksiya ver\u0259r\u0259k dedi:<\/p>\n<p>&#8211; Telman X\u0259lilovi\u00e7, b\u0259sdirin, Sizin \u201cbezdarn\u0131\u201d partiya i\u015f\u00e7i\u00adl\u0259\u00adrinizin s\u0259hvi ucbat\u0131ndan rayon prokuroru d\u00f6rd ayd\u0131r s\u0259ng\u0259rd\u0259dir. Siz is\u0259 onu dinl\u0259m\u0259k ist\u0259mirsiniz.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin bu c\u0259sar\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259ti inzibati amirlik \u00fcsulu il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 \u00f6yr\u0259nmi\u015f partiya nomenklaturas\u0131n\u0131 q\u0131c\u0131qland\u0131rmaya bilm\u0259zdi. O, \u0259slind\u0259 m\u0259ni deyil, \u0259dal\u0259ti m\u00fcdafi\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>S\u0259h\u0259risi g\u00fcn C\u0259lilabadda g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259rk\u0259n,\u201dM\u0259ni pis v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qoydun\u201d, &#8211; dey\u0259, y\u00fcng\u00fcl irad\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n<p>1989-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u0259bh\u0259si ictimai h\u0259r\u0259kat kimi o vaxtki Nazirl\u0259r Sovetind\u0259 d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131na al\u0131nanda Nazirl\u0259r Sovetinin s\u0259dri Ayaz M\u00fct\u0259llibovla AXCnin s\u0259dri \u018fb\u00fclf\u0259z E\u00e7ib\u0259y aras\u0131nda 8 b\u0259ndd\u0259n ibar\u0259t bir sazi\u015f ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131. Sonralar h\u0259m respublikan\u0131n siyasi r\u0259hb\u0259rliyi, h\u0259m d\u0259 Moskvadan g\u0259lmi\u015f \u0130ttifaq r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Primakov v\u0259 Girenko, habel\u0259 bunlar\u0131n t\u0259siri il\u0259 SSR\u0130 Ba\u015f Prokurorunun Bak\u0131ya g\u0259lmi\u015f m\u00fcavini Abramov\u00a0 Respublika prokuroru \u0130.\u0130smay\u0131lovdan\u00a0 t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r ki, AXC qeydiyyat zaman\u0131 A.M\u00fct\u0259llibovla ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 sazi\u015fi pozdu\u011funa g\u00f6r\u0259 onun d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv olunmas\u0131na dair Nazirl\u0259r Sovetin\u0259 t\u0259qdimat g\u00f6nd\u0259rsin. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim h\u0259min sazi\u015fin qanun v\u0259 dig\u0259r normativ akt statusunda olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 prokuror n\u0259zat\u0259ti t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259si \u0259sas\u0131 il\u0259 onlar\u0131n t\u0259l\u0259bini r\u0259dd etmi\u015fdi. \u0130lyas m\u00fc\u0259llimd\u0259n naraz\u0131 qalan Moskvadan g\u0259l\u0259n y\u00fcks\u0259k ranql\u0131 m\u0259murlar v\u0259 Respublika r\u0259hb\u0259rliyi SSR\u0130 Ba\u015f prokuroru A.Suxarev\u0259 \u015fikay\u0259t et\u00admi\u015f\u00addil\u0259r ki, \u0130.\u0130smay\u0131lov biz\u0259 k\u00f6m\u0259k etmir, AXC-ni m\u00fcdafi\u0259 edir.<\/p>\n<p>&#8230;M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259 katibl\u0259rind\u0259n biri bac\u0131s\u0131 o\u011flunun prokurorluqda i\u015f\u0259 q\u0259bul edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 xahi\u015f etmi\u015fdi. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim nami\u00adz\u0259\u00addi q\u0259bul edir v\u0259 sor\u011fu-sualdan sonra deyir:<\/p>\n<p>&#8211; S\u0259n bilikl\u0259rini art\u0131rmal\u0131san. Bir il haz\u0131rla\u015f g\u0259l\u0259n il baxar\u0131q.<\/p>\n<p>Bir ild\u0259n sonra \u0130lyas m\u00fc\u0259llim t\u0259krar namiz\u0259di q\u0259bul edir v\u0259 h\u00fc\u00adquq elmind\u0259n x\u0259b\u0259ri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi olub, h\u0259min \u015f\u0259xsi pro\u00adkurorlu\u011fa q\u0259bul etmir. M\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r tutan \u201cday\u0131\u201d qohumunun i\u015f\u0259 q\u0259bul edilm\u0259m\u0259msini he\u00e7 vaxt unutmad\u0131!!<\/p>\n<p>Bu, o dem\u0259k deyil ki, \u0130lyas m\u00fc\u0259llim v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259rin u\u015faq\u00adla\u00adr\u0131\u00adn\u0131n prokurorlu\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin \u0259leyhin\u0259 olmu\u015fdur. \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin kadr se\u00e7imind\u0259 kimin adam\u0131 olmas\u0131 deyil, kim olmas\u0131 \u0259sas idi.<\/p>\n<p>Rayon prokuroru v\u0259zif\u0259sin\u0259 bir qayda olaraq t\u0259yinat 1-ci katib\u00adl\u0259rin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan sonra ba\u015f tuturdu. Odur ki, i\u015f\u00e7inin pe\u015f\u0259 keyfiy\u00ady\u0259t\u00adl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, qanunda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmasa da,\u00a0 \u201cyola get\u00ad\u00adm\u0259k\u201dqabiliyy\u0259ti d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, Prokuror n\u0259zar\u0259tinin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fmi\u015f L\u0259nk\u0259ran rayon prokurorunun b\u00f6y\u00fck k\u00f6m\u0259k\u00e7isi Pa\u015fa Tahir\u00adza\u00add\u0259nin 1981-ci ild\u0259 rayon prokuroru v\u0259zif\u0259sin\u0259 ir\u0259li \u00e7\u0259kilm\u0259si an m\u0259s\u0259l\u0259si olanda, ist\u0259m\u0259y\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r onun guya partiya sovet orqanlar\u0131 il\u0259 dil tapa bilm\u0259m\u0259si iddias\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Bu \u0259sasla P.Tahirzad\u0259nin layiq oldu\u011fu rayon prokuroru v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yinat\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259di.<\/p>\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f prokurorluq i\u015f\u00e7il\u0259rind\u0259n biri xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cL\u0259nk\u0259ran \u015ePK-nin 1-ci katibi \u0130.M\u0259mm\u0259dov 15 namiz\u0259din aras\u0131ndan tan\u0131maza, bilm\u0259z\u0259 m\u0259ni se\u00e7mi\u015fdi\u201d&#8230;<\/p>\n<p>Rayonlar\u0131n birin\u0259 prokuror t\u0259yinat\u0131ndan sonra katib \u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u0259 z\u0259ng edir. Onlar\u0131n aras\u0131nda bel\u0259 dialoq ba\u015f verir.<\/p>\n<p>Katib:<\/p>\n<p>&#8211; Yolda\u015f \u0130smay\u0131lov, biz\u0259 prokuror g\u00f6nd\u0259rmisiniz, lakin biz onu tan\u0131m\u0131r\u0131q. Bel\u0259 adamla nec\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259c\u0259yik?<\/p>\n<p>\u0130.\u0130smay\u0131lov:<\/p>\n<p>&#8211; Yolda\u015f katib, m\u0259n Siz\u0259 kolxoz s\u0259dri v\u0259 yaxud sovxoz direktoru deyil, qanunlar\u0131n icras\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259n prokuror g\u00f6nd\u0259rmi\u015f\u0259m. Siz partiya i\u015f\u00e7isi kimi bilm\u0259lisiniz ki, prokuror M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin katibliyinin nomenklaturas\u0131d\u0131r, raykomun yox. M\u0259n M\u0259rk\u0259zi Ko\u00admi\u00adt\u0259 il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131rm\u0131\u015fam.<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim burada da qanun v\u0259 qaydalara \u0259m\u0259l edilm\u0259sini \u00f6n plana \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259, \u0259vv\u0259lki t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri alt-\u00fcst etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>V\u0259 yaxud, cox yerl\u0259rd\u0259 partiya c\u0259zas\u0131 al\u0131b i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lan v\u0259zi\u00adf\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259rin bar\u0259sind\u0259 materiallar prokurorlu\u011fa g\u00f6nd\u0259rilir, prokurorlar da katibl\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti korlamamaq \u00fc\u00e7\u00fcn, \u0259n c\u00fczi x\u0259ta\u00adya g\u00f6r\u0259 cinay\u0259t i\u015fi ba\u015flay\u0131b m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rir v\u0259 insanlar m\u0259hkum edilirdil\u0259r. Lakin \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin prokurorlu\u011funun ilk aylar\u0131ndan az \u0259h\u0259miyy\u0259tli x\u0259talara g\u00f6r\u0259 insanlar\u0131n m\u0259hkum edilm\u0259sinin \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, yerl\u0259rd\u0259 d\u0259 prokurorlar katib\u00adl\u0259rin \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 il\u0259 oynam\u0131r v\u0259 t\u0259bii ki, bel\u0259 hallar nomenklaturan\u0131 \u0130lyas m\u00fc\u0259llimd\u0259n naraz\u0131 sal\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim mafioz q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 a\u011flas\u0131\u011fmaz \u00e7\u0259tinlik v\u0259 m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 rastla\u015fmal\u0131 olurdu. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00c7ox n\u00fcfuzlu mafioz bir \u015f\u0259xsin &#8211; \u201dX\u201d, x\u00fcsusil\u0259 k\u00fclli miqdarda d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131n\u0131 talamas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar apar\u0131lm\u0131\u015f istintaq n\u0259tic\u0259sind\u0259 onun t\u0259qsiri s\u00fcbut olunmu\u015f v\u0259 bar\u0259sind\u0259 h\u0259bs q\u0259timkan t\u0259dbiri se\u00e7ilmi\u015fdi. Respublikan\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259 sahibl\u0259ri bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u0259 t\u0259sir etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin geri \u00e7\u0259kil\u00adm\u0259m\u0259sini g\u00f6r\u0259n h\u0259min q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u201cX\u201d-i psixi x\u0259st\u0259 \u00e7\u0131xartd\u0131lar. \u018flav\u0259 ekspertiza ke\u00e7irildi v\u0259 r\u0259yin saxta oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi. Saxta r\u0259y vermi\u015f m\u0259\u015fhur professorun haqq\u0131nda cinay\u0259t i\u015fi ba\u015fland\u0131. Professorun m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259ri onun \u201crepressiyaya m\u0259ruz qalmas\u0131\u201d bar\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259nin ba\u015f m\u0259tbuat orqan\u0131 olan \u201cPravda\u201d q\u0259zetind\u0259 geni\u015f yaz\u0131 d\u0259rc etdirdil\u0259r. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim Moskvaya ged\u0259r\u0259k \u201cPravda\u201d q\u0259zetinin redaktoru ol\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb yaz\u0131dak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u00fcdd\u0259alar\u0131 alt-\u00fcst etdi.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ilin fevral ay\u0131nda Respublika prokurorlu\u011funda ke\u00e7iril\u0259n kollegiya iclas\u0131nda MKn\u0131n inzibati orqanlarla i\u015f \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri Yasif N\u0259sirli \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda \u00e7oxlu sayda mitinq\u00e7il\u0259rin h\u0259bsd\u0259n azad olun\u00admas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u0259 birba\u015fa ittiham ir\u0259li s\u00fcr\u0259rk\u0259n, o, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u00f6tk\u0259m formada dedi:<\/p>\n<p>&#8211; Biz ham\u0131m\u0131z bu xalq\u0131n \u00f6vladlar\u0131y\u0131q. H\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xan\u0131 h\u0259bs\u0259 al\u0131b, m\u00fchakim\u0259 etm\u0259liyik?! (Kollegiyan\u0131n i\u015find\u0259 SSR\u0130 Ba\u015f Pro\u00adku\u00adrorunun 1-ci m\u00fcavini i\u015ftirak etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onlar rus dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r\u00add\u0131lar).<\/p>\n<p>Bu misallarla hesab edir\u0259m ki, yeni r\u0259hb\u0259rlik \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r,\u00a0 arzuolunmaz \u015f\u0259xs olmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini oxu\u00adcuya izah ed\u0259 bildim.<\/p>\n<p>\u0130lyas \u0130smay\u0131lovun respublikan\u0131n yeni r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n haqs\u0131z t\u0259zyiq\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 v\u0259 h\u00fcquq ictimaiyy\u0259ti onun m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalxm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259tni undulmaz m\u00fc\u0259llimimiz M\u0259mm\u0259d X\u0259l\u0259fov t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131lm\u0131\u015f bir teleqram\u0131 oxucular\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ram:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas_ismayilov-25-scaled.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21334\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas_ismayilov-25-300x201.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"201\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas_ismayilov-25-300x201.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas_ismayilov-25-1024x685.jpg 1024w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas_ismayilov-25-768x513.jpg 768w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas_ismayilov-25-1536x1027.jpg 1536w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ilyas_ismayilov-25-2048x1369.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Az\u0259rbaycan KP MK-nin b\u00fcrosuna<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cH\u00f6rm\u0259tli yolda\u015flar! Ba\u011fban ba\u011f\u0131n\u0131n \u0259tirli meyv\u0259si il\u0259 \u00f6y\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, m\u00fc\u0259llim d\u0259 savadl\u0131, l\u0259yaq\u0259tli t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri il\u0259 f\u0259xr edir. Bunlar \u00e7ox t\u0259bii v\u0259 pak hissl\u0259rdir. Respublikam\u0131z\u0131n prokuroru \u0130lyas \u0130smaylov bizim g\u0259rgin, u\u011furlu \u0259m\u0259yimizin parlaq ulduzudur. O, xalq\u0131m\u0131z\u0131n savadl\u0131, a\u011f\u0131ll\u0131, obyektiv, insafl\u0131, b\u00fcllur kimi t\u0259miz, ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131xar\u0131la bil\u0259n i\u015fg\u00fczar \u00f6vlad\u0131d\u0131r. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n bel\u0259 \u00f6vladlar\u0131,\u00a0 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u00e7ox azd\u0131r. Onlar\u0131n taleyin\u0259 diqq\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r, \u0259ks hal\u0131 zaman\u00a0 biz\u0259 ba\u011f\u0131\u015flamaz.<\/p>\n<p>Xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u00e7ar oldu\u011fu bu b\u0259lada ham\u0131m\u0131z\u0131n \u2013 h\u0259m bizim\u00a0 h\u0259r birimizin v\u0259 h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck umur\u00a0 sahibl\u0259rinin g\u00fcnah\u0131 vard\u0131r. Zaman h\u0259r k\u0259sin pay\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259kdir, buna \u015f\u00fcbh\u0259 olmamal\u0131d\u0131r. \u0130lyas \u0130smay\u0131lov haqq\u0131 m\u00fcdafi\u0259 olunma\u011fa layiq \u00f6vladd\u0131r, onun bar\u0259sind\u0259 \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 yol verilm\u0259m\u0259lidir\u201d<\/p>\n<p>H\u00f6rm\u0259tl\u0259:<\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259d X\u0259l\u0259fov &#8211; h.e.d professor<\/p>\n<p>Murtuz \u018fl\u0259sg\u0259rov &#8211; h.e.d. professor<\/p>\n<p>M\u0259sum\u0259 M\u0259likova &#8211; h.e.d. professor<\/p>\n<p>Qas\u0131m Manayev &#8211; h.e.d. professor<\/p>\n<p>\u018fziz \u018fs\u0259dov &#8211; h.e.d. professor<\/p>\n<p>Tofiq Qafarov &#8211; h.e.d. professor<\/p>\n<p>\u018fyyub \u018fsg\u0259rov &#8211; h.e.d. professor<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r M\u00f6vs\u00fcmov &#8211; h.e.d. professor<\/p>\n<p>K\u0259mal\u0259 Sar\u0131calinskaya &#8211; h.e.n. dosent<\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259dxan R\u0259sulov &#8211; h.e.n. dosent<\/p>\n<p>Yusif Mehdiyev &#8211; h.e.n. dosent<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>13 mart 1990-ci il<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>SSR\u0130 Ba\u015f Prokurorlu\u011fu da m\u00fctt\u0259fiq respublika prokurorlar\u0131 aras\u0131nda \u0259n sanball\u0131 v\u0259 savadl\u0131 hesab edil\u0259n \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun t\u0259krar m\u00fcdd\u0259t\u0259 Respublika prokuroru v\u0259zif\u0259sind\u0259 qalmas\u0131nda maraql\u0131 idi. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin 5 illik\u00a0 Konstitusiya m\u00fcdd\u0259ti 1990-c\u0131 ilin Yanvar ay\u0131nda tamam oldu\u011fu halda, \u0259v\u0259z\u00e7i kimi Onu avqust ay\u0131na kimi saxlam\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>SSR\u0130 Ba\u015f prokurorunun 1-ci m\u00fcavini, prezident\u00a0 A.M\u00fct\u0259llibovun q\u0259bulunda olark\u0259n o, \u0130lyas m\u00fc\u0259limd\u0259n \u015f\u0259xsi naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Onun y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li h\u00fcquq\u015f\u00fcnas olmas\u0131n\u0131 dem\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r bildirmi\u015fdi ki, m\u0259n \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun qaydalar\u0131 il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259 bilm\u0259r\u0259m&#8230;<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, \u0130lyas \u0130smay\u0131lov 1990-c\u0131 ilin avqust ay\u0131nda Konstitusiya m\u00fcdd\u0259tinin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar Az\u0259rbaycan SSR Respubli\u00adka prokuroru v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edil\u0259r\u0259k, SSR\u0130 Ba\u015f Prokurorlu\u011funun idar\u0259 h\u00fcquqlu \u015f\u00f6b\u0259 r\u0259isi v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edildi.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ild\u0259 xain q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin Nardaranda yerl\u0259\u015f\u0259n ba\u011f evini yand\u0131rd\u0131lar. \u0130\u015f dal\u0131nca \u015f\u0259h\u0259r\u0259 g\u0259l\u0259n alt\u0131 n\u0259f\u0259r f\u0259hl\u0259 h\u0259ya\u00adt\u0131n\u0131 itirdi. Cinay\u0259tkarlar g\u00fcman etmi\u015fdil\u0259r ki, \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin b\u00f6y\u00fck o\u011flu Etimad dostlar\u0131 il\u0259 ba\u011f evind\u0259dir.<\/p>\n<p>M\u0259n h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Moskvaya &#8211; \u0130lyas \u0130smay\u0131lova z\u0259ng etdim. M\u0259sl\u0259h\u0259t bildim ki, Bak\u0131ya g\u0259lm\u0259sin. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim cavab\u0131nda dedi:<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259n fatalist\u0259m. \u00d6l\u00fcmd\u0259n qorxmuram v\u0259 iki g\u00fcnd\u0259n sonra Bak\u0131ya g\u0259ldi.<\/p>\n<p>Ba\u011f evinin kiml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yand\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259diyiin\u0259 g\u00f6r\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f cinay\u0259t i\u015finin icraat\u0131 dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Lakin b\u0259lan\u0131n hans\u0131 istiqam\u0259td\u0259n g\u0259ldiyini t\u0259xmin el\u0259m\u0259k \u00e7\u0259tin deyildi. Boynu qoltuq g\u00f6rm\u0259mi\u015f, \u0130lyas \u0130smay\u0131lov \u0259dal\u0259tinin p\u0259nc\u0259sind\u0259n qurtula bilm\u0259y\u0259n bir \u00e7ox insan \u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n k\u0259silmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Yax\u0131n dostlar v\u0259 ilyassev\u0259rl\u0259r ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k b\u0259db\u0259xt hadis\u0259\u00adl\u0259rin ola bil\u0259c\u0259yini \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n sezib \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin \u0259n \u015fox h\u00f6rm\u0259ti ke\u00e7mi\u015f insanlara m\u00fc\u0259yy\u0259n siqnallar \u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Lakin t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259r s\u00fcstl\u00fck g\u00f6st\u0259rdil\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>Qeyd edildiyi kimi, \u0130lyas \u0130smay\u0131lov SSR\u0130 Ba\u015f Prokurorlu\u011funun C\u0259za\u00e7\u0259km\u0259 M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 Qanunlar\u0131n \u0130cras\u0131na N\u0259zar\u0259t \u015e\u00f6\u00adb\u0259\u00adsinin r\u0259isi t\u0259yin edildi. Bu v\u0259zif\u0259d\u0259 d\u0259 o, milli qeyr\u0259tini ortaya qoy\u00addu. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycanda a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hkum olmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259ri RSFSR-in m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 a\u011f\u0131r i\u015fl\u0259r\u0259 c\u0259lb edirdil\u0259r. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 h\u0259min m\u0259hbuslar\u0131n c\u0259za\u00adla\u00adr\u0131n\u0131n qalan hiss\u0259sinin Az\u0259rbaycanda \u00e7\u0259km\u0259sin\u0259 nail oldu. O, SSR\u0130 Ba\u015f prokuroruna yazd\u0131\u011f\u0131 xidm\u0259ti m\u0259ktubunda bunu bel\u0259 \u0259sas\u00adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, m\u0259hbus ail\u0259sin\u0259 yax\u0131n yerd\u0259 c\u0259za \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n daha tez islah olunur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>SSR\u0130 da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra Rusiya Ba\u015f prokurorlu\u011funda i\u015f t\u0259klif olunsa da O, v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131td\u0131.<\/p>\n<p>Ha\u015fiy\u0259: B\u0259zi qarag\u00fc\u00adruh\u00ad\u00e7ular \u0130lyas m\u00fc\u0259llimi Mos\u00adkvan\u0131n adam\u0131 hesab edirl\u0259r. G\u00f6rk\u0259mli partiya i\u015f\u00e7isi Sabir H\u00fcseynovun \u201cBiz ham\u0131m\u0131z Moskvan\u0131n adam\u0131 olmu\u015fuq\u201d s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 raz\u0131la\u015fmamaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bel\u0259 ki, b\u00fct\u00fcn hakimiyy\u0259t strukturlar\u0131 idar\u0259 v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, prokurorluq\u00a0 \u0259saslar\u0131 Mos\u00adkva\u00adda haz\u0131rlanan qanun v\u0259 q\u0259rarlarla i\u015fl\u0259yir, v\u0259zif\u0259 t\u0259yinatlar\u0131 Moskvada t\u0259sdiq olunurdu. M\u0259s\u0259l\u0259n, Yard\u0131ml\u0131 rayon prokuroru v\u0259zif\u0259sin\u0259 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Respublika prokuroru t\u0259yin edir, SSR\u0130 Ba\u015f pokuroru t\u0259sdiq edirdi.<\/p>\n<p>Lakin Moskvan\u0131n \u0259leyhin\u0259 h\u0259r r\u0259hb\u0259r ged\u0259 bim\u0259zdi. \u0130lyas m\u00fc\u0259llim qanun v\u0259 v\u0259t\u0259n namin\u0259, kitab\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 qeyd edildiyi kimi, Moskvan\u0131n irad\u0259si \u0259leyhin\u0259 ged\u0259n nadir ki\u015fil\u0259rd\u0259n olub.<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llimin \u00f6z s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 des\u0259k, Moskvada n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox adam i\u015fl\u0259s\u0259, bir o q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131za xeyri olard\u0131.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6nd\u00fckd\u0259n sonra h\u0259min vaxt Prezident s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini icra ed\u0259n Ali Sovetin s\u0259dri Yaqub M\u0259mm\u0259dovun S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u0130lyas \u0130smay\u0131lov\u00a0 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n ilk \u018fdliyy\u0259 Naziri oldu.<\/p>\n<p>Hakiml\u0259r korpusu \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin t\u0259yinat\u0131n\u0131 sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131. Daha hakiml\u0259rin i\u015fin\u0259 h\u0259bs faizin\u0259 g\u00f6r\u0259 qiym\u0259t verilmir, l\u00fczumsuz yoxlamalar ke\u00e7irilmir, yuxar\u0131lar\u0131n deyil, qanunun t\u0259l\u0259bi \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bu bar\u0259d\u0259 uzun ill\u0259r hakim mantosu da\u015f\u0131m\u0131\u015f Tofiq Quliyevin fikirl\u0259ri maraql\u0131d\u0131r: \u201c\u0130lyas \u0130smay\u0131lov yegan\u0259 \u018fdliyy\u0259 naziridir ki, h\u0259m \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131 b\u00fct\u00fcn \u018fdliyy\u0259 nazirl\u0259rind\u0259n pe\u015f\u0259karl\u0131q v\u0259 insani keyfiy\u00ady\u0259\u00adt\u00adl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nazir i\u015fl\u0259diyi d\u00f6vrd\u0259 y\u00fcks\u0259k ranql\u0131 m\u0259murlardan biri \u0130lyas m\u00fc\u0259llim\u0259 deyir:<\/p>\n<p>\u2013 Sizin iqtidara v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 k\u00f6m\u0259yiniz n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim cavab\u0131nda:<\/p>\n<p>\u2013 R\u00fc\u015fv\u0259t alm\u0131ram.Bundan art\u0131q n\u0259 k\u00f6m\u0259k olar&#8230;<\/p>\n<p>Burada b\u00f6y\u00fck alimimiz \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun m\u00fcha\u00adzi\u00adr\u0259l\u0259rind\u0259 tez-tez t\u0259krar etdiyi s\u00f6zl\u0259r yada d\u00fc\u015f\u00fcr: \u201cM\u0259nim bu xalqa xidm\u0259tim \u0259n az\u0131 odur ki, 45 il d\u0259rs dediyim Universi\u00adtet\u00add\u0259 bir q\u0259pik d\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259t almam\u0131\u015fam\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1994-c\u00fc illd\u0259 Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u0130lyas \u0130s\u00adma\u00ad\u00ady\u0131lov \u018fdliyy\u0259 naziri v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edildi.<\/p>\n<p>M\u0259limdur ki, Ulu \u00d6nd\u0259r ictimai r\u0259y\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirirdi. V\u0259zi\u00adf\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lan \u015f\u0259xsl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti m\u00fczakir\u0259 olunur, televiziya ekranlar\u0131nda minl\u0259rl\u0259 tama\u015fa\u00e7\u0131 m\u00fczakir\u0259nin gedi\u015fini izl\u0259yirdi.\u0130qtidarda olan \u015fou h\u0259v\u0259skarlar\u0131 \u0130.\u0130smay\u0131lovu da m\u00fczakir\u0259 m\u00f6v\u00adzu\u00adsu\u00adna \u00e7evirm\u0259k ist\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, m\u00fcdrik insan olan Heyd\u0259r \u018fliyev buna imkan verm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p>30 mart 1996-c\u0131 ild\u0259 sabiq \u018fdliyy\u0259 naziri \u0130lyas \u0130smay\u0131lovun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131 III N\u00f6vb\u0259d\u0259nk\u0259nar (Birl\u0259\u015fdirici)\u00a0 Qurultayda birl\u0259\u015fdil\u0259r. Birl\u0259\u015fmi\u015f partiyan\u0131n s\u0259dri \u0130lyas \u0130smay\u0131lov se\u00e7ildi.<\/p>\n<p>29 noyabr 1998-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131n\u0131n VI (Birl\u0259\u015fdirici) Qurultay s\u0259lahiyy\u0259tli Konfrans\u0131nda onun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Beyn\u0259lxalq Demokratiya v\u0259 Ekologiya Fondu v\u0259 Ayd\u0131n Quliyevin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Demokratik Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131na birl\u0259\u015fdi. Birl\u0259\u015fm\u0259d\u0259n sonra partiyada h\u0259ms\u0259drlik postu t\u0259sis edilmi\u015f, \u0130lyas \u0130smay\u0131lov v\u0259 R\u0259sul Quliyev partiyan\u0131n h\u0259ms\u0259drl\u0259ri se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 \u0130lyas m\u00fc\u0259llim parlament se\u00e7kil\u0259rind\u0259 i\u015ftirak etdi. Eyni dair\u0259d\u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f h\u00fcquq\u015f\u00fcnas, uzun ill\u0259r prokurorluq orqanlar\u0131nda m\u00fcst\u0259ntiq, rayon prokuroru, Respublika Prokurorlu\u011funda \u015f\u00f6b\u0259 r\u0259isi v\u0259 Respublika prokurorunun m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sin\u0259d\u0259k y\u00fcks\u0259lmi\u015f, h\u00fcquq elml\u0259ri namiz\u0259di alimlik d\u0259r\u0259c\u0259si alm\u0131\u015f, \u0130lyas m\u00fc\u0259llimin h\u0259myerlisi v\u0259 qrup yolda\u015f\u0131 Zakir Zeynalovun da namiz\u0259dliyi ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Se\u00e7ki Z.Zeynalovun q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atsa da, bu, onu sevindirm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p>5 noyabr 2000-ci il parlament se\u00e7kil\u0259rind\u0259 h\u0259m majoritar, h\u0259m proporsional se\u00e7ki sistemi \u00fczr\u0259 se\u00e7kil\u0259r\u0259 qat\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131 u\u011fur qazana bilm\u0259di. \u00c7oxdan fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, \u0130lyas m\u00fc\u0259llim siyasi \u0259d\u0259b g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k 1 g\u00fcn sonra, y\u0259ni 6 noyabr 2000-ci ild\u0259 partiyan\u0131n h\u0259ms\u0259dri kimi Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131ndan istefa verdi. \u0130lyas \u0130smay\u0131lov t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 il\u0259\u00a0 \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq orqanlara m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f v\u0259 2 iyul 2001-ci ild\u0259 b\u0259rpa qurultay\u0131 il\u0259 partiyan\u0131 yenid\u0259n t\u0259sis etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u0130lyas \u0130smay\u0131lov 2006-c\u0131 il may\u0131n 13-d\u0259 106 sayl\u0131 Tovuz-Qazax-A\u011fstafa se\u00e7ki dair\u0259sind\u0259n deputat se\u00e7ildi. Milli M\u0259clisin \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 Daimi Komissiyas\u0131n\u0131n, Az\u0259rbaycan-Almaniya Federativ Respublikas\u0131, Az\u0259rbaycan-Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131, Az\u0259rbaycan-\u0130taliya, Az\u0259rbaycan-Latviya, Az\u0259rbaycan-Rusiya parlament\u00adl\u0259r\u00adaras\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 i\u015f\u00e7i qruplar\u0131n\u0131n\u0131n v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 &#8211; Az\u0259rbaycan parlament \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 komit\u0259sinin \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8230;Ilyas m\u00fc\u0259llim partiya s\u0259dri v\u0259 mill\u0259t v\u0259kili kimi \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 sanball\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259n k\u0259narda da h\u00f6rm\u0259t v\u0259 n\u00fcfuz qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, 2000-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259\u00a0 s\u0259f\u0259rd\u0259 olan zaman doqquz nazirl\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri Sad\u0259tdin Tantan v\u0259 M\u00fcdafi\u0259 Naziri S\u0259bah\u0259ddin \u00c7oxmaqo\u011flu, Milliyy\u0259t\u00e7i H\u0259r\u0259kat Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri, Ba\u015f nazirin m\u00fcavini D\u00f6vl\u0259t Bax\u00e7al\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259si v\u0259 TQRT televiziyas\u0131 il\u0259 bir saatl\u0131q \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil olunmas\u0131, T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisinin 80 illik yubileyin\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fcxalif\u0259tind\u0259n yaln\u0131z onun r\u0259smi d\u0259v\u0259t almas\u0131, \u0130.\u0130smay\u0131lov \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 olan maraq v\u0259 h\u00f6rm\u0259tin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130ran Islam Respublikas\u0131na s\u0259f\u0259rind\u0259 T\u0259brizd\u0259 olma\u011f\u0131 \u015f\u0259rt kimi ir\u0259li s\u00fcr\u0259n \u0130.\u0130smay\u0131lov g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev haqq\u0131nda sual\u0131 cavabland\u0131rarkan, Onu t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259ti kimi xarakteriz\u0259 etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u015e\u0259xsiyy\u0259t kimi ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edil\u0259n \u0130lyas m\u00fc\u0259llim m\u00fc\u00adxa\u00adlif\u0259t olaraq da \u00f6z m\u00fcdrikliyini n\u00fcmayi\u015f etdirirdi.<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim m\u00fcsahib\u0259l\u0259rinin birind\u0259 m\u00fcxalif\u0259t iqtidar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00f6z arzusunu dil\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k deyir: \u201cBiz m\u00fcxalif\u0259t partiyas\u0131 olsaq da, c\u0259miyy\u0259td\u0259ki m\u00f6vcud probleml\u0259rin zor, qar\u015f\u0131durma m\u00fcst\u0259visind\u0259 deyil, sivil qaydada, dan\u0131\u015f\u0131qlar, dialoqlar vasit\u0259sil\u0259 h\u0259ll olunmas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131y\u0131q. \u00c7\u00fcnki dialoq, vaxtil\u0259 Sokrat\u0131n \u00e7ox s\u0259rrastl\u0131qla dediyi kimi, \u201cm\u0259rif\u0259tin inki\u015faf yolu\u201d, h\u0259m d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif fikirliliy\u0259 h\u00f6rm\u0259t dem\u0259kdir. B\u00fct\u00fcn m\u00fc\u015fk\u00fcl, m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 masa \u0259traf\u0131nda, dialoq vasit\u0259sil\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunmal\u0131d\u0131r ki, h\u0259rt\u0259r\u0259fli g\u00f6t\u00fcr-qoy etm\u0259k, ortaq n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olsun. \u00dcst\u0259lik n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, dialoq h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259ki g\u0259rginliyi azaltmaq v\u0259 bununla c\u0259miyy\u0259t\u0259 bar\u0131\u015f\u0131q v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q g\u0259tirm\u0259k yoludur, dem\u0259li, onun ba\u015f tutmas\u0131nda v\u0259 \u0259m\u0259li n\u0259tic\u0259 verm\u0259sind\u0259 ham\u0131m\u0131z maraql\u0131 olmal\u0131y\u0131q\u201d.<\/p>\n<p>&#8230;\u0130lyas \u0130smay\u0131lov h\u00fcquq alimi kimi daim \u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, yeni-yeni fikir v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri il\u0259 elm\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 verirdi. Onun 9 monoqrafiyas\u0131, 200 d\u0259n art\u0131q elmi v\u0259 publisistik m\u0259qal\u0259l\u0259ri i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130lyas m\u00fc\u0259llim x\u00fcsusi q\u00fcrur v\u0259 f\u0259r\u0259h hissi il\u0259 qeyd edirdi ki, o yegan\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r ki, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin b\u00fct\u00fcn h\u00fcquq t\u0259hsili sistemind\u0259 \u0259sas d\u0259rslikl\u0259r s\u0131ras\u0131nda yer alan \u201c\u041e\u0441\u043d\u043e\u0432\u044b \u0443\u0433\u043e\u043b\u043e\u0432\u043d\u043e\u0433\u043e \u0437\u0430\u043a\u043e\u043d\u043e\u0434\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0421\u0421\u0421\u0420\u00bb (SSR\u0130 nin Cinay\u0259t qanunvericiliyinin \u0259saslar\u0131) adl\u0131 kitabda Leninqrad Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sind\u0259 aspirant olark\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131 elmi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n birin\u0259 istinad edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"21331\">Yaz\u0131ya 26 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kultur.az Ba\u015f \u0259dliyy\u0259 m\u00fc\u015faviri \u018fl\u0259mdar M\u0259mm\u0259dovun\u00a0 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t xadimi, Az\u0259rbaycan SSR Prokuroru v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk \u018fdliyy\u0259 naziri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, h\u00fcquq elml\u0259ri doktoru, professor, eks-mill\u0259t v\u0259kili, \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri (2001\u20132025) \u0130lyas Abbas o\u011flu \u0130smay\u0131lovun \u015f\u0259r\u0259fli \u00f6m\u00fcr yolundan b\u0259hs ed\u0259n\u00a0 \u201cM\u0259n bu zamana s\u0131\u011fmazam\u201d adl\u0131 s\u0259n\u0259dli-publisistik kitab\u0131n\u0131 (hiss\u0259-hiss\u0259) t\u0259qdim edir: . \u0130kinzi hiss\u0259 &nbsp; \u0130\u015fd\u0259n\u00a0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21331"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21331"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21336,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21331\/revisions\/21336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}