{"id":22072,"date":"2026-01-31T17:34:04","date_gmt":"2026-01-31T13:34:04","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=22072"},"modified":"2026-01-31T17:34:04","modified_gmt":"2026-01-31T13:34:04","slug":"abs-iran-qarsidurmasi-regional-g%c9%99rginlikd%c9%99n-qlobal-guc-mubariz%c9%99sin%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=22072","title":{"rendered":"AB\u015e-\u0130ran qar\u015f\u0131durmas\u0131: regional g\u0259rginlikd\u0259n qlobal g\u00fcc m\u00fcbariz\u0259sin\u0259"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_22074\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-31-at-15.01.03.jpeg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-22074\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-22074\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-31-at-15.01.03-300x169.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"169\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-31-at-15.01.03-300x169.jpeg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-31-at-15.01.03-1024x576.jpeg 1024w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-31-at-15.01.03-768x432.jpeg 768w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-31-at-15.01.03-1536x864.jpeg 1536w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-31-at-15.01.03.jpeg 1600w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-22074\" class=\"wp-caption-text\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Elman Ba\u011f\u0131rov<br \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dr m\u00fcavini<\/p><\/div>\n<p>AB\u015e-\u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri XXI \u0259srin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 \u00e7oxqatl\u0131 geosiyasi qar\u015f\u0131durmalar\u0131ndan biridir. Bu qar\u015f\u0131durma t\u0259kc\u0259 iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131ndak\u0131 ideoloji ziddiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. O, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 g\u00fcc balans\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131, \u0130srailin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 AB\u015e-nin \u0259sas strateji r\u0259qibi olan \u00c7inin y\u00fcks\u0259li\u015fi kontekstind\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tini anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn regional prosesl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 d\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq z\u0259ruridir. Bu qar\u015f\u0131durma qlobal g\u00fcc balans\u0131, enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, regional hegemonluq v\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259raras\u0131 r\u0259qab\u0259tin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r<\/p>\n<p>1979-cu il \u0130ran \u0130slam \u0130nqilab\u0131ndan sonra \u0130ran AB\u015e-nin Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 qurdu\u011fu siyasi, h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi sistem\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 meydan oxuyan \u0259sas aktora \u00e7evrildi. AB\u015e \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ran regional sabitliy\u0259 t\u0259hdid, n\u00fcv\u0259 silah\u0131 potensial\u0131na malik d\u00f6vl\u0259tdir, O, AB\u015e v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 \u201casimmetrik m\u00fcharib\u0259\u201d aparan g\u00fcc kimi q\u0259bul edilir.<\/p>\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n qar\u015f\u0131durma d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 birba\u015fa m\u00fcharib\u0259 formas\u0131nda deyil, <strong>sanksiyalar, diplomatik t\u0259crid, proksi m\u00fcharib\u0259l\u0259r, kiber \u0259m\u0259liyyatlar v\u0259 informasiya m\u00fcharib\u0259si<\/strong> \u015f\u0259klind\u0259 apar\u0131l\u0131r. AB\u015e-nin m\u0259qs\u0259di \u0130ran\u0131 tam m\u0259\u011flub etm\u0259k deyil, onu <strong>n\u0259zar\u0259td\u0259 olan t\u0259hl\u00fck\u0259<\/strong> s\u0259viyy\u0259sind\u0259 saxlamaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130rana qar\u015f\u0131 AB\u015e-nin m\u00fcnasib\u0259tinin \u0259sas\u0131nda bir \u00e7ox amill\u0259r dayan\u0131r. Bunlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259r kimi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik:<\/p>\n<ol>\n<li><strong> Regional hegemonluq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130ran Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 \u0130raq, Suriya, Livan v\u0259 Y\u0259m\u0259nd\u0259 siyasi v\u0259 h\u0259rbi t\u0259sirini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu proses AB\u015e-nin regionda qurdu\u011fu \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fctt\u0259fiql\u0259r sistemin\u0259 birba\u015fa t\u0259hdid yarad\u0131r. AB\u015e is\u0259 K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini, enerji mar\u015frutlar\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259tini v\u0259 \u0130srailin \u00fcst\u00fcn m\u00f6vqeyini qoruma\u011f\u0131 prioritet hesab edir.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> \u0130ran\u0131n n\u00fcv\u0259 proqram\u0131<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130ran\u0131n n\u00fcv\u0259 texnologiyalar\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259si AB\u015e v\u0259 onun m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi narahatl\u0131q m\u0259nb\u0259yidir. AB\u015e-y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130ran\u0131n n\u00fcv\u0259 silah\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259si Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 silahlanma yar\u0131\u015f\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu is\u0259 AB\u015e-nin qlobal n\u00fcv\u0259 n\u0259zar\u0259t mexanizminin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> \u0130deoloji v\u0259 siyasi ziddiyy\u0259tl\u0259r<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130ran\u0131n anti-Q\u0259rb v\u0259 anti-\u0130srail ideologiyas\u0131 AB\u015e-nin qurmaq ist\u0259diyi d\u00fcnya nizam\u0131 il\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. \u0130ran\u0131n siyasi sistemi AB\u015e-nin planlar\u0131na alternativ model t\u0259qdim edir. Bu ideoloji qar\u015f\u0131durma AB\u015e-nin qlobal hegemonluq iddias\u0131 il\u0259 uzla\u015fm\u0131r v\u0259 qar\u015f\u0131durman\u0131 daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u0130srail AB\u015e-\u0130ran qar\u015f\u0131durmas\u0131nda \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. \u0130ran\u0131n \u0130srail\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259rt ritorikas\u0131 v\u0259 Hizbullah, H\u018fMAS kimi qrupla\u015fmalara verdiyi d\u0259st\u0259k \u0130srail t\u0259r\u0259find\u0259n birba\u015fa t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0130srail \u0130rana hava z\u0259rb\u0259l\u0259ri, kiberh\u00fccumlar vasit\u0259sil\u0259 aktiv t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. \u0130srail faktiki olaraq AB\u015e-ni \u0130rana qar\u015f\u0131 daha s\u0259rt siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 s\u00f6vq ed\u0259n \u0259sas regional aktordur.<\/p>\n<p><strong>AB\u015e-nin \u0259sas strateji h\u0259d\u0259fi<\/strong><\/p>\n<p>AB\u015e-\u0130ran qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131 qlobal kontekstd\u0259n ay\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. XXI \u0259srd\u0259 AB\u015e \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas strateji r\u0259qib <strong>\u0130ran<\/strong> deyil, <strong>\u00c7indir<\/strong>. \u00c7in iqtisadi, texnoloji v\u0259 h\u0259rbi bax\u0131mdan AB\u015e-y\u0259 alternativ qlobal g\u00fcc\u0259 \u00e7evrilir. \u00c7inin s\u00fcr\u0259tli iqtisadi y\u00fcks\u0259li\u015fi, texnoloji m\u00fcst\u0259qilliyi, qlobal ticar\u0259t v\u0259 enerji mar\u015frutlar\u0131na n\u0259zar\u0259t c\u0259hdl\u0259ri AB\u015e-nin qlobal liderlik m\u00f6vqeyini t\u0259hdid edir. \u0130ran is\u0259 bu m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u00c7inin m\u00fch\u00fcm t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131ndan biridir. \u0130ran \u00c7inin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259, \u201cBir k\u0259m\u0259r &#8211; Bir yol\u201d layih\u0259sind\u0259 v\u0259 AB\u015e sanksiyalar\u0131na alternativ iqtisadi mexanizml\u0259rd\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynay\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n AB\u015e \u0130rana qar\u015f\u0131 tammiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259n yay\u0131n\u0131r. Bel\u0259 bir m\u00fcharib\u0259 AB\u015e-nin resurslar\u0131n\u0131 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 t\u00fck\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00c7inin Sakit ocean b\u00f6lg\u0259sind\u0259 manevr imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259n\u0259r\u0259k qlobal g\u00fcc balans\u0131nda AB\u015e-nin m\u00f6vqeyini z\u0259ifl\u0259d\u0259r.<\/p>\n<p>AB\u015e-\u0130ran qar\u015f\u0131durmas\u0131 klassik d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilikd\u0259n daha \u00e7ox, idar\u0259 olunan g\u0259rginlik strategiyas\u0131d\u0131r. Bu strategiya:<\/p>\n<p>&#8211; Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 g\u00fcc balans\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlama\u011fa;<\/p>\n<p>&#8211; \u0130srailin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259y\u0259;<\/p>\n<p>&#8211; AB\u015e-nin \u0259sas diqq\u0259tini \u00c7inl\u0259 qlobal r\u0259qab\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>M\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u0130ran n\u0259 tam m\u0259\u011flub edilir, n\u0259 d\u0259 qlobal sistem\u0259 tam inteqrasiya olunur. Bu qar\u015f\u0131durma yax\u0131n perspektivd\u0259 d\u0259 davam ed\u0259c\u0259k v\u0259 regional prosesl\u0259rd\u0259n \u00e7ox, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 qlobal m\u00fcbariz\u0259nin t\u0259rkib hiss\u0259si olaraq qalacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"22072\">Yaz\u0131ya 106 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AB\u015e-\u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri XXI \u0259srin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 \u00e7oxqatl\u0131 geosiyasi qar\u015f\u0131durmalar\u0131ndan biridir. Bu qar\u015f\u0131durma t\u0259kc\u0259 iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131ndak\u0131 ideoloji ziddiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. O, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 g\u00fcc balans\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131, \u0130srailin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 AB\u015e-nin \u0259sas strateji r\u0259qibi olan \u00c7inin y\u00fcks\u0259li\u015fi kontekstind\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tini anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn regional prosesl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 d\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22074,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22072"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22072"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22072\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22075,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22072\/revisions\/22075"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22072"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22072"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22072"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}