{"id":22423,"date":"2026-04-17T09:44:18","date_gmt":"2026-04-17T05:44:18","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=22423"},"modified":"2026-04-17T13:25:21","modified_gmt":"2026-04-17T09:25:21","slug":"nizami-g%c9%99nc%c9%99vi-v%c9%99-fuzuli-yaradiciliginda-esq-konsepsiyasi-duny%c9%99vi-hissd%c9%99n-ilahi-m%c9%99h%c9%99bb%c9%99t%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=22423","title":{"rendered":"Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq konsepsiyas\u0131: d\u00fcny\u0259vi hissd\u0259n ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/nizami.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-10655\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/nizami-236x300.jpg\" alt=\"\" width=\"236\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/nizami-236x300.jpg 236w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/nizami.jpg 540w\" sizes=\"(max-width: 236px) 100vw, 236px\" \/><\/a>\u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n iki b\u00f6y\u00fck zirv\u0259si olan Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 e\u015fq anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u00fcst\u0259viy\u0259 y\u00fcks\u0259ltmi\u015fl\u0259r. Onlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 sevgi yaln\u0131z iki insan aras\u0131nda yaranan hiss kimi deyil, insan\u0131n m\u0259n\u0259vi kamilliy\u0259 do\u011fru inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n ali bir q\u00fcvv\u0259 kimi t\u0259qdim olunur. Bu bax\u0131mdan h\u0259r iki s\u0259n\u0259tkar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq konsepsiyas\u0131 h\u0259m d\u00fcny\u0259vi, h\u0259m d\u0259 ilahi m\u0259zmun da\u015f\u0131y\u0131r. D\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n z\u0259ngin v\u0259 d\u0259rin qatlar\u0131ndan birini t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u015e\u0259rq poeziyas\u0131 \u0259srl\u0259r boyu insan\u0131n m\u0259n\u0259vi al\u0259mini, daxili axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 v\u0259 varl\u0131qla ba\u011fl\u0131 suallar\u0131n\u0131 b\u0259dii \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etmi\u015fdir. Bu b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi \u0259n\u0259n\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 e\u015fq anlay\u0131\u015f\u0131 x\u00fcsusi yer tutur. \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131nda e\u015fq t\u0259kc\u0259 iki insan aras\u0131nda yaranan hiss kimi deyil, h\u0259m d\u0259 kainat\u0131n mahiyy\u0259tini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 aparan f\u0259ls\u0259fi v\u0259 m\u0259n\u0259vi bir yol kimi q\u0259bul olunur. Bu bax\u0131mdan klassik \u015fairl\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z estetik z\u00f6vq m\u0259nb\u0259yi deyil, h\u0259m d\u0259 insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 d\u00fcnyan\u0131 anlama vasit\u0259sidir. Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli bu \u0259n\u0259n\u0259nin \u0259n parlaq n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n hesab olunur. Onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259srl\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259 aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259mi\u015f, m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 f\u0259rqli bax\u0131\u015f bucaqlar\u0131ndan t\u0259dqiq edilmi\u015fdir. H\u0259r iki s\u0259n\u0259tkar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 insan, h\u0259yat, sevgi v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat kimi m\u00f6vzular d\u0259rin b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259qdim olunur. Bu is\u0259 onlar\u0131n irsini yaln\u0131z milli deyil, \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259r\u0259 \u00e7evirir. Nizami G\u0259nc\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 epik geni\u015fliyi, z\u0259ngin s\u00fcjet qurulu\u015fu v\u0259 ideal insan modeli il\u0259 se\u00e7ilir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 e\u015fq insan h\u0259yat\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si kimi t\u0259qdim olunur v\u0259 bu hiss vasit\u0259sil\u0259 insan\u0131n m\u0259n\u0259vi kamilliy\u0259 do\u011fru inki\u015faf\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. Nizami e\u015fqi h\u0259yat\u0131n i\u00e7ind\u0259, real m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r fonunda t\u0259svir ed\u0259r\u0259k onu h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 ictimai d\u0259y\u0259r kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir. Onun yaratd\u0131\u011f\u0131 obrazlar v\u0259 s\u00fcjetl\u0259r e\u015fqin insan xarakterini formala\u015fd\u0131ran g\u00fcc\u00fcn\u00fc ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 lirik d\u0259rinliyi, emosional g\u00fcc\u00fc v\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u0259zmunu il\u0259 f\u0259rql\u0259nir. O, e\u015fqi yaln\u0131z d\u00fcny\u0259vi hiss kimi deyil, insan\u0131n m\u0259n\u0259vi y\u00fcks\u0259li\u015finin v\u0259 ilahi h\u0259qiq\u0259t\u0259 qovu\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259sas vasit\u0259si kimi t\u0259qdim edir. F\u00fczuli poeziyas\u0131nda sevgi insan\u0131n daxili al\u0259mini sars\u0131dan, onu iztirablar vasit\u0259sil\u0259 safla\u015fd\u0131ran v\u0259 kamill\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir q\u00fcvv\u0259 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Bu is\u0259 onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq anlay\u0131\u015f\u0131na daha d\u0259rin v\u0259 mistik m\u0259na qazand\u0131r\u0131r. H\u0259r iki \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq m\u00f6vzusu m\u0259rk\u0259zi yer tutsa da, onlar\u0131n bu anlay\u0131\u015fa yana\u015fmalar\u0131 f\u0259rqli istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 inki\u015faf edir. Nizami G\u0259nc\u0259vi e\u015fqi daha \u00e7ox d\u00fcny\u0259vi v\u0259 ictimai kontekstd\u0259 t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k onun h\u0259yatla ba\u011fl\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rini \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131r. F\u00fczuli is\u0259 bu anlay\u0131\u015f\u0131 daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k onu ilahi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u00fcst\u0259viy\u0259 y\u00fcks\u0259ldir. Bu f\u0259rqli yana\u015fmalar is\u0259 \u0259slind\u0259 bir-birini inkar etmir, \u0259ksin\u0259, tamamlayaraq e\u015fqin b\u00fct\u00f6v v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li mahiyy\u0259tini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. M\u0259hz bu bax\u0131mdan Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcqayis\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiqi x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Onlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 e\u015fq anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u00fcny\u0259vi hissd\u0259n ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 do\u011fru inki\u015faf\u0131n\u0131 izl\u0259m\u0259k, bu anlay\u0131\u015f\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi \u00e7alarlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rini daha yax\u015f\u0131 anlama\u011fa imkan verir. Bu m\u0259qal\u0259nin m\u0259qs\u0259di d\u0259 m\u0259hz Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq konsepsiyas\u0131n\u0131 m\u00fcqayis\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil etm\u0259k, onun d\u00fcny\u0259vi hissd\u0259n ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 do\u011fru ke\u00e7idini ara\u015fd\u0131rmaq v\u0259 bu iki b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar\u0131n \u0259d\u0259biyyat tarixind\u0259 tutdu\u011fu m\u00f6vqeyi bir daha ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 ortaya qoymaqd\u0131r. Bu yana\u015fma h\u0259m \u0259d\u0259bi, h\u0259m d\u0259 f\u0259ls\u0259fi bax\u0131mdan e\u015fq anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini daha dol\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259rk etm\u0259y\u0259 xidm\u0259t edir. Nizami G\u0259nc\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq daha \u00e7ox h\u0259yati v\u0259 ictimai \u00e7alarlarla t\u0259qdim olunur. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 sevgi insan\u0131 safla\u015fd\u0131ran, onu daha m\u00fcdrik v\u0259 \u0259dal\u0259tli ed\u0259n bir q\u00fcvv\u0259dir. Nizami \u00fc\u00e7\u00fcn e\u015fq yaln\u0131z f\u0259rdi hiss deyil, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin m\u0259n\u0259vi \u0259saslar\u0131ndan biridir. Leyli v\u0259 M\u0259cnun \u0259s\u0259rind\u0259 sevgi real h\u0259yat hadis\u0259l\u0259ri fonunda inki\u015faf edir. Burada a\u015fiq v\u0259 m\u0259\u015fuqun qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 mane\u0259l\u0259r ictimai m\u00fchitl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 bu, e\u015fqin d\u00fcny\u0259vi xarakterini daha ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. Nizami e\u015fqi insan\u0131n kamill\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn vacib bir m\u0259rh\u0259l\u0259 kimi t\u0259qdim edir. F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda is\u0259 e\u015fq daha d\u0259rin v\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u0259na k\u0259sb edir. O, e\u015fqi yaln\u0131z d\u00fcny\u0259vi hiss kimi deyil, ilahi h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u00e7atma\u011f\u0131n \u0259sas yolu kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir. F\u00fczuli poeziyas\u0131nda sevgi insan\u0131 yand\u0131ran, iztirablarla safla\u015fd\u0131ran v\u0259 onu m\u0259n\u0259vi zirv\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259ld\u0259n bir q\u00fcvv\u0259dir. Leyli v\u0259 M\u0259cnun \u0259s\u0259rind\u0259 M\u0259cnunun sevgisi art\u0131q sad\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xaraq ilahi e\u015fq s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lir. O, Leyliy\u0259 olan sevgisi vasit\u0259sil\u0259 maddi d\u00fcnyadan uzaqla\u015f\u0131r v\u0259 m\u0259n\u0259vi kamilliy\u0259 \u00e7at\u0131r. Bu is\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fqin mistik v\u0259 sufi mahiyy\u0259tini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirir. Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131 m\u00fcqayis\u0259 etdikd\u0259 ayd\u0131n olur ki, h\u0259r iki s\u0259n\u0259tkar eyni m\u00f6vzunu f\u0259rqli aspektl\u0259rd\u0259n i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Nizamid\u0259 e\u015fq daha \u00e7ox real h\u0259yatla ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 insan\u0131n ictimai m\u00fchitd\u0259 kamill\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. F\u00fczulid\u0259 is\u0259 bu anlay\u0131\u015f daha da d\u0259rinl\u0259\u015f\u0259r\u0259k ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259t s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lir. Bu bax\u0131mdan dem\u0259k olar ki, Nizami e\u015fqin ba\u015flan\u011f\u0131c m\u0259rh\u0259l\u0259sini \u2013 d\u00fcny\u0259vi hiss kimi t\u0259zah\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rirs\u0259, F\u00fczuli onun son m\u0259rh\u0259l\u0259sini \u2013 ilahi h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini t\u0259svir edir. Bu iki b\u00f6y\u00fck \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir-birini tamamlayaraq e\u015fqin b\u00fct\u00f6v f\u0259ls\u0259fi m\u0259nz\u0259r\u0259sini yarad\u0131r. Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dil v\u0259 b\u0259dii ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri onlar\u0131n e\u015fq konsepsiyas\u0131n\u0131 t\u0259qdim etm\u0259 \u00fcsulunun \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. H\u0259r iki s\u0259n\u0259tkar y\u00fcks\u0259k poetik ustal\u0131\u011fa malik olsa da, onlar\u0131n dil\u0259 v\u0259 \u00fcsluba yana\u015fmas\u0131 f\u0259rqli b\u0259dii-estetik istiqam\u0259tl\u0259ri \u0259ks etdirir. Nizami G\u0259nc\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 epik geni\u015flik, t\u0259svir z\u0259nginliyi v\u0259 \u00e7oxqatl\u0131 s\u00fcjet qurulu\u015fu il\u0259 se\u00e7ilir. Onun dili obrazl\u0131 v\u0259 ax\u0131c\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 didaktik m\u0259zmun da\u015f\u0131y\u0131r. Nizami hadis\u0259l\u0259ri geni\u015f t\u0259svir edir, t\u0259bi\u0259t m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259ri, saray h\u0259yat\u0131, insan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri inc\u0259 detallarla i\u015fl\u0259nir. Bu is\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 e\u015fqin daha \u00e7ox konkret, h\u0259yati v\u0259 real \u00e7alarlarla t\u0259qdim olunmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. \u015eair tez-tez t\u0259\u015fbeh (b\u0259nz\u0259tm\u0259), metafora v\u0259 simvolik obrazlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k fikirl\u0259rini daha t\u0259sirli v\u0259 yadda qalan edir. Onun poetik dili h\u0259m estetik z\u00f6vq verir, h\u0259m d\u0259 oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n f\u0259ls\u0259fi qat yarad\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dil daha \u00e7ox lirik, emosional v\u0259 daxili al\u0259m\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir. Onun poeziyas\u0131nda s\u00f6zl\u0259r sad\u0259c\u0259 t\u0259svir vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 hissl\u0259rin v\u0259 m\u0259n\u0259vi iztirablar\u0131n birba\u015fa ifad\u0259sidir. F\u00fczuli az s\u00f6zl\u0259 d\u0259rin m\u0259na yaratmaq bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7ilir. Onun q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 h\u0259r bir s\u00f6z, h\u0259r bir ifad\u0259 \u00e7oxqatl\u0131 semantik y\u00fck da\u015f\u0131y\u0131r. Bu bax\u0131mdan onun dili daha y\u0131\u011fcam, lakin daha intensiv v\u0259 t\u0259sirli g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. F\u00fczuli b\u0259dii ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rind\u0259n \u2014 x\u00fcsusil\u0259 metafora, r\u0259mz, t\u0259zad (antitez) v\u0259 t\u0259krird\u0259n ustal\u0131qla istifad\u0259 edir. Onun poeziyas\u0131nda \u201cod\u201d, \u201cyanmaq\u201d, \u201ck\u00fcl olmaq\u201d kimi obrazlar e\u015fqin iztirabl\u0131 v\u0259 safla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 mahiyy\u0259tini simvoliz\u0259 edir. Bu r\u0259mzl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 \u015fair e\u015fqin insan\u0131 nec\u0259 d\u0259yi\u015fdirdiyini v\u0259 m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n y\u00fcks\u0259ltdiyini g\u00f6st\u0259rir. Onun dili musiqililiyi v\u0259 ah\u0259ngdarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 d\u0259 se\u00e7ilir ki, bu da oxucuya g\u00fccl\u00fc emosional t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. Nizami G\u0259nc\u0259vi il\u0259 F\u00fczuli aras\u0131nda m\u00fch\u00fcm f\u0259rql\u0259rd\u0259n biri d\u0259 ifad\u0259 t\u0259rzind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Nizami daha \u00e7ox hadis\u0259ni dan\u0131\u015f\u0131r, obrazlar\u0131 inki\u015faf etdirir v\u0259 ideyan\u0131 s\u00fcjet x\u0259tti \u00fcz\u0259rind\u0259n t\u0259qdim edir. F\u00fczuli is\u0259 hadis\u0259d\u0259n \u00e7ox hiss\u0259, s\u00fcjetd\u0259n \u00e7ox daxili v\u0259ziyy\u0259t\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Nizaminin dili daha \u00e7ox epik t\u0259svirl\u0259r\u0259 \u0259saslan\u0131rsa, F\u00fczulinin dili psixoloji v\u0259 emosional d\u0259rinlikl\u0259 z\u0259ngindir. H\u0259r iki \u015fairin dilind\u0259 klassik \u015e\u0259rq poetikas\u0131na xas olan y\u00fcks\u0259k b\u0259dii-estetik normalar qorunur. Onlar s\u00f6z\u00fcn g\u00f6z\u0259lliyin\u0259, ifad\u0259nin d\u0259qiqliyin\u0259 v\u0259 m\u0259na z\u0259nginliyin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015fl\u0259r. Lakin Nizami G\u0259nc\u0259vi bu g\u00f6z\u0259lliyi daha \u00e7ox zahiri v\u0259 t\u0259sviri m\u00fcst\u0259vid\u0259 t\u0259qdim edirs\u0259, F\u00fczuli onu daxili al\u0259min ifad\u0259sin\u0259 \u00e7evirir. H\u0259r iki s\u0259n\u0259tkar\u0131n dil v\u0259 b\u0259dii ifad\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri onlar\u0131n e\u015fq anlay\u0131\u015f\u0131na yana\u015fmalar\u0131n\u0131 ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir. Nizaminin dili e\u015fqin h\u0259yati v\u0259 ictimai mahiyy\u0259tini, F\u00fczulinin dili is\u0259 onun ilahi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi d\u0259rinliyini daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edir. Bu f\u0259rqlilik onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha z\u0259ngin v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li edir, eyni zamanda \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131nda b\u0259nz\u0259rsiz bir poetik harmoniyan\u0131n formala\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Nizami G\u0259nc\u0259vi epik \u00fcslubu, geni\u015f t\u0259svirl\u0259ri v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin z\u0259nginliyi il\u0259 se\u00e7ilir. Onun dili daha \u00e7ox hekay\u0259\u00e7ilik \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. F\u00fczuli is\u0259 lirik \u00fcslubu, emosional ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri v\u0259 d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi m\u0259zmunu il\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Onun q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 h\u0259r bir s\u00f6z daxili hissl\u0259rin v\u0259 m\u0259n\u0259vi axtar\u0131\u015flar\u0131n ifad\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir. Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq konsepsiyas\u0131 d\u00fcny\u0259vi hissd\u0259n ba\u015flayaraq ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 do\u011fru inki\u015faf ed\u0259n bir proses kimi t\u0259qdim olunur. H\u0259r iki s\u0259n\u0259tkar e\u015fqi insan\u0131n m\u0259n\u0259vi kamill\u0259\u015fm\u0259sinin \u0259sas vasit\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015f v\u0259 bu anlay\u0131\u015f\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259sin\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Onlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyur v\u0259 oxucunu h\u0259m duy\u011fusal, h\u0259m d\u0259 f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 s\u00f6vq edir. Nizami v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131nda e\u015fq f\u0259ls\u0259f\u0259sinin \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l ifad\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq konsepsiyas\u0131 t\u0259kc\u0259 \u0259d\u0259bi motiv deyil, h\u0259m d\u0259 d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi sistem kimi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Bu iki b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 sevgi insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini a\u00e7an, onu kamilliy\u0259 aparan v\u0259 h\u0259yat\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 d\u0259rk etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259n \u0259sas q\u00fcvv\u0259 kimi t\u0259qdim olunur. Onlar\u0131n yana\u015fmalar\u0131 f\u0259rqli olsa da, n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 eyni h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u2014 insan\u0131n m\u0259n\u0259vi y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259 xidm\u0259t edir. Nizami G\u0259nc\u0259vi e\u015fqi daha \u00e7ox d\u00fcny\u0259vi h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si kimi t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k onu ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, \u0259xlaq v\u0259 ideal insan modeli il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 sevgi insan\u0131 formala\u015fd\u0131ran, onu c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 v\u0259 kamil \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 \u00e7evir\u0259n bir vasit\u0259dir. Nizami e\u015fqi h\u0259yat\u0131n i\u00e7ind\u0259, real hadis\u0259l\u0259r fonunda g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k onun praktik v\u0259 t\u0259rbiy\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259tini \u00f6n plana \u00e7\u0259kir. F\u00fczuli is\u0259 bu konsepsiyan\u0131 daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k e\u015fqi ilahi s\u0259viyy\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259ldir. Onun poeziyas\u0131nda sevgi art\u0131q maddi d\u00fcnyadan qoparaq ruhani bir m\u0259na qazan\u0131r v\u0259 insan\u0131n Tanr\u0131ya yax\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259sas yolu kimi t\u0259qdim olunur. F\u00fczuli \u00fc\u00e7\u00fcn e\u015fq iztirab, yan\u011f\u0131 v\u0259 daxili sars\u0131nt\u0131lar vasit\u0259sil\u0259 insan\u0131 safla\u015fd\u0131ran, onu m\u0259n\u0259vi zirv\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131ran m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir q\u00fcvv\u0259dir. Bu yana\u015fma e\u015fqin sad\u0259c\u0259 hiss deyil, h\u0259m d\u0259 bir idrak v\u0259 varolu\u015f formas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Nizami G\u0259nc\u0259vi il\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda ideya bax\u0131m\u0131ndan ard\u0131c\u0131ll\u0131q v\u0259 inki\u015faf x\u0259tti m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Nizami e\u015fqin d\u00fcny\u0259vi \u0259saslar\u0131n\u0131 qoyur, F\u00fczuli is\u0259 bu \u0259sas \u00fcz\u0259rind\u0259 onun ilahi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi zirv\u0259sini yarad\u0131r. Bu m\u0259nada onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir-birini tamamlayaraq \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131nda e\u015fq f\u0259ls\u0259f\u0259sinin b\u00fct\u00f6v v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l modelini formala\u015fd\u0131r\u0131r. Bu iki dahinin irsi bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyur. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 bel\u0259 insan\u0131n daxili bo\u015fluq, m\u0259n\u0259vi axtar\u0131\u015f v\u0259 sevgi anlay\u0131\u015f\u0131na ehtiyac\u0131 davam edir. M\u0259hz bu bax\u0131mdan Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z tarixi \u0259d\u0259bi irs deyil, h\u0259m d\u0259 bu g\u00fcn\u00fcn insan\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n\u0259vi yol g\u00f6st\u0259ricisi kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Onlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri oxucunu yaln\u0131z estetik z\u00f6vql\u0259 t\u0259min etmir, eyni zamanda onu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259, hiss etm\u0259y\u0259 v\u0259 \u00f6z daxili al\u0259mini k\u0259\u015ff etm\u0259y\u0259 s\u00f6vq edir. Nizami v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, e\u015fq insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n ali v\u0259 \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b anlay\u0131\u015flar\u0131ndan biridir. Bu e\u015fq d\u00fcny\u0259vi hissd\u0259n ba\u015flayaraq ilahi h\u0259qiq\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259l\u0259n bir yol kimi t\u0259qdim olunur v\u0259 insan\u0131n kamill\u0259\u015fm\u0259 prosesinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Bu bax\u0131mdan onlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri yaln\u0131z \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmun\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi v\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259kt\u0259b kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Ataki\u015fiyeva H\u0259c\u0259r<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"22423\">Yaz\u0131ya 12 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n iki b\u00f6y\u00fck zirv\u0259si olan Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 e\u015fq anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u00fcst\u0259viy\u0259 y\u00fcks\u0259ltmi\u015fl\u0259r. Onlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 sevgi yaln\u0131z iki insan aras\u0131nda yaranan hiss kimi deyil, insan\u0131n m\u0259n\u0259vi kamilliy\u0259 do\u011fru inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n ali bir q\u00fcvv\u0259 kimi t\u0259qdim olunur. Bu bax\u0131mdan h\u0259r iki s\u0259n\u0259tkar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda e\u015fq konsepsiyas\u0131 h\u0259m d\u00fcny\u0259vi, h\u0259m d\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10655,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22423"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22423"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22423\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22426,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22423\/revisions\/22426"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}