{"id":23146,"date":"2026-08-05T13:26:26","date_gmt":"2026-08-05T09:26:26","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=23146"},"modified":"2026-08-05T13:26:26","modified_gmt":"2026-08-05T09:26:26","slug":"poeziyada-hikm%c9%99tin-n%c9%99f%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=23146","title":{"rendered":"POEZ\u0130YADA H\u0130KM\u018fT\u0130N N\u018fF\u018fS\u0130"},"content":{"rendered":"<p><strong><br \/>\n<a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/WhatsApp-Image-2026-08-05-at-13.21.58.jpeg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-23147\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/WhatsApp-Image-2026-08-05-at-13.21.58.jpeg\" alt=\"\" width=\"193\" height=\"270\" \/><\/a>(N\u0130CAT \u018fRT\u00dcRK YARADICILI\u011eININ B\u018fD\u0130\u0130-ESTET\u0130K X\u00dcSUS\u0130YY\u018fTL\u018fR\u0130)<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda el\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar vard\u0131r ki, onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 f\u0259rdi hiss v\u0259 duy\u011fular\u0131n poetik ifad\u0259si il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, h\u0259m d\u0259 \u0259m\u0259y\u0259, insan l\u0259yaq\u0259tin\u0259, milli kimliy\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sini \u0259ks etdirir. Bel\u0259 \u015fairl\u0259rin poetik d\u00fcnyas\u0131nda s\u00f6z yaln\u0131z estetik vasit\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n m\u0259n\u0259vi g\u00fcc, insan\u0131 kamilliy\u0259 aparan d\u0259y\u0259r \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn yeni i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f \u201cAna h\u0259sr\u0259ti\u201d [Bak\u0131: Elm v\u0259 t\u0259hsil, 2026, 200 s\u0259h.] adl\u0131 \u015feir kitab\u0131n\u0131n \u0259sas yarad\u0131c\u0131l\u0131q u\u011furlar\u0131ndan biri onun klassik hikm\u0259t v\u0259 n\u0259sih\u0259tnam\u0259 \u0259n\u0259n\u0259sini m\u00fcasir b\u0259dii d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 \u00fczvi \u015f\u0259kild\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259sind\u0259dir. \u015eair m\u00fcr\u0259kk\u0259b f\u0259ls\u0259fi m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri sad\u0259, ax\u0131c\u0131 v\u0259 oxunaql\u0131 poetik dill\u0259 ifad\u0259 edir, bununla da m\u00fcxt\u0259lif ya\u015f qruplar\u0131ndan olan oxucular\u0131n m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259yi bacar\u0131r. Onun \u015feirl\u0259rind\u0259 h\u0259yat h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri didaktik \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 t\u0259qdim olunsa da, bu n\u0259sih\u0259tl\u0259r s\u00fcni v\u0259 quru m\u00fchakim\u0259 t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flam\u0131r; \u0259ksin\u0259, s\u0259mimi lirizm, h\u0259yat m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 t\u0259qdim olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn oxucuda inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131q yarad\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cAna h\u0259sr\u0259ti\u201d kitab\u0131ndak\u0131 \u015feirl\u0259ri v\u0259 \u201cN\u0259sih\u0259tnam\u0259\u201d poemas\u0131n\u0131 oxuyan zaman g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, \u015fair Nicat \u018frt\u00fcrk \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda fiziki z\u0259hm\u0259tl\u0259 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rm\u0131r, \u0259ksin\u0259, onlar\u0131 vahid m\u0259n\u0259vi missiyan\u0131n iki ayr\u0131lmaz t\u0259r\u0259fi kimi t\u0259qdim edir. Onun lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 h\u0259m z\u0259hm\u0259t adam\u0131d\u0131r, h\u0259m d\u0259 s\u00f6z adam\u0131d\u0131r; h\u0259m qurur, h\u0259m d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr; h\u0259m tarixd\u0259 iz qoyma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, h\u0259m d\u0259 insan q\u0259lbind\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r v\u0259 estetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r ya\u015fad\u0131r. Bu bax\u0131mdan m\u00fc\u0259llifin poetik ideal\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f &#8220;\u0259m\u0259k v\u0259 s\u00f6z v\u0259hd\u0259ti&#8221; konsepsiyas\u0131n\u0131n m\u00fcasir b\u0259dii ifad\u0259si kimi diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>\u015eairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259m\u0259k yaln\u0131z maddi nem\u0259t yaradan f\u0259aliyy\u0259t deyil, insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiq etm\u0259sinin, tarixd\u0259 iz qoymas\u0131n\u0131n v\u0259 m\u0259n\u0259vi \u00f6lm\u0259zliy\u0259 qovu\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259sas vasit\u0259si kimi t\u0259qdim olunur. Eyni zamanda, onun poeziyas\u0131nda v\u0259t\u0259n\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q, t\u00fcrk kimliyi, dostluq, humanizm, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 inam v\u0259 nikbinlik apar\u0131c\u0131 ideya x\u0259tl\u0259rini t\u0259\u015fkil edir. Bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r m\u00fc\u0259llifin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259kc\u0259 f\u0259rdi lirikan\u0131n deyil, h\u0259m d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q m\u00f6vqeyini ifad\u0259 ed\u0259n poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin n\u00fcmun\u0259si kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>M\u0259hz bu bax\u0131mdan \u201c\u018flimin \u0259m\u0259yi\u201d adl\u0131 \u015feir Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn poetik d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn a\u00e7ar\u0131 hesab oluna bil\u0259r. \u015eeird\u0259 \u0259m\u0259yin estetikas\u0131, yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259si, tarixi yadda\u015f, milli m\u0259nsubiyy\u0259t v\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259suliyy\u0259t ideyalar\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 v\u0259hd\u0259td\u0259 t\u0259qdim olunur. \u018fs\u0259rin elmi-\u0259d\u0259bi t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fc\u0259llif insan\u0131n b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc tutdu\u011fu m\u00f6vqed\u0259 deyil, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc faydal\u0131 i\u015fd\u0259, yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259td\u0259 v\u0259 tarix\u0259 qoydu\u011fu silinm\u0259z izd\u0259 g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Qeyd etdiyimiz kimi, Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn \u201c\u018flimin \u0259m\u0259yi\u201d adl\u0131 \u015feirini yaln\u0131z \u0259m\u0259yin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fc kimi deyil, h\u0259m d\u0259 yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sini, milli kimliyini v\u0259 m\u0259n\u0259vi \u00f6lm\u0259zlik ideal\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n poetik manifest kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda s\u0259n\u0259tkar \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin h\u0259m m\u0259n\u0259vi, h\u0259m d\u0259 ictimai m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131mas\u0131 \u0259n\u0259n\u0259si q\u0259dim k\u00f6kl\u0259r\u0259 malikdir. Bu bax\u0131mdan, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q ideallar\u0131n\u0131 \u00f6z \u015f\u0259xsiyy\u0259tind\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai obraz\u0131 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 \u0259d\u0259bi irsd\u0259 X\u0259tainin \u201cbir \u0259lind\u0259 q\u0131l\u0131nc, bir \u0259lind\u0259 q\u0259l\u0259m\u201d ifad\u0259si onun h\u0259m s\u0259rk\u0259rd\u0259, h\u0259m d\u0259 \u015fair kimi f\u0259aliyy\u0259tini simvoliz\u0259 edir. Bu fikir Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259ni d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259yin, m\u00fcbariz\u0259nin v\u0259 s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin v\u0259hd\u0259tini ifad\u0259 ed\u0259n m\u00fch\u00fcm ideya kimi q\u0259bul olunur.<\/p>\n<p>T\u0259hlil\u0259 c\u0259lb olunan \u015feird\u0259 is\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn reall\u0131qlar\u0131 fonunda yeni m\u0259na qazan\u0131r:<\/p>\n<p><em><strong>Bir \u0259lim usta \u0259li, biri \u015fair \u0259lidir,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>H\u0259m tarix\u0259 iz qoyan, h\u0259m dastanlar yaradan.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>M\u0259ni g\u00f6y\u0259 ucaldan, simuz\u0259rl\u0259r b\u0259x\u015f ed\u0259n,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u00d6mr\u00fcm\u0259 b\u0259z\u0259k ver\u0259n,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u018flimin \u0259m\u0259yidir<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.136].<\/p>\n<p>\u015eeirin \u0259sas ideyas\u0131 fiziki \u0259m\u0259k il\u0259 m\u0259n\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n v\u0259hd\u0259tinin insan h\u0259yat\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 h\u0259lledici rolu n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259kdir. \u015eair Nicat \u018frt\u00fcrk \u00f6z\u00fcn\u00fc iki f\u0259rqli, lakin bir-birini tamamlayan f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi t\u0259qdim edir. \u201cBir \u0259lim usta \u0259li, biri \u015fair \u0259lidir\u201d misras\u0131 zahiri antitezaya \u0259saslansa da, \u0259slind\u0259 bu iki anlay\u0131\u015f\u0131n qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131 deyil, onlar\u0131n harmoniyas\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. Burada \u201custa \u0259li\u201d yarad\u0131c\u0131 z\u0259hm\u0259tin, pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 maddi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, \u201c\u015fair \u0259li\u201d is\u0259 estetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin, m\u0259n\u0259vi z\u0259nginliyin v\u0259 b\u0259dii t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn simvoludur.<\/p>\n<p>\u201cH\u0259m tarix\u0259 iz qoyan, h\u0259m dastanlar yaradan\u201d misras\u0131nda Nicat \u018frt\u00fcrk insan f\u0259aliyy\u0259tinin ikili mahiyy\u0259tini vur\u011fulay\u0131r. \u201cTarix\u0259 iz qoymaq\u201d ifad\u0259si real h\u0259yatda g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rin c\u0259miyy\u0259t\u0259 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 t\u0259sirini bildirirs\u0259, \u201cdastanlar yaratmaq\u201d b\u0259dii s\u00f6z\u00fcn, milli yadda\u015f\u0131n v\u0259 m\u0259n\u0259vi irsin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259nas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, \u015fair h\u0259m maddi, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131nda insan \u0259m\u0259yinin \u0259v\u0259zsiz rolunu \u00f6n plana \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>\u015eeirin poetik strukturunda metafora v\u0259 simvolik ifad\u0259l\u0259r diqq\u0259ti c\u0259lb edir. \u201cM\u0259ni g\u00f6y\u0259 ucaldan\u201d ifad\u0259si fiziki y\u00fcks\u0259li\u015fi deyil, insan\u0131n m\u0259n\u0259vi kamilliyini, c\u0259miyy\u0259td\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 n\u00fcfuzu ifad\u0259 ed\u0259n metaforad\u0131r. \u201c\u00d6mr\u00fcm\u0259 b\u0259z\u0259k ver\u0259n\u201d misras\u0131 is\u0259 \u0259m\u0259yin v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n insan h\u0259yat\u0131n\u0131 m\u0259naland\u0131ran \u0259sas d\u0259y\u0259r oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Bu poetik vasit\u0259l\u0259r \u0259s\u0259rin emosional t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, onun f\u0259ls\u0259fi m\u0259zmununu da d\u0259rinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>\u015eeirin kulminasiya n\u00f6qt\u0259si \u201c\u018flimin \u0259m\u0259yidir\u201d misras\u0131nda ifad\u0259 olunur. Burada \u015fair u\u011furun, m\u0259n\u0259vi y\u00fcks\u0259li\u015fin v\u0259 h\u0259yat\u0131n g\u00f6z\u0259lliyinin m\u0259nb\u0259yini insan\u0131n \u00f6z z\u0259hm\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcr. Bu fikir Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259srl\u0259r boyu formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u0259m\u0259k f\u0259ls\u0259f\u0259si il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. \u015eair taleyi t\u0259sad\u00fcfl\u0259rl\u0259 deyil, m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 yarad\u0131c\u0131 z\u0259hm\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir.<\/p>\n<p>\u015eeird\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin \u201cbir \u0259lind\u0259 q\u0131l\u0131nc, bir \u0259lind\u0259 q\u0259l\u0259m\u201d ideyas\u0131 il\u0259 m\u00fcasir \u015fairin \u201cbir \u0259lim usta \u0259li, biri \u015fair \u0259lidir\u201d misras\u0131 aras\u0131nda m\u0259na paraleli m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. H\u0259r iki n\u00fcmun\u0259d\u0259 insan\u0131n \u00e7ox\u015fax\u0259li f\u0259aliyy\u0259ti \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. Lakin m\u00fcasir \u015feird\u0259 q\u0131l\u0131nc obraz\u0131n\u0131 \u0259m\u0259k al\u0259ti \u0259v\u0259z edir. Bu d\u0259yi\u015fiklik tarixi inki\u015faf\u0131n, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 quruculuq, istehsal v\u0259 yarad\u0131c\u0131 \u0259m\u0259yin daha b\u00f6y\u00fck ictimai \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n b\u0259dii ifad\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. \u018fg\u0259r X\u0259tainin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131l\u0131nc z\u0259ruri idis\u0259, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131 daha \u00e7ox elm\u0259, pe\u015f\u0259karl\u0131\u011fa, \u0259m\u0259y\u0259 v\u0259 b\u0259dii t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u0259 s\u00f6yk\u0259nir.<\/p>\n<p>\u015eeirin sonrak\u0131 b\u0259ndl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llif \u0259vv\u0259lki hiss\u0259d\u0259 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc &#8220;\u0259m\u0259k v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q v\u0259hd\u0259ti&#8221; ideyas\u0131n\u0131 daha da inki\u015faf etdirir. \u018fg\u0259r ilk b\u0259ndd\u0259 &#8220;usta \u0259li&#8221; v\u0259 &#8220;\u015fair \u0259li&#8221; obrazlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi \u0259m\u0259yin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc t\u0259qdim edilirdis\u0259, sonrak\u0131 hiss\u0259l\u0259rd\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259tin insan\u0131n taleyin\u0259, c\u0259miyy\u0259t\u0259 v\u0259 tarix\u0259 t\u0259siri g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p><em><strong>H\u0259yat\u0131ma m\u0259nad\u0131r \u0259ll\u0259rim qoyan izl\u0259r,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Min-min \u00fcr\u0259kd\u0259n ke\u00e7ir yaratd\u0131\u011f\u0131m \u015feirl\u0259r<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.136].<\/p>\n<p>Bu misralarda \u201ciz\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 ikiqat semantik y\u00fck da\u015f\u0131y\u0131r. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, insan\u0131n z\u0259hm\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 maddi d\u0259y\u0259rl\u0259ri, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 \u015feirl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131nda buraxd\u0131\u011f\u0131 t\u0259siri ifad\u0259 edir. \u201cMin-min \u00fcr\u0259kd\u0259n ke\u00e7ir\u201d ifad\u0259si m\u00fc\u0259llifin poetik s\u00f6z\u00fcn ictimai funksiyas\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Burada \u015feir f\u0259rdi hissl\u0259rin ifad\u0259sind\u0259n daha \u00e7ox c\u0259miyy\u0259tin m\u0259n\u0259vi yadda\u015f\u0131na t\u0259sir ed\u0259n estetik vasit\u0259 kimi t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p><em><strong>M\u0259n\u0259 h\u0259yat e\u015fqini, h\u0259yat m\u0259h\u0259bb\u0259tini,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Ard-ard\u0131nca d\u00fcz\u00fcl\u0259n verir ki\u00e7ik k\u0259lim\u0259l\u0259r<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.136].<\/p>\n<p>Bu misralarda m\u00fc\u0259llif s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin yarad\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc vur\u011fulay\u0131r. &#8220;Ki\u00e7ik k\u0259lim\u0259l\u0259r&#8221; zahir\u0259n sad\u0259 olsa da, onlar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259na b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Bu fikir b\u0259dii s\u00f6z\u00fcn forma il\u0259 m\u0259zmun aras\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 estetik harmoniyan\u0131 ifad\u0259 edir. \u015eair \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 h\u0259yat enerjisinin v\u0259 m\u0259n\u0259vi kamilliyin m\u0259nb\u0259yidir.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti b\u0259ndd\u0259 m\u00fc\u0259llif f\u0259rdi m\u0259n\u0259vi al\u0259mini \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri d\u00fcnyan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si kimi t\u0259qdim edir:<\/p>\n<p><em><strong>Ayr\u0131 bir d\u00fcnyam var, ulu, qoca d\u00fcnyada,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u018fn b\u00f6y\u00fck h\u0259diyy\u0259ni g\u00f6r\u00fcr\u0259m m\u0259nas\u0131nda<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.136].<\/p>\n<p>Burada \u201cd\u00fcnya\u201d s\u00f6z\u00fc h\u0259m real h\u0259yat m\u00fchitini, h\u0259m d\u0259 insan\u0131n daxili m\u0259n\u0259vi al\u0259mini simvoliz\u0259 edir. M\u00fc\u0259llif \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat\u0131n \u0259n qiym\u0259tli nem\u0259ti maddi s\u0259rv\u0259tl\u0259r deyil, m\u0259nal\u0131 ya\u015famaq, yarad\u0131c\u0131l\u0131q v\u0259 m\u0259n\u0259vi z\u0259nginlikdir. \u201cA\u00e7\u0131lan s\u0259h\u0259rl\u0259rin i\u015f\u0131ql\u0131 sabah\u0131\u201d ifad\u0259si is\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 nikbin bax\u0131\u015f\u0131 v\u0259 inki\u015faf ideyas\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n metaforad\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eeirin kulminasiya n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 misralard\u0131r:<\/p>\n<p><em><strong>Ya\u015fay\u0131ram tarix\u0259 yeni bir iz qoyanda,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Bir \u0259sirlik bir \u00f6mr\u00fc ya\u015fay\u0131ram bir anda.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Ya\u015fay\u0131ram m\u0259n ba\u011fl\u0131 qap\u0131lar\u0131 a\u00e7anda,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Ya\u015fay\u0131ram m\u0259n dostum, dost s\u00fcfr\u0259si quranda<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.136].<\/p>\n<p>Bu b\u0259ndd\u0259 &#8220;ya\u015fay\u0131ram&#8221; felinin t\u0259krar\u0131 (anafora) t\u0259sad\u00fcfi deyildir. T\u0259krar poetik ritmi g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, m\u00fc\u0259llifin h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sini d\u0259 ifad\u0259 edir. \u015eair \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015famaq bioloji m\u00f6vcudluq deyil, c\u0259miyy\u0259t\u0259 fayda verm\u0259k, probleml\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k, insanlara yol a\u00e7maq v\u0259 dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini ya\u015fatmaqd\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 \u201cba\u011fl\u0131 qap\u0131lar\u0131 a\u00e7maq\u201d ifad\u0259si h\u0259m konkret, h\u0259m d\u0259 metaforik m\u0259nada i\u015fl\u0259n\u0259r\u0259k mane\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131, yeni imkanlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 maarif\u00e7ilik ideyas\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>\u015eeirin son b\u0259ndi m\u00fc\u0259llifin estetik v\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u00f6vqeyini \u00fcmumil\u0259\u015fdirir:<\/p>\n<p><em><strong>H\u0259yat\u0131m bel\u0259 ke\u00e7ib, bel\u0259c\u0259 d\u0259 ged\u0259c\u0259k,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Bir g\u00fcn olmasam bel\u0259, izim davam ed\u0259c\u0259k<\/strong> <\/em>[Bax: s\u0259h.136].<\/p>\n<p>Burada m\u00fc\u0259llif fiziki h\u0259yat\u0131n sonlu oldu\u011funu q\u0259bul ets\u0259 d\u0259, insan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin v\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259rin \u0259b\u0259di ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 fikrini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. Bu, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda klassik s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n da m\u00fcdafi\u0259 etdiyi \u201cyarad\u0131c\u0131l\u0131qla \u00f6lm\u0259zlik\u201d ideyas\u0131n\u0131n m\u00fcasir ifad\u0259sidir.<\/p>\n<p>Son iki misra is\u0259 \u0259s\u0259rin milli ideya istiqam\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir:<\/p>\n<p><em><strong>G\u0259lmi\u015f\u0259ms\u0259 cahana t\u00fcrk ad\u0131m y\u00fcks\u0259l\u0259c\u0259k,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u018flimin \u0259m\u0259yil\u0259 ad\u0131m silinm\u0259y\u0259c\u0259k<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.136].<\/p>\n<p>Burada m\u00fc\u0259llif f\u0259rdi u\u011furunu milli kimlikl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. T\u00fcrk ad\u0131m y\u00fcks\u0259l\u0259c\u0259k ifad\u0259si milli m\u0259nsubiyy\u0259t\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q, m\u0259d\u0259ni irsin ya\u015fad\u0131lmas\u0131 v\u0259 xalq\u0131n m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunmas\u0131 ideyas\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. \u201cAd\u0131m silinm\u0259y\u0259c\u0259k\u201d fikri is\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t iddias\u0131ndan daha \u00e7ox, halal \u0259m\u0259yin v\u0259 yarad\u0131c\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin tarixd\u0259 qalaca\u011f\u0131na inam\u0131n poetik ifad\u0259sidir.<\/p>\n<p>\u015eeirin b\u00fct\u00f6v ideya sisteminin t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fc\u0259llif \u0259m\u0259k, yarad\u0131c\u0131l\u0131q, tarix, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r v\u0259 milli kimlik anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 vahid poetik konsepsiyada birl\u0259\u015fdirir. \u018fs\u0259rd\u0259 fiziki \u0259m\u0259k v\u0259 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131q bir-birini tamamlayan, insan\u0131n kamill\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259l\u0259ri kimi t\u0259qdim edilir. M\u00fc\u0259llif insan\u0131n h\u0259qiqi \u00f6mr\u00fcn\u00fc onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rl\u0259 deyil, tarix\u0259, insanlara v\u0259 milli-m\u0259d\u0259ni irs\u0259 qoydu\u011fu izl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan \u015feir Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda \u0259m\u0259yin estetikas\u0131, yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t f\u0259ls\u0259f\u0259si v\u0259 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk ideyas\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n lirik-f\u0259ls\u0259fi \u0259s\u0259r kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin \u201cbir \u0259lind\u0259 q\u0131l\u0131nc, bir \u0259lind\u0259 q\u0259l\u0259m\u201d ideyas\u0131 m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 yeni m\u0259zmun qazanaraq \u201cbir \u0259lim usta \u0259li, biri \u015fair \u0259lidir\u201d \u015f\u0259klind\u0259 davam etdirilir. Bel\u0259likl\u0259, q\u0131l\u0131nc\u0131n r\u0259mzi funksiyas\u0131n\u0131 art\u0131q quruculuq \u0259m\u0259yi, q\u0259l\u0259min funksiyas\u0131n\u0131 is\u0259 m\u0259n\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259v\u0259z edir. Bu is\u0259 m\u00fc\u0259llifin q\u0259na\u0259tinc\u0259, m\u00fcasir insan\u0131n tarixd\u0259 qalmas\u0131n\u0131n \u0259n etibarl\u0131 yolunun halal \u0259m\u0259k, b\u0259dii s\u00f6z v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 s\u0259daq\u0259t oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p>Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn \u201cUzaqla\u015f\u201d \u015feiri m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259ri b\u0259dii s\u00f6z vasit\u0259sil\u0259 t\u0259bli\u011f ed\u0259n didaktik s\u0259ciyy\u0259li \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biridir. \u015eeir Az\u0259rbaycan n\u0259sih\u0259tnam\u0259 poeziyas\u0131n\u0131n \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k oxucunu m\u0259n\u0259vi kamilliy\u0259, d\u00fczg\u00fcn h\u0259yat se\u00e7imin\u0259 v\u0259 sa\u011flam ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurma\u011fa s\u0259sl\u0259yir. \u018fs\u0259rin \u0259sas ideyas\u0131n\u0131 insan\u0131n daxili safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumas\u0131, m\u0259n\u0259vi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc itirm\u0259m\u0259si v\u0259 onu yanl\u0131\u015f yola aparan amill\u0259rd\u0259n uzaq durmas\u0131 t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>\u015eeirin kompozisiyas\u0131 vahid poetik prinsip \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. H\u0259r b\u0259nd \u201cuzaqla\u015f\u201d \u0259mri il\u0259 tamamlan\u0131r. Bu s\u00f6z yaln\u0131z qafiy\u0259 v\u0259 ritm yaradan poetik element deyil, eyni zamanda \u0259s\u0259rin semantik m\u0259rk\u0259zini t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u0259sas leksik vahiddir. T\u0259krarlanan bu imperativ forma \u015feirin n\u0259sih\u0259tedici ruhunu g\u00fccl\u0259ndirir v\u0259 m\u00fc\u0259llifin ideyas\u0131n\u0131 ard\u0131c\u0131l \u015f\u0259kild\u0259 inki\u015faf etdirir. Bel\u0259 t\u0259krarlar poetik \u00fcslubda anafora v\u0259 epifora elementl\u0259ri yaradaraq m\u0259tnin emosional t\u0259sirini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eeirin ilk b\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llif insan\u0131n daxili al\u0259min\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir:<\/p>\n<p><em><strong>Co\u015fanda q\u0259lbind\u0259 d\u0259li f\u0131rt\u0131na,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Q\u0259lbin i\u00e7ind\u0259ki s\u0259sd\u0259n uzaqla\u015f<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.126].<\/p>\n<p>Burada &#8220;d\u0259li f\u0131rt\u0131na&#8221; insan\u0131n m\u0259n\u0259vi sars\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n, daxili g\u0259rginlik v\u0259 emosional qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011f\u0131n metaforik ifad\u0259sidir. M\u00fc\u0259llif oxucunu ani emosiyalar\u0131n \u0259siri olmama\u011fa, m\u0259nfi hissl\u0259rin t\u0259siri alt\u0131nda q\u0259rar verm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Ard\u0131nca g\u0259l\u0259n \u201cqaranl\u0131q gec\u0259\u201d, \u201ck\u0259d\u0259r\u201d, \u201cq\u00fcss\u0259\u201d obrazlar\u0131 \u00fcmidsizlik v\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn simvollar\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Bel\u0259likl\u0259, \u015feirin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda m\u0259n\u0259vi \u00f6z\u00fcn\u0259n\u0259zar\u0259t ideyas\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130kinci b\u0259ndd\u0259 m\u00fc\u0259llif diqq\u0259ti insan\u0131n sosial m\u00fchitin\u0259 y\u00f6n\u0259ldir:<\/p>\n<p><em><strong>\u018ftraf\u0131n minsif\u0259t \u015feytana d\u00f6ns\u0259,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Y\u00fcz\u00fcnd\u0259n minind\u0259n, \u00e7oxdan uzaqla\u015f.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Q\u0259fil z\u0259rb\u0259 vuran yax\u0131nlar\u0131ndan,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Yalan\u00e7\u0131, saxtakar dostdan uzaqla\u015f<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.126].<\/p>\n<p>\u201cMin sif\u0259t \u015feytan\u201d ifad\u0259si riyakarl\u0131\u011f\u0131n, iki\u00fczl\u00fcl\u00fcy\u00fcn v\u0259 m\u0259n\u0259vi deqradasiyan\u0131n \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f b\u0259dii obraz\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llif dost anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyini vur\u011fulay\u0131r v\u0259 saxta m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin insan h\u0259yat\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Burada dostluq yaln\u0131z sosial m\u00fcnasib\u0259t deyil, etibar v\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259suliyy\u0259t meyar\u0131 kimi t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti b\u0259ndd\u0259 m\u00fc\u0259llif \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin daha geni\u015f m\u00fcst\u0259vid\u0259 izah\u0131na ke\u00e7ir:<\/p>\n<p><em><strong>S\u0259n\u0259 \u00e7\u0259tin anda arxa \u00e7evir\u0259n,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u015e\u0259r\u0259fsiz qohumdan, \u201cquldan\u201d uzaqla\u015f.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Girm\u0259sin evin\u0259 haram bir tik\u0259,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Haram g\u0259l\u0259n maldan, puldan uzaqla\u015f<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.126].<\/p>\n<p>Bu misralarda ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, namus, halal z\u0259hm\u0259t v\u0259 vicdan anlay\u0131\u015flar\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 &#8220;haram mal&#8221; motivi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259srl\u0259r boyu formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin poetik ifad\u0259sidir. M\u00fc\u0259llif maddi rifah\u0131 deyil, halal z\u0259hm\u0259tl\u0259 qazan\u0131lm\u0131\u015f m\u0259n\u0259vi rahatl\u0131\u011f\u0131 insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259sas prinsipi kimi t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>\u015eeirin son b\u0259ndi m\u00fc\u0259llifin poetik kredosunu \u00fcmumil\u0259\u015fdirir:<\/p>\n<p><em><strong>Oxu bu yazd\u0131\u011f\u0131m inci s\u00f6zl\u0259ri,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>M\u0259nas\u0131z s\u00f6hb\u0259td\u0259n, s\u00f6zd\u0259n uzaqla\u015f.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>M\u0259n Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn he\u00e7 sevm\u0259diyi,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>B\u0259dn\u0259z\u0259r bax\u0131\u015fl\u0131 g\u00f6zd\u0259n uzaqla\u015f<\/strong><\/em> [Bax: s\u0259h.126].<\/p>\n<p>Burada m\u00fc\u0259llif oxucu il\u0259 birba\u015fa dialoq qurur. \u201c\u0130nci s\u00f6zl\u0259r\u201d metaforas\u0131 deyil\u0259n fikirl\u0259rin m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rini ifad\u0259 edir. &#8220;B\u0259dn\u0259z\u0259r bax\u0131\u015fl\u0131 g\u00f6z&#8221; is\u0259 t\u0259kc\u0259 xalq inanclar\u0131nda m\u00f6vcud olan n\u0259z\u0259r anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 pax\u0131ll\u0131q, kin v\u0259 m\u0259nfi niyy\u0259tl\u0259rin simvolik obraz\u0131n\u0131 yarad\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, m\u00fc\u0259llif insan\u0131 yaln\u0131z fiziki t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n deyil, m\u0259n\u0259vi z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan b\u00fct\u00fcn amill\u0259rd\u0259n uzaq olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin b\u0259dii dilind\u0259 metafora (\u201cd\u0259li f\u0131rt\u0131na\u201d, \u201cmin sif\u0259t \u015feytan\u201d, \u201cinci s\u00f6zl\u0259r\u201d), epitet (\u201cqaranl\u0131q gec\u0259\u201d, \u201cb\u0259dn\u0259z\u0259r bax\u0131\u015fl\u0131 g\u00f6z\u201d), t\u0259krar v\u0259 imperativ c\u00fcml\u0259l\u0259r geni\u015f istifad\u0259 edilmi\u015fdir. Bu b\u0259dii vasit\u0259l\u0259r \u015feirin emosional t\u0259sirini art\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, onun didaktik m\u0259zmununu daha ayd\u0131n ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, \u201cUzaqla\u015f\u201d \u015feiri m\u00fcasir Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda n\u0259sih\u0259tnam\u0259 \u0259n\u0259n\u0259sinin davam\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. M\u00fc\u0259llif burada insan\u0131n m\u0259n\u0259vi kamilliyini yaln\u0131z f\u0259rdi keyfiyy\u0259t kimi deyil, c\u0259miyy\u0259tin sa\u011flam inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259sas \u015f\u0259rti kimi t\u0259qdim edir. \u015eeir oxucunu m\u0259nfi emosiyalardan, saxta m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259n, haram qazancdan, m\u0259nas\u0131z s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259td\u0259n v\u0259 pax\u0131ll\u0131qdan uzaq durma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131raraq milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sini b\u0259dii \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edir. Bu bax\u0131mdan \u0259s\u0259r t\u0259rbiy\u0259vi-estetik m\u0259zmunu, poetik sad\u0259liyi v\u0259 \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri \u0259xlaqi ideyalar\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n didaktik lirika n\u00fcmun\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259n h\u0259tta dey\u0259rdim ki, Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn \u201cUzaqla\u015f\u201d \u015feirinin elmi d\u0259y\u0259ri m\u0259hz klassik Az\u0259rbaycan v\u0259 t\u00fcrk didaktik \u0259d\u0259biyyat\u0131 kontekstind\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn \u201cUzaqla\u015f\u201d \u015feiri ideya-m\u0259zmun x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00fcmumt\u00fcrk didaktik \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u00e7ox\u0259srlik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. \u018fs\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llif oxucuya haz\u0131r h\u00f6kml\u0259r verm\u0259kd\u0259n daha \u00e7ox, onu m\u0259n\u0259vi se\u00e7im qar\u015f\u0131s\u0131nda qoyur, d\u00fczg\u00fcn h\u0259yat yolu g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu x\u00fcsusiyy\u0259t \u015feiri klassik n\u0259sih\u0259tnam\u0259 \u0259n\u0259n\u0259sinin m\u00fcasir poetik n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n c\u0259h\u0259t \u0259s\u0259rin \u015e\u0259rqin stol\u00fcst\u00fc kitab\u0131 say\u0131lan \u201cQabusnam\u0259\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259r il\u0259 ideya yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u201cQabusnam\u0259\u201d adl\u0131 \u0259xlaqi-didaktik \u0259s\u0259rd\u0259 insan\u0131n h\u0259yatda do\u011fru dost se\u00e7m\u0259si, halal z\u0259hm\u0259tl\u0259 ya\u015famas\u0131, tamahdan, yalandan v\u0259 pis \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n uzaq durmas\u0131 \u0259sas \u0259xlaqi prinsipl\u0259r kimi t\u0259qdim edilir. Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn<\/p>\n<p><em><strong>Yalan\u00e7\u0131, saxtakar dostdan uzaqla\u015f,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>&#8230;Haram g\u0259l\u0259n maldan, puldan uzaqla\u015f<\/strong><\/em><\/p>\n<p>misralar\u0131 h\u0259min klassik hikm\u0259tin m\u00fcasir poetik interpretasiyas\u0131 t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. H\u0259r iki m\u00fc\u0259llif \u00fc\u00e7\u00fcn insan\u0131n m\u0259n\u0259vi safl\u0131\u011f\u0131 maddi rifahdan \u00fcst\u00fcn tutulur. Lakin f\u0259rq ondad\u0131r ki, \u201cQabusnam\u0259\u201d n\u0259sr formas\u0131nda \u00f6y\u00fcd verir, Nicat \u018frt\u00fcrk is\u0259 eyni ideyan\u0131 lirik-poetik ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>\u015eeirin ideya istiqam\u0259ti \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d abid\u0259sinin hikm\u0259t d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 d\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir des\u0259k yan\u0131lmar\u0131q. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131nda igidlik fiziki g\u00fccd\u0259n \u0259vv\u0259l m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr; s\u0259daq\u0259t, halal \u00e7\u00f6r\u0259k, dostluq v\u0259 namus O\u011fuz c\u0259miyy\u0259tinin \u0259sas d\u0259y\u0259rl\u0259ri kimi t\u0259qdim olunur. Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn<\/p>\n<p><em><strong>S\u0259n\u0259 \u00e7\u0259tin anda arxa \u00e7evir\u0259n,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u015e\u0259r\u0259fsiz qohumdan uzaqla\u015f<\/strong><\/em><\/p>\n<p>misralar\u0131nda da insan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin m\u0259n\u0259vi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc \u00f6n plana \u00e7\u0259kilir. Burada m\u00fc\u0259llif qan qohumlu\u011funu deyil, m\u0259n\u0259vi qohumlu\u011fu \u00fcst\u00fcn tutur ki, bu da D\u0259d\u0259 Qorqudun etik d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 uy\u011funluq t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin poetik ruhunda klassik n\u0259sih\u0259t poeziyas\u0131n\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin didaktik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzinin m\u00fc\u0259yy\u0259n izl\u0259ri d\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. F\u00fczuli insan n\u0259fsinin, tamah\u0131n v\u0259 m\u0259n\u0259vi naqislikl\u0259rin insan\u0131 h\u0259qiq\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi. Nicat \u018frt\u00fcrk is\u0259 h\u0259min fikri m\u00fcasir h\u0259yat hadis\u0259l\u0259ri fonunda yenid\u0259n ifad\u0259 edir. Onun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 insan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00fc\u015fm\u0259ni xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259vv\u0259l m\u0259n\u0259vi poz\u011funluq, yalan v\u0259 haram qazancd\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eeirin ictimai m\u00f6vqeyi is\u0259 Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin didaktik poeziyas\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259y\u0259 imkan verir. Sabir c\u0259miyy\u0259tin eyibl\u0259rini satira yolu il\u0259 if\u015fa edir, oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 s\u00f6vq edirdi. Nicat \u018frt\u00fcrk is\u0259 eyni m\u0259qs\u0259d\u0259 satira il\u0259 deyil, n\u0259sih\u0259t v\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u00f6vsiy\u0259 yolu il\u0259 \u00e7atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sabird\u0259 t\u0259nqid apar\u0131c\u0131d\u0131rsa, Nicat \u018frt\u00fcrkd\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q v\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Bu bax\u0131mdan \u201cUzaqla\u015f\u201d \u015feiri didaktik lirikan\u0131n yum\u015faq v\u0259 humanist istiqam\u0259tini t\u0259msil edir.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin poetik qurulu\u015fu da klassik hikm\u0259t poeziyas\u0131 il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. H\u0259r b\u0259ndin \u201cuzaqla\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 tamamlanmas\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyildir. Bu imperativ forma h\u0259m ritmik b\u00fct\u00f6vl\u00fck yarad\u0131r, h\u0259m d\u0259 klassik n\u0259sih\u0259tnam\u0259l\u0259rd\u0259 tez-tez rast g\u0259lin\u0259n \u0259mr v\u0259 \u00f6y\u00fcd intonasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcasir poetik \u00fcslubda davam etdirir. Burada \u201cuzaqla\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc yaln\u0131z leksik vahid deyil, \u0259s\u0259rin ideya y\u00fck\u00fcn\u00fc da\u015f\u0131yan \u0259sas poetik a\u00e7ard\u0131r.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn \u015feiri klassik didaktik poeziyan\u0131n sad\u0259 t\u0259krar\u0131 deyil. M\u00fc\u0259llif m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini \u2013 saxta dostlu\u011fu, etimads\u0131zl\u0131\u011f\u0131, haram qazanc\u0131, m\u0259nas\u0131z informasiya bollu\u011funu v\u0259 m\u0259n\u0259vi yadla\u015fman\u0131 \u2013 klassik hikm\u0259t prizmas\u0131ndan qiym\u0259tl\u0259ndirir. Bu x\u00fcsusiyy\u0259t \u0259s\u0259r\u0259 h\u0259m \u0259n\u0259n\u0259vilik, h\u0259m d\u0259 m\u00fcasirlik qazand\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, \u201cUzaqla\u015f\u201d \u015feiri ideya istiqam\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan didaktik poeziyas\u0131n\u0131n tarixi inki\u015faf x\u0259ttind\u0259 dayan\u0131r. \u018fs\u0259r \u201cQabusnam\u0259\u201dnin h\u0259yat hikm\u0259tini, \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dun m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemini, F\u00fczuli hikm\u0259tinin \u0259xlaqi-f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini v\u0259 Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin maarif\u00e7i m\u00f6vqeyini m\u00fcasir poetik t\u0259f\u0259kk\u00fcr kontekstind\u0259 yeni b\u0259dii ifad\u0259 formas\u0131 il\u0259 davam etdirir. Bu m\u0259nada Nicat \u018frt\u00fcrk klassik \u0259n\u0259n\u0259ni t\u0259krarlam\u0131r, onu m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn m\u0259n\u0259vi probleml\u0259ri fonunda yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fad\u0131r v\u0259 inki\u015faf etdirir.<\/p>\n<p>Bu m\u00fcqayis\u0259ni daha da g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u0259qam\u0131 da \u0259lav\u0259 etm\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 ed\u0259rdim. \u015eeird\u0259 h\u0259r misran\u0131n sonunda t\u0259krarlanan \u201cuzaqla\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc t\u0259sad\u00fcfi b\u0259dii vasit\u0259 deyil, klassik \u015e\u0259rq didaktik poeziyas\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n imperativ poetikan\u0131n davam\u0131d\u0131r. Y\u0259ni Nizami G\u0259nc\u0259vinin, F\u00fczulinin, N\u0259siminin hikm\u0259tamiz par\u00e7alar\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cQabusnam\u0259\u201d v\u0259 \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dda tez-tez rast g\u0259lin\u0259n \u201cet\u201d, \u201col\u201d, \u201cqorun\u201d, \u201cdinl\u0259\u201d, \u201c\u00e7\u0259kin\u201d kimi \u0259mr v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 formalar\u0131 Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn \u015feirind\u0259 vahid bir s\u00f6z \u2013 \u201cuzaqla\u015f\u201d \u0259traf\u0131nda c\u0259ml\u0259nir. Bu x\u00fcsusiyy\u0259t \u0259s\u0259rin poetik arxitektonikas\u0131n\u0131 klassik hikm\u0259t poeziyas\u0131 il\u0259 ba\u011flayan \u0259n m\u00fch\u00fcm \u00fcslubi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n biri kimi ayr\u0131ca vur\u011fulana bil\u0259r.<\/p>\n<p>Nicat \u018frt\u00fcrk\u00fcn poeziyas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, klassik \u0259d\u0259bi irsin ya\u015famas\u0131 yaln\u0131z onu oxumaqla deyil, onun m\u0259n\u0259vi-estetik d\u0259y\u0259rl\u0259rini m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 ya\u015fatmaqla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u00fc\u0259llif \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda hikm\u0259t, \u0259m\u0259k, v\u0259t\u0259n sevgisi, milli kimlik, dostluq v\u0259 \u0259xlaqi kamillik kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ri poetik s\u00f6z\u00fcn g\u00fcc\u00fc il\u0259 yeni n\u0259sl\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu bax\u0131mdan onun \u015feirl\u0259ri klassik irsl\u0259 m\u00fcasir h\u0259yat aras\u0131nda m\u0259n\u0259vi k\u00f6rp\u00fc rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eair Nicat \u018frt\u00fcrk\u0259 n\u0259 arzu ed\u0259k:<\/p>\n<p>\u015eair\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck arzumuz budur ki, q\u0259l\u0259mi daim xalq\u0131n m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131na i\u015f\u0131q sa\u00e7s\u0131n, poeziyas\u0131 yeni oxucu n\u0259sill\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n, t\u0259rbiy\u0259 ed\u0259n v\u0259 h\u0259yata ba\u011flayan b\u0259dii s\u00f6z n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 daha da z\u0259nginl\u0259\u015fsin. Arzu edirik ki, o, milli poeziyam\u0131z\u0131n hikm\u0259t v\u0259 insanp\u0259rv\u0259rlik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini yeni m\u00f6vzular, yeni poetik axtar\u0131\u015flar v\u0259 orijinal b\u0259dii tap\u0131nt\u0131larla davam etdir\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n m\u00fcasir inki\u015faf\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u00f6vqeyini daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirsin.<\/p>\n<p>Q\u0259l\u0259minin nuru he\u00e7 vaxt s\u00f6nm\u0259sin, s\u00f6z\u00fc oxucular\u0131n q\u0259lbind\u0259 etibar qazans\u0131n, yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r yaln\u0131z bu g\u00fcn\u00fcn deyil, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin d\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131na yol taps\u0131n. Klassik irsd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259n, lakin \u00f6z poetik simas\u0131n\u0131 qoruyan bu yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n yeni poetik zirv\u0259l\u0259r f\u0259th etm\u0259si, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n z\u0259ngin x\u0259zin\u0259sin\u0259 yeni d\u0259y\u0259rli n\u00fcmun\u0259l\u0259r b\u0259x\u015f etm\u0259si \u0259n s\u0259mimi arzular\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p>Tanr\u0131 Sizi qorusun!<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>AYB\u018fN\u0130Z H\u018f\u015e\u0130MOVA<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetinin dosenti,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Filologiya \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru<\/strong><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"23146\">Yaz\u0131ya 3 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(N\u0130CAT \u018fRT\u00dcRK YARADICILI\u011eININ B\u018fD\u0130\u0130-ESTET\u0130K X\u00dcSUS\u0130YY\u018fTL\u018fR\u0130) M\u00fcasir Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda el\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar vard\u0131r ki, onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 f\u0259rdi hiss v\u0259 duy\u011fular\u0131n poetik ifad\u0259si il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, h\u0259m d\u0259 \u0259m\u0259y\u0259, insan l\u0259yaq\u0259tin\u0259, milli kimliy\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sini \u0259ks etdirir. Bel\u0259 \u015fairl\u0259rin poetik d\u00fcnyas\u0131nda s\u00f6z yaln\u0131z estetik vasit\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n m\u0259n\u0259vi g\u00fcc, insan\u0131 kamilliy\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23147,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23146"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23148,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23146\/revisions\/23148"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}