{"id":23325,"date":"2026-09-17T12:20:56","date_gmt":"2026-09-17T08:20:56","guid":{"rendered":"https:\/\/kultur.az\/?p=23325"},"modified":"2026-09-17T12:20:56","modified_gmt":"2026-09-17T08:20:56","slug":"dunyanin-muxt%c9%99lif-cografiyalarinda-muharib%c9%99-v%c9%99-insan-faci%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=23325","title":{"rendered":"D\u00dcNYANIN M\u00dcXT\u018fL\u0130F CO\u011eRAF\u0130YALARINDA M\u00dcHAR\u0130B\u018f V\u018f \u0130NSAN FAC\u0130\u018fS\u0130"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_23327\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/734570381_122223596228345669_6476139400126932230_n-1.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-23327\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-23327 size-medium\" src=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/734570381_122223596228345669_6476139400126932230_n-1-300x300.jpg\" alt=\"Rafiq \u018fs\u0259dli\u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n Humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 s\u0259dr m\u00fcavini\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/734570381_122223596228345669_6476139400126932230_n-1-300x300.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/734570381_122223596228345669_6476139400126932230_n-1-150x150.jpg 150w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/734570381_122223596228345669_6476139400126932230_n-1-768x771.jpg 768w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/734570381_122223596228345669_6476139400126932230_n-1.jpg 896w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-23327\" class=\"wp-caption-text\">Rafiq \u018fs\u0259dli, \u018fdal\u0259t Partiyas\u0131n\u0131n Humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 s\u0259dr m\u00fcavini<\/p><\/div>\n<p><strong>Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Rusiya-Ukrayna sava\u015f\u0131 art\u0131q uzun m\u00fcdd\u0259tdir davam edir. C\u0259bh\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t zaman-zaman d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, m\u00fcharib\u0259nin d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259n t\u0259r\u0259fi var: insanlar \u00f6l\u00fcr, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r da\u011f\u0131l\u0131r, ail\u0259l\u0259r par\u00e7alan\u0131r, milyonlarla insan \u00f6z evind\u0259n did\u0259rgin d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259y\u0259 siyasi v\u0259 h\u0259rbi m\u0259qs\u0259dl\u0259r prizmas\u0131ndan yana\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Amma humanitar bax\u0131mdan m\u0259nz\u0259r\u0259 tamam ba\u015fqad\u0131r. Bir insan\u0131n h\u0259yat\u0131 itiril\u0259nd\u0259 onun ail\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min m\u00fcharib\u0259nin he\u00e7 bir \u201cq\u0259l\u0259b\u0259\u201d t\u0259r\u0259fi yoxdur.<\/p>\n<p>Ukraynada da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r, h\u0259yat\u0131n\u0131 itir\u0259n insanlar, evl\u0259rini t\u0259rk ed\u0259n ail\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin psixoloji y\u00fck\u00fcn\u00fc da\u015f\u0131yan u\u015faqlar bu sava\u015f\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>Rusiyada da m\u00fcharib\u0259nin iqtisadi v\u0259 sosial n\u0259tic\u0259l\u0259ri hiss olunur. Uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fcharib\u0259 h\u0259m d\u00f6vl\u0259tin resurslar\u0131n\u0131 t\u00fck\u0259dir, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r y\u00fck yarad\u0131r. C\u0259bh\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 olunan h\u0259r hans\u0131 taktiki \u00fcst\u00fcnl\u00fck insan itkisini v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131n\u0131 kompensasiya ed\u0259 bilmir.<\/p>\n<p>M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 budur: <strong>bir xalq\u0131n dig\u0259r xalq \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259si deyil, insanlar\u0131n ya\u015famaq h\u00fcququ qorunmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 bitm\u0259y\u0259n qar\u015f\u0131durmalar<\/strong><\/p>\n<p>Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259ziyy\u0259t daha m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir. \u0130ran, \u0130srail v\u0259 AB\u015e aras\u0131nda uzun ill\u0259rdir davam ed\u0259n qar\u015f\u0131durma regionun siyasi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259nz\u0259r\u0259sin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Suriya, \u0130raq, Y\u0259m\u0259n v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r is\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, regional qar\u015f\u0131durmalar\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7ox vaxt adi insanlar da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar evl\u0259rini itirir, u\u015faqlar t\u0259hsild\u0259n m\u0259hrum olur, ail\u0259l\u0259r par\u00e7alan\u0131r, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 sosial infrastruktur da\u011f\u0131l\u0131r. M\u00fcharib\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259ri yaln\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda qalm\u0131r. Onun t\u0259siri n\u0259sill\u0259rl\u0259 davam edir.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda m\u0259zh\u0259b qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. S\u00fcnni-\u015fi\u0259 qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckl\u0259y\u0259n ist\u0259nil\u0259n proses ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 region xalqlar\u0131na z\u0259r\u0259r vurur.<\/p>\n<p>Burada h\u0259r birimizin \u00f6z\u00fcn\u0259 verm\u0259li oldu\u011fu sual var:<\/p>\n<p><strong>M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n bir-biri il\u0259 sava\u015f\u0131ndan kim b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Y\u0259m\u0259n v\u0259 humanitar faci\u0259<\/strong><\/p>\n<p>Y\u0259m\u0259nd\u0259ki hadis\u0259l\u0259r d\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259tdir davam ed\u0259n regional qar\u015f\u0131durman\u0131n bir hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib. Husil\u0259r, \u0130ran\u0131n onlara verdiyi d\u0259st\u0259k, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 v\u0259 dig\u0259r regional q\u00fcvv\u0259l\u0259rin m\u00f6vqel\u0259ri \u0259traf\u0131nda ciddi geosiyasi m\u00fcbariz\u0259 gedir.<\/p>\n<p>Lakin b\u00fct\u00fcn bu siyasi v\u0259 h\u0259rbi hesablamalar\u0131n arxas\u0131nda bir insan faci\u0259si dayan\u0131r.<\/p>\n<p>Y\u0259m\u0259n xalq\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259tdir m\u00fcharib\u0259nin a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rini ya\u015fay\u0131r. \u00d6lk\u0259d\u0259 \u0259rzaq, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik probleml\u0259ri milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>M\u0259n humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan bir siyasi f\u0259aliyy\u0259t\u00e7i kimi hesab edir\u0259m ki, hans\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259n g\u0259lm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, m\u00fclki insanlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q yolverilm\u0259zdir.<\/p>\n<p>Bir u\u015fa\u011f\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn onun hans\u0131 m\u0259zh\u0259b\u0259, hans\u0131 mill\u0259t\u0259 v\u0259 ya hans\u0131 siyasi t\u0259r\u0259f\u0259 aid oldu\u011funu soru\u015fmaq olmaz.<\/p>\n<p>U\u015faq u\u015faqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nsan insand\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259nin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n m\u0259suliyy\u0259t<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259m co\u011frafi m\u00f6vqeyin\u0259, h\u0259m tarixi roluna, h\u0259m d\u0259 regiondak\u0131 siyasi \u00e7\u0259kisin\u0259 g\u00f6r\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 m\u00fch\u00fcm d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin Rusiya, \u0130ran, AB\u015e, \u0130srail v\u0259 \u0259r\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri regiondak\u0131 prosesl\u0259r\u0259 birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin h\u0259r hans\u0131 regional m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 is\u0259 yaln\u0131z T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 regiona t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin regiondak\u0131 prosesl\u0259rd\u0259 \u0259sas prioritetl\u0259rind\u0259n birinin s\u00fclh v\u0259 sabitliyin qorunmas\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259, Pakistan, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si regionda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 dialoq imkanlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tli ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u018fn b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 insan\u0131n unudulmas\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyada siyasi v\u0259 h\u0259rbi oyunlardan \u00e7ox dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r. D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin maraqlar\u0131, geosiyasi planlar, enerji mar\u015frutlar\u0131, h\u0259rbi ittifaqlar v\u0259 n\u00fcfuz dair\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Amma b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 <strong>insan<\/strong> dayanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin s\u0259rh\u0259dl\u0259ri d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r, siyasi hakimiyy\u0259tl\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r, ittifaqlar yarana v\u0259 da\u011f\u0131la bil\u0259r. Amma m\u00fcharib\u0259d\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 itir\u0259n insan geri qay\u0131tm\u0131r.<\/p>\n<p>Da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f bir ev yenid\u0259n tikil\u0259 bil\u0259r. Amma h\u0259min evd\u0259 ya\u015fayan v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n insan\u0131 geri qaytarmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fcnyada siyasi q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259nl\u0259r h\u0259rbi g\u00fcc\u00fcn imkanlar\u0131ndan dan\u0131\u015fmazdan \u0259vv\u0259l onun humanitar n\u0259tic\u0259l\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>S\u00fclh z\u0259iflik deyil<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n s\u00fclh haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq z\u0259iflik kimi t\u0259qdim edilir. \u018fslind\u0259 is\u0259 m\u00fcharib\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq, d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik ed\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259ri dan\u0131\u015f\u0131qlar masas\u0131na g\u0259tirm\u0259k v\u0259 insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 qorumaq b\u00f6y\u00fck siyasi m\u0259suliyy\u0259t t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259ni ba\u015flatmaq asand\u0131r, onu dayand\u0131rmaq is\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tindir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Ukraynada da, Y\u0259m\u0259nd\u0259 d\u0259, Suriyada da, dig\u0259r m\u00fcnaqi\u015f\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 insanlara \u0259n \u00e7ox laz\u0131m olan \u015fey yeni silahlar deyil, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 normal h\u0259yata qay\u0131tmaq imkanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259n bir daha vur\u011fulamaq ist\u0259yir\u0259m: <strong>m\u00fcharib\u0259nin qalibi olmur.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 insan h\u0259yat\u0131n\u0131 apar\u0131r, ail\u0259l\u0259ri par\u00e7alay\u0131r, u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u0259yi\u015fir v\u0259 xalqlar aras\u0131nda ill\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik yarad\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n siyasi liderl\u0259ri hans\u0131 q\u0259rarlar\u0131 q\u0259bul edirl\u0259rs\u0259 etsinl\u0259r, insan h\u0259yat\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259ri b\u00fct\u00fcn siyasi v\u0259 geosiyasi hesablamalardan \u00fcst\u00fcn tutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 qoyulmas\u0131 is\u0259 he\u00e7 bir halda region xalqlar\u0131n\u0131n xeyrin\u0259 deyil.<\/p>\n<p>Allah b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n, u\u015faqlar\u0131 v\u0259 ail\u0259l\u0259ri faci\u0259l\u0259rd\u0259n qorusun.<\/p>\n<p>N\u0259 q\u0259d\u0259r siyasi oyun qurulsa da, sonda qalib g\u0259lm\u0259li olan <strong>insan, s\u00fclh v\u0259 \u0259dal\u0259t<\/strong> olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"23325\">Yaz\u0131ya 11 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si Rusiya-Ukrayna sava\u015f\u0131 art\u0131q uzun m\u00fcdd\u0259tdir davam edir. C\u0259bh\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t zaman-zaman d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, m\u00fcharib\u0259nin d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259n t\u0259r\u0259fi var: insanlar \u00f6l\u00fcr, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r da\u011f\u0131l\u0131r, ail\u0259l\u0259r par\u00e7alan\u0131r, milyonlarla insan \u00f6z evind\u0259n did\u0259rgin d\u00fc\u015f\u00fcr. M\u00fcharib\u0259y\u0259 siyasi v\u0259 h\u0259rbi m\u0259qs\u0259dl\u0259r prizmas\u0131ndan yana\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Amma humanitar bax\u0131mdan m\u0259nz\u0259r\u0259 tamam ba\u015fqad\u0131r. Bir insan\u0131n h\u0259yat\u0131 itiril\u0259nd\u0259 onun ail\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min m\u00fcharib\u0259nin he\u00e7 bir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23327,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23325"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23325"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23325\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23328,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23325\/revisions\/23328"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}