{"id":6845,"date":"2014-09-28T20:58:27","date_gmt":"2014-09-28T15:58:27","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=6845"},"modified":"2014-09-28T20:58:27","modified_gmt":"2014-09-28T15:58:27","slug":"rust%c9%99m-kamal-isa-muganna-un-v%c9%99-isiq-m%c9%99qami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=6845","title":{"rendered":"R\u00fcst\u0259m KAMAL &#8211; \u0130SA MU\u011eANNA: \u00dcN V\u018f \u0130\u015eIQ M\u018fQAMI"},"content":{"rendered":"<p style=\"color: #141823;\"><br class=\"Apple-interchange-newline\" \/><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/10606094_802571393120494_6038125828641418235_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-6846\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/10606094_802571393120494_6038125828641418235_n.jpg\" alt=\"10606094_802571393120494_6038125828641418235_n\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/10606094_802571393120494_6038125828641418235_n.jpg 640w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/10606094_802571393120494_6038125828641418235_n-300x225.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/10606094_802571393120494_6038125828641418235_n-75x55.jpg 75w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/10606094_802571393120494_6038125828641418235_n-180x135.jpg 180w\" sizes=\"(max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">(\u0130sa Mu\u011fanna qnostikas\u0131na giri\u015f)<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u0130sa Mu\u011fanna kimdir? \u018fski \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n imtina edib,\u0259n\u0259n\u0259vi epik s\u00fcjetqurma modelini da\u011f\u0131dan modernist yaz\u0131\u00e7\u0131, mill\u0259tin t\u0259hrif olunmu\u015f tarixini ezoterik yolla b\u0259rpa ed\u0259n m\u00fct\u0259f\u0259kkir filosof, yoxsa b\u0259dii formada, obrazlar\u0131n dili il\u0259 biz\u0259 yeni inanc sistemi t\u0259klif ed\u0259n t\u0259riq\u0259t piri-m\u00fcr\u015fidimi ? Son \u0259s\u0259rl\u0259ril\u0259 (\u201c\u0130deal\u201d,\u201dGur \u00dcn\u201d, \u201cQ\u0259biristan\u201d, \u201c\u0130sah\u0259q-Musah\u0259q\u201d) n\u0259 dem\u0259k ist\u0259yir ?<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">M\u00fct\u0259f\u0259kkir yaz\u0131\u00e7\u0131 oxuculara alt\u0131l\u0131\u011fa daxil olmu\u015f bu \u0259s\u0259rl\u0259ri yaln\u0131z onun g\u00f6st\u0259rdiyi ard\u0131c\u0131ll\u0131qda oxumas\u0131n\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir : \u201c\u0130deal\u201d, \u201cM\u0259\u015fh\u0259r\u201d, \u201cQ\u0259biristan\u201d, \u201cGur \u00dcn\u201d, \u201c\u0130sah\u0259q-Musah\u0259q\u201d, \u201cC\u0259h\u0259nn\u0259m\u201d.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Ax\u0131, hans\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131 oxucusuna dey\u0259r ki,bu povestimi \u00f6nc\u0259, o biri roman\u0131m\u0131 sonda oxu? Bu art\u0131q t\u0259riq\u0259t insan\u0131n\u0131n t\u00f6vsiyy\u0259sidir, m\u00fc\u0259llim-m\u00fcr\u015fid m\u00f6vqeyidir. Bu art\u0131q yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u0259fkur\u0259sind\u0259n g\u0259lmir, planetar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 refleksiyas\u0131d\u0131r. Roman t\u0259hkiy\u0259sinin i\u00e7ind\u0259 ke\u00e7\u0259n \u201cxat\u0131rla\u201d, \u201cbil\u201d, \u201cyada sal\u201d imperativl\u0259ri sad\u0259c\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 ritorikas\u0131 deyil, \u00fcst d\u00fcnyalardan g\u0259l\u0259n h\u00f6kml\u0259rdir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Onun sakral, ezoterik nitq\u0259 girm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259n\u0259tkar-yaz\u0131\u00e7\u0131 statusundan uzaqla\u015fmas\u0131 g\u0259r\u0259k idi. Kosmoqonik ger\u00e7\u0259kliyi yeni statusda g\u00f6rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ona \u015f\u00f6hr\u0259t g\u0259tirmi\u015f \u0259vv\u0259lki \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n imtina etm\u0259li idi.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Zat\u0259n \u201c Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri \u201cnin I cildind\u0259 oxuculara m\u00fcraci\u0259tind\u0259 bu m\u0259qs\u0259dini gizl\u0259tmir :\u201d \u018fks\u0259riyy\u0259ti tamam yeni \u0259s\u0259rl\u0259r kimi yaz\u0131lm\u0131\u015f bu povestl\u0259ri v\u0259 hekay\u0259l\u0259ri altm\u0131\u015f \u2013 yetmi\u015f ya\u015flar\u0131nda m\u00fc\u0259llifin bir n\u00f6v ikinci h\u0259yat\u0131n\u0131n m\u0259hsulu say\u0131n. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u2013 alt\u0131nc\u0131 cildl\u0259r\u0259 daxil edil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u0259yat\u0131n\u0131 ya\u015fayan tamam yeni m\u00fc\u0259llifin \u0259s\u0259rl\u0259ri say\u0131n\u201d.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">B\u0259zil\u0259rin\u0259 \u0130sa Mu\u011fannan\u0131n bu yarad\u0131c\u0131l\u0131q t\u0259kam\u00fcl\u00fc sirli g\u00f6r\u00fcnd\u00fc, m\u00fc\u0259yy\u0259n sorumlar yaratd\u0131. Buna b\u0259nz\u0259r hadis\u0259 rus klassikl\u0259rind\u0259 d\u0259 (Qoqol, Tolstoy,Soljenitsin) ba\u015f vermi\u015fdi. Onlar m\u00fc\u0259yy\u0259n yarad\u0131c\u0131l\u0131q zirv\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131qdan sonra \u00f6zl\u0259rini yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi g\u00f6rm\u0259kd\u0259n imtina etdil\u0259r, \u201ch\u0259yat m\u00fc\u0259llimi\u201d kimi b\u0259yan etdil\u0259r. X\u00fcsus\u0259n Qoqolu h\u0259mi\u015f\u0259 bu suallar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcb: yazd\u0131qlar\u0131 n\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r ? Bu povestl\u0259ri n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131r? \u201c\u00d6l\u00fc canlar\u201ddan sonra bu sual onu rahat buraxm\u0131r, daim \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu aray\u0131r. N\u0259hay\u0259t, \u201cDostlarla yaz\u0131\u015fmalardan se\u00e7m\u0259l\u0259r\u201d yaz\u0131r v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc yeni statusa haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u0259 d\u0259 gedir ki, m\u00f6c\u00fcz\u0259 ba\u015f versin. Amma bu t\u0259kam\u00fcl \u0259trafdak\u0131lara (\u201crus c\u0259miyy\u0259tin\u0259\u201d) t\u0259bii g\u0259lm\u0259di. Rus c\u0259miyy\u0259ti onlar\u0131n bu t\u0259liml\u0259rini, moiz\u0259l\u0259rini dinl\u0259m\u0259k arzusunda olmad\u0131 v\u0259 insaf\u0259n bu m\u00f6vqe anla\u015f\u0131land\u0131 da; hans\u0131 toplum \u00f6z\u00fcn\u00fc pey\u011f\u0259mb\u0259r se\u00e7mi\u015f insan\u0131 sev\u0259r? Rus c\u0259miyy\u0259ti \u201c\u00d6l\u00fc canlar \u201c, \u201cM\u00fcf\u0259tti\u015f\u201d m\u00fc\u0259llifini \u201c Yaz\u0131\u015fmalardan se\u00e7m\u0259l\u0259r&#8230;\u201d m\u00fc\u0259llifind\u0259n, \u201c H\u0259rb v\u0259 s\u00fclh\u201d m\u00fc\u0259llifini \u201c Etiraf \u201c m\u00fc\u0259llifind\u0259n \u00fcst\u00fcn tutdu.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Canl\u0131 klassikimiz \u0130sa Mu\u011fanna da Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 eyni m\u00f6vqe il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131. Bunu vaxtil\u0259 Anar da yaz\u0131\u00e7\u0131ya m\u0259ktubunda ifad\u0259 etmi\u015fdi : \u201c\u00c7ox xahi\u015f edir\u0259m ki, cildl\u0259rini n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlayark\u0259n \u0259vv\u0259lki \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 SafA\u011f elmi bax\u0131m\u0131ndan OD\u018fR dilind\u0259 \u0259l g\u0259zdirm\u0259sin. Ona g\u00f6r\u0259 ki, bu \u0259s\u0259rl\u0259r bizim g\u0259ncliyimizdir. Yeni n\u0259sill\u0259r\u0259 d\u0259 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259b\u0259di, d\u0259yi\u015fm\u0259z s\u0259rv\u0259ti kimi \u00e7atd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Bu romanlarla SafA\u011f elmini OD\u018fR dilind\u0259 d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Onun inam\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259hrif olunmu\u015f adlar\u0131n b\u0259rpas\u0131 mill\u0259tin qurtulu\u015f simvoludur. T\u0259hrif olunmu\u015f tarix bizim g\u0259l\u0259c\u0259yimizin t\u0259hrif olunmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131r. Ona el\u0259 g\u0259lir ki, ke\u00e7mi\u015fin t\u0259hrifl\u0259ri g\u0259l\u0259c\u0259yin t\u0259hrifi olur. Fal kitab\u0131nda oldu\u011fu kimi, ke\u00e7mi\u015f g\u0259l\u0259c\u0259k zaman\u0131 proqramla\u015fd\u0131r\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131 fantastik, yar\u0131mfantastik ba\u015fl\u0131qlar vers\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259 h\u0259qiq\u0259tin car\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 m\u00fcjd\u0259\u00e7isi kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0130sa Mu\u011fanna tarixi m\u00f6vzularda tarixi \u0259s\u0259rl\u0259r deyil, tale \u0259s\u0259rl\u0259ri yaz\u0131r. Bu romanlar yaz\u0131lan s\u00f6zd\u0259n nazil olunan s\u00f6z\u0259 ke\u00e7idin ifad\u0259sidir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u0130sa Mu\u011fanna v\u0259 onun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 dan\u0131\u015f\u0131lan s\u00f6z\u00fc deyil, v\u0259hy olunan s\u00f6z\u00fc e\u015fidir. Xalq \u015fairi Z.Yaqub bunu \u201cp\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 m\u0259qam\u0131\u201d adland\u0131r\u0131r v\u0259 \u0130sa Mu\u011fanna il\u0259 bir telefon s\u00f6hb\u0259tini xat\u0131rlay\u0131r: \u201cAy\u0259, yaman dolmu\u015fam,s\u0259n haqda yazmaq ist\u0259yir\u0259m. M\u0259n\u0259 p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 g\u00f6nd\u0259r\u201d.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Qeybd\u0259n g\u0259l\u0259n bu p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131lar, \u00fcnl\u0259r, s\u0259sl\u0259r onda g\u00fccl\u00fc fiziki, ruhsal sars\u0131nt\u0131lar da yarad\u0131r. Bunu m\u00fc\u0259llifin \u00f6z\u00fc d\u0259 etiraf edir : \u201c\u018flb\u0259tt\u0259, h\u0259r adam\u0131n h\u00fcn\u0259ri deyil bel\u0259 \u015fey\u0259 d\u00f6zm\u0259k. P\u00fcnhanlar var ki, h\u0259tta hu\u015flar\u0131n\u0131 itirirl\u0259r, ay\u0131landa, adam i\u00e7in\u0259 \u00e7\u0131xanda uzun m\u00fcdd\u0259t \u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u0259l\u0259 bilmirl\u0259r, ruhi x\u0259st\u0259y\u0259 ox\u015fay\u0131rlar. M\u0259n \u0259min\u0259m ki, s\u0259n d\u00f6z\u0259c\u0259ks\u0259n. Yoxsa g\u00f6nd\u0259rm\u0259zdil\u0259r m\u0259ni \u201c.(\u201cQ\u0259biristan\u201d)<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u0259tnl\u0259ri bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onu h\u0259m d\u0259 e\u015fitm\u0259k, dinl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r.\u0130sa Mu\u011fannan\u0131n \u0259vv\u0259lki \u0259s\u0259rl\u0259ri \u201cg\u00f6z\u201d\u00fcn yadda\u015f t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcrs\u0259, sonrak\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r s\u0259sl\u0259rd\u0259n, \u00fcnl\u0259rd\u0259n, kainatdan g\u0259l\u0259n s\u0259sl\u0259rd\u0259n \u201ctoxunubdur\u201d.Romanlar\u0131n m\u0259kan\u0131nda daim iki s\u0259si \u2013 m\u00fc\u0259llifin v\u0259 personajlar\u0131n s\u0259sini e\u015fidirs\u0259n.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u201cDinl\u0259! Dinl\u0259! Yen\u0259 v\u0259ziyy\u0259t getdikc\u0259 d\u0259yi\u015fir, a\u011f\u0131rla\u015f\u0131r. \u0130nsan v\u0259h\u015fil\u0259\u015fib. R\u0259hm qalm\u0131r, b\u00f6htan, \u015f\u0259r, \u015fantaj yeyir SafA\u011flar\u0131! \u201c<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u201cQ\u0259biristan\u201d roman\u0131nda \u201cdinl\u0259\u201d dey\u0259 ba\u015flamas\u0131 k\u00f6nl\u00fc il\u0259 sirl\u0259ri anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr, hardasa Quran imperativl\u0259rini (\u201coxu\u201d, \u201cdinl\u0259\u201d) xat\u0131rlad\u0131r . Qutsal kitab\u0131 anlamaq ancaq dinl\u0259m\u0259kl\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. Nec\u0259 ki, Allah \u2013 T\u0259ala buyurur : \u201c Quran oxundu\u011fu zaman onu dinl\u0259yin v\u0259 susun ki, siz\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t edilsin \u201c (\u018fraf sur\u0259si. 7\/204)<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u018flb\u0259tt\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lki \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n imtina etm\u0259si \u0259d\u0259bi davran\u0131\u015f akt\u0131ndan \u00e7ox, bir inam m\u0259s\u0259l\u0259sidir. \u0130sa Mu\u011fanna q\u0259ti inan\u0131r ki, d\u00fcnya (Az\u0259rbaycan) tarixi t\u0259hrifl\u0259r tarixidir. D\u00fcnya t\u0259hrifl\u0259r d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. T\u0259hrifl\u0259r d\u00fcnyas\u0131nda \u0259vv\u0259lki adla ( \u0130sa H\u00fcseynov) ya\u015fay\u0131b-yaratmaq olmazd\u0131&#8230;<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">(Burada ki\u00e7ik bir ha\u015fiy\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xmaq ist\u0259yir\u0259m : Bak\u0131da Ustadla tarixl\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rimizin birind\u0259 (Firuz\u0259 xan\u0131m, q\u0131z\u0131 Sevinc xan\u0131m \u015fahiddil\u0259r) g\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131m\u0131z Kamal Abdullan\u0131n \u201c Yar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazma\u201d roman\u0131n\u0131 xahi\u015f etdi. 2-3 h\u0259ft\u0259 sonra A\u011fstafadan z\u0259ng edib roman\u0131 yava\u015f-yava\u015f oxudu\u011funu (ustad\u0131n g\u00f6zl\u0259ri \u00e7ox z\u0259if g\u00f6r\u00fcr), yaz\u0131\u00e7\u0131 ideyas\u0131n\u0131n \u00e7ox maraql\u0131 oldu\u011funu v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131 yazaca\u011f\u0131n\u0131da s\u00f6yl\u0259di)<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u0130sa Mu\u011fannaya g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyan\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259n t\u0259hrifl\u0259rdir, adlard\u0131r. Qoca \u015e\u0259rqin b\u00f6y\u00fck m\u00fcdriki Konfutsi deyirdi ki, s\u00f6zl\u0259r (adlar) m\u0259nas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259 insan azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Onun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 funksional bax\u0131mdan ideoloqlard\u0131r (y\u0259ni ideya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131rlar ). \u0130sa M\u0259sih, Seyid N\u0259simi, \u015eeyx Nizami&#8230; SafA\u011f elmin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. \u201cNizami SafA\u011fa ba\u011fl\u0131 idi. Budur Nizaminin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc : s\u00f6z\u0259 \u2013 \u018fs\u00dcz\u0259,Od-\u018fs\u0259-Dil\u0259-\u0130deala ba\u011fl\u0131l\u0131qdad\u0131r.\u201d(\u201cG\u00fcr\u00dcn\u201d).<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Onun cismanilikd\u0259n azad t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fc f\u0259rqli zamanlar\u0131n v\u0259 obrazlar\u0131n \u0259laq\u0259sini yaratma\u011fa qadirdir. Sakral obrazlar\u0131 ( S\u00fcleyman pey\u011f\u0259mb\u0259r, \u0130sa pey\u011f\u0259mb\u0259r, \u015eeyx Nizami, Seyid N\u0259simi, A\u011f Seyid, A\u015f\u0131q Al\u0131&#8230;) \u00fcnsiyy\u0259t m\u0259kan\u0131na bilir. \u0130sa Mu\u011fanna \u201cDilican d\u0259r\u0259sind\u0259 e\u015fitdiyi hadis\u0259l\u0259rin\u201d kosmik miqyas\u0131n\u0131 ver\u0259 bilir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u0130sa M\u0259sih \u0130sa Mu\u011fannan\u0131n \u0259n \u00e7ox sevdiyi obrazd\u0131r \u2013 \u0259n qutsal add\u0131r. Bu sevgi \u201cM\u0259\u015fh\u0259r\u201dd\u0259n, N\u0259simid\u0259n ba\u015flay\u0131r. \u201cM\u0259\u015fh\u0259r\u201di yazanda N\u0259simi sirrin\u0259 o q\u0259d\u0259r vaqif olub ki, art\u0131q N\u0259simi il\u0259 \u201cv\u0259hd\u0259ti-v\u00fccud\u201ddur. \u201cM\u0259\u015fh\u0259r\u201dd\u0259ki N\u0259simi \u0130sa Mu\u011fannan\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr. N\u0259simi h\u00fcrufiliyind\u0259n ba\u015flay\u0131r \u0130sa Mu\u011fannan\u0131n neoh\u00fcrufiliyi!<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Onun uca k\u00f6nl\u00fcn\u0259 EySar i\u015f\u0131\u011f\u0131 N\u0259simid\u0259n ke\u00e7ibdir. M\u0259hz EySar ona diqt\u0259 edir, yazma\u011fa izn verir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u0130sa Mu\u011fanna q\u0259ti inan\u0131r ki, \u201cX\u0259ms\u0259\u201dd\u0259 Nizami S\u00fcleyman\u0131 (\u018fs \u018flm\u0259ni) v\u0259 \u0130san\u0131 (EySar\u0131) v\u0259sf edir.\u201d(\u201cG\u00fcr\u00dcn\u201d). Q\u0259rib\u0259dir : m\u0259n d\u0259 n\u0259d\u0259ns\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u0130sa M\u0259sih il\u0259 \u0130sa Mu\u011fanna aras\u0131nda assosiativ \u0259laq\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m v\u0259 buna inanm\u0131\u015fam&#8230;<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Bu romanlar\u0131n strukturu ba\u015fdan-ba\u015fa sor\u011fu-sual \u00fcst\u00fcnd\u0259 qurulur. Bu, \u0259n\u0259n\u0259vi roman personajlar\u0131n\u0131n dialoqu deyil, m\u0259tnl\u0259rd\u0259ki dialoqlar\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. Sanki Tanr\u0131 divan\u0131nda, Tanr\u0131 d\u0259rgah\u0131nda ruhlar\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259sidir, sor\u011fu-suala tutulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Kosmoqonik m\u0259tnl\u0259rd\u0259 bu tipli dialoqlar kosmik r\u0259qibl\u0259rin s\u00f6hb\u0259tind\u0259 ke\u00e7ir.Skandinav saqalar\u0131nda \u2013 \u201cB\u00f6y\u00fck Edda\u201d, \u201cKi\u00e7ik Edda\u201dn\u0131n dialoq strukturu da bel\u0259dir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Personajlar\u0131n dialoqu \u201cdaxili nitqin dual \u2013 \u015f\u0259xsl\u0259ndirilmi\u015f modelini xat\u0131rlad\u0131r. M.Baxtin deyirdi ki, \u201c iki s\u0259s tonunda s\u00f6z\u0259 ikili v\u00fccud uy\u011fun g\u0259lir\u201d. Daxili nitqin \u015f\u0259xsl\u0259ndirilmi\u015f modelin\u0259 \u201cFoman\u0131n kitab\u0131\u201dn\u0131n proloqunda rast g\u0259lirik.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">T\u0259hkiy\u0259 m\u0259sam\u0259l\u0259rind\u0259 kommunikativ m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 qutsal kitablara xas olan \u201cs\u00fcrreal \u2013 irfani hava\u201d dola\u015f\u0131r. \u0130sa Mu\u011fanna q\u0259hr\u0259manlar\u0131, t\u0259sad\u00fcfi deyil ki, ruhlar al\u0259mi il\u0259, mistik s\u0259sl\u0259r il\u0259 (saz, t\u00fct\u0259k, tar, ud, zurna, balaban, s\u00fckutun s\u0259si) simvolik \u0259laq\u0259 saxlay\u0131r. \u201cG\u00f6yd\u0259n \u00dcn g\u0259lir, m\u0259n d\u0259 t\u0259krar edir\u0259m\u201d- deyir \u0130sa Mu\u011fanna. \u0130sf\u0259ndiyar ki\u015fi Axsaq Hac\u0131ya sazla k\u00f6n\u00fcl toxtaql\u0131\u011f\u0131 verir. (\u201cSaz\u201d), Nax\u0131r\u00e7\u0131 M\u0259sini C\u00fcmr\u00fcn\u00fcn t\u00fct\u0259yi h\u0259yata qaytar\u0131r (\u201cT\u00fct\u0259k s\u0259si\u201d). \u0130ki yadda\u015f\u0131n m\u0259cras\u0131 \u2013 \u0130sa H\u00fcseynov yadda\u015f\u0131 il\u0259 \u0130sa Mu\u011fannan\u0131n yadda\u015f\u0131 birl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Bu \u0259s\u0259rl\u0259r kahin m\u0259tnl\u0259ri kimidir: magik s\u0259sl\u0259rin birl\u0259\u015fdiyi formullar- adlar Ba\u011flar il\u0259, ruhlar s\u0259lt\u0259n\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Orta \u0259sr qnostikl\u0259ri kimi, \u0130sa Mu\u011fanna bu sirli m\u0259nalar\u0131 t\u0259krarlay\u0131r, onlar\u0131 t\u0259l\u0259ff\u00fcz etm\u0259kd\u0259n, s\u0259sl\u0259ndirm\u0259kd\u0259n xo\u015fu g\u0259lir.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Ravvinl\u0259r iudaizmin mistik m\u0259tni T\u00f6vrat\u0131n \u0130lahi q\u00fcdr\u0259td\u0259n nazil olmas\u0131na, tetraqramdan \u2013 Allah\u0131n d\u00f6rd ad\u0131ndan (YHVH) ibar\u0259t olmas\u0131na inanan kimi, \u0130sa Mu\u011fanna da \u0130san\u0131n \u201cEySar\u201d olmas\u0131na inan\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u0130sa Mu\u011fanna qutsal \u015f\u0259xsdir, art\u0131q m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fmi\u015f, mifl\u0259\u015fmi\u015f obrazd\u0131r. \u0130sa Mu\u011fanna m\u00fcq\u0259dd\u0259s adamd\u0131r, y\u00fcks\u0259k, sakral fikrin \u0259z\u0259lke\u015fidir, yeni inanc d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. \u201cMu\u011fanna\u201d yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc deyil, maq-kahin ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">Bu romanlar\u0131n planetar f\u0259ls\u0259f\u0259sini, kosmik stixiyas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n bir detal \u2013 motiv d\u0259 var : i\u015f\u0131q g\u0259mil\u0259ri il\u0259 ba\u015fqa planet\u0259 u\u00e7ub getm\u0259k. Bu s\u0259sl\u0259r t\u0259ht\u0259l\u015f\u00fcur ax\u0131nlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u201cAz\u0259rbaycan\u201d jurnal\u0131nda (\u21166, 2013) \u00e7ap olunmu\u015f (\u201c\u0130lan d\u0259r\u0259si v\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rin taleyi\u201d) povestinin sonunu yaz\u0131\u00e7\u0131 bel\u0259 tamamlay\u0131r : \u201cPad\u015fahl\u0131qnan \u0130nc\u0259 d\u0259r\u0259sinin aras\u0131ndak\u0131 \u00e7\u00f6k\u0259y\u0259 g\u00f6yd\u0259n g\u00fcn\u0259\u015f par\u0131lt\u0131l\u0131 bir \u015fey g\u0259ldi. Musa a\u011faynan A\u011f g\u0259lin mindil\u0259r g\u00f6y\u0259 getdil\u0259r \u201c. Musa a\u011faynan A\u011f g\u0259linin g\u00f6yd\u0259n g\u0259l\u0259n \u201cg\u00fcn\u0259\u015f par\u0131lt\u0131l\u0131 g\u0259mil\u0259r\u201dl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Musa pey\u011f\u0259mb\u0259rin Tur da\u011f\u0131ndak\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u201c\u0130deal\u201d roman\u0131n\u0131n 2005-ci il n\u0259\u015frind\u0259 son c\u00fcml\u0259ni xat\u0131rlay\u0131n : \u201c\u018flav\u0259 x\u0259b\u0259r : \u0130\u015f\u0131q g\u0259mil\u0259rinin yer\u0259 enm\u0259sin\u0259 lap az qal\u0131b.\u201d<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u201cQ\u0259biristan\u201d roman\u0131n\u0131n sonu is\u0259 bel\u0259dir : \u201c Bu vaxt he\u00e7 k\u0259s g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc ki, q\u0259biristan\u0131n s\u0259mas\u0131nda S\u0259mi il\u0259, Midi il\u0259 birg\u0259 bir d\u0259st\u0259 \u201cruh\u201d ham\u0131s\u0131 \u018frA\u011f yava\u015f \u2013 yava\u015f buludlar\u0131n aras\u0131na do\u011fru uzaqla\u015f\u0131rd\u0131. V\u0259 \u0259lb\u0259tt\u0259, onlar\u0131n \u2013 \u201cruh\u201dlar\u0131n ham\u0131s\u0131 bir ne\u00e7\u0259 saatdan sonra yenid\u0259n yaran\u0131b yeni, do\u011fma planetd\u0259, do\u011fma insanlar aras\u0131nda sevincd\u0259n h\u00f6nk\u00fcr\u0259-h\u00f6nk\u00fcr\u0259 qucaqla\u015facaqlar\u0131n\u0131 da h\u0259l\u0259 he\u00e7 k\u0259s bilmirdi.\u201d<\/p>\n<p style=\"color: #141823;\">\u0130sa Mu\u011fanna biz\u0259 G\u00f6yl\u0259r\u0259 baxma\u011f\u0131n, G\u00f6yl\u0259rin qanunu il\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131n yolunu g\u00f6st\u0259rir. G\u00f6yl\u0259rin m\u00fcbar\u0259k, B\u00f6y\u00fck Ustad<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"6845\">Yaz\u0131ya 1609 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u0130sa Mu\u011fanna qnostikas\u0131na giri\u015f) \u0130sa Mu\u011fanna kimdir? \u018fski \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n imtina edib,\u0259n\u0259n\u0259vi epik s\u00fcjetqurma modelini da\u011f\u0131dan modernist yaz\u0131\u00e7\u0131, mill\u0259tin t\u0259hrif olunmu\u015f tarixini ezoterik yolla b\u0259rpa ed\u0259n m\u00fct\u0259f\u0259kkir filosof, yoxsa b\u0259dii formada, obrazlar\u0131n dili il\u0259 biz\u0259 yeni inanc sistemi t\u0259klif ed\u0259n t\u0259riq\u0259t piri-m\u00fcr\u015fidimi ? Son \u0259s\u0259rl\u0259ril\u0259 (\u201c\u0130deal\u201d,\u201dGur \u00dcn\u201d, \u201cQ\u0259biristan\u201d, \u201c\u0130sah\u0259q-Musah\u0259q\u201d) n\u0259 dem\u0259k ist\u0259yir ? M\u00fct\u0259f\u0259kkir yaz\u0131\u00e7\u0131 oxuculara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6846,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6845"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6845"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6845\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6847,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6845\/revisions\/6847"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6845"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6845"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6845"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}