{"id":6898,"date":"2014-11-18T11:51:47","date_gmt":"2014-11-18T07:51:47","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=6898"},"modified":"2014-11-18T11:51:47","modified_gmt":"2014-11-18T07:51:47","slug":"c%c9%99f%c9%99r-cabbarli-mirz%c9%99-f%c9%99t%c9%99li-axundov-haqqinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=6898","title":{"rendered":"C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov haqq\u0131nda"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1350888703_cc.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-6891\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1350888703_cc.jpg\" alt=\"1350888703_cc\" width=\"222\" height=\"222\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1350888703_cc.jpg 500w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1350888703_cc-150x150.jpg 150w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1350888703_cc-300x300.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1350888703_cc-50x50.jpg 50w\" sizes=\"(max-width: 222px) 100vw, 222px\" \/><\/a>\u00a0<span class=\"style9ee8\">Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov \u0259ski sxolastik \u0259d\u0259biyyatdan, \u015f\u0259rqin yekr\u0259ng, q\u0259z\u0259l, q\u0259sid\u0259 v\u0259 rubai \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan birinci olaraq ayr\u0131l\u0131b yeni bir \u0259d\u0259biyyat \u015f\u0259klin\u0259 ayaq basan v\u0259 Az\u0259rbaycan teatr \u0259d\u0259biyat\u0131n\u0131n ilk t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131n\u0131 qoyan \u0259dibdir.<\/p>\n<p>B\u0259lli oldu\u011fu \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 F\u00fczulid\u0259n sonra \u00f6z originall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirmi\u015f bir halda idi.<\/p>\n<p>F\u00fczuli Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 fars v\u0259 \u0259r\u0259b girdab\u0131ndan dart\u0131b \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f v\u0259 d\u00f6rd yan\u0131n\u0131 sarm\u0131\u015f bo\u015fluq i\u00e7\u0259risind\u0259 yeni do\u011furmu\u015f \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 alm\u0131\u015f v\u0259 yenilm\u0259z add\u0131mlarla ta y\u00fcks\u0259kl\u0259r\u0259 qald\u0131r\u0131b, parlaq bir sentimentalizm \u0259d\u0259biyyat\u0131 olmaq \u00fczr\u0259 vaxt\u0131nda t\u0259qdim etmi\u015fdir. F\u00fczulinin dord \u0259sr bundan \u0259vv\u0259l yazd\u0131\u011f\u0131 sentimentalist \u0259s\u0259rl\u0259r bu g\u00fcn bel\u0259 b\u00fct\u00fcn sentimentalizm \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ilk s\u0131ralar\u0131nda ged\u0259 bil\u0259r. O \u00f6z m\u00f6vz\u00fclar\u0131nda b\u0259z\u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi ke\u00e7mi\u015f\u0259 malik yaz\u0131\u00e7\u0131larla yar\u0131\u015fm\u0131\u015f, onlar\u0131n yazd\u0131qlar\u0131 m\u00f6vzulardan istifad\u0259 etmi\u015f, lakin bu yar\u0131\u015fda onlardan geri qalmam\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r halda \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d kimi dahiyan\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00f6z qoca r\u0259qibl\u0259rini geri buraxm\u0131\u015f v\u0259 ham\u0131s\u0131ndan y\u00fcks\u0259y\u0259 qalxm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>F\u00fczuli \u00f6z d\u00fchas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycana parlaq klassik bir \u0259d\u0259biyyat verdi. Lakin eyni zamanda <a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1329477118_images_374x499.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-6899\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1329477118_images_374x499.jpg\" alt=\"1329477118_images_374x499\" width=\"207\" height=\"276\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1329477118_images_374x499.jpg 374w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/1329477118_images_374x499-224x300.jpg 224w\" sizes=\"(max-width: 207px) 100vw, 207px\" \/><\/a>onun d\u00fchas\u0131 a\u011f\u0131r bir y\u00fck kimi Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb, onu \u00f6z a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u0259zm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. El a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u0259d\u0259biyyat, bir dahinin q\u0259l\u0259mi alt\u0131nda yonuldu v\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 klassik bir y\u00fcks\u0259kliy\u0259 qalxd\u0131. M\u00fchit is\u0259 bu y\u00fcks\u0259kliy\u0259 \u00e7\u0131xacaq bir haz\u0131rl\u0131\u011fa malik deyildi. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n F\u00fczuli y\u00fcks\u0259kliyind\u0259 dayanmas\u0131 v\u0259 m\u00fct\u0259rr\u0259qi add\u0131mlarla y\u00fcks\u0259kl\u0259r\u0259 do\u011fru ir\u0259lilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat\u0131 bir daya\u011f\u0131 yox idi. Odur ki, F\u00fczuli \u00f6z \u0259lini \u0259d\u0259biyyatdan \u00e7\u0259k\u0259r-\u00e7\u0259km\u0259z \u0259d\u0259biyyat m\u00fct\u0259r\u0259qqi gedi\u015fi il\u0259 ir\u0259lil\u0259m\u0259k deyil, b\u0259lk\u0259 y\u00fcks\u0259ldiyi yerd\u0259 bel\u0259 dayanmad\u0131 v\u0259 s\u00fcr\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259 eni\u015f\u0259 do\u011fru yuvarlanma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bu eni\u015f qoca r\u0259hb\u0259rin ard\u0131nca ged\u0259n s\u0131ra \u0259d\u0259biyyat\u0131 bir seylab kimi yaxalay\u0131r v\u0259 \u00f6z a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u0259zib \u00f6z eni\u015f yolu il\u0259 ax\u0131d\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u015eairl\u0259r, \u0259dibl\u0259r F\u00fczulini \u00f6tm\u0259y\u0259 deyil, b\u0259lk\u0259 ona yeti\u015fm\u0259y\u0259 v\u0259 var q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rini F\u00fczulinin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 b\u0259nz\u0259tm\u0259y\u0259 v\u0259 bel\u0259likl\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 q\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 n\u00f6qt\u0259y\u0259 vard\u0131rma\u011fa v\u0259 orada b\u0259rkitm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z original m\u0259nliyini itirmi\u015f v\u0259 F\u00fczulinin ard\u0131nca qo\u015fma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Art\u0131q \u0259d\u0259biyyat \u00f6z m\u00f6vzusunu h\u0259yatdan v\u0259 m\u00fchitin t\u0259m\u0259lind\u0259n alm\u0131r, h\u0259yat\u0131n psixologiyas\u0131 il\u0259 ya\u015fam\u0131r, b\u0259lk\u0259 ke\u00e7mi\u015f, s\u00f6yl\u0259nmi\u015f s\u00f6zl\u0259ri, daha do\u011frusu F\u00fczulinin dahiyan\u0259 \u015feirl\u0259rini daha baya\u011f\u0131, daha z\u0259if v\u0259 boyas\u0131z bir \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259krar edirdi.<\/p>\n<p>F\u00fczulinin bir q\u0259z\u0259li y\u00fczl\u0259rl\u0259 \u015fairl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ilham m\u0259nb\u0259yi olur, \u015fairl\u0259r \u00f6z \u015feirl\u0259rini ona b\u0259nz\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. \u201dF\u00fczuliyan\u0259\u201d q\u0259z\u0259ll\u0259r yazmaq \u015fairl\u0259rin ideal\u0131 olmu\u015fdu. B\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259r, t\u0259xmisl\u0259r yol al\u0131b gedirdi. \u018fd\u0259biyyat \u00f6z normal yolunu itirmi\u015f, h\u0259lq\u0259vi bir gedi\u015fl\u0259 F\u00fczulinin ba\u015f\u0131na h\u0259rl\u0259nir, haraya getdiyini \u00f6z\u00fc d\u0259 bilmirdi. F\u00fczuli el\u0259 bir tilsim idi ki, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z ondan bir add\u0131m bel\u0259 olsun bay\u0131ra \u00e7\u0131xm\u0131r v\u0259 uzun ill\u0259r yeni bir \u015f\u0259kl\u0259 ke\u00e7mirdi.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, \u0259d\u0259biyyat getdikc\u0259 h\u0259yatdan uzaqla\u015f\u0131r, aya\u011f\u0131 h\u0259yat torpa\u011f\u0131ndan \u00fcz\u00fcl\u00fcr, baya\u011f\u0131la\u015f\u0131r, d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u0259\u015fir v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131lmaz bir tilsim i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131. Birinci olaraq bu cadulanm\u0131\u015f gedi\u015f\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan bu saxlanmaz ax\u0131n\u0131 toxdadan, bu \u00e7\u0131x\u0131lmaz yoldan \u00e7\u0131xan v\u0259 bu q\u0131r\u0131lmaz q\u0259z\u0259l v\u0259 q\u0259sid\u0259 tilsimini q\u0131ran Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259sizdir ki, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131ndak\u0131 bu \u00f6lg\u00fcnl\u00fck Az\u0259rbaycandak\u0131 siyas\u0131 v\u0259 ictimai \u00f6lg\u00fcnl\u00fck v\u0259 d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fck n\u0259tic\u0259si idi. Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai v\u0259 siyasi h\u0259yat\u0131 \u00f6lg\u00fcnl\u0259\u015fdikc\u0259, \u0259d\u0259biyyat da \u00f6lg\u00fcnl\u0259\u015fir v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fchiti bir \u015f\u0259rq \u0259tal\u0259ti sar\u0131y\u0131rd\u0131. Bu etibarla Az\u0259rbaycan\u0131n F\u00fczulid\u0259n sonrak\u0131 \u00f6lg\u00fcn \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r bi\u00e7imsiz, maraqs\u0131z, m\u0259zmunsuz v\u0259 bir t\u0259qlid \u0259d\u0259biyyat\u0131 olsa da , h\u0259r halda yen\u0259 d\u0259 \u00f6z \u00f6lg\u00fcn v\u0259 d\u00fc\u015fk\u00fcn m\u00fchitinin g\u00fczg\u00fcs\u00fc ola bil\u0259r. M\u00fchitin bo\u015flu\u011funu, \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc, \u00f6z m\u0259zmunsuzlu\u011fu v\u0259 bo\u015flu\u011fu il\u0259 d\u0259 olsa , ald\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7arizm Qafqaz\u0131 ald\u0131qdan sonra h\u0259yat da \u00f6z c\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131xma\u011fa ba\u015flad\u0131. Birinci Pyotrdan v\u0259 Yekatirinadan b\u0259ri Rusiyaya siray\u0259t etmi\u015f q\u0259rb ax\u0131n\u0131 Rusiyan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb etmi\u015f v\u0259 ruslar\u0131n Qafqaza g\u0259lm\u0259si il\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z Qafqaza da ke\u00e7m\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Getdikc\u0259 ictimai h\u0259yat boyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015firdi. H\u0259yat ba\u015fqala\u015f\u0131r, m\u00fchit t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fir, \u00fcs\u00fcllar, qaydalar, m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r, bir s\u00f6zl\u0259 b\u00fct\u00fcn ke\u00e7mi\u015f h\u0259yat normalar\u0131 \u00f6z c\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Xanlar yoxsulla\u015f\u0131b \u0259h\u0259miyy\u0259td\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcr, yeniyetm\u0259 b\u0259yl\u0259r t\u00f6r\u0259yir, \u0130ran\u0131n \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri h\u00f6km s\u00fcr\u0259n n\u00fcf\u00fcz\u00fc sars\u0131l\u0131r, onlar\u0131n yerin\u0259 tam ba\u015fqa bir n\u00fcf\u00fcz, ba\u015fqa bir \u015f\u0259rait qurulurdu.<\/p>\n<p>Bu sars\u0131nt\u0131l\u0131q, bu qat\u0131\u015f\u0131ql\u0131q, el \u0259d\u0259biyyat\u0131nda g\u00f6z\u0259l par\u00e7alar yaratm\u0131\u015f olsa da, yaz\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131nda o q\u0259d\u0259r bir bo\u015fluq v\u00fcc\u00fcda g\u0259tirmi\u015fdi. Bu vaxtad\u0259k \u0259d\u0259biyyat t\u0259qlidl\u0259 ya\u015fasa da, he\u00e7 olmasa h\u0259yat d\u0259yi\u015fm\u0259mi\u015f oldu\u011fundan t\u0259qlid m\u0259nb\u0259yi d\u0259 h\u0259yata az-\u00e7ox uyur v\u0259 t\u0259qlid edilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259r bir n\u00f6v \u00f6t\u00fc\u015f\u00fcb gedirdi. H\u0259yat \u0259sasl\u0131 bir d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011fray\u0131nca, \u0259d\u0259biyyat b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ba\u015f\u0131n\u0131 itirdi. \u015eairl\u0259r \u0259ski inersiyalar\u0131 il\u0259 gedir, yeni gedi\u015f\u0259 uymay\u0131r, yazd\u0131qlar\u0131 da yeni gedi\u015fl\u0259 bir dissonans v\u00fccuda g\u0259tirirdi.<\/p>\n<p>Yeni m\u00fchit, yeni t\u0259sir c\u0259miyy\u0259ti ba\u015fqa \u0259saslar \u00fczr\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fdirir, c\u0259miyy\u0259td\u0259 yeni v\u0259ziyy\u0259t\u0259 yarayacaq t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r, x\u0131rda burjuaziya t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri, yeni b\u0259yl\u0259r t\u0259b\u0259q\u0259si, yeni maarif\u00e7il\u0259r, islahat\u00e7\u0131lar, yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259r, yeni intelligensiya qruplar\u0131, dilmanclar, m\u00fc\u0259lliml\u0259r t\u00f6r\u0259nir v\u0259 bunlar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeni h\u0259yat\u0131 faci\u0259l\u0259r, yeni simalar, yeni \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r, yeni tipl\u0259r meydana \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat is\u0259 k\u00f6hn\u0259 sxolastik yolu il\u0259 gedir v\u0259 h\u0259yatdan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ayr\u0131l\u0131b, \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn tam ba\u015fqa dar v\u0259 x\u00fcsusi bir al\u0259m t\u0259\u015fkil edirdi. Bu aral\u0131q h\u0259yatda bir ikilik t\u00f6r\u0259mi\u015fdi. C\u0259miyy\u0259tin bir qismi k\u00f6hn\u0259 t\u0259sir alt\u0131nda qalm\u0131\u015f, bir qismi is\u0259 yeni t\u0259sir\u0259 qap\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259yat\u0131 da o yolla aparmaq, b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259ti yeni t\u0259sir yollar\u0131 il\u0259 aparmaq, \u0259lifbadan ba\u015flam\u0131\u015f ictimai v\u0259 siyasi qurulu\u015fa kimi h\u0259r \u015feyd\u0259 bir islahat etm\u0259k ist\u0259yirdi. Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li d\u0259 bu ikinci qrupun n\u00fcmay\u0259nd\u0259si idi. Zat\u0259n, c\u0259miyy\u0259t kimi \u0259d\u0259biyyat da iki c\u0131\u011f\u0131ra par\u00e7alanm\u0131\u015fd\u0131. Bunlar\u0131n birind\u0259 k\u00f6hn\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259r, q\u0259sid\u0259l\u0259r, m\u0259rsiy\u0259l\u0259r v\u0259 bu kimi sxolastik \u0259d\u0259biyyat son g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fayaraq, gedirdi. \u0130kinci qrup is\u0259 bu k\u00f6hn\u0259 c\u0131\u011f\u0131rdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f idi. O bu k\u00f6hn\u0259 \u0259d\u0259biyyatdan art\u0131q z\u00f6vq almazd\u0131. Bu \u0259d\u0259biyyat onun ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259mir, onun ist\u0259kl\u0259rini, arzular\u0131n\u0131 anlatm\u0131r, onun psixologiyas\u0131na uymurdu. O \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn tam ba\u015fqa v\u0259 \u00f6z ruhunun, dil\u0259kl\u0259rinin, \u00f6z \u0259m\u0259k v\u0259 ideallar\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcman\u0131 olacaq bir \u0259d\u0259biyyat, yeni v\u0259 h\u0259yati bir \u0259d\u0259biyyat yaratmal\u0131 idi. Bu \u0259d\u0259biyyat\u0131 da Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li yaratd\u0131, ya da h\u0259r halda bu yeni \u0259d\u0259biyyat\u0131n ilk t\u0259m\u0259l da\u015flar\u0131n\u0131 qoymu\u015f oldu.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li bir \u0259dib v\u0259 bir \u015fair olmaqdan daha art\u0131q bir c\u0259miyy\u0259t\u00e7i, bir \u0259m\u0259lp\u0259rv\u0259rdi. Onu yaz\u0131\u00e7\u0131l\u0131\u011fa t\u0259hrik ed\u0259n d\u0259 b\u0259dii z\u00f6vq\u00fcnd\u0259n daha art\u0131q ictimai m\u0259fkur\u0259l\u0259ri idi. O, yaz\u0131lar\u0131n\u0131 bir s\u0259n\u0259t ad\u0131na deyil, b\u0259lk\u0259 ictimai m\u0259fk\u00fcr\u0259si ad\u0131na yaz\u0131r v\u0259 \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n sad\u0259 b\u0259dii bir z\u00f6vq deyil, h\u0259yat v\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u0259tic\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdi. O, \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z duy\u011fular\u0131n\u0131n, \u00f6z m\u0259fkur\u0259l\u0259rinin bir t\u0259rc\u00fcman\u0131 kimi tan\u0131y\u0131r v\u0259 bel\u0259likl\u0259 k\u00f6hn\u0259d\u0259n qalm\u0131\u015f \u201ds\u0259n\u0259t s\u0259n\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr\u201d, \u201conu bir ne\u00e7\u0259 arifl\u0259r v\u0259 bilicil\u0259r anlarlar\u201d gedi\u015find\u0259n ayr\u0131l\u0131b, \u201cs\u0259n\u0259t h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr\u201d prinsipini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>O, \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z m\u0259fkur\u0259l\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 yaymaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir vasit\u0259 bilirdi. Buna g\u00f6r\u0259dir ki, onun \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u00fcnt\u0259z\u0259m bir gedi\u015fl\u0259 h\u0259yat\u0131n bu v\u0259 ya ba\u015fqa n\u00f6qsanlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir, bu n\u00f6qsanlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 yollar\u0131 g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, \u00f6mr\u00fcnd\u0259 t\u0259k-t\u0259k yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259ri d\u0259, yen\u0259 onun \u0259lifba v\u0259 bu kimi fikirl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn idi. Lakin bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131na baxmayaraq, biz Mirz\u0259 F\u0259t\u0259lini h\u0259r \u015feyd\u0259n art\u0131q yen\u0259 d\u0259 bir \u0259dib kimi tan\u0131maq ist\u0259rdik. N\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259d\u0259biyyat onun fikirl\u0259rini yayacaq bir vasit\u0259 olmaq \u00fczr\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f is\u0259 d\u0259 h\u0259r halda burada Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck bir m\u0259har\u0259t, bir istedad g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir ki, h\u0259r \u015feyi gerid\u0259 burax\u0131b, \u0259d\u0259bi bir sima kimi ortada qalm\u0131\u015fd\u0131r. O, yazd\u0131\u011f\u0131 pyesl\u0259rd\u0259 zaman\u0131n\u0131n komediya yazanlar\u0131ndan, tan\u0131nm\u0131\u015f rus v\u0259 avropa \u0259dibl\u0259rind\u0259n geri qalmad\u0131\u011f\u0131 kimi, \u015feirl\u0259rind\u0259 d\u0259 Firdovsiyan\u0259 bir m\u0259har\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. B\u0259lli oldu\u011fu \u00fczr\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259linin m\u00fchiti k\u00f6hn\u0259 feodalizmin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yeni ticar\u0259t burjuaziyas\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi \u0259ski \u015f\u0259rq \u0259n\u0259nat\u0131n\u0131n pozuldu\u011fu, yeni q\u0259rb m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin araya soxuldu\u011fu bir d\u00f6vr\u00fcn m\u00fcc\u0259ss\u0259m\u0259sidir. H\u0259yat\u0131n bir t\u0259r\u0259fi s\u00f6k\u00fcl\u00fcr, da\u011f\u0131l\u0131r, o biri t\u0259r\u0259fi ba\u015fqa, tam ba\u015fqa bir bi\u00e7imd\u0259 tikilirdi. Burada Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li bir m\u00fch\u0259ndis kimi bu s\u00f6k\u00fcl\u0259n v\u0259 tikil\u0259n binan\u0131n ba\u015f\u0131 yan\u0131nda durmu\u015f, amans\u0131z q\u0259l\u0259mi il\u0259 bura s\u00f6k\u00fclm\u0259lidir, bura is\u0259 bel\u0259 tikilm\u0259lidir deyir. H\u0259m d\u0259 bunlar\u0131 kefi bir \u0259mrl\u0259 demir: K\u00f6hn\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcn n\u00f6qsanlar\u0131n\u0131, yaramazl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yeni gedi\u015fin is\u0259 b\u00fct\u00fcn faydalar\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr, anlad\u0131r, qand\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l Mirz\u0259 F\u0259t\u0259lini k\u00f6hn\u0259 \u015f\u0259rq d\u00f6vl\u0259t idar\u0259si \u00fcsulnun t\u0259nqidcisi, monarxizmin, iran istibdab v\u0259 d\u0259r\u0259b\u0259k \u00fcsulunun amans\u0131z bir d\u00fc\u015fm\u0259ni kimi g\u00f6r\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>O, \u201cV\u0259ziri \u2013 Xani \u2013 S\u0259rabi\u201d (&#8220;L\u0259nk\u0259ran xan\u0131n\u0131n v\u0259ziri&#8221; pyesinin dig\u0259r ad\u0131 &#8211; Kultura.Az) v\u0259 \u201cAldanm\u0131\u015f K\u0259vakib\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u0130ran v\u0259 onun sif\u0259tind\u0259 b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259rqin \u0259ski feodalizm v\u0259 ayr\u0131l\u0131qda monarxizm \u00fcsuluna el\u0259 bir z\u0259rb\u0259 yendirir ki, bu m\u0259n\u0259vi z\u0259rb\u0259 S\u0259d ibn V\u0259qqas\u0131n q\u0131l\u0131nc\u0131ndan he\u00e7 d\u0259 g\u00fccs\u00fcz deyildir. O, b\u00fct\u00fcn \u015fahlar\u0131n v\u0259 onlar\u0131n v\u0259zirl\u0259rinin n\u0259 q\u0259d\u0259r bir s\u0259rs\u0259m, \u015f\u00fcursuz, yaramaz adamlar oldu\u011funu, x\u00fcsusil\u0259 v\u0259zirl\u0259rin ancaq \u00f6z cibl\u0259rini doldurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131, \u00f6z \u015f\u00fcursuzluqlar\u0131n\u0131 bir m\u0259har\u0259t san\u0131b f\u0259xr etdikl\u0259rini heyr\u0259t edil\u0259c\u0259k bir a\u00e7\u0131ql\u0131qla ortaya \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Bunu \u015fah Abbas\u0131n h\u0259rbiy\u0259 v\u0259ziri \u00f6z nitqi il\u0259 \u0130ran\u0131n b\u00fct\u00fcn yollar\u0131n\u0131 da\u011f\u0131td\u0131r\u0131b, \u201c\u0259mniyy\u0259t \u201d ad\u0131na \u0130ran\u0131 yolsuz buraxmas\u0131na f\u0259xr etm\u0259si il\u0259 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131r. Eynil\u0259 \u201cV\u0259ziri-xani-S\u0259rabi\u201dd\u0259 xan\u0131n divan v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. Veril\u0259n q\u0259rarlar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r kefi v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u00fcr\u00fck oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn \u00fcsulun n\u0259 q\u0259d\u0259r yaramaz oldu\u011funu a\u00e7\u0131q-a\u00e7\u0131\u011f\u0131na araya \u00e7\u0131xar\u0131r. O: \u201cK\u0259ndli s\u0259nin at\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131n\u0131 \u015fik\u0259st etmi\u015fdir. S\u0259n d\u0259 get onun at\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131n\u0131 s\u0131nd\u0131r\u201d. \u201cH\u0259kim pullar\u0131 al\u0131b, alt\u0131 aydan sonra \u00f6l\u0259 bil\u0259c\u0259k x\u0259st\u0259ni bu g\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u0259n v\u0259 g\u00fcya\u201d \u0259zabdan qurtaran\u201d h\u0259kim\u0259 bir d\u0259 \u00f6l\u00fc yiy\u0259si m\u00fckafat verm\u0259lidir. Budur xan\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u00fchakim\u0259si!<\/p>\n<p>Bu s\u0259rs\u0259m v\u0259 a\u011f\u0131ls\u0131z, \u015f\u00fcursuz adamlar, g\u00fcl\u00fcnc bir m\u0259xluq kimi ortaya \u00e7\u0131xar\u0131lan v\u0259zirl\u0259r, xanlar, \u015fahlar h\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 milyonlarla xalq\u0131n h\u0259yat v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259 saxlam\u0131\u015flard\u0131. Budur, Mirz\u0259 F\u0259t\u0259linin ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 ac\u0131nacaq h\u0259qiq\u0259t bundan ibar\u0259tdir. Buradaca Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Yusif \u015fah\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131nda hakimin boynunda n\u0259 kimi v\u0259zif\u0259l\u0259r oldu\u011funu, xalq\u0131n n\u0259l\u0259r\u0259 ehtiyac\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li ruhanil\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yata soxduqlar\u0131 cadu v\u0259 tilsim \u0259saslar\u0131n\u0131n amans\u0131z d\u00fc\u015fm\u0259nidir. Buras\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n art\u0131q yen\u0259 d\u0259 \u201cAldanm\u0131\u015f K\u0259vakib\u201d v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 onun \u201cMolla \u0130brahim X\u0259lil kimyag\u0259r\u201d, \u201cM\u00fcsyo Jordan v\u0259 D\u0259rvi\u015f M\u0259st\u0259li\u015fah\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u201cMolla \u0130brahim X\u0259lil kimyag\u0259rd\u0259\u201d b\u00fct\u00fcn ruhanil\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r satq\u0131n adamlar oldu\u011funu v\u0259 xalq\u0131 aldadan bir f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131ya pul il\u0259 qulluq edib, onun xalq\u0131 aldatmas\u0131na yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259rini v\u0259 \u201cD\u0259rvi\u015f M\u0259st\u0259li\u015fah\u201dda \u0130randan ke\u00e7mi\u015f bir \u00e7ay\u00e7\u0131 \u015fagirdinin Az\u0259rbaycanda bir alim v\u0259 bir h\u0259yat hakimi k\u0259sildiyini v\u0259 biliksiz xalq\u0131 aldad\u0131b, cibl\u0259rini dolduraraq, qa\u00e7d\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q g\u00f6st\u0259rir. Burada \u201cMolla \u0130brahim X\u0259lil kimyag\u0259rin\u201d Mirz\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259y\u0259 t\u0259sirsiz qalmad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u201c\u00d6l\u00fcl\u0259r\u201d pyesi \u201cKimyag\u0259r\u201dd\u0259n t\u0259sirsiz olmad\u0131\u011f\u0131 qeyd edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259tli qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbarizidir.<\/p>\n<p>O, qad\u0131nlar\u0131n q\u0259lbinin sat\u0131lmas\u0131 \u0259leyhin\u0259, onlar\u0131n e\u015fqi, m\u0259h\u0259bb\u0259ti, m\u0259nliyinin sat\u0131lmas\u0131na, zorla varl\u0131 \u0259rl\u0259r\u0259 verilm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan edir. Buras\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n art\u0131q \u201cX\u0131rs quldurbasan\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li foedalizmin b\u00f6y\u00fck d\u00fc\u015fm\u0259nidir.<\/p>\n<p>\u201dPristav m\u0259n\u0259 deyir \u0259kin \u0259k, b\u0259y o\u011flu da \u0259kin \u0259k\u0259r, ya \u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurmu? G\u00fcya m\u0259n sad\u0259 bir k\u0259ndliy\u0259m ki, \u0259kin \u0259kim, ya da c\u00fct\u0259 gedim \u201c<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 \u201dHac\u0131 Qara\u201dda Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li feodalimzin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 yeni ticar\u0259t burjuaziyas\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r bir h\u0259rislikl\u0259 h\u0259yata can atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259svir edir.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li \u00f6z \u015ferind\u0259 yeni \u0259lifbadan b\u0259hs il\u0259 onun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn hakim \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 t\u0259sir etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li bir r\u0259ssamd\u0131r. O \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn h\u0259yat v\u0259 m\u00fchiti do\u011fruluqla tutur, \u0259n mahir bir r\u0259ssam\u0131n m\u0259har\u0259ti il\u0259 t\u0259svir edir.<\/p>\n<p>T\u0259xmin\u0259n 1928-ci ild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f, ilk d\u0259f\u0259 \u201cRevolyusiya v\u0259 kultura\u201d jurnal\u0131n\u0131n 1938-ci il 6-7-ci n\u00f6mr\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015fdur.<\/span><span class=\"style97\" style=\"color: #000000;\"><br \/>\n<\/span><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"6898\">Yaz\u0131ya 1336 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov \u0259ski sxolastik \u0259d\u0259biyyatdan, \u015f\u0259rqin yekr\u0259ng, q\u0259z\u0259l, q\u0259sid\u0259 v\u0259 rubai \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan birinci olaraq ayr\u0131l\u0131b yeni bir \u0259d\u0259biyyat \u015f\u0259klin\u0259 ayaq basan v\u0259 Az\u0259rbaycan teatr \u0259d\u0259biyat\u0131n\u0131n ilk t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131n\u0131 qoyan \u0259dibdir. B\u0259lli oldu\u011fu \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 F\u00fczulid\u0259n sonra \u00f6z originall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirmi\u015f bir halda idi. F\u00fczuli Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 fars v\u0259 \u0259r\u0259b girdab\u0131ndan dart\u0131b \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f v\u0259 d\u00f6rd [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6899,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6898"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6898"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6898\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6900,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6898\/revisions\/6900"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6899"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}