{"id":7185,"date":"2014-12-08T15:55:23","date_gmt":"2014-12-08T11:55:23","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=7185"},"modified":"2014-12-08T15:55:23","modified_gmt":"2014-12-08T11:55:23","slug":"v%c9%99fa-zahid-qizi-b%c9%99yaz-qalanin-uz-qarasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=7185","title":{"rendered":"V\u0259fa Zahid q\u0131z\u0131 &#8211;&#8220;B\u0259yaz qala&#8221;n\u0131n \u00fcz qaras\u0131"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/orxan-pamuk-beyaz-qala-kitabi-220411.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-7186 size-full\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/orxan-pamuk-beyaz-qala-kitabi-220411.jpg\" alt=\"orxan-pamuk-beyaz-qala-kitabi-220411\" width=\"281\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/orxan-pamuk-beyaz-qala-kitabi-220411.jpg 281w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/orxan-pamuk-beyaz-qala-kitabi-220411-210x300.jpg 210w\" sizes=\"(max-width: 281px) 100vw, 281px\" \/><\/a><\/p>\n<p>H\u0259r bir xalq\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na dig\u0259r xalqlar\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259 t\u0259mas v\u0259 m\u00fcbadil\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir edir. \u018fd\u0259biyyat\u015f\u00fcnas G.Lomidzenin fikri d\u0259 bunu t\u0259sdiq edir:\u00a0<em style=\"font-style: italic;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">\u201cH\u0259r hans\u0131 bir xalq\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin ba\u015fqa xalqlar\u0131n milli m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 t\u0259mas\u0131, onlar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sini m\u0259nims\u0259m\u0259si, bu t\u0259cr\u00fcb\u0259ni m\u00fcvafiq \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirib \u00f6z milli \u0259n\u0259n\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259si onun inki\u015faf\u0131na yaln\u0131z yeni canlanma g\u0259tir\u0259 bil\u0259r.\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 XIV-XV \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan n\u00fcmun\u0259l\u0259r t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0<span id=\"more-510\"><\/span>S\u00f6z\u00fcged\u0259n sah\u0259d\u0259 A.S\u0259hh\u0259t, M.Arif, A.\u015eaiq, M.Seyidzad\u0259, R.Rza, S.Vur\u011fun v\u0259 ba\u015fqalar\u0131ndan tutmu\u015f onlarla pe\u015f\u0259kar yazar \u2013 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259rin imzas\u0131 il\u0259 says\u0131z-hesabs\u0131z \u0259s\u0259rl\u0259r meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Bu g\u00fcn d\u0259 bu i\u015fi davam etdir\u0259n \u00c7.Qurbanl\u0131, V.Hac\u0131yev, N.\u018fbd\u00fclr\u0259hmanl\u0131, S.Mustafa, H.Arzulu, Z.S\u0259ttarl\u0131 v\u0259 adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259diyim bir s\u0131ra pe\u015f\u0259karlar var. M\u0259s\u0259l\u0259n, Qurban S\u0259idin, Stefan Sveyqin, Herman Hessenin, Orxan Pamukun, \u018flif \u015e\u0259f\u0259qin, Xalid H\u00fcseynin, Patrik Z\u00fcskindin, Paulo Kuelionun, Corc Oruelin v\u0259 dig\u0259r yazarlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rinin s\u0259viyy\u0259li t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rd\u0259n m\u00fctali\u0259 etmi\u015f\u0259m v\u0259 z\u00f6vq alm\u0131\u015fam.<\/p>\n<p>Ancaq t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ilikl\u0259 t\u0259sad\u00fcfi insanlar da m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa ba\u015flay\u0131blar. M\u0259n ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m, t\u0259rc\u00fcm\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u0259rh\u0259ld\u0259n ke\u00e7\u0259n \u00e7ox \u00e7\u0259tin prosesdir. Ancaq oxucunu bu maraqland\u0131rm\u0131r. O, \u0259lin\u0259 h\u0259r c\u0259h\u0259td\u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l olan kitab almaq ist\u0259yir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn azad bazar iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq Az\u0259rbaycanda m\u00fcxt\u0259lif \u00f6z\u0259l n\u0259\u015fr ocaqlar\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bu n\u0259\u015friyyatlarda ist\u0259nil\u0259n \u015f\u0259xs \u00f6z hesab\u0131na ist\u0259diyi kitab\u0131 m\u00fcqavil\u0259 \u0259sas\u0131nda t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib yay\u0131mlaya bilir. Beyn\u0259lxalq \u0259d\u0259biyyat m\u00fcst\u0259visind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f \u0259dibl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rinin t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri g\u00fcnb\u0259g\u00fcn yay\u0131mlanmaqdad\u0131r. Ancaq h\u0259r \u0259lin\u0259 q\u0259l\u0259m alan t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i ola bilm\u0259z. T\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7inin i\u015fi \u0259dibin i\u015find\u0259n \u00e7\u0259tindir. Bu zaman o, h\u0259m t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdiyi yazar\u0131n dilini v\u0259 \u00fcslubunu n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131, h\u0259m d\u0259 ruhunu, n\u0259bzini tutmal\u0131d\u0131r. Eyni zamanda h\u0259r iki dild\u0259 o q\u0259d\u0259r t\u0259cr\u00fcb\u0259 toplamal\u0131d\u0131r ki, bu sevdaya d\u00fc\u015fs\u00fcn.<\/p>\n<p>T\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00f6z dilini, onun norma v\u0259 qanunlar\u0131n\u0131, sonra is\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdiyi dilin qrammatikas\u0131n\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259l bilm\u0259lidir. Bundan \u0259lav\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7inin \u00f6z\u00fcn\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmal\u0131d\u0131r.\u00a0<em style=\"font-style: italic;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">H.Hayne demi\u015fk\u0259n, \u0259s\u0259rin ruhunu t\u0259rc\u00fcm\u0259 etm\u0259k h\u0259r adam\u0131n i\u015fi deyil. \u018fg\u0259r t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i \u00f6z\u00fc ki\u00e7ik bir hekay\u0259 bel\u0259 yazmay\u0131bsa, o ba\u015fqa yazar\u0131n \u0259s\u0259rini nec\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259 bil\u0259r?<\/strong><\/em><br \/>\n\u018fslind\u0259 bu yaz\u0131n\u0131 yax\u0131nlarda nobelli t\u00fcrk yazar\u0131 Orxan Pamukun \u201cB\u0259yaz qala\u201d \u0259s\u0259rinin t\u0259rc\u00fcm\u0259sini oxuduqdan sonra yazma\u011fa vadar oldum. Ortaq ke\u00e7mi\u015f\u0259 malik olsa da, T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u0259sinin v\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00e7\u0259sinin sintaksisi \u00e7ox f\u0259rqlidir. D\u00fczd\u00fcr, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i F\u0259rid H\u00fcseyn \u015feir v\u0259 essel\u0259rin m\u00fc\u0259llifidir, z\u0259ngin m\u00fctali\u0259si var, ancaq s\u00f6z\u00fcged\u0259n \u0259s\u0259ri \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fdir.. \u00d6nc\u0259 qeyd edim ki, kitabda olduqca \u00e7oxlu sayda orfoqrafik s\u0259hvl\u0259r oxucunun diqq\u0259tini c\u0259lb edir. H\u0259m\u00e7inin c\u00fcml\u0259l\u0259rin sintaktik qurulu\u015funa xeyli sayda z\u0259r\u0259r vurulmas\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>B\u0259zi \u015f\u0259xs adlar\u0131 v\u0259 \u0259\u015fya adlar\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 d\u0259 yanl\u0131\u015fl\u0131qlara yol verilib. X\u00fcsusi isiml\u0259r ki\u00e7ik, \u00fcmumi isiml\u0259r b\u00f6y\u00fck h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131l\u0131b. Bir c\u00fcml\u0259d\u0259 bir s\u00f6z\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 t\u0259krar olunmas\u0131 oxucunun diqq\u0259tind\u0259n yay\u0131nmaya bilmir. Bir c\u00fcml\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif zaman formalar\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. H\u0259tta fikri bel\u0259 anlamaq olmur. Bir s\u00f6zl\u0259, kitabda \u00e7oxlu sayda q\u00fcsurlar m\u00f6vcuddur. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cXocan\u0131n silah\u0131 s\u0131naqdan`ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn o d\u0259h\u015f\u0259tli polad y\u0131\u011fna\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7in\u0259 girib, bo\u011faz yand\u0131ran pas v\u0259 d\u0259mir qoxusunun i\u00e7ind\u0259 \u00e7arxlar\u0131 \u00e7evir\u0259 bil\u0259n c\u0259sur adamlar axrard\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259, m\u0259n dedikl\u0259rind\u0259n gileyl\u0259n\u0259nd\u0259, Sultan m\u0259n\u0259 qulaq asmad\u0131\u201d (s. 110) v\u0259 yaxud: \u201cXocan\u0131n silah\u0131 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, amma i\u015f\u0259 salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn adamlar\u0131 toplaya bilm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259diyi bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 art\u0131q bahar g\u0259lmi\u015fdi\u201d (s.111). Bu y\u0259qin ki, m\u00fc\u0259llifin ya\u015f\u0131 v\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin olmamas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u0259nd\u0259 bel\u0259 bir t\u0259\u0259ss\u00fcrat oyan\u0131r ki, sanki m\u00fc\u0259llif t\u0259rc\u00fcm\u0259y\u0259 \u00e7ox barmaqaras\u0131 yana\u015f\u0131b. \u018fg\u0259r bu t\u0259l\u0259sik bir i\u015f olmu\u015fdursa, h\u0259r halda n\u0259\u015friyyat\u0131n redaktoru b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131 idi.<\/p>\n<p>T\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7isi Y.Rya\u015fentsev deyib:<em style=\"font-style: italic;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">\u00a0\u201c\u018fn yax\u015f\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259 n\u0259dir? \u018fg\u0259r ikinci dild\u0259 yarad\u0131lan \u0259s\u0259r orijinal\u0131n oyatd\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcrata maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yax\u0131n t\u0259sir oyada bilirs\u0259, onu ideal t\u0259rc\u00fcm\u0259 hesab etm\u0259k olar.\u201d<\/strong><\/em>\u00a0Bu m\u0259nada \u201cB\u0259yaz qala\u201d \u0259s\u0259rinin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sini ideal t\u0259rc\u00fcm\u0259 hesab etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ee;\"><br \/>\n<\/span>\u00a0M\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259n, ya\u015f s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan Az\u0259rbaycan oxucusu \u00e7ox savadl\u0131 v\u0259 t\u0259l\u0259bkar oxucudur. Oxucular kitab alark\u0259n onun \u00fcz qab\u0131\u011f\u0131na v\u0259 t\u0259rtibat\u0131na da \u00e7ox diqq\u0259t yetiril\u0259r. Bu m\u0259nada kitab\u0131n t\u0259rtibat\u0131 v\u0259 texniki t\u0259r\u0259fl\u0259ri d\u0259 q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f deyil. \u018fn az\u0131ndan d\u00fcnyada m\u0259\u015fhur olan bel\u0259 bir m\u00fc\u0259llifin \u0259s\u0259rin\u0259 bu c\u00fcr yana\u015fmaq \u00e7ox m\u0259nfi hald\u0131r.<br \/>\n\u00dcmid edir\u0259m ki, kitab ma\u011fazalar\u0131nda bir daha bel\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 rast g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"7185\">Yaz\u0131ya 689 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r bir xalq\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na dig\u0259r xalqlar\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259 t\u0259mas v\u0259 m\u00fcbadil\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir edir. \u018fd\u0259biyyat\u015f\u00fcnas G.Lomidzenin fikri d\u0259 bunu t\u0259sdiq edir:\u00a0\u201cH\u0259r hans\u0131 bir xalq\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin ba\u015fqa xalqlar\u0131n milli m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 t\u0259mas\u0131, onlar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sini m\u0259nims\u0259m\u0259si, bu t\u0259cr\u00fcb\u0259ni m\u00fcvafiq \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirib \u00f6z milli \u0259n\u0259n\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259si onun inki\u015faf\u0131na yaln\u0131z yeni canlanma g\u0259tir\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7186,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[18,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7185"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7185"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7185\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7187,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7185\/revisions\/7187"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}