{"id":7279,"date":"2014-12-11T21:50:58","date_gmt":"2014-12-11T17:50:58","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=7279"},"modified":"2014-12-11T21:50:58","modified_gmt":"2014-12-11T17:50:58","slug":"erix-from-insan-qurd-yoxsa-quzudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=7279","title":{"rendered":"Erix From &#8212; \u0130nsan qurd, yoxsa, quzudur?"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/erix-from.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-1252 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/erix-from.jpg\" alt=\"erix from\" width=\"348\" height=\"257\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/erix-from.jpg 252w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/erix-from-75x55.jpg 75w\" sizes=\"(max-width: 348px) 100vw, 348px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>T\u0259rc\u00fcm\u0259: Novruz B\u0259yl\u0259rzad\u0259<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">B\u0259zil\u0259ri insanlar\u0131n quzu, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 qurd xisl\u0259tli oldu\u011funa inan\u0131r. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fin d\u0259 \u00f6z tutarl\u0131 \u0259saslar\u0131 var, insanlar\u0131n quzu oldu\u011fu fikrini ir\u0259li s\u00fcr\u0259nl\u0259r bunu bel\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131rlar: bu onlar\u0131n z\u0259r\u0259rin\u0259 olsa da \u00a0insanlar onlara s\u00f6yl\u0259nil\u0259nl\u0259rd\u0259n tez t\u0259sir\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, ancaq v\u0259 ancaq f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 kor-koran\u0259 r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin arxas\u0131nca ir\u0259lil\u0259yirl\u0259r, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir inanca s\u00f6yk\u0259n\u0259n v\u0259 zor g\u00fcc\u00fcyl\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n h\u0259r \u015fey\u0259 \u2013 din xadiml\u0259rinin v\u0259 krallar\u0131n s\u0259rt h\u0259d\u0259-qorxular\u0131ndan tutmu\u015f gizli v\u0259 ya a\u015fkar f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar\u0131n aldad\u0131c\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn axmaql\u0131qlara inan\u0131rlar. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259ki insanlar\u0131n \u00e7oxu, onlar\u0131 aldatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259l\u0259yici ya da \u015firin dild\u0259 dan\u0131\u015fanlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z ist\u0259kl\u0259rind\u0259n imtina etm\u0259y\u0259 haz\u0131r, asanl\u0131qla t\u0259sir alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n, d\u0259c\u0259l u\u015faqlara b\u0259nz\u0259yirl\u0259r.H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 k\u00fctl\u0259y\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc inam\u0131 olan insan \u201cm\u00fctl\u0259q\u201d deyil, istisnad\u0131r; \u0259traf\u0131ndak\u0131lar\u0131n la\u011f etdiyi, lakin ill\u0259r sonra heyran olacaqlar\u0131 bir istisna.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">B\u00f6y\u00fck enkvizitorlar v\u0259 diktatorlar \u00f6z idar\u0259 sisteml\u0259rini yaradark\u0259n insanlar\u0131n quzu oldu\u011fu fikrin\u0259 s\u00f6yk\u0259nirl\u0259r.\u00a0\u018flav\u0259 olaraq, insanlar\u0131n quzu ya da qoyun oldu\u011fu v\u0259 bu\u00a0 s\u0259b\u0259bd\u0259n onlar\u0131n \u0259v\u0259zin\u0259 q\u0259rar ver\u0259c\u0259k ba\u015f\u00e7\u0131lara ehtiyac duyduqlar\u0131na inanan \u00a0r\u0259hb\u0259rl\u0259rd\u0259 d\u0259 bel\u0259 bir s\u0259mimi inam yaranm\u0131\u015fd\u0131r: \u201c\u00d6zl\u0259ri, insanlara ist\u0259dikl\u0259rini verdikd\u0259-ac\u0131 olsa da-\u0259xlaqi bir v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirm\u0259kd\u0259, insanlar\u0131n \u00e7iyinl\u0259rind\u0259n m\u0259suliyy\u0259t v\u0259 azadl\u0131q y\u00fck\u00fcn\u00fc almaqda onlara k\u00f6m\u0259k etmi\u015f olurlar\u201d.<br \/>\n\u0130nsanlar\u0131n \u00e7oxu qoyundursa, b\u0259s nec\u0259 olur ki, h\u0259yatlar\u0131 bir qoyunun h\u0259yat\u0131ndan f\u0259rqli olur? B\u0259\u015f\u0259r tarixi qanla yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r; insanlar\u0131n ist\u0259kl\u0259rini q\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiq olundu\u011fu bir tarixdir bu. \u0130nsan\u0131n insana qar\u015f\u0131 q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131na h\u0259r yerd\u0259 \u2013 qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259, cinay\u0259t v\u0259 t\u0259cav\u00fczl\u0259rd\u0259, g\u00fccl\u00fcn\u00fcn g\u00fccs\u00fcz\u00fc istismar etm\u0259sini, i\u015fg\u0259nc\u0259yl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fan, \u0259ziyy\u0259t\u00a0 \u00e7\u0259k\u0259n insanlar\u0131n ah-nal\u0259l\u0259rin\u0259 he\u00e7 kimin qulaq asmamas\u0131na, bel\u0259 hallara qar\u015f\u0131 h\u0259r k\u0259sin \u00fcr\u0259yini soyuq saxlamas\u0131yla azm\u0131 rastla\u015fm\u0131\u015f\u0131q? \u00a0B\u00fct\u00fcn bunlar Hobbs kimi fikir sahibl\u0259rinin \u201chomo homini lupus\u201d (insan insan\u0131n qurdudur) inanc\u0131na y\u00f6n\u0259ltdi.\u00a0Bu reall\u0131qlar bu g\u00fcn d\u0259 \u00e7oxumuzu, insan\u0131n anadang\u0259lm\u0259 q\u0259ddar v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 oldu\u011funu, \u0259n \u00e7ox sevdiyi \u0259yl\u0259nc\u0259d\u0259n, daha q\u0259ddar qatill\u0259rd\u0259n qorxdu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn imtina ed\u0259n bir qatil oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Halbuki h\u0259r iki t\u0259r\u0259f d\u0259 bizi qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011fa sal\u0131r.\u00a0Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 a\u015fkar ya da gizli bir \u00e7ox qatili ya da sadisti \u015f\u0259xs\u0259n\u00a0 tan\u0131m\u0131\u015f ola bil\u0259rik, amma bunlar \u201cm\u00fctl\u0259q\u201d deyil, istisnad\u0131r.\u00a0Sizin, m\u0259nim ya da bir \u00e7ox normal insan\u0131n quzu cildin\u0259 girmi\u015f\u00a0 qurdlar oldu\u011funa, \u201c\u0259sl \u015f\u0259xsiyy\u0259timiz\u201din bu vaxta q\u0259d\u0259r bizim heyvan kimi davranma\u011f\u0131m\u0131z\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan qada\u011falardan xilas oldu\u011fumuz zaman ortaya \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131nam\u0131 inanmal\u0131y\u0131q?\u00a0Do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259k asan olmasa da bu fikir \u00e7ox da inand\u0131r\u0131c\u0131 deyil.\u00a0G\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131m\u0131zda insanlar\u0131n\u00a0 qorxu hissi ke\u00e7irm\u0259d\u0259n ed\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259ri xeyli z\u00fclm v\u0259 sadizm imkanlar\u0131 var, amma bir \u00e7ox insanlar bu imkanlardan istifad\u0259 etmir.\u00a0\u018fslind\u0259 insanlar\u0131n \u00e7oxu z\u00fclm v\u0259 sadizml\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fark\u0259n buna neqativ reaksiya g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.<br \/>\nEl\u0259 is\u0259 bu m\u0259qamda \u00fcz\u0259rind\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131m\u0131z ziddiyy\u0259td\u0259n ba\u015fqa v\u0259 ondan daha yax\u015f\u0131 bir \u015f\u0259rh tap\u0131la bil\u0259rmi?\u00a0Bu problemin \u0259n sad\u0259 cavab\u0131 kimi, az sayda qurdla bir \u00e7ox qoyunun bir yerd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00a0q\u0259bul ed\u0259kmi?\u00a0Qurdlar \u00f6ld\u00fcrm\u0259k, qoyunlar is\u0259 birinin arxas\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcb getm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r.\u00a0Buna g\u00f6r\u0259 qurdlar qoyunlara adam \u00f6ld\u00fcrtd\u00fcr\u00fcr, cinay\u0259t i\u015fl\u0259tdirir; qoyunlar da xo\u015flad\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 deyil, sad\u0259c\u0259 kimins\u0259 arxas\u0131nca d\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn buna boyun \u0259yirl\u0259r.\u00a0Yen\u0259 d\u0259 qatill\u0259r, onlar\u0131n etdikl\u0259rind\u0259 haqql\u0131 olduqlar\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn na\u011f\u0131llar uydurmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rlar.\u00a0Qoyunlar\u0131n \u00e7oxunun \u00f6zl\u0259ri kimi davranmalar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qurdlar, azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n t\u0259hdid edildiyini, s\u00fcng\u00fcl\u0259n\u0259n k\u00f6rp\u0259l\u0259rin, namuslar\u0131 tapdalan\u0131lan qad\u0131nlar\u0131n \u0259zilmi\u015f l\u0259yaq\u0259tl\u0259rinin qisas\u0131n\u0131 ald\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r.\u00a0Cavab a\u011flabatan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, amma yen\u0259 d\u0259 b\u0259zi \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r qalmaqdad\u0131r.Bu cavabla iki eyni insan irqinin-qurdlar\u0131n v\u0259 qoyunlar\u0131n oldu\u011funumu dem\u0259k ist\u0259yirl\u0259r? Bundan \u0259lav\u0259, \u00a0el\u0259 yaranmad\u0131qlar\u0131 halda, nec\u0259 olur ki, qoyunlar, zorak\u0131l\u0131q onlara m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir v\u0259zif\u0259 kimi b\u0259x\u015f edils\u0259 d\u0259, qurd kimi davranma\u011fa raz\u0131 sal\u0131n\u0131rlar?\u00a0Qurdlar v\u0259 qoyunlarla \u0259laq\u0259dar m\u00fclahiz\u0259l\u0259rimiz a\u011flabatan deyil, bel\u0259 olan halda qurdlar\u0131n, insan yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirm\u0259si, dig\u0259rl\u0259rin\u0259 nisb\u0259t\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00a0daha a\u00e7\u0131q bir \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259simi do\u011fru hesab olunmal\u0131d\u0131r?\u00a0B\u00fct\u00fcn bunlardan sonra, bu iki t\u0259r\u0259fli ehtimal\u0131n tamamil\u0259 yanl\u0131\u015f oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259rik.\u00a0B\u0259lk\u0259 insan h\u0259m qurddur h\u0259m d\u0259 qoyun \u2013 ya da n\u0259 qurddur n\u0259 d\u0259 qoyun.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Xalqlar\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini yox etm\u0259k yolunda \u0259n da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutduqlar\u0131, \u00f6zl\u0259rinin d\u0259 bu f\u0259lak\u0259td\u0259n \u00f6zl\u0259rinin d\u0259 m\u0259hv olacaqlar\u0131n\u0131 bildikl\u0259ri halda \u00a0m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259dikl\u0259ri bir vaxtda, bu suallar\u0131n cavabland\u0131r\u0131lmas\u0131 b\u00f6y\u00fck \u00a0\u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.\u00a0\u0130nsan\u0131n anadang\u0259lm\u0259 m\u0259hv etm\u0259y\u0259 meylli oldu\u011funa, \u015fidd\u0259t v\u0259 zorak\u0131l\u0131q t\u0259tbiq etm\u0259yin\u00a0 insan\u0131n t\u0259bi\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259ldiyin\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc inand\u0131rsaq, d\u00fcnya miqyas\u0131nda artan v\u0259h\u015filiy\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259timiz azalacaqd\u0131r.\u00a0B\u0259zil\u0259rimiz daha qabar\u0131q olmaq \u015f\u0259rtil\u0259, ham\u0131m\u0131z qurduqsa, onda qurdlara m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yimizin n\u0259 m\u0259nas\u0131 var ki?<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u0130nsan\u0131n qurd yoxsa, quzu olmas\u0131 sual\u0131, daha geni\u015f v\u0259 daha \u00fcmumi bir m\u0259nada, Q\u0259rbd\u0259ki elmi v\u0259 fikri d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin \u0259n \u0259sas probleml\u0259rind\u0259n birinin ba\u015fqa \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr: insan \u0259slind\u0259 pis v\u0259 yarars\u0131zd\u0131rm\u0131, yoxsa yax\u015f\u0131 v\u0259 q\u00fcsursuz hesab edil\u0259 bil\u0259c\u0259k bir varl\u0131qd\u0131rm\u0131?\u00a0T\u00f6vratda insan fundamental olaraq yarars\u0131z q\u0259bul edilmir.Ad\u0259ml\u0259 H\u0259vvan\u0131n Tanr\u0131n\u0131n buyru\u011funu dinl\u0259m\u0259m\u0259si g\u00fcnah hesab edilmir; kitab\u0131n he\u00e7 bir yerind\u0259 bu qar\u015f\u0131\u00e7\u0131xman\u0131n insan\u0131 q\u0259ddarla\u015fd\u0131rmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00a0bir \u015fey yoxdur.\u00a0Tam \u0259ksin\u0259 bu qar\u015f\u0131\u00e7\u0131xma insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131mas\u0131n\u0131, se\u00e7im imkan\u0131ndan\u00a0 istifad\u0259 etm\u0259yini t\u0259min edir.\u00a0Bel\u0259c\u0259 son ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaya \u0259sas\u0259n bu ilk qar\u015f\u0131\u00e7\u0131xma h\u0259r\u0259k\u0259ti, insan\u0131n azadl\u0131\u011fa do\u011fru atd\u0131\u011f\u0131 ilk add\u0131md\u0131r.\u00a0El\u0259 ayd\u0131n olur ki, Ad\u0259ml\u0259 H\u0259vvan\u0131n bu \u201cqayda pozuntusu\u201d Tanr\u0131n\u0131n planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir \u015feydir, \u00e7\u00fcnki pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin g\u0259tirdiyi g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259 insan, c\u0259nn\u0259td\u0259n qovulmasayd\u0131, \u00f6z tarixini yarada bilm\u0259y\u0259c\u0259k, insani\u00a0 g\u00fccl\u0259rini inki\u015faf etdir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k, h\u0259l\u0259 tam f\u0259rd olmad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6hn\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yerin\u0259 tam inki\u015faf etmi\u015f bir f\u0259rd olaraq t\u0259bi\u0259tl\u0259 yeni bir uy\u011funla\u015fma qura bilm\u0259y\u0259c\u0259kdi.\u00a0Bundan ba\u015fqa pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin \u201cXilaskar\u201d\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 s\u00f6yl\u0259dikl\u0259ri fikirl\u0259rind\u0259 d\u0259 insan\u0131n q\u0259tiyy\u0259n t\u0259m\u0259ld\u0259n pis olmad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Tanr\u0131n\u0131n x\u00fcsusi bir l\u00fctf\u00fc olmasa xilas ola bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259ri ideyas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.\u00a0Ancaq bu fikirl\u0259rd\u0259 insan\u0131n yax\u015f\u0131l\u0131q bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u0259r zaman \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259yi kimi bir m\u0259na da yoxdur.\u00a0\u0130nsan pislik etdikc\u0259 daha da zal\u0131mla\u015f\u0131r.\u00a0Buna g\u00f6r\u0259 z\u00fclm etdikc\u0259 \u00a0Fironun \u00fcr\u0259yi \u201cda\u015fla\u015f\u0131r\u201d, el\u0259 da\u015fla\u015f\u0131r ki art\u0131q d\u0259yi\u015fm\u0259k ya da t\u00f6vb\u0259 etm\u0259k imkan\u0131 qalm\u0131r.\u00a0T\u00f6vratda yax\u015f\u0131l\u0131q etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 pis \u0259m\u0259ll\u0259rl\u0259 m\u0259\u015fqul olanlardan da n\u00fcmun\u0259l\u0259r verilir; Kral Davud kimi b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsl\u0259r bel\u0259 pislik ed\u0259nl\u0259rin s\u0131ras\u0131nda sadalan\u0131r.\u00a0T\u00f6vratdak\u0131 fikir, insan\u0131n iki se\u00e7im haqq\u0131n\u0131n-yax\u015f\u0131l\u0131q v\u0259 pislik etm\u0259k se\u00e7iminin-oldu\u011fu, insan\u0131n yax\u015f\u0131 il\u0259 pis, alq\u0131\u015fla l\u0259n\u0259t, h\u0259yatla \u00f6l\u00fcm aras\u0131nda se\u00e7im ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi \u0259sas\u0131nda durur.\u00a0Tanr\u0131 bel\u0259 insan\u0131n bu se\u00e7imin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etmir; yax\u015f\u0131l\u0131q etm\u0259yin yollar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259tm\u0259k, pisliyi insanlara tan\u0131tmaq, insanlar\u0131 x\u0259b\u0259rdar etm\u0259k v\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259rini \u00a0t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 el\u00e7il\u0259rini, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rini g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k onlara k\u00f6m\u0259k edir.Bunlar yerin\u0259 yetirildikd\u0259n sonra insan \u201ciki istiqam\u0259tli c\u0259hdi\u201d yl\u0259 (yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa v\u0259 pisliy\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f s\u0259yiyl\u0259) ba\u015fba\u015fa burax\u0131l\u0131r v\u0259 q\u0259rar verm\u0259k onun \u00f6z \u00f6hd\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bunun X\u0131ristiyanl\u0131qdak\u0131 inki\u015faf yolu biraz f\u0259rqlidir.\u00a0Xristian Kils\u0259sinin inki\u015faf\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Ad\u0259min qar\u015f\u0131\u00e7\u0131xmas\u0131 g\u00fcnah hesab olundu.\u00a0Bu, el\u0259 b\u00f6y\u00fck bir g\u00fcnah idi ki, t\u0259kc\u0259 Ad\u0259min \u015f\u0259xsiyy\u0259tini pozmaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259di onun b\u00fct\u00fcn \u00f6vladlar\u0131n\u0131 da l\u0259k\u0259l\u0259di; bel\u0259 ki, insan art\u0131q \u00f6z t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 bel\u0259 bu pislikd\u0259n xilas ola bilmirdi.\u00a0Ancaq Tanr\u0131n\u0131n l\u00fctf\u00fc, \u00f6l\u0259n \u0130san\u0131n insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u00fchur etm\u0259si, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7irkinlikl\u0259rin\u0259 son qoya bil\u0259r, \u0130san\u0131 q\u0259bul ed\u0259nl\u0259r\u0259 xilas yolunu a\u00e7a bil\u0259rdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu ilk g\u00fcnah t\u00f6r\u0259dili\u015fin\u0259 kils\u0259d\u0259 d\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131lar.\u00a0Pelaqin buna qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xsa da m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazana \u00a0bilm\u0259di.\u00a0Kils\u0259 daxilind\u0259ki \u201cyenid\u0259ndo\u011fulu\u015f\u201d inananlar buna birba\u015fa qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmasalar da bu fikri \u00e7\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar; halbuki eyni zamanda kils\u0259 daxilind\u0259 b\u0259zi k\u0259sl\u0259r buna daha qabar\u0131q\u00a0 \u015f\u0259kild\u0259 qar\u015f\u0131 idil\u0259r.L\u00fcter\u0259 g\u0259linc\u0259 o, insan\u0131n do\u011fu\u015fdan yaramaz oldu\u011fu bar\u0259sind\u0259 daha \u0259sasl\u0131 bir inanca sahib idi; halbuki \u201cintibah\u201d v\u0259 \u201cmaarif\u00e7ilik\u201d d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ziyal\u0131lar\u0131 buna \u0259ks \u00a0istiqam\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck bir add\u0131m atd\u0131lar.\u00a0Bu m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r, insanda pisliyin tamamil\u0259 d\u00f6vr\u00fcn \u015f\u0259rtl\u0259rinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131, buna g\u00f6r\u0259 insan\u0131n se\u00e7im \u015fans\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 fikrini m\u00fcdafi\u0259 edirdil\u0259r.\u00a0\u201cPislikl\u0259ri \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tir\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259ri d\u0259yi\u015fdirin, onda insan\u0131n anadang\u0259lm\u0259 \u00a0yax\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u0259rhal ortaya \u00e7\u0131xacaq\u201d \u00a0deyirdil\u0259r.\u00a0Bu fikir Marksla onun davam\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n da d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir etmi\u015fdir.\u00a0\u0130nsan t\u0259bi\u0259tinin yax\u015f\u0131 oldu\u011funa olan inanc \u201cintibah\u201dla ba\u015flayan b\u00f6y\u00fck iqtisadi v\u0259 siyasi inki\u015faf\u0131n bir n\u0259tic\u0259si olaraq insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 inam\u0131n\u0131n artmas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lirdi.\u00a0Bunun \u0259ksin\u0259, Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259siyl\u0259 ba\u015flay\u0131b Hitlerl\u0259 Stalind\u0259n sonra da universal m\u0259hv\u00a0 h\u0259r\u0259kat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn edil\u0259n bu g\u00fcnki haz\u0131rl\u0131qlara q\u0259d\u0259r uzanan Q\u0259rbd\u0259ki \u0259xlaqi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f, insan t\u0259bi\u0259tind\u0259 pisliyin h\u00f6km etm\u0259sin\u0259 olan \u0259n\u0259n\u0259vi inanc\u0131 geri qaytard\u0131.\u00a0\u018fn\u0259n\u0259vi inanc\u0131n \u00a0geri qay\u0131tmas\u0131, insan\u0131n anadang\u0259lm\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00a0pislik bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259siz hesab olunmamas\u0131na qar\u015f\u0131 \u0259slind\u0259 \u015f\u0259fal\u0131 bir m\u0259lh\u0259mdir \u2013 amma bu m\u00f6vqe, insanl\u0131\u011fa olan inam\u0131n\u0131 itirm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin, b\u0259z\u0259n s\u0259hv ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u0259r\u0259k, b\u0259z\u0259n d\u0259 fikirl\u0259ri q\u0259sd\u0259n dola\u015fd\u0131r\u0131laraq la\u011f edilm\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.<br \/>\n\u0130nsan\u0131n pislik bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259m\u0259zlikd\u0259n g\u0259lm\u0259kl\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131lan, fikirl\u0259ri s\u0259hv qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n biri olaraq m\u0259n, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimd\u0259 bu tip romantik bir optimizm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.\u00a0Uzunm\u00fcdd\u0259tli tibbi t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259n ke\u00e7\u0259n, insan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259d olan bir \u015f\u0259xs \u00a0kimi m\u0259nim insan\u0131n i\u00e7ind\u0259ki da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 g\u00fccl\u0259ri z\u0259r\u0259rsiz hesab etm\u0259yim h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tin olard\u0131.\u00a0Bir psixiatr a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 bu da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin t\u0259sirini g\u00f6r\u00fcr, bu g\u00fccl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n v\u0259 ya\u00a0 enerjini ba\u015fqa bir yarad\u0131c\u0131 istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259sinin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin oldu\u011funu \u00f6z t\u0259crub\u0259l\u0259riyl\u0259 t\u0259yin edir.\u00a0Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131ndan indiy\u0259 kimi pisliyin sel kimi \u0259trafa yay\u0131lmas\u0131na v\u0259 m\u0259hvl\u0259r\u0259 \u015fahid olmu\u015f biri \u00fc\u00e7\u00fcn insan da\u011f\u0131d\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fidd\u0259tini v\u0259 intensivliyini g\u00f6rm\u0259m\u0259k \u00a0qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0Bununla birlikd\u0259 indiki vaxtda insanlar\u0131-ziyal\u0131lar\u0131 oldu\u011fu kimi adi insanlar\u0131 da-getdikc\u0259 artan bir s\u00fcr\u0259tl\u0259 qucaqlayan \u00e7ar\u0259sizlik duy\u011fusu onlar\u0131 yenid\u0259n \u00e7\u00fcr\u00fcm\u0259 v\u0259 ilkin g\u00fcnah fikrini m\u0259nims\u0259m\u0259y\u0259 apara bil\u0259r.\u00a0Bu t\u0259rz bax\u0131\u015f, insan\u0131n anadang\u0259lm\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u00a0 n\u0259tic\u0259si olaraq, m\u00fcharib\u0259l\u0259rin dayand\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131 fikrini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n m\u0259\u011flub k\u00fctl\u0259nin \u015f\u00fcuruna yerimi\u015f tabudan ba\u015fqa bir \u015fey deyil.\u00a0Q\u00fcsursuz reall\u0131\u011fa \u0259saslanaraq \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u00fc y\u00fcks\u0259ld\u0259n bu fikir iki s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcz deyil.\u00a0\u0130lk \u0259vv\u0259l, da\u011f\u0131d\u0131c\u0131l\u0131q c\u0259hdl\u0259rinin intensiv olmas\u0131 he\u00e7 d\u0259 bunlar\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259tsiz v\u0259 ya t\u0259sir ed\u0259c\u0259k c\u0259hdl\u0259r olmas\u0131 dem\u0259k deyil.\u00a0Bu fikird\u0259ki ikinci s\u0259hv is\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259rin h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00e7ox emosional q\u00fcvv\u0259l\u0259r s\u0259b\u0259biyl\u0259 ba\u015f verm\u0259si fikrinin \u00fcz\u0259rind\u0259 durmaqd\u0131r.\u00a0\u0130ctimai v\u0259 siyasi faktlar\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcnd\u0259 bu \u201cemosionall\u0131q\u201d s\u0259hvinin \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7ox dayanmaq g\u0259r\u0259ksizdir.\u00a0M\u00fcharib\u0259l\u0259r siyas\u0259t, h\u0259rb v\u0259 biznes sah\u0259sind\u0259ki liderl\u0259rin torpaq qazanmaq, t\u0259bii qaynaqlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k, ticari m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259rini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 veril\u0259n q\u0259rarlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verir.\u00a0M\u00fcharib\u0259l\u0259r ba\u015fqa bir xarici q\u00fcvv\u0259d\u0259n qorunmaq, ger\u00e7\u0259k ya da f\u0259rz edil\u0259n t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 m\u0259qs\u0259di il\u0259, ya da liderl\u0259rin \u015f\u0259xsi \u015f\u00f6hr\u0259t v\u0259 n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 art\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 edilir.\u00a0Bu r\u0259hb\u0259rl\u0259r adi bir insandan \u00e7ox da f\u0259rqli olmayan, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n rifah\u0131na g\u00f6r\u0259\u00a0 \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259n eqoist adamlard\u0131r, amma zal\u0131m v\u0259 pis adamlar da deyill\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu c\u00fcr adi bir h\u0259yat i\u00e7\u0259risind\u0259 z\u0259r\u0259r verm\u0259kd\u0259n \u00e7ox yax\u015f\u0131l\u0131q ed\u0259n insanlar milyonlar\u0131 idar\u0259 ed\u0259c\u0259k, \u0259n da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 silahlar\u0131n n\u0259zar\u0259tini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259c\u0259k v\u0259ziyy\u0259t\u0259 qalxd\u0131qda, \u00e7oxsayl\u0131 z\u0259r\u0259rl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259rl\u0259r.\u00a0M\u00fclki h\u0259yatda onlar, \u0259n yax\u015f\u0131 halda \u00f6z r\u0259qibl\u0259rini m\u0259hv ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r, halbuki g\u00fccl\u00fc v\u0259 suveren d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan d\u00fcnyam\u0131zda (\u201csuveren\u201d s\u00f6z\u00fc burada, d\u00f6vl\u0259tin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini m\u0259hdudla\u015fd\u0131ran, h\u0259r hans\u0131 bir \u0259xlaq normas\u0131na tabe olmayan dem\u0259kdir) b\u00fct\u00fcn insan irqini m\u0259hv ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sl t\u0259hl\u00fck\u0259, idar\u0259etm\u0259nin hans\u0131sa f\u00f6vq\u0259lad\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin,\u00a0-\u015eeytan v\u0259 ya sadist birinin deyil-adi bir insan\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7m\u0259sidir.M\u00fcharib\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn silahlar\u0131n laz\u0131m oldu\u011fu kimi, milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131na atma\u011fa v\u0259 qatil olma\u011fa s\u00f6vq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 nifr\u0259t, hirs, da\u011f\u0131d\u0131c\u0131l\u0131q v\u0259 qorxu kimi t\u0259hl\u00fckl\u0259li hissl\u0259r laz\u0131md\u0131r.\u00a0Bu ehtiraslar m\u00fcharib\u0259ni ba\u015flatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi \u015f\u0259rtl\u0259rdir; m\u00fcharib\u0259nin s\u0259b\u0259bl\u0259ri deyildir; silahlar\u0131n v\u0259 bombalar\u0131n ayr\u0131l\u0131qda m\u00fcharib\u0259 s\u0259b\u0259bi olmad\u0131\u011f\u0131 kimi.\u00a0Analitikl\u0259r n\u00fcv\u0259 m\u00fcharib\u0259sinin bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259ndiyini bildirirl\u0259r.\u00a0H\u0259r biri y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259k g\u00fccd\u0259 olan n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131ql\u0131 m\u0259rmil\u0259ri bir d\u00fcym\u0259y\u0259 basaraq g\u00f6nd\u0259r\u0259n adam\u0131n bir \u0259sg\u0259rin s\u00fcng\u00fc v\u0259 ya avtomatla insan \u00f6ld\u00fcrm\u0259si kimi bir t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259si el\u0259 d\u0259 vacib deyil.\u00a0N\u00fcv\u0259 raketl\u0259ri atmaq \u0259m\u0259liyyat\u0131 insan \u015f\u00fcurunun \u00fcz\u0259rind\u0259\u00a0 bir buyru\u011fu yerin\u0259 yetirm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey olmasa da, bel\u0259 bir \u015feyi ed\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259xsiyy\u0259tin daha d\u0259rin qatlar\u0131nda, h\u0259yata qar\u015f\u0131 d\u0259rin bir laqeydlik duy\u011fusunun olub-olmamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259lidir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Buna g\u00f6r\u0259 insan meyll\u0259rini \u0259n pis v\u0259 \u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li ed\u0259n \u00fc\u00e7 fakt\u0131 n\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131raca\u011fam; bunlar, \u00f6l\u00fcm sevgisi, x\u0259st\u0259lik hal\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f nasizm v\u0259 birlikd\u0259 ya\u015fayan insanlar aras\u0131ndak\u0131 (ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri) cinsi \u0259laq\u0259dir.\u00a0Bu \u00fc\u00e7 meyl birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k insan\u0131 y\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0131xma\u011fa, nifr\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn nifr\u0259t etm\u0259y\u0259 aparan \u201c\u00e7\u00fcr\u00fcm\u0259 \u0259lam\u0259ti\u201d ni yarad\u0131r.\u00a0\u201d\u00c7\u00fcr\u00fcm\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259ri\u201d nin qar\u015f\u0131s\u0131na \u201cinki\u015faf \u0259lam\u0259tl\u0259ri\u201d dediyim \u015feyl\u0259 alaca\u011fam; bu \u00a0\u00f6l\u00fcm sevgisin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yat sevgisini, nasizm\u0259 qar\u015f\u0131 insan sevgisini, qanda\u015fla cinsi \u0259laq\u0259 anormall\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyi \u0259hat\u0259 edir.\u00a0Bu iki istiqam\u0259td\u0259n biri \u00e7ox az adamda ax\u0131ra q\u0259d\u0259r inki\u015faf etmi\u015fdir.\u00a0Amma h\u0259r insan\u0131n \u00f6z se\u00e7diyi yolda, h\u0259yat ya da \u00f6l\u00fcm, yax\u015f\u0131l\u0131q v\u0259 ya pislik yolunda ir\u0259lil\u0259m\u0259si \u00f6z se\u00e7imidir.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"7279\">Yaz\u0131ya 754 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259rc\u00fcm\u0259: Novruz B\u0259yl\u0259rzad\u0259 B\u0259zil\u0259ri insanlar\u0131n quzu, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 qurd xisl\u0259tli oldu\u011funa inan\u0131r. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fin d\u0259 \u00f6z tutarl\u0131 \u0259saslar\u0131 var, insanlar\u0131n quzu oldu\u011fu fikrini ir\u0259li s\u00fcr\u0259nl\u0259r bunu bel\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131rlar: bu onlar\u0131n z\u0259r\u0259rin\u0259 olsa da \u00a0insanlar onlara s\u00f6yl\u0259nil\u0259nl\u0259rd\u0259n tez t\u0259sir\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, ancaq v\u0259 ancaq f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 kor-koran\u0259 r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin arxas\u0131nca ir\u0259lil\u0259yirl\u0259r, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir inanca s\u00f6yk\u0259n\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1252,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[18,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7279"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7279"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7281,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7279\/revisions\/7281"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}