{"id":7291,"date":"2014-12-12T09:27:42","date_gmt":"2014-12-12T05:27:42","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=7291"},"modified":"2014-12-12T09:27:42","modified_gmt":"2014-12-12T05:27:42","slug":"sahil-%c9%99zimli-xurr%c9%99mil%c9%99r-v%c9%99-bab%c9%99k-h%c9%99r%c9%99kati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=7291","title":{"rendered":"Sahil \u018fzimli &#8212; X\u00fcrr\u0259mil\u0259r v\u0259 Bab\u0259k h\u0259r\u0259kat\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Tarix\u0259n Az\u0259rbaycanda yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 g\u00fccl\u00fc h\u0259r\u0259katlar<a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/babek-xurremid.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-7292 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/babek-xurremid.jpg\" alt=\"babek xurremid\" width=\"298\" height=\"186\" \/><\/a><br \/>\nolmu\u015fdu. Bu azadl\u0131q h\u0259r\u0259katlar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 ist\u0259r i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n\u0131n say\u0131na,<br \/>\nist\u0259rs\u0259 d\u0259 y\u00f6n\u0259ldiyi d\u00f6vl\u0259tin dayaqlar\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259tm\u0259sind\u0259 X\u00fcrr\u0259mil\u0259r<br \/>\nh\u0259r\u0259kat\u0131 q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc h\u0259r\u0259kat olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bu h\u0259r\u0259kat tariximizd\u0259 xarici<br \/>\ni\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f v\u0259 pik s\u0259viyy\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131d\u0131r.<br \/>\nBiz X\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n gedi\u015fin\u0259 ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l bu h\u0259r\u0259kat\u0131n<br \/>\nad\u0131n\u0131n haradan yaranmas\u0131, h\u0259r\u0259kat\u0131n yaranma tarixin\u0259 n\u0259z\u0259r salaq. Bu<br \/>\nh\u0259r\u0259kat\u0131n ba\u015flamas\u0131 haqda ilk d\u0259f\u0259 hicri 162- ci(778- 779- cu ill\u0259rd\u0259) ild\u0259<br \/>\nb\u0259hs olunub. \u018fr\u0259b dilind\u0259 yazan tarix\u00e7i, qanun\u015f\u00fcnas v\u0259 ilahiyyat<br \/>\nm\u00fct\u0259x\u0259ssisi \u018fbu C\u0259f\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn C\u0259rir \u0259t- T\u0259b\u0259ri (839- 923)<br \/>\n\u201cTarix-\u0259r-r\u00fcsul v\u0259- l- m\u00fclk\u201d (Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin v\u0259 pad\u015fahlar\u0131n tarixi)<br \/>\n\u0259s\u0259rind\u0259 bu h\u0259r\u0259kat\u0131n 778- 779- cu ill\u0259rd\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Bir s\u0131ra<br \/>\ntarix\u00e7il\u0259r \u201cx\u00fcrr\u0259mi\u201d, \u201cx\u00fcrr\u0259mm\u0259dini\u201d v\u0259 ya \u201cx\u00fcrr\u0259mdinl\u0259r\u201d s\u00f6zl\u0259rini<br \/>\ni\u015fl\u0259d\u0259r\u0259k yaln\u0131z Bab\u0259kin izi il\u0259 ged\u0259nl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturlar. Bel\u0259 olduqda g\u0259lin biz \u201cx\u00fcrr\u0259mi\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n<br \/>\nm\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k. X\u00fcrr\u0259mi v\u0259 x\u00fcr\u0259mm\u0259ddin terminini t\u0259dqiq ed\u0259nd\u0259 bu ad\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi haqq\u0131nda<br \/>\nm\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 3 m\u0259qam g\u00f6st\u0259rilir. M\u0259sudi, Yaqut \u0259l- H\u0259m\u0259vi, Sadiq \u0259l- \u0130sf\u0259rani kimi tarix\u00e7il\u0259r \u201cX\u00fcrr\u0259m\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn<br \/>\n\u018frd\u0259bil yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fay\u0131\u015f yeri oldu\u011funu bildirirl\u0259r. Amma \u201cx\u00fcrr\u0259m\u201d termini haqda t\u0259kc\u0259 bu fikir yoxdur.<br \/>\nX\u00fcrr\u0259m termini haqda bir fikir olsayd\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259lli daha asan olard\u0131. Dig\u0259r bir m\u0259qama g\u00f6r\u0259 \u201cx\u00fcrr\u0259m\u201d temini<br \/>\nkef \u00e7\u0259k\u0259m, \u0259yya\u015fl\u0131q ed\u0259n adamlara deyilib. Lakin bu da m\u00fcxalifl\u0259rin onlara atd\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ox b\u00f6htan v\u0259 ixtilaflardan<br \/>\nbiridir. \u018fr\u0259b tarix\u00e7isi \u018fl- S\u0259mani yaz\u0131rd\u0131: onlar\u0131n dini bundan ibar\u0259t idi ki, onlar ist\u0259dikl\u0259ri v\u0259 arzu etdikl\u0259ri h\u0259r<br \/>\n\u015feyi edirdil\u0259r. Onlara bu ad\u0131 ona g\u00f6r\u0259 vermi\u015fdil\u0259r ki, onlar qada\u011fa n\u0259 oldu\u011funu bilmirdil\u0259r v\u0259 \u015f\u0259rab\u0131, qad\u0131nlarla<br \/>\nya\u015fama\u011f\u0131 v\u0259 faydal\u0131 olub n\u0259\u015f\u0259 ver\u0259n h\u0259r \u015feyi xeyirli(halal) hesab edirdil\u0259r. Bel\u0259 ki, orta \u0259sr m\u00fc\u0259llifl\u0259ri<br \/>\nm\u0259zd\u0259kil\u0259r\u0259 v\u0259 onlar\u0131n x\u0259l\u0259fl\u0259ri x\u00fcrr\u0259mil\u0259r haqda dan\u0131\u015fark\u0259n onlarda \u201carvadlar\u0131n \u00fcmumiliyi\u201d m\u0259s\u0259l\u0259sini ifrat<br \/>\n\u0259yya\u015fl\u0131\u011f\u0131n n\u00fcmun\u0259si hesab edirdil\u0259r. M\u00fct\u0259hh\u0259r \u0259l- M\u00fcq\u0259dd\u0259si yaz\u0131r: \u201cOnlar\u0131n(x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin) i\u00e7\u0259risind\u0259 biz<br \/>\nel\u0259l\u0259rini tapd\u0131q ki, onlar qad\u0131nlar\u0131n \u00fcmumiliyin\u0259 \u00f6z raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 verirl\u0259r\u201d. \u0130bn \u0259l- \u018fsir \u201c\u018fl- kamil fit- Tarix\u201d<br \/>\n\u0259s\u0259rind\u0131 yaz\u0131r: X\u00fcrr\u0259mil\u0259rin ki\u015fil\u0259ri \u00f6z analar\u0131, bac\u0131lar\u0131 v\u0259 q\u0131zlar\u0131 il\u0259 arvad kimi yax\u0131nl\u0131q edirl\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 onlara<br \/>\nx\u00fcrr\u0259m ad\u0131 veribl\u0259r. X\u00fcrr\u0259mil\u0259rd\u0259 h\u0259r hans\u0131 nigah qrup nigahlar\u0131n\u0131n olmas\u0131, arvadlar\u0131n\u0131n \u00fcmumiliyi m\u0259s\u0259l\u0259si o<br \/>\nq\u0259d\u0259r d\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Burada bbir ne\u00e7\u0259 m\u0259qama diqq\u0259t yetirm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<br \/>\n1. S\u0259rxo\u015flu\u011fa, poz\u011funlu\u011fa v\u0259 \u0259xlaqs\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u00e7ar bir toplumun 20 ild\u0259n art\u0131q n\u0259h\u0259ng \u018fr\u0259b Xilaf\u0259tin\u0259<br \/>\nqar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apara bilm\u0259zdi. Bu kimi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 yol ver\u0259n h\u0259r bir azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 o c\u00fcml\u0259d\u0259n X\u00fcrr\u0259mil\u0259r<br \/>\nh\u0259r\u0259kat\u0131 pozulma\u011fa v\u0259 m\u0259hv\u0259 m\u0259hkum olard\u0131.<br \/>\n2. \u201cX\u00fcrr\u0259m\u201d terminini \u0259xlaqs\u0131zl\u0131qla \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259n \u0259n\u0259n\u0259d\u0259 feodal v\u0259 burjua m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin siyasi v\u0259<br \/>\nelmi m\u0259hdudlu\u011fu v\u0259 sinfi q\u0259r\u0259zkarl\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Bel\u0259 ki, \u201cX\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u201d h\u0259r\u0259kat\u0131 haqq\u0131nda yazanlar\u0131n<br \/>\n\u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u0259r\u0259b tarix\u00e7il\u0259ri olub. \u018fr\u0259b Xilaf\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f bir h\u0259r\u0259kat bar\u0259d\u0259 onlar \u00fcr\u0259k dolusu, m\u00fcsb\u0259t<br \/>\nfikirl\u0259r yaza bilm\u0259zdil\u0259r. \u018fb\u00fcl- M\u00fcz\u0259ff\u0259ri \u0130sf\u0259rayini \u201c\u018ft- t\u0259bsir fi- d- din v\u0259 t\u0259myiz\u0259l- firq\u0259t- \u0259l- naciyy\u0259ti \u0259n<br \/>\nfir\u0259q il- halikin\u201dadl\u0131 kitab\u0131nda yaz\u0131r: \u201cX\u00fcrr\u0259mil\u0259r iki d\u0259st\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcrl\u0259r: onlarda biri \u0130slam d\u00f6vl\u0259tind\u0259n qabaq<br \/>\nya\u015fam\u0131\u015f m\u0259zd\u0259kil\u0259rdir ki, haram i\u015fl\u0259ri halal bilirdil\u0259r v\u0259 deyirdil\u0259r ki, qad\u0131nlara v\u0259 mal d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u015f\u0259rikdirl\u0259r.<br \/>\n\u018fn\u00fc\u015fir\u0259van \u00f6z pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fc. \u0130kinci d\u0259st\u0259 \u0130slam d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 meydana g\u0259lmi\u015f<br \/>\nX\u00fcrr\u0259mil\u0259rdir ki, bunlara da Bab\u0259kil\u0259r v\u0259 ya M\u0259zyarl\u0131lar deyilir. Lakin Bab\u0259kil\u0259r Bab\u0259k X\u00fcrr\u0259minin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131<br \/>\nidil\u0259r. O, Az\u0259rbaycanda meydana g\u0259lmi\u015fdi v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 olduqca \u00e7ox idi. O, haram edilmi\u015f b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259ri halal<br \/>\nbilirdi. \u0130mam F\u0259xri Razi \u201cEtiqadatu fir\u0259q- il m\u00fcslimin v\u0259- l- m\u00fc\u015frikin\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda yaz\u0131r:\u201d Bab\u0259kil\u0259r Bab\u0259kin<br \/>\nt\u0259r\u0259fdarlar\u0131 idil\u0259r. Bab\u0259k \u00f6z\u00fc is\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131 idi. Onun q\u00fcdr\u0259ti uzun m\u00fcdd\u0259t artmaqda idi. O, k\u00fcfr\u00fcn yolunu<br \/>\na\u00e7d\u0131. Bir \u00e7ox adam onun ba\u015f\u0131na topland\u0131. Bu i\u015f is\u0259 M\u00f6t\u0259simin zaman\u0131nda oldu. Bir \u00e7ox \u015fidd\u0259tli vuru\u015fmalardan<br \/>\nsonra onu tutdular v\u0259 onun b\u0259las\u0131 aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131\u201d. \u018fb\u00fclf\u0259r\u0259c<br \/>\nC\u00f6vzi \u201cN\u0259qd- \u0259l- elm v\u0259- l- \u00fcl\u0259ma ov- telbisin iblisin\u201d adl\u0131<br \/>\n\u0259s\u0259rind\u0259 bu adamlar haqq\u0131nda bel\u0259 deyir: \u201cx\u00fcrr\u0259miyan\u201d v\u0259<br \/>\n\u201cx\u00fcrr\u0259mi\u201d yad bir s\u00f6zd\u00fcr. O, insan\u0131 c\u0259zb ed\u0259n l\u0259zz\u0259tli v\u0259 maraql\u0131<br \/>\n\u015feyl\u0259r haqq\u0131nda i\u015fl\u0259dilir. Bu s\u00f6z\u00fcn m\u0259nas\u0131 insan\u0131n h\u0259r n\u00f6v l\u0259zz\u0259t\u0259<br \/>\nuymas\u0131 v\u0259 \u015f\u0259hv\u0259t d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc olmas\u0131, habel\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u0259xlaq<br \/>\nqaydalar\u0131, dini qanunlar\u0131 ortadan qald\u0131rmaq dem\u0259k idi. M\u0259zd\u0259k<br \/>\nterminin d\u0259 x\u00fcrr\u0259mi anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu bildirilir.<br \/>\n\u201cX\u00fcrr\u0259mi\u201d termini M\u0259zd\u0259kin arvad\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu<br \/>\nhaqq\u0131nda Nizam \u0259l- M\u00fclk \u201cSiyas\u0259tnam\u0259\u201dsind\u0259 yaz\u0131r: \u201cM\u0259zd\u0259kin<br \/>\narvad\u0131 v\u0259 Fad\u0259nin q\u0131z\u0131 X\u00fcrr\u0259m\u0259 2 adamla M\u0259daind\u0259n qa\u00e7\u0131b Rey<br \/>\nmahal\u0131na g\u0259lmi\u015fdi v\u0259 orada adamlar\u0131 \u00f6z \u0259rinin dini t\u0259limin\u0259 d\u0259v\u0259t<br \/>\nedirdi; m\u00fcxt\u0259lif adamlar bu din\u0259 daxil oldu v\u0259 adamlar onlar\u0131 x\u00fcrr\u0259mdinli adland\u0131rd\u0131lar. X- XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 b\u0259zi<br \/>\nm\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bildirilir ki, m\u0259zd\u0259kil\u0259r v\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259r at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st olmu\u015flar. M\u00fct\u0259hh\u0259r \u0259l- M\u00fcq\u0259dd\u0259si bunu<br \/>\nbel\u0259 deyir: X\u00fcrr\u0259mil\u0259r maqlar\u0131n bir g\u00f6z\u00fcd\u00fcr. \u018fb\u00fcl- F\u0259r\u0259c ibn \u0259l- C\u00f6vzi, \u0130bn \u0259l- \u018fsir d\u0259 m\u0259zd\u0259kil\u0259rin maq<br \/>\nolduqlar\u0131n\u0131 yaz\u0131rlar. Bu \u0259sasdan d\u0259 \u201cX\u00fcrr\u0259m\u201d termini \u201cod\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259hlilini ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k olar. Farsca<br \/>\n\u201cxur\u201d, \u201cxvar\u201d, \u201cxarena\u201d \u2013 g\u00fcn\u0259\u015f, od dem\u0259kdir. Bu bax\u0131mdan h\u0259r\u0259katda o q\u0259d\u0259r d\u0259 rol oynamayan farslar v\u0259<br \/>\nerm\u0259nil\u0259r \u201cx\u00fcrr\u0259m\u201d termininin meydana g\u0259lm\u0259sinin m\u0259nb\u0259yi ola bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki qeyd olundu\u011fu kimi \u201cx\u00fcrr\u0259m\u201d<br \/>\ntermini \u0259r\u0259b dilinin leksikonunda olan bir s\u00f6z deyildir.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda x\u00fcrr\u0259mil\u0259r \u00fcsyan\u0131 \u00f6z ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 Cavidan ibn S\u0259hl v\u0259 ya \u0130bn \u015eirakla ba\u011fl\u0131 idi. Baqid ibn<br \/>\n\u018fmr \u0259t- T\u0259miminin itirilmi\u015f \u201cBab\u0259kin tarixin\u0259\u201d g\u00f6r\u0259 Cavidan \u018frd\u0259bil mahal\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131, onun b\u00f6y\u00fck qoyun<br \/>\ns\u00fcr\u00fcl\u0259ri vard\u0131 v\u0259 o, qoyunlar\u0131 Z\u0259ncan bazar\u0131nda sat\u0131rd\u0131. Bir d\u0259f\u0259 Cavidan Z\u0259ncanda bir q\u0259d\u0259r mal- qara sat\u0131b \u00f6z<br \/>\nyerin\u0259, B\u0259zz\u0259 qay\u0131danda hava pis oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259n Bab\u0259k anas\u0131n\u0131n evind\u0259 qal\u0131r. G\u00f6r\u00fcr ki, onun m\u00fcxt\u0259lif<br \/>\nbacar\u0131qlar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n Bab\u0259k \u00e7ox bacar\u0131ql\u0131 v\u0259 zir\u0259k o\u011fland\u0131r. Cavidan Bab\u0259kin anas\u0131na t\u0259klif edir ki, o\u011flunu<br \/>\nona qulluq etm\u0259y\u0259 versin, bunun m\u00fcqabilind\u0259 Cavidan onun anas\u0131na h\u0259r ay m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259bl\u0259\u011f g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259k.<br \/>\nBab\u0259kin anas\u0131 B\u0259rum\u0259nd raz\u0131la\u015f\u0131r. Az sonra Cavidan \u018fbu \u0130mranla vuru\u015fmada \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralan\u0131r v\u0259 3 g\u00fcnd\u0131n<br \/>\nsonra \u00f6l\u00fcr. O, v\u0259siyy\u0259tind\u0259 arvad\u0131na bildirir ki, onun ruhu Bab\u0259k\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr. Qoy onun qo\u015funlar\u0131 Cavidana nec\u0259<br \/>\ntabe olurlar Bab\u0259k\u0259 d\u0259 el\u0259 xidm\u0259t etsinl\u0259r. Bundan sonra b\u00fct\u00fcn ordu \u00fczvl\u0259ri Bab\u0259kin qar\u015f\u0131s\u0131nda and i\u00e7\u0259r\u0259k<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/encrypted-tbn2.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcR0-MrB-PCzaYdpC16K-B_1GqMdrDQIiCtS0B2Rx3GJDseQu5pwHQ\" alt=\"\" width=\"274\" height=\"184\" \/><br \/>\nbildirirl\u0259r: \u201cM\u0259n Cavidan\u0131n ruhuna inand\u0131\u011f\u0131m kimi, s\u0259n\u0259 d\u0259 inan\u0131ram, ey Bab\u0259kin ruhu!\u201d. M\u0259nb\u0259l\u0259rin<br \/>\nm\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259 bu \u0259hvalat y\u0259ni Bab\u0259kin x\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 r\u0259hb\u0259rliy\u0259 ke\u00e7m\u0259si hicri 201-ci ild\u0259(b.e. 816-c\u0131 ilind\u0259)<br \/>\nolmu\u015fdu. \u018fbu C\u0259f\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn C\u0259rir \u0259t- T\u0259b\u0259ri \u201cTarix \u0259r- r\u00fcsul v\u0259- l- m\u00fclk\u201d(Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin v\u0259<br \/>\npad\u015fahlar\u0131n tarixi) \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: Hicri 201- ci ild\u0259 (b.e. 816- c\u0131 ilind\u0259) cavidanil\u0259r t\u0259riq\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f Bab\u0259k B\u0259zzin<br \/>\nsahibi Cavidan ib S\u0259hlin t\u0259r\u0259fdarl\u0259r\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. X\u00fcrr\u0259mil\u0259rin apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fc d\u0259qiq<br \/>\nhesaba g\u00f6r\u0259 61 il olmu\u015fdur. \u00c7\u00fcnki x\u00fcrr\u0259mil\u0259r hicri 162- ci ild\u0259(778- 779- cu ill\u0259r) ba\u015f qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Bab\u0259k is\u0259<br \/>\nhicri 223- c\u00fc(837- 838- ci ill\u0259r) ild\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259n\u0259d\u0259k bu h\u0259r\u0259kat davam etmi\u015fdir. \u201cM\u00fccm\u0259li- f\u0259sihi\u201dnin m\u00fc\u0259llifi<br \/>\nx\u00fcrr\u0259mil\u0259rin ilkd\u0259f\u0259 162- ci ild\u0259 (778- 779) ild\u0259 \u00fcsyan etdikl\u0259rini qeyd ed\u0259r\u0259k deyir: \u201cX\u00fcrr\u0259mil\u0259r ilk d\u0259f\u0259<br \/>\n\u0130sfahanda \u00fcsyan etdil\u0259r\u201d. Buradan ayd\u0131n olur ki, \u0130randa x\u00fcrr\u0259mil\u0259r ilk d\u0259f\u0259 hicri 162- ci ild\u0259 \u0130sfahan \u0259traf\u0131nda<br \/>\nqiyam etmi\u015fl\u0259r. Ondan 30 il sonra, y\u0259ni hicri 192- ci ild\u0259 (807- 808- ci ill\u0259r) Az\u0259rbaycan x\u00fcrr\u0259mil\u0259ri \u00fcsyan<br \/>\netmi\u015fdil\u0259r. 9 il sonra y\u0259ni hicri 201- ci ild\u0259(816- 817) Bab\u0259k onlar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 sif\u0259til\u0259 ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Bab\u0259k hicri 223- c\u00fc<br \/>\nil\u0259 (837- 838) q\u0259d\u0259r 20 il x\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015fdir. T\u0259b\u0259ri onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u00f6k\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 30 il qeyd etdikd\u0259 bu<br \/>\nh\u0259r\u0259kat\u0131 Cavidan\u0131n qiyam etdiyi ild\u0259n hesablay\u0131r. Ba\u015fqa tarix\u00e7il\u0259r is\u0259 \u201cx\u00fcrr\u0259mil\u0259r 20 il h\u00f6kmranl\u0131q etmi\u015fl\u0259r\u201d<br \/>\ndedikd\u0259, bu h\u0259r\u0259kata Bab\u0259kin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi d\u00f6vr\u00fc n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015flar. Bab\u0259k B\u0259zzd\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259r icmas\u0131n\u0131n<br \/>\nr\u0259hb\u0259rliyini q\u0259bul ed\u0259n vaxt, onun t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n say\u0131 \u00e7ox deyildi. M\u00fct\u0259hh\u0259r \u0259l- M\u00fcq\u0259dd\u0259si yaz\u0131r ki, Bab\u0259k<br \/>\nonlara q\u0131l\u0131nc v\u0259 x\u0259nc\u0259r paylad\u0131 v\u0259 \u0259mr etdi ki, \u00f6z k\u0259ndl\u0259rin\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn siqnallar\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259sinl\u0259r. \u018fb\u00fcl- F\u0259r\u0259c<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u0130shaq \u0259n- N\u0259diminin \u201c\u0259l- Fihrist\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, Bab\u0259k\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l \u201cx\u00fcrr\u0259mil\u0259rin dini<br \/>\netiqad\u0131nda q\u0259tl, \u0259zab v\u0259 m\u00fcharib\u0259 yox idi, x\u00fcrr\u0259mil\u0259r b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n n\u0259 oldu\u011funu bilmirdil\u0259r\u201d. Bab\u0259k<br \/>\nx\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 r\u0259hb\u0259rliy\u0259 ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra icman\u0131n daxilind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. M\u00fct\u0259hh\u0259r \u0259l- M\u00fcq\u0259dd\u0259si v\u0259<br \/>\nibn \u0130bri yaz\u0131r ki, t\u0259kc\u0259 atl\u0131lar\u0131n say\u0131 Bab\u0259kin qo\u015fununda 20min n\u0259f\u0259r idi. Bab\u0259kin ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycanda,<br \/>\nsonra dig\u0259r vil\u0259y\u0259tl\u0259rd\u0259 \u0259r\u0259b hakimiyy\u0259tini m\u0259hv etm\u0259y\u0259 tabe idi. \u018fr\u0259b tarix\u00e7il\u0259ri \u0130bn C\u00f6vzi v\u0259 M\u0259qrizi yaz\u0131r ki,<br \/>\nBab\u0259k x\u00fcr\u0259mmil\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259r\u0259bl\u0259ri qovmaq, \u0130slam dinini m\u0259hv etm\u0259k v\u0259zif\u0259sini qoyduqdan sonra \u00f6z<br \/>\nard\u0131c\u0131llar\u0131na elan etdi ki, bu v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirm\u0259yi Cavidan ona v\u0259siyy\u0259t etmi\u015fdi. Tarix\u00e7il\u0259r Bab\u0259kin Ba\u011fdad<br \/>\nx\u0259lif\u0259l\u0259ri qo\u015funlar\u0131 il\u0259 etdiyi m\u00fcharib\u0259l\u0259rin b\u0259zi t\u0259f\u0259rr\u00fcat\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fdil\u0259r. Bab\u0259k hicri 201- ci ild\u0259(816- 817)<br \/>\nf\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. \u201cT\u0259qvim \u0259t- t\u0259varix\u201d v\u0259 F\u0259sihinin \u201cM\u00fccm\u0259l\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd olunur. Hicri 201- ci ild\u0259 (816-<br \/>\n817) Bab\u0259k x\u00fcrr\u0259mi Cavidaniyy\u0259d\u0259 \u00fcsyan etdi. \u018fr\u0259b tarix\u00e7isi G\u0259zdizi \u201cZeyn \u0259l- \u0259xbar\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 yaz\u0131r:<br \/>\n\u201c\u0130sfahan, H\u0259m\u0259dan v\u0259 Masobzan\u0131n \u0259halisi x\u00fcrr\u0259mi dinini, x\u00fcrr\u0259mdin Bab\u0259kin m\u0259sl\u0259kini q\u0259bul etdil\u0259r\u201d. Bab\u0259k<br \/>\nba\u015f\u0131na \u00e7oxlu qo\u015fun toplad\u0131. 819-cu il\u0259d\u0259k x\u0259lif\u0259 qo\u015funlar\u0131n\u0131n x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259 b\u00f6y\u00fck vuru\u015fmalar\u0131 olmay\u0131b, i\u015f yaln\u0131z<br \/>\nyerli toqqu\u015fmalarla m\u0259hdud olurdusa, 819-cu ild\u0259 (hicri 203-c\u00fc ild\u0259) x\u0259lif\u0259 Y\u0259hya ibn M\u00fcaz ibn M\u00fcslimin<br \/>\nkomandas\u0131 alt\u0131nda Bab\u0259k\u0259 qar\u015f\u0131 ilk nizami ordu g\u00f6nd\u0259rdi. \u018ft- T\u0259b\u0259ri, \u0130bn \u0259l- \u018fsir v\u0259 \u0130bn Taqriberdi kimi<br \/>\ntarix\u00e7il\u0259rin qeydin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu vuru\u015fmada t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n he\u00e7 biri m\u0259\u011flub olmad\u0131. Hicri 205- ci ild\u0259, y\u0259ni bizim eran\u0131n<br \/>\n820- 821- ci ill\u0259rind\u0259 ba\u015fqa bir m\u00fcharib\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu bar\u0259d\u0259 \u0130bn \u0259l- \u018fsir \u201c\u0259l- Kamil fit- tarix\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r:<br \/>\n\u201cm\u0259mun \u018frm\u0259niyy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130sa ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u018fb\u00fc Xalid\u0259 verib, onu Bab\u0259kin<br \/>\nm\u00fcharib\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi\u201d. O, Bab\u0259kl\u0259 m\u00fcharib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ordu toplayaraq 821- 822-ci ild\u0259 bir d\u0259r\u0259 il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdi,<br \/>\nburada Bab\u0259k onun qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdi v\u0259 onu qa\u00e7ma\u011fa vadar etdi. Isa da dal\u0131na baxmadan hey qa\u00e7\u0131rd\u0131, n\u0259hay\u0259t<br \/>\nzarafatc\u0131l bir \u0259sg\u0259r onu s\u0259sl\u0259yib dedi: \u201conlarla (x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259) m\u00fcharib\u0259d\u0259 bizim i\u015fimiz g\u0259tirmir, biz ancaq<br \/>\nm\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 qorxuda bil\u0259rik\u201d. 823- 824- c\u00fc Z\u00fcreyk(Z\u0259rik) ibn \u018fli ibn S\u0259d\u0259f\u0259 \u0259l- \u018fzdi komandan oldu. Bab\u0259kl\u0259<br \/>\nm\u00fcharib\u0259 i\u015fi ona tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131. \u018fr\u0259b tarix\u00e7isi \u018fl- Yaqubi v\u0259 \u0130bn T\u0259qriberdi yaz\u0131r ki, Z\u00fcreyk(Z\u0259rik) x\u00fcrrr\u0259mil\u0259rl\u0259 he\u00e7<br \/>\nn\u0259 ed\u0259 bilm\u0259di. 824- 825- ci ill\u0259rd\u0259 \u018fhm\u0259d ibn C\u00fcneyd \u0130skafi Bab\u0259kin m\u00fcharib\u0259sin\u0259 getdi. Amma Bab\u0259k onu<br \/>\n\u0259sir g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Sonra Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131 \u0130brahim ibn Leys ibn F\u0259zl\u0259 verildi. 827- ci ild\u0259 x\u0259lif\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d<br \/>\n\u0259l- Tusini \u0259r\u0259b ordusunun komandan\u0131 t\u0259yin etdi. O, is\u0259 ilk \u0259vv\u0259l Z\u00fcreyki(Z\u0259riki) \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. M\u0259h\u0259mm\u0259d 827-ci ild\u0259<br \/>\nBab\u0259kl\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 giri\u015fdi v\u0259 2 il \u0259rzind\u0259 davam ed\u0259n vuru\u015fmada m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t h\u0259mi\u015f\u0259 onun t\u0259r\u0259find\u0259 idi. 2<br \/>\nillik t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda lokal d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259m sonra 3 iyul 829- cu ild\u0259 H\u0259\u015ftads\u0259r da\u011f\u0131nda \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 Bab\u0259k t\u0259r\u0259fdarlar\u0131<br \/>\naras\u0131nda \u0259sas d\u00f6y\u00fc\u015f oldu. \u0259r\u0259bl\u0259rin m\u0259qs\u0259di x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin istehkam\u0131 B\u0259zzi tutmaq idi. Bab\u0259k Tusini qo\u015funlar\u0131<br \/>\n\u00fc\u00e7\u00fcn pusqu d\u00fcz\u0259ltdi. Qanl\u0131 vuru\u015fmadan sonra \u0259r\u0259bl\u0259r m\u0259\u011flub olaraq qa\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. \u0130bn Xallikan, \u0259l-<br \/>\nYaqubi, \u0259t- T\u0259b\u0259ri, ibn Misk\u0259veyh yaz\u0131r ki, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0259l- Tusi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Vardan m\u0259hz M\u0259h\u0259mm\u0259d<br \/>\n\u0259l- Tusi il\u0259 Bab\u0259k ars\u0131ndak\u0131 vuru\u015fmada Bab\u0259kin 30 min\u0259 q\u0259d\u0259r \u0130smay\u0131l \u00f6vlad\u0131n\u0131(\u0259r\u0259bi) q\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Nizam<br \/>\n\u0259l- M\u00fclk \u201cSiyas\u0259tnam\u0259\u201dsind\u0259 yaz\u0131r: X\u0259lif\u0259 M\u0259mun M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0259l- Tusinin h\u0259lak olmas\u0131ndan \u00e7ox k\u0259d\u0259rl\u0259ndi.<br \/>\n\u00c7\u00fcnki o, \u00e7ox bacar\u0131ql\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259 idi. 829- 830- cu ild\u0259 M\u0259mun Az\u0259rbaycan, Cibal, \u0130sfahana \u018fli ibn Hi\u015fam\u0131 hakim<br \/>\nt\u0259yi etdi v\u0259 h\u0259m d\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259 vuru\u015fma\u011f\u0131 tap\u015f\u0131rd\u0131. Lakin \u018fli ibn Hi\u015fam \u0259yal\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q etm\u0259y\u0259 v\u0259 xalq\u0131<br \/>\ns\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 x\u0259lif\u0259 onu sakitl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Y\u0259m\u0259n hakimi Uceyf ibn \u018fnbas\u0131 g\u00f6nd\u0259rdi. Bunu<br \/>\nx\u0259b\u0259r alan \u018fli ibn Hi\u015fam Uceyf\u0259 h\u00fccum edib onu \u00f6ld\u00fcrm\u0259k v\u0259 Bab\u0259kin t\u0259r\u0259fin\u0259 qa\u00e7maq ist\u0259di, lakin tutuldu v\u0259<br \/>\n830- 831- ci ill\u0259rd\u0259 Ba\u011fdadda edam edildi. Din\u0259v\u0259ri qeyd edir ki, bu zaman \u201cBab\u0259kim i\u015fi b\u00f6y\u00fck v\u00fcs\u0259t ald\u0131 v\u0259<br \/>\nadamlar ondan qorxma\u011fa ba\u015flad\u0131lar\u201d. X\u0259lif\u0259 M\u0259mun 833- c\u00fc ilin acqustun 7- d\u0259 \u00f6ld\u00fc, \u00f6z qarda\u015f\u0131 M\u00f6t\u0259simi taxta<br \/>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/az\/thumb\/2\/23\/Khurramides_%E2%80%93_X%C3%BCrr%C9%99mil%C9%99r_%C3%BCsyan%C4%B1_1.jpg\/400px-Khurramides_%E2%80%93_X%C3%BCrr%C9%99mil%C9%99r_%C3%BCsyan%C4%B1_1.jpg\" alt=\"\" width=\"319\" height=\"294\" \/>varis t\u0259yin ed\u0259r\u0259k ona v\u0259siyy\u0259tnam\u0259 qoydu. Bu v\u0259siyy\u0259tin ba\u015fl\u0131ca madd\u0259si x\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015fl\u0131ca<br \/>\ndiqq\u0259t verm\u0259k s\u0259r\u0259ncam\u0131 idi. T\u0259b\u0259ri yaz\u0131r ki, x\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259, onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli v\u0259 r\u0259hmsiz<br \/>\nbir adam g\u00f6nd\u0259r. Ona s\u0259brl\u0259 pul, silah, atl\u0131 v\u0259 piyada qo\u015funla k\u00f6m\u0259k et. \u018fg\u0259r onlar\u0131n vaxt\u0131 uzun \u00e7\u0259ks\u0259 s\u0259n \u00f6z<br \/>\nt\u0259r\u0259fdarlar\u0131n v\u0259 yax\u0131n adamlar\u0131nla onlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 get\u201d. 833- c\u00fc il avqustun 10-da M\u00f6t\u0259sim x\u0259lif\u0259 elan edildi. Yeni<br \/>\nx\u0259lif\u0259 taxta \u00e7\u0131xan kimi s\u0259l\u0259finin v\u0259siyy\u0259tin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. O, x\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rl\u0131q<br \/>\ng\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. X\u0259lif\u0259 d\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, Az\u0259rbaycan v\u0259 dig\u0259r \u0259yal\u0259tl\u0259rin xalq h\u0259r\u0259katlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda z\u0259iflik<br \/>\nXilaf\u0259ti m\u0259hv\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u00fcy\u0259 bil\u0259r. O, bu i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u015feyi \u0259sirg\u0259m\u0259di. Bunun n\u0259tic\u0259si idi ki, x\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131<br \/>\nonun qo\u015funlar\u0131n\u0131n ilk h\u00fccumu u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. \u018ft- T\u0259b\u0259ri \u201cTarix \u0259r- r\u00fcsul v\u0259- l- m\u00fclk\u201d d\u0259 yaz\u0131r: \u201c M\u00f6t\u0259sim<br \/>\nonlara qar\u015f\u0131 qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rdi, onun g\u00f6nd\u0259rdiyi ax\u0131r\u0131nc\u0131 ordu \u0130shaq ibn \u0130brahim ibn M\u00fcs\u0259bin komandas\u0131 alt\u0131nda<br \/>\nidi ki, onu da M\u00f6t\u0259sim, h\u0259min ilin(y\u0259ni 833- c\u00fc ild\u0259) \u015e\u0259vval ay\u0131nda(hicri t\u0259qviml\u0259 oktyabr\u0131n 20- si noyabr\u0131n 17- si)<br \/>\nCibala hakim t\u0259yin etmi\u015fdi. O, z\u00fclq\u0259d\u0259r ay\u0131nda x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259ldi. Onun x\u00fcrr\u0259mil\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131<br \/>\nq\u0259l\u0259b\u0259 haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259lumat Ba\u011fdadda t\u0259vriyy\u0259 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 (h\u0259min g\u00fcn ki, z\u0259vvarlar M\u0259kk\u0259d\u0259n Minaya gedirdil\u0259r)<br \/>\n833- c\u00fc il dekabr\u0131n 25- i oxundu. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259n Nizam \u0259l- M\u00fclk \u201cSiyas\u0259tnam\u0259\u201dsind\u0259<br \/>\nbildirir ki, \u0130shaq ibn \u0130brahim 100 min x\u00fcrr\u0259mini m\u0259hv etdi. T\u0259b\u0259riy\u0259 g\u00f6r\u0259 60min x\u00fcrr\u0259mi m\u0259hv edilmi\u015fdi. Bu<br \/>\nd\u00f6y\u00fc\u015f x\u00fcrr\u0259mil\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 xilaf\u0259t qo\u015funlar\u0131n\u0131n ilk b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259si idi. X\u0259lif\u0259 M\u00f6t\u0259sim H\u0259m\u0259dan yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131<br \/>\nilk u\u011furdan sonra ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc ki, q\u00fcvv\u0259l\u0259ri par\u00e7alamaq v\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259 h\u0259d\u0259nbir vuru\u015fmaq m\u00fcharib\u0259nin<br \/>\ngedi\u015fin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259c\u0259kdir. M\u00f6t\u0259sim hiss etdi ki, onun qarda\u015f\u0131n\u0131n v\u0259 s\u0259l\u0259finin Bab\u0259kl\u0259 etdiyi<br \/>\nm\u00fcharib\u0259taktikas\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yanl\u0131\u015f idi. Bab\u0259k kimi t\u0259hl\u00fck\u0259li d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 Xilaf\u0259tin q\u00fcvv\u0259l\u0259rini toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn<br \/>\nKi\u00e7ik Asiyada Bizansla daimi m\u00fcharib\u0259 meydan\u0131nda h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat\u0131 dayand\u0131rmaq laz\u0131m idi. M\u00f6t\u0259sim \u00f6z<br \/>\ns\u0259l\u0259find\u0259n f\u0259rqli olaraq Bab\u0259kl\u0259 m\u00fcharib\u0259nin strateji c\u0259h\u0259tin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirdi. O, d\u00fc\u015fm\u0259nin q\u00fcvv\u0259si v\u0259<br \/>\ng\u00fcc\u00fcn\u00fc bildiyind\u0259n uzun s\u00fcr\u0259n m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fd\u0131 v\u0259 h\u0259r \u015feyi: qo\u015funun t\u0259rkibini v\u0259 g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rdl\u0259ri<br \/>\nse\u00e7m\u0259kd\u0259n, k\u00f6m\u0259k\u00e7i hissl\u0259rl\u0259 t\u0259min etm\u0259kd\u0259n tutmu\u015f Xilaf\u0259tin maliyy\u0259, \u0259rzaq v\u0259 yem ehtiyatlar\u0131n\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r<br \/>\nedinc\u0259y\u0259d\u0259k h\u0259r \u015feyi m\u00fcharib\u0259 ehtiyaclar\u0131na tabe etdi. \u018fz- Z\u0259h\u0259bi yaz\u0131r: 835- ci il iyunun 3- d\u0259 X\u0259lif\u0259 M\u00f6t\u0259simin<br \/>\nMisird\u0259 Bizans qo\u015funlar\u0131 il\u0259 vuru\u015fmada \u00f6z h\u0259rbi m\u0259har\u0259tini g\u00f6st\u0259r\u0259n istedadl\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259 Af\u015fin Xidr ibn Kavusa<br \/>\ntap\u015firdi. Af\u015finin ad\u0131 Kavus o\u011flu Xidr v\u0259 ya Xnidr idi. B\u0259zi m\u00fc\u0259llifl\u0259r Af\u015finin ad\u0131n\u0131 yaln\u0131\u015f olaraq Heyd\u0259r<br \/>\nyazm\u0131\u015flar. X\u0259lif\u0259 bu m\u00fcharib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259sait \u0259sirg\u0259mirdi. Af\u015fin x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259 vuru\u015fmada gir\u0259nd\u0259 g\u00fcnd\u0259 10 min<br \/>\ndirh\u0259m, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat olmayanda 5min dirh\u0259m al\u0131rd\u0131. \u018fz- Z\u0259h\u0259bi yaz\u0131r ki, t\u0259kc\u0259 837- ci ild\u0259 M\u00f6t\u0259sim Bab\u0259kl\u0259<br \/>\nm\u00fcharib\u0259y\u0259 1mln dirh\u0259m x\u0259rcl\u0259mi\u015fdi. \u201c\u018fl- Uyun v\u0259- l- h\u0259daiq\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edilirdi ki, Af\u015fin casus m\u0259lumat\u0131<br \/>\ntoplama\u011fa x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirirdi. Af\u015fin \u00f6z casuslar\u0131ndan \u0259lav\u0259 Bab\u0259kin casuslar\u0131n\u0131 da \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k,<br \/>\nx\u00fcrr\u0259mil\u0259rin yeri, istehkamlar\u0131 v\u0259 manevrl\u0259ri haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn onlara daha art\u0131q pul verirdi. Getdikc\u0259<br \/>\nBab\u0259kin yerli h\u00f6kmdarlar s\u0131ras\u0131nda olan m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri ondan ayr\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bab\u0259k\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259nl\u0259r aras\u0131nda<br \/>\nT\u0259briz v\u0259 \u015eahi qalas\u0131 h\u00f6kmdar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u0259l- B\u0259isd\u0259 vard\u0131. \u018fl- Yaqubi yaz\u0131rd\u0131 ki, \u0130bn \u0259l- Bais, x\u0259lif\u0259<br \/>\nqar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259ra\u0259t qazand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cM\u00f6t\u0259sim\u0259 m\u0259ktub yaz\u0131b ona \u00f6z s\u0259daq\u0259tini bildirir v\u0259 onu \u0259min<br \/>\nedirdi ki, Bab\u0259k v\u0259 onun t\u0259r\u0259fdarlar\u0131na qar\u015f\u0131 laz\u0131m\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259kdir. M\u0259hz ibn Bais x\u0259yan\u0259tl\u0259 qohum oldu\u011fu<br \/>\n\u0130sma \u0259l- K\u00fcrdini tutub S\u0259m\u0259rraya x\u0259lif\u0259nin saray\u0131na g\u00f6nd\u0259rdi. \u018fb\u00fcl Abbas \u018fhm\u0259d ibn Y\u0259hya ibn \u0259l- B\u0259lazuri<br \/>\n\u201cKitab \u0259l- buldan\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edir ki, x\u0259lif\u0259 M\u00fct\u0259v\u0259kkilin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130bn \u0259l- Bais Xilaf\u0259td\u0259n yenid\u0259n ayr\u0131ld\u0131,<br \/>\nlakin ax\u0131rda 850- ci ild\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fc zindanda ba\u015fa vurdu. Af\u015fin 835- ci il \u0259rzind\u0259 B\u0259zz\u0259 yax\u0131nla\u015fma yollar\u0131ndak\u0131<br \/>\nistehkam m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini b\u0259rpa edir v\u0259 yenisini qururdu. Ibn \u0130bri qeyd edir: \u201c\u0259r\u0259b v\u0259 x\u00fcrr\u0259mi ordular\u0131 aras\u0131nda<br \/>\nk\u0259\u015ffiyyat xarakterli toqqu\u015fmalar olur, b\u0259z\u0259n bu, b\u0259z\u0259n d\u0259 o biri t\u0259r\u0259f m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazan\u0131rd\u0131. Bu yerl\u0259r\u0259 yax\u015f\u0131<br \/>\nb\u0259l\u0259f olan x\u00fcrr\u0259mil\u0259r \u0259r\u0259b qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u0259chizat yollar\u0131n\u0131 tutur, \u0259rzaq v\u0259 silah karvanlar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259ri<br \/>\n\u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259t\u0259 qoyurdular. N\u0259tic\u0259d\u0259 Af\u015finin qo\u015funlar\u0131 daim acl\u0131q v\u0259 susuzluqdan \u0259zab \u00e7\u0259kirdi. \u0130bn \u0259l- \u018fsirin<br \/>\nqeydi kimi \u201ccism\u0259n v\u0259 ruhan m\u0259\u011flub olurdu\u201d. 835- ci ild\u0259 Ar\u015fak ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259<br \/>\nx\u00fcrr\u0259mil\u0259r m\u0259\u011flub oldular. Buna s\u0259b\u0259b x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin i\u00e7ind\u0259 x\u0259yan\u0259tkar\u0131n olmas\u0131 olub. \u018fl- M\u0259kin v\u0259 Tarixi \u0259l-<br \/>\nSalihin \u0259s\u0259rind\u0259 olan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259r 1000- d\u0259k itki verdil\u0259r. 836- c\u0131 illd\u0259 H\u0259\u015ftads\u0259r da\u011f\u0131<br \/>\nyax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259 Bu\u011fa \u0259l- K\u0259brin komandas\u0131 alt\u0131ndak\u0131 \u0259r\u0259b ordusu aras\u0131nda vuru\u015fma oldu. T\u0259k\u0259bb\u00fcrl\u00fc<br \/>\nBu\u011fa, Af\u015finin \u0259mrin\u0259 etina etm\u0259y\u0259r\u0259k \u015f\u0259xs\u0259n x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259 vuru\u015fmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lmi\u015f v\u0259 bunun c\u0259zas\u0131n\u0131<br \/>\ng\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. Bab\u0259k 2000- lik d\u0259st\u0259 il\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n Bu\u011fan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 onun qo\u015fununu qapal\u0131 bir d\u0259r\u0259d\u0259<br \/>\nm\u0259\u011flub etdi. \u201cB\u00f6y\u00fck Bu\u011fa\u201d \u00e7\u0259tinlikl\u0259 qa\u00e7\u0131b qurtula bildi. Bu Bab\u0259kin Xilaf\u0259t qo\u015funlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 son b\u00f6y\u00fck u\u011fru<br \/>\noldu. Bu m\u0259\u011flubiyy\u0259td\u0259n sonra Af\u015fin \u00f6z qo\u015fununu B\u0259zz\u0259 yax\u0131n olan B\u0259rz\u0259nd\u0259 \u00e7\u0259kdi. Bu, Bab\u0259lin Xilaf\u0259tin<br \/>\nqo\u015funlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 son b\u00f6y\u00fck u\u011furu oldu. Bu m\u0259\u011flubiyy\u0259td\u0259n sonra Af\u015fin \u00f6z qo\u015fununu B\u0259zz\u0259 yax\u0131n olan<br \/>\nB\u0259rz\u0259n\u0259 \u00e7\u0259kdi. 836- c\u0131 ild\u0259 q\u0131\u015f aylar\u0131nda x\u00fcrr\u0259mil\u0259r igid T\u00fcrk olan Tarxan\u0131 itirdil\u0259r. Af\u015fin ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, Tarxan<br \/>\nx\u00fcrr\u0259mil\u0259r ordusunun ba\u015f\u0131nda qalarsa, \u0259r\u0259bl\u0259r onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kl\u0259r. N\u0259hay\u0259t, buna<br \/>\nm\u00fcv\u0259ff\u0259q oldular. \u018fr\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 ill\u0259r boyu davam ed\u0259n m\u00fcbariz\u0259d\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazand\u0131\u011f\u0131<br \/>\nax\u0131r\u0131nc\u0131 il 837- ci il g\u0259lib \u00e7atd\u0131. M\u00f6t\u0259sim C\u0259f\u0259r X\u0259yyat\u0131 bir q\u0259d\u0259r qo\u015funla Af\u015finin k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. X\u0259lif\u0259<br \/>\nonlarla Af\u015fin\u0259 qo\u015fun maa\u015f\u0131 v\u0259 t\u0259chizat \u00fc\u00e7\u00fcn 30mln dirh\u0259m pul da g\u00f6nd\u0259rdi. K\u00f6m\u0259k\u00e7i q\u00fcvv\u0259nin g\u0259lmi\u015f olmas\u0131na<br \/>\nbaxmayaraq, Af\u015fin x\u00fcrr\u0259mil\u0259rl\u0259 m\u00fcharib\u0259 taktikas\u0131n\u0131 tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fdirdi. M\u00fcharib\u0259nin u\u011furlar\u0131na h\u0259l\u0259 d\u0259<br \/>\ninanmayan x\u0259lif\u0259 M\u00f6t\u0259sim Af\u015fin\u0259 bir- birin\u0259 zidd olan m\u00fcxt\u0259lif s\u0259r\u0259ncamlar verirdi. Af\u015fin d\u0259 bu s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 el\u0259<br \/>\nyerin\u0259 yetirirdi ki, az sonra \u0259r\u0259b qo\u015funlar\u0131nda komandana qar\u015f\u0131 naraz\u0131l\u0131q ba\u015fland\u0131. Af\u015fin \u0259sg\u0259rl\u0259rin<br \/>\nnaraz\u0131l\u0131qlar\u0131na baxmayaraqverdiyi s\u0259r\u0259ncamlar\u0131nda daim x\u0259lif\u0259y\u0259 istinad edirdi. \u018fr\u0259bl\u0259rin qida t\u0259chizat\u0131 da yax\u015f\u0131<br \/>\ndeyildi. Bunu bil\u0259n Bab\u0259k bir d\u0259f\u0259 Af\u015fin\u0259 bir adamla bir y\u00fck t\u0259r\u0259v\u0259z g\u00f6nd\u0259rdi. Af\u015fin Bab\u0259kin bu h\u0259diyy\u0259sini<br \/>\nm\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 q\u0259bul etdi v\u0259 onun g\u00f6nd\u0259rdiyi adama icaz\u0259 verdi ki, \u0259r\u0259b d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259ki istehkamlar\u0131 bax\u0131b<br \/>\ng\u00f6rs\u00fcn. T\u0259b\u0259ri qeyd edir ki, x\u00fcrr\u0259m \u0259trafl\u0131 baxd\u0131qdan sonra Af\u015fin onu geri buraxd\u0131 v\u0259 xahi\u015f etdi ki, \u201cqarda\u015f\u0131<br \/>\nBab\u0259k\u0259 onun salam\u0131n\u0131 yetirsin\u201d.<br \/>\nAf\u015finin Bab\u0259kl\u0259 bu c\u00fcr m\u00fcnasib\u0259ti \u0259r\u0259b qo\u015fununa v\u0259 x\u00fcsus\u0259n s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmaya bilm\u0259zdi.<br \/>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/encrypted-tbn2.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcSiIJsJf8lLcDe_Pk0IYJQ7mlvilJ8hHYsot9FhQu93Ufic5D1MxA\" alt=\"\" width=\"334\" height=\"151\" \/>Sonralar m\u0259lum oldu ki, Af\u015fin Bab\u0259kl\u0259 m\u00fcharib\u0259nin ax\u0131r\u0131nc\u0131 ilind\u0259 T\u0259b\u0259ristan hakimi M\u0259zy\u0259rl\u0259 oldu\u011fu kimi gizli<br \/>\ndan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131rd\u0131 v\u0259 m\u0259qs\u0259di Xilaf\u0259t hakimiyy\u0259tini m\u0259hv etm\u0259k idi. \u018fbu M\u0259nsur \u0259l- Ba\u011fdadi bildirir ki, Af\u015fin<br \/>\n\u201cBab\u0259k il\u0259 gizli q\u0259sd haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131\u201d. M\u00f6t\u0259sim Af\u015fini Bab\u0259k\u0259 qar\u015f\u0131 g\u00f6nd\u0259r\u0259nd\u0259 \u201cbel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, o<br \/>\nm\u00fcs\u0259lmanlara s\u0259mimi m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259yir\u201d. \u018fslind\u0259 is\u0259 Af\u015fin Bab\u0259kl\u0259 \u0259lbir idi v\u0259 ona qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259ni uzad\u0131rd\u0131.<br \/>\nYaln\u0131z m\u00fcharib\u0259 qurtard\u0131qdan sonra X\u0259lif\u0259 Af\u015finin satq\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 Bab\u0259kl\u0259 m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 onun m\u00fcs\u0259lmanlara<br \/>\nx\u0259yan\u0259t etdiyini oyr\u0259ndi. Lakin Xilaf\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259lbir \u0259m\u0259liyyat ke\u00e7irm\u0259k bar\u0259sind\u0259 Bab\u0259k, Af\u015fin v\u0259 M\u0259zy\u0259r<br \/>\naras\u0131nda ged\u0259n gizli dan\u0131\u015f\u0131qmv\u0259 yaz\u0131\u015fmalar bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259di. Odur ki, Af\u015fin d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tamamil\u0259 if\u015fa etm\u0259m\u0259k<br \/>\n\u00fc\u00e7\u00fcn, B\u0259zz\u0259 h\u00fccum etm\u0259k \u0259mrini verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu. C\u0259f\u0259r \u0259l- H\u0259yyat, \u018fbu S\u0259id, Buxara Xudat\u0131n<br \/>\nkomandas\u0131 alt\u0131nda olan T\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 v\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259r qalan\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131lar. B\u0259zz u\u011frunda uzun s\u00fcr\u0259n<br \/>\nvuru\u015fmalar ba\u015flad\u0131. Bu zaman x\u00fcrr\u0259mil\u0259r qaladan \u00e7\u0131x\u0131b \u0259r\u0259bl\u0259ri t\u0259l\u0259fat verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdil\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259r<br \/>\nmancanaqlar\u0131 i\u015f\u0259 salaraq hasar\u0131 s\u00f6km\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. X\u00fcrr\u0259mil\u0259r sona q\u0259d\u0259r m\u00fcbariz\u0259 aparsalar da getdikc\u0259<br \/>\nqalan\u0131n davam g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259yini g\u00f6r\u0259n Bab\u0259k Af\u015finl\u0259 \u015f\u0259xsi dan\u0131\u015f\u0131qlara girdi. \u018fl- Yaqubi bu dan\u0131\u015f\u0131q bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r:<br \/>\n\u201cdan\u0131\u015f\u0131qlar zaman\u0131 Af\u015fin \u201cBab\u0259k\u0259 aman t\u0259klif etdi\u201d\u201d. Lakin o bir g\u00fcn d\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259yi xahi\u015f ed\u0259nd\u0259 Af\u015fin bel\u0259 dedi:<br \/>\n\u201cs\u0259n ist\u0259yirs\u0259n \u00f6z \u015f\u0259h\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259d\u0259s\u0259n. \u018fg\u0259r amanda qalmaq ist\u0259yirs\u0259ns\u0259 \u00e7ay\u0131 ke\u00e7\u201d. Lakin o uzaqla\u015fd\u0131.<br \/>\nBab\u0259kin aman\u0131 q\u0259bul etm\u0259kd\u0259n boyun qa\u00e7\u0131rmas\u0131na baxmayaraq Af\u015fin bir m\u00fcdd\u0259t sonra onun yan\u0131na adam<br \/>\ng\u00f6nd\u0259rib xahi\u015f etdi ki, bar\u0131\u015f\u0131q haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131qlar \u00fc\u00e7\u00fcn onun yan\u0131na etibarl\u0131 bir adam g\u00f6nd\u0259rsin. Nizam \u0259l-<br \/>\nM\u00fclk \u201cSiyas\u0259tnam\u0259\u201dsind\u0259 yaz\u0131r: Af\u015fin bab\u0259kin el\u00e7isin\u0259 dedi: \u201cBab\u0259k\u0259 bunlar\u0131 s\u00f6yl\u0259: h\u0259r ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n bir sonu<br \/>\nvar. Insan\u0131n ba\u015f\u0131 so\u011fan g\u00f6vd\u0259si deyil ki, yenid\u0259n c\u00fcc\u0259r\u0259 bilsin. M\u0259nim adamlar\u0131m\u0131n \u00e7oxu q\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0259nin<br \/>\nv\u0259ziyy\u0259tin d\u0259 y\u0259qin bel\u0259dir. G\u0259l s\u00fclh ba\u011flayaq\u201d. Bab\u0259k Af\u015finin t\u0259klifini ikinci d\u0259f\u0259 r\u0259dd etdi, amma bir ne\u00e7\u0259<br \/>\ng\u00fcnd\u0259n sonra T\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 gir\u0259n zaman Bab\u0259k \u00f6z\u00fc Af\u015finl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259yi xahi\u015f etdi. G\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Af\u015fin\u0259 dedi:<br \/>\n\u201cm\u0259n \u0259mir \u0259l- m\u00f6mind\u0259n aman ist\u0259yir\u0259m. Af\u015fin cavab verdi: \u201c m\u0259n s\u0259n\u0259 t\u0259klif etmi\u015fdim v\u0259 s\u0259n n\u0259 vaxt ist\u0259s\u0259n<br \/>\ns\u0259n\u0259 aman veril\u0259c\u0259kdi\u201d. Lakin Af\u015fin qabaqcadan dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 kimi Bab\u0259kd\u0259n t\u0259l\u0259b etdi ki, onun yan\u0131na girov<br \/>\nadamlar g\u00f6nd\u0259rsin, amma bundan bir \u0259m\u0259l hasil olmad\u0131, \u00e7\u00fcnki girov g\u00f6nd\u0259ril\u0259c\u0259k \u015f\u0259xsl\u0259r vuru\u015fmada idil\u0259r v\u0259<br \/>\nonlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b girov g\u00f6nd\u0259rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. \u018fbu H\u0259nif\u0259 Din\u0259vari \u201c\u018fxbari \u0259t- tival\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: Bab\u0259k<br \/>\nAf\u015finl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qdan sonra qalaya getdi, orada is\u0259, tarix\u00e7inin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cel\u0259 vuru\u015fma gedirdi ki, bunun mislini<br \/>\nhe\u00e7 k\u0259s g\u00f6rm\u0259mi\u015fdi\u201d. Af\u015fin \u015f\u0259h\u0259r\u0259 neft atanlar d\u0259st\u0259sini g\u0259tirdi v\u0259 onlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 B\u0259zz 837- ci ilin avqust<br \/>\nay\u0131n\u0131n 26- da \u0259r\u0259b qo\u015funu t\u0259r\u0259find\u0259n tutuldu(\u018ft- T\u0259b\u0259rinin qeydi). Af\u015fin \u0259mr etdi ki, \u015f\u0259h\u0259rin qalalar\u0131n\u0131<br \/>\nda\u011f\u0131ts\u0131nlar v\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri 3 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 yand\u0131rs\u0131nlar. \u018fz- Z\u0259h\u0259bi, Yaqut \u0259l- H\u0259m\u0259vi yaz\u0131r ki, Bab\u0259kin o\u011fullar\u0131 onlar\u0131n<br \/>\nail\u0259 \u00fczvl\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 tutuldular. Nizam \u00fcl-M\u00fclk \u201cSiyas\u0259tnam\u0259\u201dsind\u0259 verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 B\u0259zz al\u0131nark\u0259n<br \/>\n80mind\u0259n art\u0131q x\u00fcrr\u0259mi \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. \u018fl- Ba\u011fdadi, Din\u0259v\u0259ri, \u0259l- M\u0259sudi kimi tarix\u00e7il\u0259r qeyd edirl\u0259r ki, \u0259r\u0259bl\u0259r<br \/>\nB\u0259zzi ald\u0131qdan sonra Bab\u0259k tacir paltar\u0131 geyib Araz \u00e7ay\u0131ndan ke\u00e7\u0259r\u0259k Arran t\u0259r\u0259f\u0259 qa\u00e7d\u0131. Bab\u0259k Bizansa getm\u0259k<br \/>\nist\u0259yirdi, \u00e7\u00fcnki Bizans imperatoru il\u0259 \u00e7ox yaz\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bizans imperatoru Feofil Bizans t\u0259r\u0259fd\u0259n Xilaf\u0259t\u0259 h\u00fccuma<br \/>\n\u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olan Bab\u0259kin ona m\u0259ktub yazmas\u0131ndan sonra g\u00f6nd\u0259rdi. \u018ft- T\u0259b\u0259ri Feofilin Bab\u0259k\u0259 k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn<br \/>\netdiyi h\u00fccum tarixini hicri 223(838- ci il) g\u00f6st\u0259rir. \u018fbu S\u0259id \u0259l- Q\u0259drizi \u201cZeyn \u0259l- \u0259kbar\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r:<br \/>\n\u201cBab\u0259kl\u0259 Bizans imperatoru Feofil aras\u0131nda yaz\u0131\u015fma var idi, Feofil gec d\u0259 olsa, Bab\u0259k\u0259 qo\u015funla k\u00f6m\u0259k etdi. Af\u015fin<br \/>\nBab\u0259ki tutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn yollara d\u0259st\u0259l\u0259r g\u00f6nd\u0259rdi, lakin Bab\u0259kin izin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259yin q\u0131z\u011f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131nda, bird\u0259n Xilaf\u0259t<br \/>\npaytaxt\u0131ndan xilaf\u0259tin q\u0131z\u0131l m\u00f6h\u00fcr\u00fc il\u0259 bir m\u0259ktub g\u0259ldi. \u018ft- T\u0259b\u0259ri yaz\u0131r ki, x\u0259lif\u0259 M\u00f6t\u0131sim Bab\u0259k\u0259 aman b\u0259x\u015f<br \/>\nedirdi. Af\u015fin bu \u0259hvalatdan lap \u00e7a\u015f\u0131b qald\u0131. Af\u015fin Bab\u0259kin \u0259sir edil\u0259n o\u011fluna x\u0259lif\u0259nin m\u0259ktubunu atas\u0131na<br \/>\n\u00e7atd\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. Amma o buna raz\u0131 olmad\u0131. Af\u015fin dig\u0259r iki x\u00fcrr\u0259mi il\u0259 m\u0259ktubu Bab\u0259k\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. Bab\u0259kin<br \/>\no\u011flu da atas\u0131na x\u0259lif\u0259nin m\u0259ktubuna m\u00fcsb\u0259t cavab verm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rdi. Lakin Bab\u0259kin cavab\u0131 n\u0259<br \/>\nxilaf\u0259tin, n\u0259 d\u0259 o\u011flunun d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi oldu. Bel\u0259 bir r\u0259dd cavab\u0131 Af\u015finin, \u0259lb\u0259tt\u0259, xo\u015funa g\u0259ldi, \u00e7\u00fcnki Bab\u0259kl\u0259<br \/>\ndan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131ndan x\u0259lif\u0259nin x\u0259b\u0259ri oldu\u011fu haqq\u0131nda \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. O, Bab\u0259ki v\u0259 onun yolda\u015flar\u0131n\u0131n<br \/>\naxtarma\u011f\u0131 davam etdirm\u0259k haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam verdi. Bab\u0259kin azuq\u0259si qurtaranad\u0259k Az\u0259rbaycanda \u018frm\u0259niyy\u0259<br \/>\nvilay\u0259tin\u0259 ged\u0259n d\u0259r\u0259d\u0259 gizl\u0259ndi. Bab\u0259kl\u0259 birlikd\u0259 onun 2 qarda\u015f\u0131- M\u00fcaviyy\u0259 v\u0259 Avdullah, anas\u0131, arvad\u0131 v\u0259 bir<br \/>\nne\u00e7\u0259 xidm\u0259t\u00e7i vard\u0131. Bab\u0259kin S\u00fcnik knyaz\u0131 Vasaq\u0131n q\u0131z\u0131 olan \u0130bn\u0259t \u0259l-K\u0259d\u0259niyy\u0259 t\u0259kidi il\u0259 Bizansa getm\u0259yi q\u0259rara<br \/>\nald\u0131. Ibn\u0259t m\u0259cbur edirdi ki, Bab\u0259k yolu onlar\u0131n knyazl\u0131\u011f\u0131ndan- S\u00fcnikd\u0259n sals\u0131n. Amma Bab\u0259k v\u0259 onunla<br \/>\nged\u0259nl\u0259r yolda \u0259r\u0259bl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qib olunurdu. Af\u015finin d\u0259st\u0259si yolda onlara h\u00fccum etdi. Bab\u0259k, Abdullah v\u0259<br \/>\nxidm\u0259t\u00e7il\u0259rd\u0259n biri qa\u00e7\u0131b aradan \u00e7\u0131xd\u0131. Bab\u0259k il\u0259 qarda\u015f\u0131 gizlinc\u0259 \u00e7ox yol getdil\u0259r, n\u0259hay\u0259t, acl\u0131q onlar\u0131 vadar etdi<br \/>\nki, a\u00e7\u0131q yola \u00e7\u0131xs\u0131nlar. Bu yerd\u0259n bir az aral\u0131 s\u0259rh\u0259d m\u0259nt\u0259q\u0259si vard\u0131 v\u0259 h\u0259min vilay\u0259tin \u015e\u0259ki h\u00f6kmdar\u0131 knyaz<br \/>\nS\u0259hl ibn Sunbat\u0131n m\u00fchafiz\u0259 d\u0259st\u0259si burada ke\u015fik \u00e7\u0259kirdi. Buraya g\u0259l\u0259n S\u0259hl vaxtil\u0259 \u00fcmumi m\u0259nafeyi bir olan<br \/>\nBab\u0259ki tan\u0131d\u0131. \u0130bn \u0259l- \u018fsir \u201c\u0259l- Kamil fil Tarix\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r: \u201cBab\u0259kin Bizansa getdiyini S\u0259hl bilirdi. O,<br \/>\nBab\u0259ki qalas\u0131na d\u0259v\u0259t ed\u0259r\u0259k dedi: Bu s\u0259nin \u00f6z evindir v\u0259 m\u0259n s\u0259nin n\u00f6k\u0259rin. Bu q\u0131\u015f\u0131 burada qal, sonra n\u0259<br \/>\ned\u0259c\u0259yini q\u0259t ed\u0259c\u0259ks\u0259n. Ac v\u0259 yor\u011fun olan Bab\u0259k S\u0259hl\u0259 inand\u0131 v\u0259 onunla raz\u0131la\u015fd\u0131. S\u0259hl Af\u015fin\u0259 Bab\u0259kin onun<br \/>\nyan\u0131nda oldu\u011funu x\u0259b\u0259r verdi. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra S\u0259hl qurdu\u011fu t\u0259l\u0259d\u0259 Bab\u0259k tutuldu. Din\u0259v\u0259ri v\u0259 \u0130bn \u0130bri,<br \/>\nel\u0259c\u0259 d\u0259 Alban tarix\u00e7isi Musa Kalankatlu (Moisey Dasxuranl\u0131) Bab\u0259kin S\u0259hl t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir edildiyi v\u0259 Af\u015fin\u0259<br \/>\nt\u0259hvil verildiyi yaz\u0131l\u0131r. Tarix\u00e7i Vardan yaz\u0131r ki, S\u0259hl \u201cqiyam\u00e7\u0131 Bab\u0259ki tutdu v\u0259 Af\u015fin\u0259 verdi\u201d. Az sonra Af\u015finin<br \/>\nt\u0259l\u0259bin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0130bn \u0130stifanus Bab\u0259kin qarda\u015f\u0131 Abdullan\u0131 da t\u0259slim etdi. Vardan deyir ki, Bab\u0259ki tutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn S\u0259hl<br \/>\n\u201cAf\u015find\u0259n b\u0259x\u015fi\u015f olaraq 1000 ki\u015fr g\u00fcm\u00fc\u015f v\u0259 bir daha 100min ald\u0131\u201d. Af\u015fin bab\u0259kin v\u0259 onun qarda\u015f\u0131n\u0131n tutulmas\u0131n\u0131<br \/>\nx\u0259lif\u0259 M\u00f6t\u0259sim\u0259 x\u0259b\u0259r verdi. \u018ft- T\u0259b\u0259ri yaz\u0131r: \u201cAf\u015fin \u0130raqa qay\u0131tma\u011fa haz\u0131rla\u015fark\u0259n Bab\u0259k\u0259 dedi: m\u0259n s\u0259ninl\u0259<br \/>\n\u0130raqa yola d\u00fc\u015fm\u0259k niyy\u0259tind\u0259y\u0259m, buna g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda ist\u0259diyin yer\u0259 ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259f\u0259 baxa bil\u0259rs\u0259n.<br \/>\nBab\u0259k bel\u0259 cavab verdi: M\u0259n \u00f6z \u015f\u0259h\u0259rim\u0259 baxmaq ist\u0259rdim. 837- ci ild\u0259 sentyabr\u0131n 15- d\u0259 Bab\u0259k bir zaman<br \/>\nal\u0131nmaz qala olan B\u0259zzin da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f m\u0259nz\u0259r\u0259sini yad ed\u0259nd\u0259n sonra B\u0259rz\u0259nd\u0259 Af\u015finin yan\u0131na g\u0259tirildi. Bab\u0259k v\u0259<br \/>\nonun qarda\u015f\u0131 838- ci ilin yanvar\u0131n 4- d\u0259 S\u0259m\u0259rraya(Samir\u0259) g\u0259tirildi. M\u0259sudi yaz\u0131r ki, x\u0259lif\u0259 Bab\u0259kin \u0259sir<br \/>\nal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r alan kimi \u201conu sevinc b\u00fcr\u00fcd\u00fc v\u0259 \u00f6z sevincini a\u00e7\u0131q bildirdi\u201d. Q\u0259l\u0259b\u0259 haqq\u0131nda \u00f6lk\u0259nin h\u0259r yerin\u0259<br \/>\nx\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rildi. \u018fr\u0259b tarix\u00e7il\u0259ri \u0259l- M\u0259kin, \u0130bn T\u0259qriberdi v\u0259 M\u0259sudi qeyd edir ki, Bab\u0259k m\u00fcxt\u0259s\u0259r<br \/>\ndindirildikd\u0259n sonra \u015faqqaland\u0131, onun ba\u015f\u0131 \u0259halini qorxutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Xorasana g\u00f6nd\u0259rdi, b\u0259d\u0259ni is\u0259 S\u0259m\u0259rrada<br \/>\nas\u0131ld\u0131. Bab\u0259kin edam zaman\u0131 g\u00f6st\u0259rdiyi m\u0259tan\u0259t, d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck orta \u0259sr \u0259r\u0259b tarix\u00e7il\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 qeyd<br \/>\nolunub. \u0130bn T\u0259qriberdi deyir ki, Bab\u0259k \u00f6z z\u0259man\u0259sini q\u0259hr\u0259man\u0131 v\u0259 Xilaf\u0259ti d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n bir igid idi.<br \/>\nM\u00fct\u0259hh\u0259r \u0259l- M\u00fcq\u0259dd\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259: \u201cBab\u0259kin \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u0130slam d\u00f6vl\u0259tind\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259 idi,<br \/>\nonun \u0259sir oldu\u011fu g\u00fcn is\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n bayram g\u00fcn\u00fc idi\u201d. Nizam \u0259l- M\u00fclk dediyini d\u0259 qeyd etm\u0259k olar:<br \/>\n\u201cM\u00f6t\u0259simin 3 b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259si olmu\u015fdur, ham\u0131s\u0131 \u0130slam\u0131n \u015e\u00f6hr\u0259ti idi: birincisi Rum \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259, ikinci Bab\u0259k<br \/>\n\u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc T\u0259b\u0259ristanl\u0131 M\u0259zy\u0259r K\u0259br \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 idi. Bu 3 q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n lap biri ba\u015f tutmasayd\u0131<br \/>\n\u0130slam m\u0259hv olard\u0131. G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, Az\u0259rbaycan x\u00fcrr\u0259mil\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 xilaf\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn asan ba\u015fa g\u0259lm\u0259di.<br \/>\nBunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas\u0259n y\u00fcks\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n t\u00fcrk h\u0259rbi d\u0259stl\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Bab\u0259kin<br \/>\nr\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 Az\u0259rbaycan tarixinin \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Bu h\u0259r\u0259kat<br \/>\nsars\u0131lmaz q\u00fcdr\u0259ti il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0259r\u0259b xilaf\u0259tinin dayaqlar\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259tdi. Az\u0259rbaycanda v\u0259 Rusiyada \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q<br \/>\nelminin banisi olan Mirz\u0259 Kaz\u0131m b\u0259y \u201cBab v\u0259 babil\u0259r\u201d xilaf\u0259td\u0259 olan \u00fcsyanlar haqq\u0131nda qeyd edir ki, Abbasil\u0259r<br \/>\nxilaf\u0259tind\u0259 xalq \u00fcsyanla\u0131n\u0131n m\u00fcv\u0259f\u0259qiyy\u0259tl\u0259ri \u201cq\u0131sam\u00fcdd\u0259tli v\u0259 ke\u00e7ici olsa da, heyr\u0259tli idi\u201d. Bab\u0259kin h\u0259r\u0259kat\u0131<br \/>\ndig\u0259r h\u0259r\u0259katlar kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n m\u00fcv\u0259ff\u0259qiy\u0259tsizliy\u0259 u\u011framas\u0131na baxmayaraq, xilaf\u0259tin \u015fimal<br \/>\nvilay\u0259tl\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f xalqlar\u0131n \u015f\u00fcurunda d\u0259rin iz buraxd\u0131. Bab\u0259kin ard\u0131c\u0131llar\u0131 IX \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nad\u0259k Xilaf\u0259td\u0259<br \/>\nba\u015f ver\u0259n b\u00fct\u00fcn yeni \u00fcsyanlar\u0131n \u00f6z\u0259yi oldular. G. H. Sadig\u0259ni \u201cLe Mouvements religilux iraniens\u201d v\u0259 E.<br \/>\nBasworth \u201cThe Rise of the Karamiyyah in Khurasan\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 qeyd edirl\u0259r ki, x\u00fcrr\u0259mil\u0259r bir \u00e7oxlar\u0131<br \/>\nkimi X \u0259srd\u0259 \u0130smailil\u0259rin t\u0259bli\u011fat\u0131na uydular v\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, \u0130ran\u0131n \u015fimal- \u015f\u0259rq v\u0259 \u015fimal- q\u0259rb \u201cX\u0259z\u0259r<br \/>\nd\u0259nizi sahili v\u0259 Kuhistan rayonlar\u0131\u201d sonralar x\u00fcrr\u0259mil\u0259r ard\u0131c\u0131llar\u0131 olan batinil\u0259rin daya\u011f\u0131 oldu.<br \/>\nN\u0259tic\u0259<br \/>\nBab\u0259kin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Az\u0259rbaycanda \u018fr\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259si b\u00f6y\u00fck<br \/>\n\u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik bir hadis\u0259 olmu\u015fdur. X\u00fcrr\u0259mil\u0259r bir h\u0259r\u0259kat kimi sosial b\u0259rab\u0259rlik, \u0259dal\u0259tli c\u0259miyy\u0259t u\u011frunda<br \/>\nm\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131lar. Onlar m\u0259zd\u0259kil\u0259r kimi Allah nem\u0259tl\u0259rinin insanlar aras\u0131nda b\u0259rab\u0259r b\u00f6l\u00fcnm\u0259sini<br \/>\nist\u0259yirdil\u0259r. x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0130slam\u0131n b\u0259zi ehkamlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259k ist\u0259m\u0259l\u0259ri v\u0259 ya r\u0259dd<br \/>\netm\u0259l\u0259ri fikri kimi iddialar ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u018fslind\u0259 bab\u0259kil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130slam\u0131n b\u0259zi ehkamlar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259sin\u0259<br \/>\nm\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r haqq qazand\u0131rmaq olar. \u00c7\u00fcnki uzun m\u00fcdd\u0259t ayr\u0131- ayr\u0131 dini d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n xalq\u0131n<br \/>\nn\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini bird\u0259n- bir\u0259 \u0130slam\u0131n b\u00fct\u00fcn ehkamlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Bu he\u00e7 d\u0259 Bab\u0259kin ateist<br \/>\nolmas\u0131 fikrin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131r. Bir q\u0259d\u0259r hadis\u0259l\u0259ri qabaqlayaq. Bel\u0259 ki, XIII \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycana h\u00fccum etmi\u015f<br \/>\nmonqollar n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n dini olan \u015famanizmi Az\u0259rbaycanda r\u0259smi din elan etm\u0259dil\u0259r v\u0259 ya ed\u0259 bilm\u0259dil\u0259r?<br \/>\n\u00c7\u00fcnki XIII \u0259srd\u0259 art\u0131q Az\u0259rbaycan alt\u0131 \u0259sr\u0259 yax\u0131n idi ki, \u0130slam\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 monqollar<br \/>\n\u015famanizmi az\u0259rbaycanl\u0131lara q\u0259bul etdirm\u0259dil\u0259r \u00f6zl\u0259ri \u0130slam\u0131 q\u0259bul etdil\u0259r. El\u0259 c\u0259 d\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259rd\u0259. Uzun \u0259srl\u0259r<br \/>\nayr\u0131- ayr\u0131 dini \u0259qid\u0259l\u0259r\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n xalq \u0259r\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 q\u0259bul etm\u0259dikl\u0259ri ehkamlar\u0131 ir\u0259li<br \/>\ns\u00fcr\u00fcr v\u0259 xalq\u0131n azadl\u0131qsev\u0259r t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rini bu ehkamlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131lar.<br \/>\nX\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n \u00f6z\u0259yind\u0259 m\u0259zd\u0259kil\u0259r dururdu. Cavidan\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcbariz\u0259ni ba\u015flayan x\u00fcrr\u0259mil\u0259r<br \/>\nalovlu v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rl\u0259r kimi \u0259sas g\u00fccl\u0259rini m\u0259hz 816- c\u0131 ild\u0259 Bab\u0259kin bu h\u0259r\u0259kata r\u0259hb\u0259rliyind\u0259n sonra g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259<br \/>\nba\u015fld\u0131lar. Bab\u0259kin h\u0259r\u0259kata r\u0259hb\u0259rliyi h\u0259r\u0259kat\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. G\u00fccl\u00fc ordu yaradan Bab\u0259k<br \/>\nbir- birinin ard\u0131nca 819- cu il, 820- 21- ci ill\u0259r, 825- 26- c\u0131 ill\u0259r \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda u\u011furlu q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazand\u0131.\u018fn b\u00f6y\u00fck<br \/>\nilk q\u0259l\u0259b\u0259sini 829- cu ild\u0259 H\u0259\u015ftads\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 qazand\u0131. \u018fr\u0259bl\u0259rin B\u0259zzi tutmaq c\u0259hdi ba\u015f tutmad\u0131. 830- cu il<br \/>\nH\u0259m\u0259dan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 bab\u0259kil\u0259r yenid\u0259n u\u011fur qazand\u0131. 833- c\u00fc ild\u0259 II H\u0259m\u0259dan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Bab\u0259k ilk d\u0259f\u0259<br \/>\nu\u011fursuzlu\u011fa d\u00fc\u00e7ar oldu. Bu \u0259r\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 \u00f6z s\u0259hvini anlatd\u0131. B\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259r x\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259ldildi.<br \/>\nQ\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259ti getdikc\u0259 x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin \u0259ksin\u0259, \u0259r\u0259bl\u0259rin xeyrin\u0259 gedirdi. 836- c\u0131 il II H\u0259\u015ftads\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc Bab\u0259kin<br \/>\nson b\u00f6y\u00fck u\u011furu oldu. Af\u015fin \u0259r\u0259b qo\u015funlar\u0131na r\u0259hb\u0259rliy\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra Bab\u0259k haqq\u0131nda k\u0259\u015ffiyyat m\u0259lumatlar\u0131<br \/>\ntoplama\u011fa, onun s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rini aradan qald\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u00dcz\u00fcc\u00fc m\u00fcharib\u0259l\u0259r art\u0131q Bab\u0259kin t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan sad\u0259<br \/>\nxalq n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin ondan uzaqla\u015fmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. 837- ci il avqustun 26- s\u0131 Bab\u0259kin B\u0259zz u\u011frunda<br \/>\nd\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc onun son d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc oldu. B\u0259zz tutuldu. \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti Bizansa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 Bab\u0259kd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k<br \/>\nc\u0259hdl\u0259ri ba\u015f tutmad\u0131. Bab\u0259k \u0259n son anlara q\u0259d\u0259r V\u0259t\u0259nin azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6z \u015f\u0259xsi maraqlar\u0131ndan \u00fcst\u00fcn tutdu. Bab\u0259kin<br \/>\nedam\u0131 \u0259r\u0259b Xilaf\u0259tinin \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259si oldu. 20 illik \u0259r\u0259b Xilaf\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rin 225500 n\u0259f\u0259r \u0259sg\u0259r<br \/>\nv\u0259 \u00e7oxlu \u0259r\u0259b s\u0259rk\u0259rd\u0259si m\u0259hv edilmi\u015fdi. Bab\u0259k h\u0259r\u0259kat\u0131 Abbas\u0131 xilaf\u0259tini k\u00f6k\u00fcnd\u0259n sars\u0131td\u0131. Bu sars\u0131nt\u0131 o q\u0259d\u0259r<br \/>\ng\u00fccl\u00fc oldu ki, Xilaf\u0259t bir daha \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259vv\u0259lki q\u00fcdr\u0259tini b\u0259rpa ed\u0259 bilm\u0259di. M\u0259hz Bab\u0259k h\u0259r\u0259kat\u0131 Az\u0259rbaycanda<br \/>\nv\u0259 dig\u0259r Xilaf\u0259t \u0259razil\u0259rind\u0259 xilaf\u0259t \u0259leyhin\u0259 h\u0259r\u0259katlara bir ideya m\u0259nb\u0259yi v\u0259 t\u0259kan oldu. X\u00fcrr\u0259mil\u0259r v\u0259 onun<br \/>\nr\u0259hb\u0259ri Bab\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcbariz\u0259 tarixind\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli bir ad kimi daxil olmu\u015fdur.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"7291\">Yaz\u0131ya 1380 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarix\u0259n Az\u0259rbaycanda yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 g\u00fccl\u00fc h\u0259r\u0259katlar olmu\u015fdu. Bu azadl\u0131q h\u0259r\u0259katlar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 ist\u0259r i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n\u0131n say\u0131na, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 y\u00f6n\u0259ldiyi d\u00f6vl\u0259tin dayaqlar\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259tm\u0259sind\u0259 X\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131 q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc h\u0259r\u0259kat olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bu h\u0259r\u0259kat tariximizd\u0259 xarici i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f v\u0259 pik s\u0259viyy\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131d\u0131r. Biz X\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n gedi\u015fin\u0259 ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l bu h\u0259r\u0259kat\u0131n ad\u0131n\u0131n haradan yaranmas\u0131, h\u0259r\u0259kat\u0131n yaranma tarixin\u0259 n\u0259z\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7291"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7291"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7291\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7293,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7291\/revisions\/7293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}