{"id":7401,"date":"2014-12-19T21:23:43","date_gmt":"2014-12-19T17:23:43","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=7401"},"modified":"2014-12-19T21:23:43","modified_gmt":"2014-12-19T17:23:43","slug":"f%c9%99rid%c9%99-m%c9%99mm%c9%99dova-depressiyadan-sonra-tolstoy-yaxud-hz-m%c9%99h%c9%99mm%c9%99dd%c9%99n-sonra-islam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=7401","title":{"rendered":"F\u0259rid\u0259 M\u0259mm\u0259dova &#8212; Depressiyadan sonra Tolstoy yaxud Hz.M\u0259h\u0259mm\u0259dd\u0259n sonra \u0130slam"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/996071_242440289264989_151238565_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-7320 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/996071_242440289264989_151238565_n-300x246.jpg\" alt=\"f\u0259rid\u0259m\u0259mm\u0259dova996071_242440289264989_151238565_n\" width=\"233\" height=\"191\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u2018\u2019Oxudu\u011fum,ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m,yazd\u0131\u011f\u0131m o q\u0259d\u0259r \u015feyd\u0259n sonra i\u00e7imd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir narahat\u00e7\u0131l\u0131q, d\u0259h\u015f\u0259tli bo\u015fluq hissi h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. H\u0259r \u015feyin faniliyinin v\u0259 m\u0259nim d\u0259 \u00f6l\u00fcml\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fum ger\u00e7\u0259yini d\u0259rk etmi\u015fdim.Bel\u0259 idis\u0259 onda m\u0259n niy\u0259 var idim? M\u0259nim var olma s\u0259b\u0259bim n\u0259 idi?<\/p>\n<p>Dini m\u0259tnl\u0259r\u0259 \u00fcz tutub ara\u015fd\u0131rmalar aparsam da,\u0259lim\u0259 tutarl\u0131 cavab ke\u00e7mirdi. B\u00fct\u00fcn bu inanclar ancaq \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015f\u0259yind\u0259 pe\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dil\u0259 g\u0259tir\u0259n bir x\u0259st\u0259y\u0259 t\u0259s\u0259lli ola bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>Daim bir \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm \u2013 h\u0259yat\u0131ma bir g\u00fcll\u0259 il\u0259 son verim ya bir k\u0259ndirl\u0259?\u00a0\u00a0Amma he\u00e7 c\u00fcr\u0259 intihara c\u0259hd\u00a0ed\u0259 bilmirdim. Q\u0259lbims\u0259 h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir\u00a0\u00a0duy\u011fu il\u0259 dal\u011falan\u0131rd\u0131. Bu duy\u011fuya bir ad verm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tim varsa, buna\u00a0\u2018\u2019Allah\u0131 aray\u0131\u015f\u2019\u2019\u00a0dey\u0259 bil\u0259r\u0259m. V\u0259 bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 il\u0259 yox,duy\u011fu il\u0259 d\u0259rk ed\u0259 bilm\u0259k ist\u0259yi idi. Bu bir qorxu,t\u0259rkedilmi\u015flik,yaln\u0131zl\u0131q hissi idi. D\u00fcnyan\u0131n orta yerind\u0259 hans\u0131sa nam\u0259lumdan k\u00f6m\u0259k \u00fcmidi idi.<\/p>\n<p>Allah\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 isbat etm\u0259nin m\u00fcmk\u00fcns\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc bilirdim. Kant bu m\u00fcmk\u00fcns\u00fczl\u00fcy\u00fc isbat etmi\u015fdi v\u0259 m\u0259n\u00a0d\u0259\u00a0\u00a0inanm\u0131\u015fd\u0131m . Amma h\u0259r \u015fey\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n m\u0259n onu axtarmaqda davam edirdim.<\/p>\n<p>\u015eopenhaueri v\u0259 Kant\u0131 bir k\u0259nara it\u0259l\u0259dim.M\u0259n vard\u0131m v\u0259 bunun s\u0259b\u0259bi Allah idi.<\/p>\n<p>O nam\u0259luma dualar edir,k\u00f6m\u0259k ist\u0259yirdim v\u0259 o s\u0259simi e\u015fitm\u0259dikc\u0259 d\u0259 yoxlu\u011funa inanma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131m. Daim \u00f6l\u00fcr v\u0259 dirilirdim. G\u00f6r\u00fcrd\u00fcm ki,m\u0259n yaln\u0131z Allah\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131m\u00a0zamanlarda var ola bilir\u0259m,qalan b\u00fct\u00fcn vaxtlarda h\u0259yatla ba\u011flar\u0131m qopurdu.Onu tapaca\u011f\u0131ma dair x\u0131rdaca bir \u00fcmidim olmasayd\u0131 y\u0259gin ki, intihar etmi\u015f olard\u0131m.<\/p>\n<p>Bird\u0259n sanki \u00f6z\u00fcm\u00fc bir qay\u0131qda ax\u0131nla \u00fcz\u0259n g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7evrilib geri baxd\u0131m v\u0259 orda sahil vard\u0131.hans\u0131 y\u00f6n\u0259 \u00fczm\u0259li oldu\u011fumu d\u0259rk etdim,k\u00fcr\u0259kl\u0259ri ax\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259,sahil\u0259 yana\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n<p>Sahil \u2013 Allah , b\u00fct\u00fcn h\u0259r \u015fey is\u0259 ona \u00e7atma\u011f\u0131m,onunla birl\u0259\u015fm\u0259yim\u00e7\u00fcn idi\u2019\u2019\u00a0\u00a0\u00a0&#8211; bunlar Lev Tolstoyun\u00a0\u0259lyazmalar\u0131ndan t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rdi v\u0259 dahi yazar\u0131n \u0130slam dini ,Hz.M\u0259h\u0259mm\u0259dl\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na q\u0259d\u0259rki\u00a0\u00a0d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n zamana aiddi.O sahil\u0259-Allaha \u0130slam dininin pey\u011f\u0259mb\u0259ri Hz.M\u0259h\u0259mm\u0259din h\u0259disl\u0259rini oxuyandan sonra \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 etiraf edir.<\/p>\n<p>\u0130lk tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131\u00a0\u00a0\u00a0hindistanl\u0131 alim Abdullah \u018fl-S\u00fchr\u0259verdinin\u00a0\u00a0\u2018\u2019H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259din h\u0259disl\u0259ri \u2018\u2019\u00a0\u00a0kitab\u0131 il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f, bu kitabdan\u00a0\u00a0se\u00e7ib toplad\u0131\u011f\u0131 h\u0259disl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t kitab\u0131 1909-cu ild\u0259 <a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/10857813_395399910635692_4093316931409530761_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-7402 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/10857813_395399910635692_4093316931409530761_n-300x225.jpg\" alt=\"10857813_395399910635692_4093316931409530761_n\" width=\"209\" height=\"157\" \/><\/a>Rusiyada dig\u0259r \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 birg\u0259 yay\u0131mlam\u0131\u015fd\u0131r. SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yazar\u0131n dig\u0259r kitablar\u0131 t\u0259krar n\u0259\u015fr edils\u0259 d\u0259\u00a0\u00a0bu kitab n\u0259\u015fr\u0259 getm\u0259mi\u015fdi. SSR\u0130 yazar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir oxucu k\u00fctl\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq onun \u0130slam sevgisini ciddi-c\u0259hdl\u0259 gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.Sovetl\u0259r da\u011f\u0131landan sonra rusiyada kitab 1990-c\u0131 ild\u0259\u00a0\u00a0rus dilind\u0259\u00a0\u00a0\u00a0\u2018\u2019H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259din Qurana daxil olmayan h\u0259disl\u0259ri \u2018\u2019 ad\u0131 il\u0259\u00a0\u00a0\u00a0n\u0259\u015fr edildi.<\/p>\n<p>Tolstoyun h\u0259kimi olmu\u015f Slovak \u0259silli Du\u015fan Petrovi\u00e7\u00a0\u00a0Makovitski 1979-cu ild\u0259 4 cildd\u0259 \u2018\u2019Yasnapolyana qeydl\u0259ri\u00a0\u00a0\u2019\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda Moskvada\u00a0\u00a0n\u0259\u015fr edil\u0259n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u2018\u20191904-1910-cu ill\u0259rd\u0259 Tolstoyun yan\u0131nda\u2018\u2019\u00a0\u00a0ad\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck h\u0259cmli kitabda\u00a0\u00a0A\u0259zbaycanl\u0131 bir adam\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131 olan tatar qad\u0131n\u0131n dahi yazara \u00fcnvanlanan m\u0259ktubundan v\u0259 \u0259rim m\u00fcs\u0259lman,m\u0259n xristiyanam,\u00f6vladlar\u0131m m\u00fcs\u0259lman ola bil\u0259rmi sual\u0131ndan s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131r.H\u0259min qad\u0131n az\u0259rbaycan\u0131n ilk h\u0259rbi topoqraf\u0131 olmu\u015f \u0130brahim a\u011fa V\u0259kilovun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Yelena Yefimovna\u00a0\u00a0V\u0259kilova idi. Onun 2 mart 1909-cu ild\u0259 yollad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubuna v\u0259 sual\u0131na cavab gecikmir, Tolstoy 15 mart 1909-da cavab m\u0259ktubunda qeyd edirdi :\u00a0\u00a0\u2018\u2019M\u0259h\u0259mm\u0259d h\u0259r zaman xristianlardan \u00f6nd\u0259di v\u0259 onun dini bir xa\u00e7a ibad\u0259t etm\u0259kd\u0259n qat-qat \u00fcst\u00fcnd\u00fc.O \u00f6z\u00fcn\u00fc Allah saym\u0131r v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc Allahla bir tutmur.M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n Allahdan ba\u015fqa ilah\u0131 yoxdu v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259din d\u0259 onun r\u0259sulu oldu\u011funa he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdu \u2018\u2019. Bu m\u0259ktubun \u0259sli Yelenan\u0131n o\u011flu Faris t\u0259r\u0259find\u0259n 1978-ci ild\u0259 Moskvada Lev Tolstoy ad\u0131na muzey\u0259 h\u0259diyy\u0259 edilmi\u015fdir v\u0259 haz\u0131rda da bu muzeyd\u0259 s\u0259rgil\u0259nir.<\/p>\n<p>M\u0259ktub Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 1978-d\u0259 Az\u0259rbaycan jurnal\u0131nda az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 yay\u0131mlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130slam\u0131 q\u0259bul etmi\u015f rus v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 Valeriya Forohova adl\u0131\u00a0\u00a0\u00a0Quran\u0131 rus diin\u0259 \u00e7evirmi\u015f\u00a0\u00a0qad\u0131n\u00a0Tolstoyun \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son zamanlar\u0131nda \u0130slam\u0131 q\u0259bul etdiyini v\u0259 \u0130slami qaydalarla d\u0259fn olunmaq v\u0259siyy\u0259tini iddia edirdi. Buna s\u00fcbut kimi yazar\u0131n q\u0259brinin \u00fcst\u00fcnd\u0259 xristianl\u0131\u011f\u0131 t\u0259msil ed\u0259n xa\u00e7\u0131n olmamas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>V\u0259 Tolstoy etiraflar\u0131n\u0131n birind\u0259 \u0259r\u0259b-fars dilini bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130slam\u0131 rus missionerl\u0259rd\u0259n \u00f6yr\u0259ndiyini d\u0259 qeyd etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Tolstoy etiraflar\u0131na \u0259sas\u0259n onun d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc a\u011f\u0131r bo\u015fluq , fanilik duy\u011fusundan \u0130slama,Hz.M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259 s\u0131\u011f\u0131nmaqla azad oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lm\u0259k olur. Onun haqq\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n tapa bildiyini yaxud o ya\u015fda \u00f6z\u00fcn\u00fc bunlara dayanmaqla ovudub,t\u0259s\u0259lli etdiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259ks\u0259\u00a0\u00a0\u00e7\u0259tindi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Qeyd :\u00a0\u00a0M\u0259nb\u0259 kimi Karikatur yay\u0131nlar\u0131n\u0131n 2005-ci il\u00a0\u00a0_Lev Tolstoy_ Hz.Muhemmed adl\u0131 n\u0259\u015frind\u0259n\u00a0\u00a0istifad\u0259 olunub.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"7401\">Yaz\u0131ya 861 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u2018\u2019Oxudu\u011fum,ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m,yazd\u0131\u011f\u0131m o q\u0259d\u0259r \u015feyd\u0259n sonra i\u00e7imd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir narahat\u00e7\u0131l\u0131q, d\u0259h\u015f\u0259tli bo\u015fluq hissi h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. H\u0259r \u015feyin faniliyinin v\u0259 m\u0259nim d\u0259 \u00f6l\u00fcml\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fum ger\u00e7\u0259yini d\u0259rk etmi\u015fdim.Bel\u0259 idis\u0259 onda m\u0259n niy\u0259 var idim? M\u0259nim var olma s\u0259b\u0259bim n\u0259 idi? Dini m\u0259tnl\u0259r\u0259 \u00fcz tutub ara\u015fd\u0131rmalar aparsam da,\u0259lim\u0259 tutarl\u0131 cavab ke\u00e7mirdi. B\u00fct\u00fcn bu inanclar ancaq \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015f\u0259yind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7401"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7401"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7401\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7403,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7401\/revisions\/7403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}