{"id":7494,"date":"2014-12-23T12:11:24","date_gmt":"2014-12-23T08:11:24","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=7494"},"modified":"2014-12-23T12:11:24","modified_gmt":"2014-12-23T08:11:24","slug":"bertrand-rassel-dinin-mahiyy%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=7494","title":{"rendered":"Bertrand Rassel &#8212; Dinin mahiyy\u0259ti"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/russell1.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-7495 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/russell1.jpg\" alt=\"bertranrussel\" width=\"263\" height=\"315\" \/><\/a>\u00a0\u00a0<strong><em>\u018fn\u0259n\u0259vi dinin iflas\u0131 kils\u0259 m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rinin g\u00f6z ya\u015flar\u0131na, k\u00f6hn\u0259 fikirl\u0259rd\u0259 is\u0259 yaln\u0131z xurafat v\u0259 m\u00f6vhumat g\u00f6r\u0259nl\u0259rin sevincin\u0259 s\u0259b\u0259b olan \u015f\u0259ksiz bir hadis\u0259 kimi ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. Lakin ehkamlar\u0131n (doqmalar\u0131n) ortadan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 dinin h\u0259yatdak\u0131 yerini h\u0259l\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etmir. Hesab olundu\u011fu kimi, doqmalar \u00f6z\u00fc-\u00f6zluyund\u0259 deyil, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri istiqam\u0259tl\u0259ndirdikl\u0259rin\u0259, d\u00fcnyaya m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcnasib\u0259t formala\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131na, h\u0259m\u00e7inin sonlu \u00abm\u0259n\u00bbin b\u0259sitliyind\u0259n, ist\u0259kl\u0259rin v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik qay\u011f\u0131lar\u0131n buxovundan azad olan b\u00fct\u00f6v h\u0259yat\u0131n y\u00f6nl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 imkan yaratd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 laz\u0131m idil\u0259r.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"p6\"><span style=\"color: #000000;\">Lakin\u00a0<span class=\"s3\">bel\u0259\u00a0<\/span>h\u0259yat ehkamlars\u0131z da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 bunu ke\u00e7mi\u015f dinl\u0259r\u0259 inam\u0131n\u0131 itir\u0259nl\u0259rin laqeydliyi d\u0259 l\u0259\u011fv ed\u0259 bilm\u0259z. Dind\u0259n ilham alan \u0259m\u0259ll\u0259r b\u00f6y\u00fck m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259libdir, lakin bu \u0259m\u0259ll\u0259rin z\u0259ruriliyi a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n d\u0259rk edilm\u0259m\u0259kd\u0259 idi. \u018fm\u0259ll\u0259rin arxas\u0131nda dayanan m\u0259sl\u0259kl\u0259r \u00e7ox d\u0259rin v\u0259 instinktivdir, lakin h\u0259yatlar\u0131n\u0131 bunlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 quranlar bu m\u0259sl\u0259kl\u0259r haqq\u0131nda \u0259ks\u0259r hallarda he\u00e7 n\u0259 bilmir. Ola bilsin ki, din\u2014m\u0259sl\u0259k yox, hissl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulur.\u00a0<span class=\"s3\">Bu hissl\u0259r\u00a0<\/span>i<span class=\"s3\">n<\/span>am sah\u0259sin\u0259 daxil olark\u0259n, xeyir v\u0259 \u015f\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r yarada bil\u0259r; ax\u0131 hiss, intellektin k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259lm\u0259d\u0259n d\u0259 f\u0259aliyy\u0259td\u0259 h\u0259lledici rol oynama\u011fa qadirdir. Dem\u0259k olar ki, dinin mahiyy\u0259ti\u2014m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n azad olmaq, insanlar\u0131 fani arzu v\u0259 c\u0131l\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r m\u0259hb\u0259sind\u0259n\u00a0 xilas ed\u0259n b\u00fct\u00f6v h\u0259yata can atmaqdad\u0131r. Lakin \u0259sil azadl\u0131q g\u0259tir\u0259n din, yaln\u0131z ehkambuxovlar\u0131ndan imtina ed\u0259n\u00a0 dindir. \u00c7\u00fcnki insan t\u0259bi\u0259tin\u0259 zidd olan ehkamlar son n\u0259tic\u0259d\u0259 qandala \u00e7evrilir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p6\"><span style=\"color: #000000;\">\u0130nsan q\u0259lbi allah v\u0259 heyvan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus qat\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olmaqla, iki ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n m\u00fcbariz\u0259 arenas\u0131d\u0131r: biri<span class=\"s3\">\u00a0q<\/span>ism\u0259n, b\u0259sit, xudbin olan, dig\u0259ri is\u0259<span class=\"s3\">\u00a0\u00fc<\/span>mumi, sonsuz v\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z, q\u0259r\u0259zsiz oland\u0131r. Insan v\u0259 heyvanda eynilik t\u0259\u015fkil ed\u0259n sonlu h\u0259yat cism\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 d\u00fcnyaya<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>\u00abburada\u00bb v\u0259 \u00abindi\u00bb<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>m\u00f6vqeyind\u0259n bax\u0131r. \u00d6z \u00abm\u0259n\u00bbin\u0259 xidm\u0259t\u0259 \u0259saslanan sevgi v\u0259 nifr\u0259t sonlu h\u0259yata m\u0259xsusdur. Ki\u015fi v\u0259 qad\u0131n, valideyin v\u0259 \u00f6vlad sevgisi instinkt \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sin\u0259 tabe olmaqdan \u0259l \u00e7\u0259k\u0259nd\u0259 sonsuz olur. D\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r\u0259 nifr\u0259t, m\u00fctt\u0259fiql\u0259r\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t hissl\u0259rini adamlar dig\u0259r s\u00fcr\u00fc heyvanlarla payla\u015fmaqdad\u0131r; onlar Kainat\u0131<span class=\"s3\">n<\/span>\u00a0<span class=\"s3\">yerl\u0259\u015fdiyini\u00a0<\/span>bir m\u0259rk\u0259zin, bir m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00abm\u0259n\u00bbin \u0259traf\u0131nda z\u0259nn edirl\u0259r. Bizi dig\u0259rl\u0259rind\u0259n v\u0259 Kainatdan ay\u0131ran n\u0259 varsa<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>sonlu h\u0259yatda\u00a0<span class=\"s3\">da\u00a0<\/span>var; ba\u015fqalar\u0131nda ola bilm\u0259y\u0259n fikir v\u0259 arzular\u0131, b\u00fct\u00fcn yanl\u0131\u015fl\u0131q<span class=\"s3\">lar\u0131<\/span>\u00a0v\u0259 s\u0259hvl\u0259ri, d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliy\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran b\u00fct\u00fcn ambisiyalar\u0131\u00a0<span class=\"s2\">o<\/span><span class=\"s4\">\u00a0<\/span><span class=\"s3\">(sonlu h\u0259yat)<\/span>yarad\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p6\"><span style=\"color: #000000;\">H\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n sonsuz hiss\u0259si d\u00fcnyaya x\u00fcsusi n\u0259z\u0259rl\u0259 baxm\u0131r: onun i\u015f\u0131\u011f\u0131, tutqun s\u0259madak\u0131 g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u0259f\u0259qin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Onun \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7mi\u015f \u0259srl\u0259r v\u0259 uzaq m\u0259kanlar yan\u0131m\u0131zda bu g\u00fcn m\u00f6vcud olan bir \u0259\u015fya kimi reald\u0131r. Fikir sah\u0259sind\u0259 o, duy\u011fu h\u0259yat\u0131ndan y\u00fcks\u0259y\u0259 qalx\u0131r, b\u00fct\u00fcn insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi v\u0259 ayd\u0131n olan\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Arzu v\u0259 irad\u0259 sah\u0259sind\u0259 o, \u00abm\u0259nim\u00bb v\u0259 ya \u00abs\u0259nin\u00bb xeyrin\u0259 yox, \u00fcmumi s\u0259ad\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259libdir; hissl\u0259r sah\u0259sind\u0259<span class=\"s3\">\u00a0m<\/span>\u0259h\u0259bb\u0259ti yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u0259\u00a0 arzulayanlara deyil, h\u0259r k\u0259s\u0259 verir. Sonlu h\u0259yatdan f\u0259rqli olaraq o<span class=\"s3\">,<\/span>\u00a0 t\u0259m\u0259nnas\u0131zd\u0131r\u00a0 (q\u0259r\u0259zsizdir); v\u0259 bu\u00a0 t\u0259m\u0259nnas\u0131zl\u0131q (q\u0259r\u0259zsizlik) t\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259, \u0259m\u0259ld\u0259 \u0259dal\u0259t\u0259 v\u0259 hissd\u0259<span class=\"s3\">\u00a0is\u0259\u00a0<\/span>\u00fcmumi sevgiy\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Insan v\u0259 heyvanda eynilik t\u0259\u015fkil ed\u0259n t\u0259bi\u0259td\u0259n f\u0259rqli olaraq, sonsuz h\u0259yat b\u00fct\u00fcn\u00a0 m\u00f6vcudat v\u0259 mahiyy\u0259t universumunu\u00a0 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 mane\u0259siz \u0259hat\u0259 edir. Sonsuz h\u0259yatda he\u00e7 bir \u015f\u0259xsi m\u0259qam yoxdur,\u00a0<span class=\"s3\">onun\u00a0<\/span>fikir v\u0259 ist\u0259kl\u0259ri ham\u0131ya \u00fcmumi ola bil\u0259r; \u00e7\u00fcnki\u00a0<span class=\"s3\">onlar\u00a0<\/span>\u00abburada\u00bb, \u00abindi\u00bb v\u0259 \u00abm\u0259n\u00bbin m\u00fcst\u0259snal\u0131\u011f\u0131ndan as\u0131l\u0131 deyill\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, sonsuz ba\u015flan\u011f\u0131c d\u00fcnyan\u0131n birlik prinsipidir, sonlu ba\u015flan\u011f\u0131c is\u0259<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>onu b\u00f6l\u0259n prinsipdir. Bir adam\u0131n sonsuz t\u0259bi\u0259ti v\u0259 dig\u0259r adam\u0131n sonsuz t\u0259bi\u0259ti aras\u0131nda ciddi m\u00fcnaqi\u015f\u0259 yarana bilm\u0259z: onlar\u0131n t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc qeyri-kamil olsa da, onlar\u00a0 bir-birini tamamlay\u0131r. Ba\u015fqa-ba\u015fqa adamlar\u0131n sonsuz t\u0259bi\u0259tl\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lifliyi t\u0259sad\u00fcfidir v\u0259 b\u00fct\u00fcn insanlardak<span class=\"s3\">i<\/span>\u00a0sonsuz olan, \u00fcmumi t\u0259bi\u0259ti t\u0259\u015fkil ed<span class=\"s3\">\u0259<\/span>r. Yuxar\u0131da deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n\u00a0 bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, m\u00fcxt\u0259lif adamlara m\u0259xsus olan b\u00fct\u00fcn sonsuz t\u0259bi\u0259tl\u0259rin ittifaq\u0131 m\u00f6vcuddur, sonlu t\u0259bi\u0259tl\u0259rin ittifaq\u0131 is\u0259 yoxdur. I\u00e7imizd\u0259ki sonsuz olan artd\u0131qca, biz d\u0259 b\u00fct\u00f6v \u00fcmumi, h\u0259r birimizd\u0259ki sonsuzu \u00e7ul\u011falayan t\u0259bi\u0259tin h\u0259yat\u0131yla daha dol\u011fun ya\u015fama\u011fa ba\u015flay\u0131r\u0131q.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p6\"><span style=\"color: #000000;\">\u00d6z\u00fcn\u00fc<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>m\u00fcdafi\u0259 ist\u0259yi il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n sonlu \u00abm\u0259n\u00bb, t\u0259bi\u0259timizin sonsuz hiss\u0259si \u0259traf\u0131nda m\u0259hb\u0259s divarlar\u0131 ucald<span class=\"s3\">a<\/span>r v\u0259 onu sonsuzun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n azad b\u00fct\u00f6v h\u0259yatdan qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f<span class=\"s3\">a<\/span>r. Sonlu \u00abm\u0259n\u00bb hakimliy\u0259 y\u00f6n\u0259lib: o, d\u00fcnyan\u0131, \u00abburada\u00bb v\u0259 \u00abindi\u00bbd\u0259n g\u0259l\u0259n \u00fcmumi m\u0259rk\u0259zli \u00e7evr\u0259l\u0259r kimi, \u00f6z\u00fcn\u00fc is\u0259<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>arzu<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>olunan c\u0259nn\u0259tin allah\u0131 kimi g\u00f6r<span class=\"s3\">\u00fc<\/span>r. \u00dcmumi ruh bu bax\u0131\u015fa g\u00fcl<span class=\"s3\">\u0259<\/span>r, lakin sonlu \u00abm\u0259n\u00bb \u00f6z arzusunu h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 z\u0259hl\u0259t\u00f6k\u0259n t\u0259nqid\u00e7id\u0259n yaxa qurtarmaq \u00fcmidini itirmir. \u018fks\u0259r adamlar \u00fc\u00e7\u00fcn sonlu \u00abm\u0259n\u00bb \u0259b\u0259di olaraq \u00fcmumi ruhun m\u0259hb\u0259s g\u00f6z\u0259t\u00e7isi olaraq qal\u0131r; ba\u015fqalar\u0131 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn buradan h\u0259rd\u0259n v\u0259 q\u0131sa<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>m\u00fcdd\u0259tli olaraq qa\u00e7ma imkan\u0131 yarad\u0131r. M\u0259hb\u0259s divarlar\u0131n\u0131 tamamil\u0259 u\u00e7urma\u011fa v\u0259 \u00fcmumi ruhu daima azad etm\u0259y\u0259 \u00e7ox az adam nail ol<span class=\"s3\">a<\/span>r.<span class=\"s3\">\u00a0<\/span>M\u0259hb\u0259sd\u0259n qa\u00e7\u0131\u015f, h\u0259yat\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259qamlar\u0131na v\u0259 fikirl\u0259rin\u0259 bamba\u015fqa, ali d\u00fcnyadan i\u015f\u0131q kimi \u00f6z\u00fcn\u0259 yol tap\u0131b g\u0259l\u0259n bir sonsuzluq g\u0259tir<span class=\"s3\">\u0259<\/span>r. D\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik aras\u0131nda g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z g\u00f6z\u0259llik, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259n sevgi v\u0259 ya yarpaqlar aras\u0131nda gec\u0259 k\u00fcl\u0259yinin s\u0259si, bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 biz\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259 g\u0259r\u0259ksiz fani qay\u011f\u0131lardan azad, qorxusuz, rahat h\u0259yat\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n x\u0259b\u0259r ver\u0259 bil\u0259r. Sonsuz olanlar haqda bilgil\u0259r<span class=\"s3\">,<\/span>\u00a0<span class=\"s3\">s\u00f6zs\u00fcz ki,\u00a0<\/span>adi h\u0259yat\u0131n \u0259n \u0259trafl\u0131 bilikl\u0259rind\u0259n d\u0259 daha\u00a0 d\u0259rin\u0259 k\u00f6k sal\u0131r. Bu g\u00f6r<span class=\"s3\">\u00fc<\/span>nt\u00fcyl\u0259 a\u015f\u0131b-da\u015fan h\u0259yat m\u00fcbariz\u0259d\u0259n azadd\u0131r, bu \u2014 b\u00fct\u00f6v<span class=\"s3\">\u00a0olan<\/span>l<span class=\"s3\">a<\/span>\u00a0harmoni<span class=\"s3\">k<\/span>\u00a0bir h\u0259yatd\u0131r,\u00a0<span class=\"s3\">y\u0259ni\u00a0<\/span>sonlu \u00abm\u0259n\u00bbin instinktiv ist\u0259kl\u0259rind\u0259n ucald\u0131lan m\u0259hb\u0259s divarlar\u0131ndan k\u0259nara \u00e7\u0131xan h\u0259yatd\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p6\"><span style=\"color: #000000;\">Dind\u0259 o\u00a0<span class=\"s2\">m\u00fch\u00fcm<\/span><span class=\"s3\">\u00a0olan\u0131n\u00a0<\/span>m\u0259nb\u0259yi m<span class=\"s3\">\u0259hz\u00a0<\/span>q\u0259fil m\u00fcdriklik hissidir. Mistisizm bu hissi adi inanclar\u0131m\u0131zdan daha d\u0259rin, h\u0259qiqi v\u0259 b\u00fct\u00f6v d\u00fcnya il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f kimi izah edir. O, nazik p\u0259rd\u0259 arxas\u0131ndan\u00a0 ilahi \u0259z\u0259m\u0259ti g\u00f6r\u00fcr, bir qayda olaraq tutqun, lakin h\u0259rd\u0259n son d\u0259r\u0259c\u0259 heyr\u0259tamiz parlaq g\u00f6r\u00fcr. Mistisizm, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131m\u0131zdak<span class=\"s3\">i<\/span>\u00a0h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259ri k\u00f6lg\u0259, ill\u00fcziya, bo\u015fluq say\u0131r<span class=\"s3\">. \u015e\u0259rin arxas\u0131nda parlaq d\u00fcnya g\u00f6r\u0259nl\u0259rin n\u0259z\u0259rind\u0259 is\u0259 bu ill\u00fcziya, k\u00f6lg\u0259 v\u0259 bo\u015fluq yox olur.<\/span>Lakin bununla da mistisizm g\u00fcv\u0259ndiyi\u00a0 \u00f6z t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rinin d\u0259y\u0259rini azaltm\u0131\u015f olur. Duydu\u011fumuz sonsuzlu\u011fu, ad\u0259t\u0259n sonlu g\u00f6r\u00fcn\u0259nl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olan yeni obyektl\u0259ri qavramaqla izah ed\u0259 bilm\u0259rik. \u00c7ox ehtimal ki, bu, h\u0259min obyektl\u0259r\u0259 qeyri-\u015f\u0259xsi,sevgi dolu, geni\u015f bax\u0131\u015fla izah edilir.\u00a0 Kor t\u0259bii m\u0259qs\u0259dl\u0259rimiz\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015fey\u0259 ve hadis\u0259y\u0259 vasit\u0259 kimi baxmaqla sonsuzluq izah edim\u0259z. G\u00f6z\u0259llik v\u0259 s\u00fck\u00fcn\u0259t\u00a0<span class=\"s3\">hans\u0131sa bir\u00a0<\/span>axir\u0259td\u0259 deyil, ger\u00e7\u0259k, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda, hadis\u0259 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin lap i\u00e7ind\u0259dir. Lakin bu<span class=\"s3\">,\u00a0<\/span>\u00fcmumi\u00a0 ruhun g\u00f6z\u00fcn\u00fc dikdiyi g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatd\u0131r, bu, \u00fcmumi ruhla ilhamlanan f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 hadis\u0259l\u0259rdir. \u015e\u0259r v\u0259 \u00f6t\u0259rilik ill\u00fcziya deyil, sad\u0259c\u0259 \u00fcmumi ruh, qeyri-kamilliyi \u00f6z\u00fcnd\u0259 mane\u0259 saymayan bir sevgi a\u015fkarlay\u0131r v\u0259 d\u00fcnyan\u0131\u00a0 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus olan seyrin birliyi il\u0259 s\u00fclh\u0259, yekdilliy\u0259 \u00e7<span class=\"s3\">a\u011f\u0131r\u0131r<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Sonlu \u00abm\u0259n\u00bbin h\u0259yat\u0131ndan sonsuz b\u00fct\u00f6v h\u0259yata ke\u00e7id, m\u00fctl\u0259q \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u0259sretm\u0259 t\u0259l\u0259b edir. Bu zaman \u015f\u0259xsi irad\u0259 qeyb\u0259 \u00e7\u0259kilir v\u0259 \u00fcr\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc Kainat\u0131n tam tabeliyind\u0259 hiss edir. H\u0259rd\u0259n el\u0259 olur ki, hans\u0131sa bir \u015f\u0259xsi s\u0259ad\u0259t namin\u0259 apar\u0131lan q\u0131z\u011f\u0131n m\u00fcbariz\u0259d\u0259n sonra gizli v\u0259 ya zahiri ehtiyac duyulur, b\u00fct\u00fcn ist\u0259kl\u0259rimizi \u00f6z\u00fcn\u0259 hopduran bu m\u00fcbariz\u0259d\u0259n imtina hissi ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. He\u00e7 bir ba\u015fqa ist\u0259k olmayan yerd\u0259 irad\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259 ehtimal\u0131 bir hal kimi meydana g\u0259lir. O zaman ruh art\u0131q \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcnyaya zorla q\u0259bul etdirm\u0259k ist\u0259mir v\u0259 eyni zaman da h\u0259r hans\u0131 bir t\u0259sir\u0259 a\u00e7\u0131q olur. M\u0259hz bel\u0259 m\u0259qamda ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r \u00fcmumi sevgi v\u0259 s\u0259cd\u0259 g\u0259tir\u0259n seyredici bax\u0131\u015f yaran\u0131r. \u00dcmumi s\u0259cd\u0259d\u0259n f\u0259r\u0259h yaran\u0131r, \u00fcmumi sevgid\u0259n is\u0259 yeni ist\u0259k. Bu zaman bizim sonsuz t\u0259bi\u0259timizd\u0259n yo\u011frulan irad\u0259nin y\u00f6n\u0259ldiyi \u00fcmumi s\u0259ad\u0259t axtar\u0131\u015f\u0131 do\u011fulur. Bel\u0259likl\u0259, sonlu \u00abm\u0259n\u00bbin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 b\u0259nz\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcinkar yolu il\u0259 yeni s\u0259ad\u0259t v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259rl\u0259 dolu daha geni\u015f bax\u0131\u015fl\u0131 yeni h\u0259yat yaran\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p6\"><span style=\"color: #000000;\">Sonsuz h\u0259yat\u00a0<span class=\"s3\">inanc\u0131n\u0131 v\u0259 hal\u0131n\u0131\u00a0<\/span>yaradan \u00f6z\u00fcn\u00fcinkar \u0259m\u0259lin\u0259 q\u0259rar verm\u0259k b\u0259zi adamlar \u00fc\u00e7\u00fcn o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7\u0259tin deyil. \u00c7\u00fcnki onlar h\u0259r \u015feyi bil\u0259n Tanr\u0131ya inan\u0131r v\u0259 Ona ita\u0259ti bir borc, g\u00f6r\u0259v olaraq d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 o m\u00fctl\u0259q varl\u0131\u011fa\u00a0 tap\u0131n\u0131rlar. Lakin mahiyy\u0259t etibar\u0131 il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcinkar Tanr\u0131ya olan bu inamla ba\u011fl\u0131 deyil. D\u00fczd\u00fcr, b\u00fct\u00fcn ke\u00e7mi\u015f dinl\u0259r bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 bir n\u00f6v varl\u0131\u011f\u0131n t\u0259bi\u0259tini v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rini \u015f\u0259rh ed\u0259n ehkamlardan (doqmalardan) as\u0131l\u0131 olmu\u015flar. Bu doqmalar is\u0259 o zamanlar bir n\u00f6v n\u0259z\u0259riyy\u0259 kimi q\u0259bul olunurdu. \u018fn\u0259n\u0259vi dinin da\u011f\u0131lmas\u0131 h\u0259r b\u00fct\u00fcn doqmatik dinl\u0259r\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259yl\u0259 yana\u015fma bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bu da\u011f\u0131lma, t\u0259bi\u0259tl\u0259ri etibaril\u0259 dindar v\u0259 m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan sa\u011fl\u0131ql\u0131 olan bir \u00e7oxlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dini g\u00f6zd\u0259n sald\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ke\u00e7mi\u015fin inanclar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259nl\u0259r v\u0259 bununla da dini d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ehkams\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sananlar h\u0259yatda sonsuz olan\u0131 itirir, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri is\u0259 yaln\u0131z g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n qay\u011f\u0131lar\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015f\u0131r. Onlar h\u0259yat b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc hissini itirir, izahi m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz olan<span class=\"s3\">m\u0259rh\u0259m\u0259t\u00a0<\/span>v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 yararl\u0131 olma duy\u011fusundan m\u0259hrum qal\u0131rlar. Onlar b\u00fct\u00fcnc\u00fcl (h\u0259r \u015feyi ehtiva ed\u0259n) bax\u0131\u015f\u0131n g\u00f6r\u00fcb se\u00e7diyi \u0259z\u0259m\u0259tli g\u00f6z\u0259lliyi g\u00f6rm\u00fcrl\u0259r. Onlar g\u00f6rm\u00fcr<span class=\"s3\">l\u0259r<\/span>\u00a0ki, m\u0259h\u0259bb\u0259t, insanla kainatin v\u0259hd\u0259td\u0259 oldu\u011fu f\u0259rqli bir d\u00fcnyaya yol a\u00e7\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 onlar\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri kasad, h\u0259yatlar\u0131 is\u0259 c\u0131l\u0131z olur. D\u00fczg\u00fcn h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k amac\u0131 il\u0259 onlar t\u0259miz \u0259xlaq qaydalar\u0131na \u00fcz tutur, lakin sonsuzlu\u011fa susam\u0131\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259miz \u0259xlaq\u0131n motivl\u0259ri, amill\u0259ri \u015f\u00fcbh\u0259siz<span class=\"s3\">\u00a0ki<\/span>, kifay\u0259t etmir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 intellektual s\u0259mimiyy\u0259tin q\u0259bul etm\u0259diyi ehkamlardan as\u0131l\u0131 olmayan dinin qorunub-saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fcmd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259dir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p6\"><span style=\"color: #000000;\">Xristianl\u0131\u011f\u0131n b\u0259zi prinsipl\u0259rinin m\u00fchafiz\u0259si arzu olunand\u0131r: bunlar<span class=\"s3\">,\u00a0<\/span>s\u0259cd\u0259, ita\u0259t v\u0259 sevgidir. Bu dind\u0259 s\u0259cd\u0259\u00a0<span class=\"s3\">Tanr\u0131ya<\/span>edilir. \u0130ta\u0259t, qa\u00e7\u0131ln\u0131lmaz olan Tanr\u0131 irad\u0259sinin\u00a0 qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259slim olmaqd\u0131r. Sevgi is\u0259 \u00f6z yax\u0131nlar\u0131na, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin\u0259 v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 h\u0259r k\u0259s\u0259 insani m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. Xristianl\u0131\u011f\u0131n\u00a0 t\u0259bli\u011f etdiyi \u00fcmumi v\u0259 eyni zamanda \u0259sil olmaq ist\u0259y\u0259n h\u0259r bir sevgi y\u0259qin ki, qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u015f\u0259kild\u0259 ita\u0259t v\u0259 s\u0259cd\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Bunlar is\u0259 xristianl\u0131qda ald\u0131qlar\u0131 formaya g\u00f6r\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259l\u0259rind\u0259 Tanr\u0131ya inamdan ir\u0259li g\u0259lir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu inam b\u0259zil\u0259rini qane etm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259buledilm\u0259z olar. Y\u0259qin ki, ali s\u0259ad\u0259t v\u0259 ali q\u00fcvv\u0259nin birlikd\u0259 olmas\u0131na inam\u0131m\u0131z it\u0259nd\u0259 s\u0259cd\u0259d\u0259 d\u0259 n\u0259l\u0259r is\u0259 itirilir. Lakin\u00a0<span class=\"s3\">bir\u00a0<\/span>\u00e7ox elementl\u0259ri qorumaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 \u0259sl dini-m\u0259n\u0259vi h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn bu, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, yet\u0259rlidir. Tanr\u0131ya inam olmayanda ita\u0259t d\u0259 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir. \u00c7\u00fcnki<span class=\"s5\">\u00a0<\/span>d\u00fcnyada a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n \u015f\u0259r olaraq g\u00f6r\u00fcn\u0259n bir hadis\u0259nin \u0259slind\u0259 xeyird\u0259n ibar\u0259t\u00a0 olmas\u0131na \u0259minlik \u0259sass\u0131zd\u0131r, lakin bu m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Buna nail olanda is\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259ziyy\u0259tl\u0259ri \u00f6t\u00fcb ke\u00e7\u0259r\u0259k, d\u0259rk edil\u0259n ita\u0259t h\u0259r hans\u0131 bir xristian ita\u0259tind\u0259n daha n\u0259cib, d\u0259rin v\u0259 t\u0259siredici olur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ehkamlar\u0131n\u00a0<span class=\"s3\">(doqmalar\u0131n)<\/span>\u00a0buxovlar\u0131ndan azad edilmi\u015f din bir \u00e7ox v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259 ideallar\u0131m\u0131z\u0131n gec-tez ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u0259c\u0259yini inand\u0131ran doqmatik v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi dinl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m v\u0259 m\u0259n\u0259vi ola bil\u0259r&#8230;\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p7\"><span style=\"color: #000000;\"><span class=\"s6\">\u00a0<\/span>S<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>ni \u00a0t<span class=\"s7\">\u0259<\/span>yin etm<span class=\"s7\">\u0259<\/span>k asan deyil, \u00e7\u00fcnki insan\u0131n d<span class=\"s7\">\u0259<\/span>yi\u015fm<span class=\"s7\">\u0259<\/span>si v<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0inki\u015faf\u0131 il<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0d<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0daha inki\u015faf etmi\u015f v<span class=\"s7\">\u0259<\/span>d<span class=\"s7\">\u0259<\/span>yi\u015fmi\u015fdir. Inki\u015faf etm<span class=\"s7\">\u0259<\/span>mi\u015f dinl<span class=\"s7\">\u0259<\/span>rd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>nin s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>b<span class=\"s7\">\u0259<\/span>bi yaln\u0131z qorxu il<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0izah edil<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0bil<span class=\"s7\">\u0259<\/span>r. G\u00fccl\u00fc olan h<span class=\"s7\">\u0259<\/span>r \u015fey<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>edirdil<span class=\"s7\">\u0259<\/span>r. Bu element (g\u00fcc<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>)\u00a0\u00a0<span class=\"s7\">\u0259<\/span>ks<span class=\"s7\">\u0259<\/span>r hallarda g\u00fcc qar\u015f\u0131s\u0131nda yaranan qorxu v<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0ehtiramdan t\u00f6r<span class=\"s7\">\u0259<\/span>y<span class=\"s7\">\u0259<\/span>n Tanr\u0131ya s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>d<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0d<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0m\u00f6vcuddur. Ancaq sonralar qorxunun yerini t<span class=\"s7\">\u0259<\/span>dric<span class=\"s7\">\u0259<\/span>n artan m<span class=\"s7\">\u0259<\/span>h<span class=\"s7\">\u0259<\/span>bb<span class=\"s7\">\u0259<\/span>t tutur v<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0g<span class=\"s7\">\u0259<\/span>li\u015fmi\u015f\u00a0 ibad<span class=\"s7\">\u0259<\/span>td<span class=\"s7\">\u0259<\/span>qorxu tamamil<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0yoxa \u00e7\u0131x\u0131r. Qorxuya \u00fcst\u00fcn g<span class=\"s7\">\u0259<\/span>ldikd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>, seyretm<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0sevinci ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Lakin s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0yaln\u0131z sevinc deyil, bunun yan\u0131nda h<span class=\"s7\">\u0259<\/span>m\u00e7inin \u00e7<span class=\"s7\">\u0259<\/span>tin m\u00fc<span class=\"s7\">\u0259<\/span>yy<span class=\"s7\">\u0259<\/span>nl<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u015fdiril<span class=\"s7\">\u0259<\/span>n ehtiram v<span class=\"s7\">\u0259<\/span>\u00a0sirr duy\u011fusu da olmal\u0131d\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 amil, g\u00fcman ki, s<span class=\"s7\">\u0259<\/span>cd<span class=\"s7\">\u0259<\/span>nin ist<span class=\"s7\">\u0259<\/span>nil<span class=\"s7\">\u0259<\/span>n ali formalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcmd\u00fcr.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">\u0130ki t\u00fcr s\u0259cd\u0259 m\u00f6vcuddur: 1- Obyektinin (s\u0259cd\u0259 edil\u0259nin) xeyirxah olmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n se\u00e7ici s\u0259cd\u0259, 2- xeyir v\u0259 ya \u015f\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan h\u0259r bir m\u00f6vcud reall\u0131\u011fa t\u0259m\u0259nnas\u0131z (q\u0259r\u0259zsiz) s\u0259cd\u0259. Bunlar\u0131 f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Eyni zamanda bu a\u015fa\u011f\u0131daki qavramlar\u0131 da ay\u0131rmaq v\u0259 ayd\u0131nlatmaq laz\u0131md\u0131r: yaln\u0131z ger\u00e7\u0259k obyektl\u0259r\u0259 s\u0259cd\u0259 bir d\u0259 ideallar al\u0259min\u0259 m\u0259xsus olanlara s\u0259cd\u0259. Bunlar\u0131 ger\u00e7\u0259kliy\u0259 v\u0259 ideala s\u0259cd\u0259 adland\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunlar Tanr\u0131ya s\u0259cd\u0259d\u0259 birl\u0259\u015fir, \u00e7\u00fcnki Tanr\u0131 ger\u00e7\u0259klikd\u0259 m\u00f6vcuddur v\u0259 ideal olan\u0131 tam olaraq t\u0259c\u0259ss\u00fcm edir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Tanr\u0131ya s\u0259cd\u0259 se\u00e7icidir, \u00e7\u00fcnki n\u0259z\u0259rd\u0259\u00a0 Tanr\u0131 m\u0259rh\u0259m\u0259ti tutulur. B\u00f6y\u00fck insanlara v\u0259 ya b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcst\u0259snasl\u0131\u011fa sahib olan v\u0259 bizd\u0259 heyr\u0259t do\u011furan h\u0259r \u015fey\u0259 d\u0259 s\u0259cd\u0259\u00a0 bu \u015f\u0259kild\u0259 se\u00e7icidir. Bu t\u00fcr s\u0259cd\u0259 \u0259ks\u0259r ger\u00e7\u0259klikd\u0259 olana aid ola bils\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00f6v kainata qar\u015f\u0131 dini m\u00fcnasib\u0259t yaratm\u0131r. Yaln\u0131z qadir yarad\u0131c\u0131 Tanr\u0131ya v\u0259 h\u0259r \u015fey\u0259 t\u0259sir buraxan panteistik birliy\u0259 iman g\u0259tir\u0259nl\u0259rd\u0259 Varl\u0131\u011fa dini m\u00fcnasib\u0259t yaran\u0131r. Bel\u0259 inama sahib olmayanlar \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 se\u00e7ici s\u0259cd\u0259 \u00f6z \u0259sil obyektini yaln\u0131z seyretm\u0259d\u0259 yarad\u0131lan ideal s\u0259ad\u0259td\u0259\u00a0 tap\u0131r. Dini h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn ideal s\u0259ad\u0259t \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 vacibdir, \u00e7\u00fcnki o \u0259m\u0259ll\u0259ri \u0259sasland\u0131r\u0131r v\u0259 \u00fcmumi sevginin duydu\u011fu \u00fcmumi s\u0259ad\u0259t c\u0259hdin\u0259 m\u0259zmun verir. Ideal s\u0259ad\u0259ti tan\u0131madan v\u0259 ona s\u0259cd\u0259 etm\u0259d\u0259n insan sevgisi kor olur; o, sevdikl\u0259ri adamlar \u00fc\u00e7\u00fcn xo\u015fb\u0259xtliyin harada axtar\u0131lmas\u0131n\u0131 bilmir. Ger\u00e7\u0259k d\u00fcnyada xeyirin h\u0259r t\u00fcr t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc, \u0259n az\u0131ndan q\u0131sal\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, qeyri-kamildir. Kamilliy\u0259 olan ehtiyac\u0131m\u0131z\u0131 yaln\u0131z ideal s\u0259ad\u0259t tamamil\u0259 t\u0259min ed\u0259 bil\u0259r. Yaln\u0131z bu, hakimiyy\u0259t\u0259 tabe olma v\u0259 ist\u0259yin imkana qurban verilm\u0259sini t\u0259l\u0259b etmir; yaln\u0131z bu, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc faktlar qar\u015f\u0131s\u0131nda qul kimi \u0259yilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmir. Ideal s\u0259ad\u0259tin obraz\u0131,\u00a0 d\u00fcnyan\u0131n biz\u0259 verdiyi yaratmaq imkan\u0131 q\u0259d\u0259r s\u0259ad\u0259t fraqmentl\u0259rinin f\u0259al axtar\u0131\u015f\u0131na sonsuz perspektivl\u0259r a\u00e7\u0131r. Lakin ideal s\u0259ad\u0259t\u0259 s\u0259cd\u0259, kamilliyin seyrind\u0259n do\u011fan f\u0259r\u0259h g\u0259tir\u0259rk\u0259n, ger\u00e7\u0259k al\u0259min qeyri-kamilliyi s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00f6z\u00fc il\u0259 a\u011fr\u0131-ac\u0131lar da g\u0259tirir. Ancaq ideal s\u0259ad\u0259t\u0259 s\u0259cd\u0259 edil\u0259rs\u0259, insanda sanki d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin aras\u0131nda ya\u015fanan t\u0259nhal\u0131q hissi ba\u015f qald\u0131rar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 dini \u0259m\u0259l\u0259 ehtiyac olmas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n bu n\u00f6v s\u0259cd\u0259 \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 kifay\u0259t etmir. Bu s\u0259cd\u0259 seyr al\u0259mind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 v\u0259 \u2014 u\u011fura \u00fcmid az olsa da \u2014 xeyiri burada, ger\u00e7\u0259k d\u00fcnyada, yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 yaratma\u011fa m\u0259cbur ed\u0259n birlik hissini yaratm\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6vcud olana s\u0259cd\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Tanr\u0131ya inam varsa bu t\u00fcr s\u0259cd\u0259 se\u00e7ici ola bil\u0259r, \u00e7\u00fcnki Tanr\u0131 m\u00f6vcuddur v\u0259 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn xeyirdir. Tanr\u0131ya inam yoxdursa, bel\u0259 s\u0259cd\u0259ni b\u00f6y\u00fck insanlara\u00a0 v\u0259 b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 etm\u0259k olar, lakin bu h\u0259r zaman \u00e7\u0259tindir. \u00a0Ona g\u00f6r\u0259 ki, bu obyektl\u0259r qeyri-kamil v\u0259 nadirdir. H\u0259r m\u00f6vcud olana s\u0259cd\u0259 se\u00e7ici olmamal\u0131 v\u0259 s\u0259cd\u0259 olunan\u0131n xeyirxah xasiyy\u0259tli olmas\u0131 haqda fikir da\u015f\u0131mamal\u0131; o t\u0259bii v\u0259 q\u0259r\u0259zsiz hiss olmalidir. \u00a0M\u00f6vcud olanlarda sirr, sevinc v\u0259 bunlarla birg\u0259 h\u0259r canl\u0131ya qar\u015f\u0131 sevgi aray\u0131b tapan seyretm\u0259 qabiliyy\u0259ti bu c\u00fcr s\u0259cd\u0259y\u0259 imkan yarad\u0131r. H\u0259r zaman hesab edilirdi ki, q\u0259r\u0259zsiz (t\u0259m\u0259nnas\u0131z)\u00a0 s\u0259cd\u0259 Tanr\u0131ya inama \u0259saslan\u0131r, \u00e7\u00fcnki bu t\u00fcr s\u0259cd\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00f6vcud olan\u0131n xeyir xasiyy\u0259tli olmas\u0131 fikrini \u00f6z\u00fcnd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdiribdir. \u018fslind\u0259 is\u0259 o \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 he\u00e7 bir fikiri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmur\u00a0 v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ehkamlardan as\u0131l\u0131 v\u0259 yanl\u0131\u015f ola bilm\u0259z. Bu s\u0259cd\u0259nin ideal s\u0259ad\u0259tl\u0259 ili\u015fkisi biz\u0259 ger\u00e7\u0259k d\u00fcnya haqq\u0131nda r\u0259yl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan inam verir. Sonu\u00e7 etibar\u0131 il\u0259 bu da \u0259n\u0259n\u0259vi dinin\u00a0 prinsipl\u0259rini \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na alan m\u00f6hk\u0259m v\u0259 tutarl\u0131 d\u0259lill\u0259r ortaya qoyur.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Bel\u0259likl\u0259 din iki m\u00fcxt\u0259lif s\u0259cd\u0259 n\u00f6vl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sidir: s\u0259ad\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n se\u00e7ici s\u0259cd\u0259 (\u00e7\u00fcnki o xeyirdir) v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00f6vcudlu\u011fa y\u00f6n\u0259l\u0259n t\u0259m\u0259nnas\u0131z (q\u0259r\u0259zsiz) s\u0259cd\u0259. Bunlardan birincisi teizmin, ikincisi is\u0259 panteizmin m\u0259nb\u0259yidir, lakin n\u0259 birincid\u0259, n\u0259 d\u0259 ikincid\u0259 inam onu t\u00f6r\u0259d\u0259n s\u0259cd\u0259nin lab\u00fcd n\u0259tic\u0259si deyil. Se\u00e7ici inam\u0131n obyekti \u00fcmumd\u00fcnyaya m\u0259xsus olan ideal xeyirdir. Insanlar \u00fcmumini unudub bel\u0259 g\u00fcman etdil\u0259r ki, ideal s\u0259ad\u0259t varl\u0131\u011f\u0131 yoxdur, O, ger\u00e7\u0259k d\u00fcnyaya m\u0259xsus deyil v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 s\u0259cd\u0259 obyekti kimi xidm\u0259t ed\u0259 bilm\u0259z. Onlar Tanr\u0131ya inam olmayan yerd\u0259 s\u0259cd\u0259nin d\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcl\u0259r. Ancaq d\u00fcnyan\u0131n \u00fcmumi t\u0259dqiqi g\u00f6st\u0259rir ki, bu, bel\u0259 deyil: s\u0259cd\u0259 obyektinin m\u00f6vcudlu\u011fu m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259rt deyil; eyni zamanda s\u0259cd\u0259 obyektinin daha\u00a0 m\u00fck\u0259mm\u0259lliyini arzu etm\u0259k d\u0259\u00a0 \u00e7ox vacibdir. T\u0259m\u0259nnas\u0131z s\u0259cd\u0259nin obyekti b\u00fct\u00fcn m\u00f6vcud oland\u0131r; bel\u0259 halda obyektin m\u00f6vcudlu\u011funu bils\u0259k d\u0259, onun xeyir v\u0259 ya \u015f\u0259r olma\u011f\u0131 nam\u0259lumdur. Lakin arzu s\u0259cd\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca vacibdir ki, o, m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r daha da yax\u015f\u0131 olsun. Panteizm, t\u0259m\u0259nnas\u0131z s\u0259cd\u0259nin seyredici f\u0259r\u0259hind\u0259n v\u0259 sonuncunun Kainata bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131n v\u0259hd\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259r\u0259k yanl\u0131\u015f hesab edirdi ki, bu c\u00fcr s\u0259cd\u0259 xeyirxahl\u0131\u011fa inam\u0131 v\u0259 Kainat\u0131n birliyini g\u00fcman edir. T\u0259m\u0259nnas\u0131z s\u0259cd\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bu inam Tanr\u0131ya olan se\u00e7ici s\u0259cd\u0259 q\u0259d\u0259r laz\u0131md\u0131r. H\u0259r iki s\u0259cd\u0259 yan-yana m\u00f6vcuddur v\u0259 ehkamlara ehtiyac duymurlar: birin\u0259 obyektin olmas\u0131 yox, m\u0259rh\u0259m\u0259t g\u0259r\u0259kdir; dig\u0259rin\u0259 is\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t yox, obyektin m\u00f6vcudlu\u011fu laz\u0131md\u0131r .\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">\u0130ta\u0259t. \u015e\u0259rin v\u0259 qeyri-kamil xeyirin \u00e7ox oldu\u011fu d\u00fcnyada he\u00e7 bir ger\u00e7\u0259k din ruha arzulanan rahatl\u0131\u011f\u0131 vermir v\u0259 onu h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k z\u0259rur\u0259tind\u0259n azad etmir, lakin o (din), d\u0259f etm\u0259y\u0259 g\u00fcc\u00fcm\u00fcz \u00e7atmayan \u015f\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0 ita\u0259t ruhi sakitlik ver\u0259 bil\u0259r. Xristianl\u0131q inan\u0131r ki, m\u00f6vcud olan \u015f\u0259r Tanr\u0131n\u0131n irad\u0259sin\u0259 uy\u011fun oldu\u011fundan, \u0259slind\u0259 \u015f\u0259r ola bilm\u0259z. Amma bu n\u00f6qteyi n\u0259z\u0259r xeyir v\u0259 \u015f\u0259r kriteriyalar\u0131m\u0131z\u0131\u00a0 d\u0259yi\u015fm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir, ax\u0131 yanl\u0131\u015f r\u0259yl\u0259r\u0259 \u0259saslanmayan h\u0259r bir\u00a0 bax\u0131\u015fa g\u00f6r\u0259 m\u00f6vcud olan\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u015f\u0259rdir.\u00a0 Bundan \u0259lav\u0259, m\u0259ntiqi sur\u0259td\u0259 sona \u00e7atd\u0131r\u0131lan bel\u0259 inam \u0259m\u0259li s\u0259b\u0259bsiz qoyur, \u00e7\u00fcnki ita\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259klif edil\u0259n \u00f6z\u00fcl (y\u0259ni \u00abh\u0259yatda ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131 yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa do\u011frudur\u00bb fikri) yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa at\u0131lan c\u0259hdl\u0259rimizi m\u0259nas\u0131z, art\u0131q edir. Lakin bu n\u0259tic\u0259d\u0259n qa\u00e7maq ist\u0259rk\u0259n Tanr\u0131 q\u00fcdr\u0259tini v\u0259 iltifat\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q, ita\u0259t \u00f6z b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini itirir, \u00e7\u00fcnki ba\u015f ver\u0259nl\u0259r Tanr\u0131n\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 olmaya da bil\u0259r, o, h\u0259tta, Tanr\u0131 irad\u0259sinin \u0259ksin\u0259 xeyir olmaya da bil\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n xristianl\u0131q \u00e7ox zaman ita\u0259t\u0259 u\u011furlu imkan yaratsa da v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 dini s\u0259b\u0259b, \u0259sas vers\u0259 d\u0259, onun bu \u00abu\u011furlar\u0131\u00bb \u0259slind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rd\u0259 qatma-qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n n\u0259tic\u0259sidsr; insanlar ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flayark\u0259n, bu dola\u015f\u0131ql\u0131q a\u00e7\u0131l\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">H\u0259ll ed\u0259c\u0259yimiz problem xristianl\u0131q qar\u015f\u0131s\u0131nda duran probleml\u0259rd\u0259n xeyli \u00e7\u0259tindir.\u00a0 Qa\u00e7\u0131lmaz olan\u0131n xeyir v\u0259 ya \u015f\u0259r olmas\u0131n\u0131n m\u00fchakim\u0259sind\u0259n \u00e7\u0259kin\u0259r\u0259k, qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259vaz\u00f6 etm\u0259yi, ita\u0259ti\u00a0 \u00f6yr\u0259nm\u0259liyik: xristianlar\u0131n \u201callah dey\u0259n olsun\u201d k\u0259lm\u0259sini s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 vadar ed\u0259n hissd\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc saxlamal\u0131 v\u0259 eyni zamanda hadis\u0259nin \u015f\u0259r d\u0259 ola bil\u0259c\u0259yini etiraf etm\u0259liyik.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Hans\u0131 din\u0259 qulluq edib-etm\u0259m\u0259yimizd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq ita\u0259t daim y\u00fcks\u0259k \u0259xlaqi intizam t\u0259l\u0259b edir. Lakin din, bu nizama riay\u0259t\u0259 k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rir v\u0259 onun t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n\u00a0 a\u011fr\u0131ya haqq qazand\u0131r\u0131r. Iki m\u00fcxt\u0259lif, lakin bir biri il\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259 olan ita\u0259t n\u00f6vl\u0259ri var: biri \u015f\u0259xsi iztirablar\u0131m\u0131z\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda, dig\u0259ri d\u00fcnyada m\u00f6vcud olan fundamental \u015f\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda. \u015e\u0259xsi iztirablar qar\u015f\u0131s\u0131ndaki ita\u0259t t\u0259m\u0259nnas\u0131z (q\u0259r\u0259zsiz) irad\u0259nin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xardan tabe\u00e7ilik m\u0259qam\u0131nda ba\u015f verir. \u015e\u0259xsi h\u0259yat b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 ist\u0259kl\u0259rimizi \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259k\u0259nd\u0259 \u0259zab\u00e7\u0259k\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015fs\u0131z m\u0259hb\u0259s\u0259\u00a0 \u00e7evrildiyind\u0259n insan tabeolma m\u0259cburriy\u0259tind\u0259 qal\u0131r. Ita\u0259tkarl\u0131q, fikirl\u0259ri azad edir v\u0259 irad\u0259ni \u0259vv\u0259ll\u0259r g\u00fcnd\u0259lik ist\u0259nil\u0259n \u015f\u0259xsi m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259r arxas\u0131nda gizli qalm\u0131\u015f yeni m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ldir.\u00a0 Onda y\u00fcks\u0259k seyretm\u0259 v\u0259 \u00fcmumi sevgi bizi h\u0259yat\u0131m\u0131zdan utanma\u011fa vadar edir, irad\u0259 is\u0259 qa\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan hadis\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259ti etirazdan geri \u00e7\u0259kilir v\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi bir q\u0259d\u0259r m\u00fcy\u0259ss\u0259r, daha \u00fcmumi xeyir\u0259 y\u00f6n\u0259lir. Bel\u0259likl\u0259 \u015f\u0259xsi iztirablar qar\u015f\u0131s\u0131nda ita\u0259t, \u00fcmumi sevgi v\u0259 q\u0259r\u0259zsiz irad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn vacib amill\u0259rd\u0259ndir. Ita\u0259t pis olan\u0131 yax\u015f\u0131 saymaq deyil: ita\u0259t, \u0259zabdan, hidd\u0259td\u0259n v\u0259 \u0259b\u0259di pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131qdan azad olmaqdad\u0131r. \u00dcmumi sevgimiz g\u00fccl\u00fc olsa, kiml\u0259rins\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0 z\u0259rb\u0259 d\u0259y\u0259nd\u0259, q\u0259z\u0259b v\u0259 hidd\u0259t hissl\u0259rini ya\u015famar\u0131q. Seyredici azadl\u0131\u011fa \u00e7\u0131xmaq arzusu olan yerd\u0259 \u0259b\u0259di pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131\u011fa yer yoxdur. Seyretm\u0259 hissin\u0259 ad\u0259t ed\u0259n \u015f\u0259xs h\u0259yatda ona azadl\u0131q ver\u0259n fikirl\u0259rd\u0259n uzun m\u00fcdd\u0259t\u0259 yay\u0131lmas\u0131na imkan verm\u0259z. \u00c7\u00fcnki bel\u0259 fikirl\u0259rin olmad\u0131\u011f\u0131 zaman o, sonsuzu sonluya ba\u011flayan\u00a0 bir c\u0131l\u0131zl\u0131q v\u0259 nalayiqlik\u00a0 hiss ed\u0259c\u0259k. Bel\u0259 seyretm\u0259 v\u0259 \u00fcmumi sevgi, \u015f\u0259xsi f\u0259lak\u0259tl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda ita\u0259t yarad\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Lakin q\u0259ti etiraz ita\u0259t\u0259 yox, Kainata qar\u015f\u0131 Prometey hidd\u0259tin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarda bil\u0259r. Seyretm\u0259, \u0259zablar\u0131m\u0131za \u00fcmumi xarakter ver\u0259 bil\u0259r; o, a\u011fr\u0131-ac\u0131larla dolu\u00a0 (el\u0259 g\u00fccl\u00fc bir a\u011fr\u0131 ki, \u015f\u00fcurun d\u00fcnyadan yoxa \u00e7\u0131xmas\u0131\u00a0 bu a\u011fr\u0131ya d\u00f6zm\u0259kd\u0259n daha asan olar) h\u0259yat\u0131n faci\u0259viliyini g\u00f6st\u0259r\u0259r. Sonuncunun z\u0259ruriliyinin s\u00fcbutu m\u00fcmk\u00fcn olmasa da arzu olunmas\u0131n\u0131 da inkar etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Ancaq h\u0259tta bunu da ita\u0259tl\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Xeyiri g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z v\u0259 ya se\u00e7ilm\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259n\u00a0 qeyz v\u0259 \u015f\u0259r\u0259 alud\u0259olma ita\u0259tl\u0259 uyu\u015fmur. He\u00e7 k\u0259sin m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259r\u0259 hidd\u0259tl\u0259nm\u0259nin m\u0259nas\u0131 yoxdur; Kainat\u0131n fundamental \u015f\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 hidd\u0259tl\u0259n\u0259nl\u0259r Allaha, \u0130blis\u0259 v\u0259 ya insan\u0131n simas\u0131nda taley\u0259 hidd\u0259tl\u0259nirl\u0259r. Anlayanda ki, fundamental \u015f\u0259r materiyan\u0131n kort\u0259bii h\u0259r\u0259k\u0259tinin yekunu v\u0259 \u015f\u00fcursuz q\u00fcvv\u0259l\u0259rin ( v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 n\u0259 yax\u015f\u0131, n\u0259 d\u0259 pis olmayan) b\u00fcsb\u00fct\u00fcn z\u0259ruri n\u0259tic\u0259sidir, o zaman hidd\u0259t, Gellespontu qam\u00e7\u0131lama\u011f\u0131 \u0259mr ver\u0259n Kserks HYPERLINK &#8220;http:\/\/www.azadtribun.net\/x226.htm&#8221; l &#8220;_ftn1&#8221; o &#8220;&#8221;\u00a0<span class=\"s8\">*<\/span>\u00a0kimi absurddur. Bel\u0259likl\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin z\u0259ruriliyini d\u0259rketm\u0259 bizi hidd\u0259td\u0259n xilas edir. Lakin yaln\u0131z bu,\u00a0 \u015f\u0259r\u0259 h\u0259sr olunmadan qurtarm\u0131r. Ehtimal ki, m\u00f6vcud olan cisiml\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri yax\u015f\u0131, b\u0259zil\u0259ri pisdir v\u0259 xeyirin ya da \u015f\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259t t\u0259\u015fkil etm\u0259sini bilm\u0259k qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. H\u0259r bir \u0259m\u0259ld\u0259\u00a0 xeyir v\u0259 \u015f\u0259rin n\u0259 oldu\u011funu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259liyik: irad\u0259mizd\u0259n as\u0131l\u0131 olan h\u0259r \u015feyd\u0259 xeyir v\u0259 \u015f\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259siyl\u0259 hesabla\u015fmal\u0131y\u0131q. Lakin h\u00f6km\u00fcm\u00fcz\u00fcn h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda olanlara dair xeyir v\u0259 \u015f\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri teizm v\u0259 optimizmin diskussiyalar\u0131nda veril\u0259n fundamental dini \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik deyil (d\u00fczd\u00fcr, h\u0259r bilik kimi bunun da haqq\u0131nda m\u0259lumat y\u0131\u011fma\u011fa c\u0259hd etm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r). Xeyir v\u0259 \u015f\u0259r dualizmini h\u0259ddind\u0259n art\u0131q vur\u011fulayanda\u00a0 o, t\u0259m\u0259nnas\u0131z seyretm\u0259y\u0259, \u00fcmumi sevgi v\u0259 s\u0259cd\u0259y\u0259 mane olur. Insani h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259xli olmayanlara xeyir v\u0259 \u015f\u0259r ad\u0131 verm\u0259kd\u0259 bir b\u0259sitlik v\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q insanilik var. Bel\u0259likl\u0259 seyretm\u0259nin t\u0259m\u0259nnas\u0131zl\u0131\u011f\u0131, \u00fcmumi sevgi v\u0259 s\u0259cd\u0259 \u015f\u0259xsi m\u00fcsib\u0259tl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda oldu\u011fu kimi fundamental \u015f\u0259r \u00f6n\u00fcnd\u0259 d\u0259 ita\u0259t\u00a0 yarad\u0131r. Bunlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fc d\u0259 bir n\u00f6v ita\u0259tin \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00f6vcud olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130ta\u0259t h\u0259m Tanr\u0131ya, h\u0259m d\u0259 doqmalars\u0131z inam\u0131n s\u0259b\u0259bi v\u0259 eyni zamanda n\u0259tic\u0259sidir. Ita\u0259t\u0259 \u0259saslanan inam \u0259xlaqi nizam ist\u0259yir, \u201cm\u0259n\u201din v\u0259 onun t\u0259l\u0259bl\u0259rinin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir; bu, Kainat ah\u0259ngind\u0259ki h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 sonlunun sonsuza ke\u00e7idind\u0259 d\u0259 vacibdir. He\u00e7 bir optimistik\u00a0 doqma olmayanda bu nizam daha da s\u0259rtl\u0259\u015fir. Bunun say\u0259sind\u0259 is\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, sars\u0131lmazl\u0131q hal\u0131nda \u201cm\u0259n\u201din s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259tm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131 o q\u0259d\u0259r g\u0259li\u015fir ki, \u00a0h\u0259r \u015fey, xeyir d\u0259, \u015f\u0259r d\u0259 sevgi il\u0259 qar\u015f\u0131lanma\u011fa ba\u015flay\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">M\u0259h\u0259bb\u0259t. M\u0259h\u0259bb\u0259t iki c\u00fcr olur: 1. Se\u00e7ici, d\u00fcny\u0259vi m\u0259h\u0259bb\u0259t, y\u0259ni f\u0259r\u0259h g\u0259tir\u0259n h\u0259r bir reall\u0131\u011fa, h\u0259r g\u00f6z\u0259l v\u0259 yax\u015f\u0131 olana sevgi. 2. Q\u0259r\u0259zsiz, he\u00e7 n\u0259y\u0259 f\u0259rq qoymadan h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 sa\u00e7\u0131lan s\u0259mavi m\u0259h\u0259bb\u0259t. D\u00fcny\u0259vi m\u0259h\u0259bb\u0259tin \u0259ks t\u0259r\u0259fi nifr\u0259tdir: dostlara qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r, m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 g\u00fcnahl\u0131lar, allaha qar\u015f\u0131 iblis durur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fcny\u0259vi sevgi \u00f6z d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259ri v\u0259 amans\u0131z m\u00fcharib\u0259l\u0259ri il\u0259 al\u0259m\u0259 ixtilaf (\u0259dav\u0259t) g\u0259tirir. S\u0259mavi sevgi, obyektinin heyr\u0259t do\u011furub-do\u011furmama\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6z\u0259l v\u0259 ya xeyirxah olub-olmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmir; o, h\u0259r canl\u0131ya, \u0259n yax\u015f\u0131 v\u0259 \u0259n pis\u0259, \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz\u0259 d\u0259 sa\u00e7\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnki o, sad\u0259c\u0259 iztirablar\u0131 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259mir, t\u0259k \u015f\u0259fq\u0259t deyil, lakin sevdiyi h\u0259r \u015feyd\u0259 f\u0259r\u0259h tap\u0131r v\u0259 yaln\u0131z b\u0259xtiyarlarla b\u0259rab\u0259r, u\u011fursuzlara da b\u0259x\u015f edilir. Bel\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 d\u0259rin heyranl\u0131q xas olsa da o, heyranl\u0131qdan daha da b\u00f6y\u00fckd\u00fcr: o, yaln\u0131z seyredici deyil, el\u0259c\u0259 d\u0259 f\u0259ald\u0131r; onu h\u0259tta m\u0259rh\u0259m\u0259t\u0259 \u00fcmidini k\u0259s\u0259nl\u0259r\u0259 d\u0259 ba\u011f\u0131\u015flamaq olar. M\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 sevgi seyredicidir, amma m\u00fcmk\u00fcn olan zaman f\u0259alla\u015f\u0131r. V\u0259 bu c\u00fcr sevginin \u0259ksi, y\u0259ni nifr\u0259ti yoxdur.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">\u0130lahi sevgi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n xeyir v\u0259 \u015f\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si d\u00fczg\u00fcn qalsa da yaln\u0131z d\u0259rinliy\u0259 malik deyil: sevgi sonsuz oldu\u011fundan bu b\u00f6l\u00fcnm\u0259 sonlu v\u0259 m\u0259hdud g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Iki d\u00fc\u015fm\u0259n c\u0259bh\u0259l\u0259rin\u0259 ayr\u0131lma qeyri-real anla\u015f\u0131l\u0131r. Real olan, d\u00fcnyan\u0131n sevgi i\u00e7ind\u0259 v\u0259hd\u0259tidir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">\u0130lahi sevgi yaranan zaman \u00fcmumi ruh hissl\u0259r h\u0259yat\u0131yla ya\u015fama\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u00dcmumi ruhun intellekti \u00fc\u00e7\u00fcn seyretm\u0259 n\u0259dirs\u0259, ilahi sevgi d\u0259 emosiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn odur. Ilahi sevgi ba\u015fqa \u015feyl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox ruhu azadl\u0131\u011fa \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 d\u00fcnya il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 qoymayan \u201cm\u0259n\u201din \u0259traf\u0131ndaki m\u0259hb\u0259s divarlar\u0131n\u0131 u\u00e7urur. Sevgi g\u00fccl\u00fc olarsa v\u0259zif\u0259l\u0259r \u00e7\u0259tin g\u00f6r\u00fcnm\u0259z v\u0259 ibad\u0259t f\u0259r\u0259hl\u0259 dolub-da\u015far. D\u0259rd-q\u0259ml\u0259r, \u0259lb\u0259tt\u0259 qal\u0131r v\u0259 ola bilsin ki, \u0259vv\u0259lkind\u0259n daha d\u0259rin v\u0259 \u00e7ar\u0259siz qal\u0131r, \u00e7\u00fcnki \u00e7oxlar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131 faci\u0259vidir. Lakin \u015f\u0259xsi u\u011fursuzluqlardan olan k\u0259d\u0259r ke\u00e7ib gedir, m\u0259qs\u0259dl\u0259r is\u0259 o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k olur ki, \u00fcmidl\u0259rin tamamil\u0259 m\u0259hvi m\u00fcmk\u00fcn olmur. T\u0259bi\u0259t al\u0259minin sevgisi yaln\u0131z \u00fcmumi sevginin harmoniyas\u0131nda qal\u0131r. Art\u0131q o, sevimli v\u0259 qeyri-sevimlil\u0259r aras\u0131nda \u00e7\u0259p\u0259r \u00e7\u0259kmir. Bundan ba\u015fqa, \u00fcmumi sevgid\u0259 ruh, s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 do\u011fuldu\u011fu t\u0259nhal\u0131qda tap\u0131r. Bu t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00f6v azadl\u0131\u011fa qovu\u015fmas\u0131 zindan divarlar\u0131 (y\u0259ni b\u0259d\u0259nin maddi ehtiyaclar\u0131) il\u0259 \u0259hat\u0259 olunana q\u0259d\u0259r m\u00fcmk\u00fcn deyildir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Xristianl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn Allaha v\u0259 insana sevgi iki b\u00f6y\u00fck t\u0259l\u0259bdir. Allaha k\u00f6m\u0259k etm\u0259k imkan\u0131m\u0131z xaricind\u0259 oldu\u011fundan, adam\u0131 is\u0259 kamil xeyir saya bilm\u0259diyimizd\u0259n Allaha sevgi insana sevgid\u0259n f\u0259rqlidir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Allaha sevgi seyredici v\u0259 ehtiramla dolu oldu\u011fu halda insana sevgi daha f\u0259al v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rl\u0259 boldur. Qeyri-teist dind\u0259 Tanr\u0131\u0131ya \u00a0sevgi ideal s\u0259ad\u0259t\u0259 s\u0259cd\u0259yl\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nir. Bu s\u0259cd\u0259 xristianl\u0131qdaki insana sevgi q\u0259d\u0259r vacibdir, \u00e7\u00fcnki bunsuz sevgi xeyirxahl\u0131qetm\u0259 ist\u0259yind\u0259 istiqam\u0259tini\u00a0 itirir. \u018flb\u0259tt\u0259 s\u0259ad\u0259t\u0259 s\u0259cd\u0259 daha b\u00f6y\u00fck t\u0259l\u0259bdir, \u00e7\u00fcnki m\u0259hz bunun say\u0259sind\u0259 bilirik ki, insana sevgi xeyirdir v\u0259 bu bilgi sevm\u0259yimiz\u0259 imkan sa\u011flay\u0131r. Bundan ba\u015fqa bu (xeyir\u0259 s\u0259cd\u0259), insan h\u0259yat\u0131n\u0131n nec\u0259 olabil\u0259c\u0259yi haqda t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarad\u0131r v\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olanla ger\u00e7\u0259k olan aras\u0131nda u\u00e7urumu xat\u0131rlad\u0131r. Bu u\u00e7urumdan da m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 m\u0259xsus olan sonsuz \u015f\u0259fq\u0259t hissi yaran\u0131r, ola bilsin ki, bu bu sonsuz \u015f\u0259fq\u0259t s\u0259ad\u0259t\u0259, xeyir\u0259 s\u0259cd\u0259nin \u0259sas s\u0259b\u0259bidir. Ita\u0259t d\u0259 sevgiy\u0259 k\u00f6m\u0259k edir, \u00e7\u00fcnki o olmayanda q\u0259z\u0259b, hidd\u0259t v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik ruhla d\u00fcnyan\u0131n aras\u0131na gir\u0259r\u0259k, m\u0259h\u0259bb\u0259td\u0259 yaranan v\u0259hd\u0259t\u0259 mane olur. \u00a0Dinin \u00fc\u00e7 \u00fcns\u00fcr\u00fc\u2014s\u0259cd\u0259, ita\u0259t v\u0259 sevgi\u2014bir-biri il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259dir: onlardan h\u0259r biri dig\u0259rinin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 t\u0259kan verir, ham\u0131s\u0131 birlikd\u0259 is\u0259 burada n\u0259yin ba\u015flan\u011f\u0131c, n\u0259yin is\u0259 daha sonra g\u0259ldiyini dem\u0259k qeyri-m\u00fcmk\u00fcn olan b\u00fct\u00f6vl\u00fck yarad\u0131r. Bunlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc d\u0259 ehkams\u0131z (doqmas\u0131z) m\u00f6vcud ola bil\u0259r v\u0259 eyni zamanda \u0259m\u0259l, fikir v\u0259 hissl\u0259rd\u0259 h\u0259yata sonsuzluq g\u0259tir\u0259r\u0259k, onu idar\u0259 etm\u0259y\u0259 qadir olur. Bu \u00fc\u00e7 \u00fcns\u00fcr aras\u0131nda ah\u0259ngdar birlik yaradan sonsuzluqdaki h\u0259yat is\u0259 din \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan h\u0259r \u015feyi \u00f6z i\u00e7ind\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 bununla da o, ehkam\u00e7\u0131 inanclara s\u00f6yk\u0259nmir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Din \u00f6z q\u00fcvv\u0259sini insanda oyada bil\u0259c\u0259k Kainatla v\u0259hd\u0259t hissind\u0259n al\u0131r. \u018fvv\u0259ll\u0259r v\u0259hd\u0259t, Kainat\u0131 s\u0259ad\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za tabe etm\u0259kl\u0259 \u0259ld\u0259 edilirdi; Allaha qovu\u015fmaq asan i\u015f idi. \u00c7\u00fcnki Tanr\u0131 sevgi idi. Lakin \u0259n\u0259n\u0259vi dinin \u00e7\u00f6km\u0259si bu v\u0259hd\u0259t \u00fcsuluna \u015f\u00fcbh\u0259 yaratd\u0131. El\u0259 bir v\u0259hd\u0259t tap\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, o zaman d\u00fcnyadan he\u00e7 n\u0259 ist\u0259m\u0259d\u0259n (dil\u0259m\u0259d\u0259n) t\u0259kc\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 arxalanaq. Bu, xeyir v\u0259 \u015f\u0259rin f\u0259rqin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259y\u0259n q\u0259r\u0259zsiz s\u0259cd\u0259\u00a0 v\u0259 \u00fcmumi sevgid\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dini, ehkamlardan azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n standartlar\u0131m\u0131za uy\u011fun olmas\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259liyik. H\u0259r bel\u0259 t\u0259l\u0259b \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcnyaya s\u0131r\u0131maq dem\u0259kdir v\u0259 ehkamlar\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra var olmaq ist\u0259y\u0259n din bundan azad olmal\u0131d\u0131r. Bununla o, ruhuna yad v\u0259 s\u0259rb\u0259st inki\u015faf\u0131na mane olan \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n xilas olacaq. Din, \u201cm\u0259n\u201din t\u0259l\u0259bl\u0259rini (tabularla) \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe ed\u0259r\u0259k, Kainatla v\u0259hd\u0259t aray\u0131r, lakin bu zaman kainat\u0131n \u201cm\u0259n\u201d t\u0259l\u0259bl\u0259rinin he\u00e7 olmasa b\u0259zil\u0259rini t\u0259min etm\u0259y\u0259 qadir oldu\u011fu z\u0259nn edil\u0259rs\u0259, onda bu tabelik b\u00fct\u00f6v deyil. Bu \u00fczd\u0259n d\u0259 kainat\u0131n mahiyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vcud g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan d\u00fcnya il\u0259 v\u0259hd\u0259t formas\u0131n\u0131n tap\u0131lmas\u0131 dinin xeyirin\u0259dir. Sonsuzda var olan h\u0259yat v\u0259hd\u0259t imkan\u0131 yarad\u0131r; buna nail olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn o, praktiki olaraq ke\u00e7mi\u015f dinl\u0259rin verdikl\u0259rind\u0259n, b\u0259zi m\u0259nada is\u0259 daha \u00e7ox xeyir verir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">Bel\u0259 anla\u015f\u0131l\u0131r ki, dinin mahiyy\u0259ti h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n sonlu hiss\u0259sinin sonsuz h\u0259yata tabe edilm\u0259yind\u0259dir. Insandak\u0131 iki ba\u015flan\u011f\u0131cdan biri yar\u0131m\u00e7\u0131qd\u0131r v\u0259 bu natamaml\u0131\u011f\u0131n heyvani mahiyy\u0259ti instinktd\u0259 ya\u015fay\u0131r,\u00a0 can\u0131 v\u0259 \u00f6vladlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ad\u0259t axtar\u0131r. \u00dcmumi v\u0259 ya ilahi mahiyy\u0259ti is\u0259 kainatla v\u0259hd\u0259t axtar\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r, bu aramalara da mane olan h\u0259r \u015feyd\u0259n s\u0259rb\u0259st olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Heyvani mahiyy\u0259t \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 n\u0259 xeyirxah, n\u0259 d\u0259 \u015f\u0259rdir; o, yaln\u0131z ilahi mahiyy\u0259tinin v\u0259hd\u0259t axtar\u0131\u015flar\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259nd\u0259 v\u0259 ya mane olanda xeyirxah v\u0259 ya \u015f\u0259r olur. Ruh, azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fcnyada o zaman tapm\u0131\u015f olur ki, fikird\u0259 bir, duy\u011fuda bir, irad\u0259d\u0259 bir olur. Fikird\u0259 birlik \u2014 bilik, duy\u011fuda birlik \u2014 sevgi, irad\u0259d\u0259 birlik\u2014ibad\u0259tdir. \u00dc\u00e7 n\u00f6v p\u0259rak\u0259nd\u0259lik m\u00f6vcuddur: s\u0259hv, nifr\u0259t v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik. Insan\u0131n heyvani m\u0259zmununa xas olan instinkt\u2014ayr\u0131l\u0131\u011fa, bilik, sevgi v\u0259 bunlardan ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u00fcdriklik insan\u0131n ali s\u0259ad\u0259tin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">\u0130nstinktiv h\u0259yat, d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir vasit\u0259 say\u0131r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fcnyayla, \u00f6z\u00fc il\u0259 hesabla\u015fd\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r hesabla\u015fm\u0131r. O, biliyi\u2013m\u0259nf\u0259\u0259td\u0259, sevgini\u2014r\u0259qab\u0259t aparan instinktl\u0259rin ittifaq\u0131nda g\u00f6r\u00fcr v\u0259 yaln\u0131z instinktiv d\u00fcy\u00fcnl\u0259rl\u0259 ba\u011flant\u0131da olduqlar\u0131na xidm\u0259t edir. Instinktiv h\u0259yat \u00f6z\u00fcn\u0259 yad v\u0259 g\u00fcman ki, d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259hat\u0259 olunmu\u015f\u00a0 dar\u00a0\u00a0 bir s\u0131\u011f\u0131nacaq tap\u0131r.\u00a0 O, m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f qalada gec tez m\u0259cbur\u0259n t\u0259slim olaca\u011f\u0131n\u0131 bilir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">M\u00fcdrik h\u0259yat t\u0259m\u0259nnas\u0131z m\u0259qs\u0259d aray\u0131r, bunda\u00a0 n\u0259 r\u0259qab\u0259t, n\u0259 d\u0259 he\u00e7 bir ciddi \u0259dav\u0259t yoxdur. Bunun axtard\u0131\u011f\u0131 v\u0259hd\u0259t h\u00fcdudsuzdur: o h\u0259r \u015feyi bilm\u0259k, h\u0259r \u015feyi sevm\u0259k v\u0259 h\u0259r \u015fey\u0259 ibad\u0259t etm\u0259k ist\u0259yind\u0259dir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n\u00a0 m\u00fcdrik h\u0259yat\u0131n evi h\u0259r yerd\u0259dir v\u0259 onun inki\u015faf\u0131n\u0131 he\u00e7 n\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131ra bilm\u0259z.\u00a0 O, bilgid\u0259 faydal\u0131 v\u0259 faydas\u0131z, sevgid\u0259 \u2014 dost v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n, ibad\u0259td\u0259 \u2014 layiq v\u0259 nalayiq olan aras\u0131nda f\u0259rq qoymur.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">H\u0259yat\u0131n q\u0131sa v\u0259 g\u00fccs\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n insan\u0131n heyvani hiss\u0259si\u00a0 \u00f6l\u00fcmd\u0259n qorxur v\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259\u00a0 \u00fcmidin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 etiraf etm\u0259kd\u0259n boyun qa\u00e7\u0131r\u0131b, u\u011fursuzluqlar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini t\u0259l\u0259b edir.\u00a0 Insan\u0131n ilahi hiss\u0259si, x\u00fcsusi h\u0259yat\u0131n qeyri-m\u00fch\u00fcml\u00fcy\u00fcn\u00fc hiss ed\u0259r\u0259k \u00f6l\u00fcm haqda az d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr v\u0259 \u00fcm\u00fcdl\u0259rini \u015f\u0259xsi \u00f6lm\u0259zliy\u0259 ba\u011flam\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p5\"><span style=\"color: #000000;\">\u015e\u0259xsi arzular\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcml\u00fcy\u00fc il\u0259 dolub-da\u015fan insan\u0131n heyvani hiss\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Kainat\u0131n ona \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259m\u0259si fikri d\u00f6z\u00fclm\u0259zdir; \u00fcmid v\u0259 qorxular\u0131na qar\u015f\u0131 tamam bigan\u0259lik, insanlar\u0131n\u00a0 heysiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 h\u0259dsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 toxunur, n\u0259tic\u0259d\u0259 q\u0259buledilm\u0259z say\u0131l\u0131r. Insan\u0131n ilahi hiss\u0259si, d\u00fcnyan\u0131\u00a0 bir \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 s\u0131\u011fmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmir: o, d\u00fcnyan\u0131 nec\u0259 varsa q\u0259bul edir v\u0259 iddias\u0131z m\u00fcdrik raz\u0131l\u0131q a\u015fkarlay\u0131r. Onun enerjisinin qar\u015f\u0131s\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131nm\u0131r, ilahi hiss\u0259 \u0259ks t\u0259r\u0259fin daxilin\u0259 ke\u00e7ib\u00a0 onunla birl\u0259\u015fir. Bu ideallar\u0131n d\u00fcnyaya deyil, m\u0259hz \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131n\u0131 etiraf etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kindir\u0259n, qorxuya salan\u00a0 s\u0259b\u0259b ideallar\u0131m\u0131z\u0131n z\u0259ifliyid\u0131r.\u00a0 Biz ideallar\u0131m\u0131zla t\u0259nhay\u0131q v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri laqeydlik qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00f6hk\u0259m dayanmal\u0131y\u0131q.\u00a0\u00a0 Instinkt\u0259 bu i\u015f \u00e7\u0259tin g\u0259lir, qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 t\u0259nhal\u0131q haqda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r onu s\u0259ks\u0259ndirir. M\u00fcdriklik, t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131\u00a0 hiss etmir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259\u00a0 h\u0259tta tamam yad g\u00f6r\u00fcn\u0259nl\u0259 d\u0259 raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. Ideallar\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7\u0259k d\u00fcnyada h\u0259yata ke\u00e7m\u0259sinin inadl\u0131 t\u0259l\u0259bi\u00a0 m\u00fcdrikliyin sonuncu m\u0259hb\u0259sidir ki, ondan qurtulmaq laz\u0131md\u0131r. H\u0259r t\u0259l\u0259b bir m\u0259hb\u0259sdir.\u00a0 M\u00fcdriklik yaln\u0131z he\u00e7 n\u0259 t\u0259l\u0259b etm\u0259y\u0259nd\u0259 azadd\u0131r.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #000000;\"><br \/>\nT\u0259rc\u00fcm\u0259:\u00a0 \u0130lah\u0259 Ucaruh<\/span><\/strong><br \/>\n<\/span><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"7494\">Yaz\u0131ya 801 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0\u00a0\u018fn\u0259n\u0259vi dinin iflas\u0131 kils\u0259 m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rinin g\u00f6z ya\u015flar\u0131na, k\u00f6hn\u0259 fikirl\u0259rd\u0259 is\u0259 yaln\u0131z xurafat v\u0259 m\u00f6vhumat g\u00f6r\u0259nl\u0259rin sevincin\u0259 s\u0259b\u0259b olan \u015f\u0259ksiz bir hadis\u0259 kimi ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. Lakin ehkamlar\u0131n (doqmalar\u0131n) ortadan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 dinin h\u0259yatdak\u0131 yerini h\u0259l\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etmir. Hesab olundu\u011fu kimi, doqmalar \u00f6z\u00fc-\u00f6zluyund\u0259 deyil, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri istiqam\u0259tl\u0259ndirdikl\u0259rin\u0259, d\u00fcnyaya m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcnasib\u0259t formala\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131na, h\u0259m\u00e7inin sonlu \u00abm\u0259n\u00bbin b\u0259sitliyind\u0259n, ist\u0259kl\u0259rin v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik qay\u011f\u0131lar\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[18],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7494"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7494"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7496,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7494\/revisions\/7496"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}