{"id":7539,"date":"2014-12-25T22:06:57","date_gmt":"2014-12-25T18:06:57","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=7539"},"modified":"2014-12-25T22:06:57","modified_gmt":"2014-12-25T18:06:57","slug":"zaman-%c9%99sg%c9%99rli-bir-daha-nat%c9%99van-haqqinda-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=7539","title":{"rendered":"Zaman \u018fsg\u0259rli &#8212; Bir daha Nat\u0259van haqq\u0131nda"},"content":{"rendered":"<p style=\"color: #000000;\"><em>B\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa XIX \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259 ba\u015flayan Xur\u015fidbanu Nat\u0259van Az\u0259rbaycan <a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Zaman_Esgerli_Qudsi_2007.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-7540 size-full\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Zaman_Esgerli_Qudsi_2007.jpg\" alt=\"Zaman_Esgerli_(Qudsi_(2007))\" width=\"188\" height=\"245\" \/><\/a>\u0259d\u0259biyyat\u0131nda F\u00fczuli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini davam etdir\u0259n g\u00f6rk\u0259mli \u015fair\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259zin, s\u0259mimi lirika, t\u0259bi\u0259t g\u00f6z\u0259llikl\u0259rinin v\u0259 insan\u0131n k\u00f6n\u00fcl d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u0259z\u0259n ger\u00e7\u0259k, b\u0259z\u0259n is\u0259 romantik, t\u0259sirli poetik vasit\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sviri onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u00f6z\u0259llikl\u0259rind\u0259ndir.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Nat\u0259van Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai h\u0259yat\u0131nda, x\u00fcsus\u0259n Qaraba\u011f\u0131n m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131nda, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin abadla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00f6n\u0259mli xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f, bir s\u0131ra xeyirxah t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. Onun r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 bilavasit\u0259 hamiliyi il\u0259 20 ild\u0259n art\u0131q bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n &#8220;M\u0259clisi-\u00fcns&#8221; \u0259d\u0259bi m\u0259clisinin \u015f\u00f6hr\u0259ti Qaraba\u011f\u0131n, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini a\u015faraq b\u00fct\u00fcn Zaqafqaziyaya, Kr\u0131ma v\u0259 Da\u011f\u0131stana yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>Tarixi aray\u0131\u015f:<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Xur\u015fidbanu Nat\u0259van 1832-ci ilin avqust ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. O, m\u0259n\u015f\u0259 etibaril\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f bir n\u0259sild\u0259n idi. Babas\u0131 m\u0259\u015fhur Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lil Cavan\u015fir idi. Atas\u0131 Mehdiqulu xan Cavan\u015fir d\u0259 17 il Qaraba\u011fda hakimlik etmi\u015fdi. \u015eairin anas\u0131 B\u0259dircahan b\u0259yim G\u0259nc\u0259 hakimi Cavad xan\u0131n n\u0259slind\u0259n olan U\u011furlu b\u0259yin q\u0131z\u0131d\u0131r. Mehdiqulu xan B\u0259dircahan b\u0259yiml\u0259 evl\u0259ndikd\u0259n bir q\u0259d\u0259r sonra Qafqaz cani\u015fini, general Yermolovun Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 yeritdiyi q\u0259r\u0259zli siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259, 6 min evl\u0259 \u0130rana k\u00f6\u00e7\u00fcb m\u00fchacir\u0259td\u0259 ya\u015famaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Yermolov hakimiyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra onu \u0259v\u0259z ed\u0259n general Paskevi\u00e7 Mehdiqulu xana b\u0259ra\u0259t qazand\u0131r\u0131b, \u00f6z v\u0259t\u0259nin\u0259 qaytarm\u0131\u015fd\u0131. Bu ail\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t &#8211; t\u0259xmin\u0259n 25 il \u00f6vlad h\u0259sr\u0259ti il\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f, n\u0259hay\u0259t, Xur\u015fidbanu d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdir. Nat\u0259van ail\u0259nin yegan\u0259 \u00f6vlad\u0131 idi. Onun u\u015faql\u0131\u011f\u0131 sarayda ke\u00e7mi\u015f, ilk t\u0259rbiy\u0259\u00e7il\u0259ri saray\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259li day\u0259 v\u0259 m\u00fcr\u0259bbil\u0259ri olmu\u015flar. Nat\u0259van ilk t\u0259hsilini d\u0259 atas\u0131n\u0131n saray\u0131nda x\u00fcsusu m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259n alm\u0131\u015f, h\u0259l\u0259 ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131nda oxuyub-yazma\u011f\u0131, dini v\u0259 d\u00fcny\u0259vi bilikl\u0259ri, habel\u0259, klassik poeziyan\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015f v\u0259 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n y\u00fcks\u0259k \u0259d\u0259b-\u0259rkan\u0131na, biliyin\u0259, savad\u0131na, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, ictimai m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 Qaraba\u011fda &#8220;Xan q\u0131z\u0131&#8221; l\u0259q\u0259bi il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Sarayda do\u011fulub b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, Nat\u0259van\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u00e7oxu q\u0259m-q\u00fcss\u0259 v\u0259 iztirablar i\u00e7ind\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. 1845-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 \u015fair\u0259nin atas\u0131 Mehdiqulu xan A\u011fcab\u0259di k\u0259ndind\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n v\u0259fat edir. Xur\u015fidbanu Mehdiqulu xan\u0131n yegan\u0259 varisi oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, xanl\u0131\u011f\u0131n m\u00fclkl\u0259rinin idar\u0259 h\u00fcququ ona ke\u00e7ir. Amma \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n Qafqazda yeritdiyi m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259ti, Qafqaz hakimi Vorontsovun Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259m siyasi, h\u0259m d\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n tamamil\u0259 Rusiyaya tabe etdirm\u0259k niyy\u0259ti xanl\u0131\u011f\u0131n s\u0259rb\u0259st f\u0259aliyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q-a\u015fkar mane\u0259 t\u00f6r\u0259dirdi. Vorontsov Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131na siyasi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 xanl\u0131\u011fa m\u0259xsus torpaqlar\u0131n bir \u00e7oxunu d\u00f6vl\u0259tin xeyrin\u0259 m\u00fcsadir\u0259 edir. Bundan b\u0259rk narahat olan B\u0259dircahan b\u0259yim h\u00f6k\u00fcm\u0259t dair\u0259l\u0259rin\u0259 \u015fikay\u0259t \u0259riz\u0259l\u0259ri g\u00f6nd\u0259rir. Ancaq bu \u0259riz\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259siz qal\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 o, 1848-ci ilin yaz\u0131nda q\u0131z\u0131 Xur\u015fidbanu il\u0259 b\u0259rab\u0259r Tiflis\u0259 gedir. Onlar avqust ay\u0131na q\u0259d\u0259r Tiflisd\u0259 qal\u0131b \u00f6z m\u00fclkl\u0259rini geri, v\u0259r\u0259s\u0259 Xur\u015fidbanunun ixtiyar\u0131na qaytar\u0131rlar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/natavan.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-7541 size-full\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/natavan.jpg\" alt=\"nat\u0259van\" width=\"253\" height=\"304\" \/><\/a>Tiflisd\u0259 olark\u0259n Xur\u015fidbanu Vorontsovun \u015f\u0259xsi yav\u0259ri general-mayor Xasay xan Usmiyevl\u0259 tan\u0131\u015f olur. \u018fsl\u0259n qum\u0131q olan Xasay xan Usmiyev B\u0259dircahan b\u0259yim\u0259 Vorontsovla \u0259laq\u0259 yaratmaq i\u015find\u0259 k\u00f6m\u0259k edir v\u0259 bunun \u0259v\u0259zind\u0259 Xur\u015fidbanu il\u0259 evl\u0259nm\u0259k ist\u0259diyini bildirir. \u00c7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qalan Xur\u015fidbanu Xasay xana \u0259r\u0259 getm\u0259y\u0259 raz\u0131l\u0131q verir. 1850-ci ilin pay\u0131z\u0131nda Xasay xan \u015eu\u015fada toy edib, Xur\u015fidbanu il\u0259 evl\u0259nir v\u0259 onu g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u0259vv\u0259lc\u0259 Da\u011f\u0131stana, \u00f6z do\u011fma yurduna, oradan da Tiflis\u0259 apar\u0131r. Nat\u0259van iki il\u0259 q\u0259d\u0259r Tiflisd\u0259 ya\u015fay\u0131r. Amma Tiflisin ab-havas\u0131 ona d\u00fc\u015fm\u00fcr, s\u0259hh\u0259ti pozulur. Qan azl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir v\u0259 1852-ci ild\u0259 h\u0259kiml\u0259rin m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 do\u011fma \u015eu\u015faya qay\u0131d\u0131r. Bir m\u00fcdd\u0259t \u015eu\u015fada m\u00fcalic\u0259 olunduqdan sonra tamamil\u0259 sa\u011fal\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ana olmaq arzusu il\u0259 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz Yaradana dua ed\u0259n Xur\u015fidbanu 1854-c\u00fc ild\u0259 \u0259ri il\u0259 Bak\u0131ya g\u0259lib, \u015e\u0131x k\u0259ndind\u0259ki Bibiheyb\u0259t m\u0259scidini ziyar\u0259t edir, 1855-ci ild\u0259 onun o\u011flu, 1856-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 q\u0131z\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">X.Nat\u0259van\u0131n h\u0259yat\u0131nda maraql\u0131 hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 onun 1858-ci ild\u0259 Bak\u0131da b\u00f6y\u00fck frans\u0131z yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Aleksandr D\u00fcma il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259sidir. Bu haqda A.D\u00fcman\u0131n xatir\u0259l\u0259rind\u0259 deyilir: &#8220;M\u0259nim d\u0259v\u0259t olundu\u011fum evd\u0259ki m\u0259clisd\u0259 iki tatar (az\u0259rbaycanl\u0131-Z.\u018f.) knyaz qad\u0131n\u0131 v\u0259 ki\u00e7iyinin \u0259ri i\u015ftirak edirdil\u0259r. A\u00e7\u0131q dem\u0259liy\u0259m ki, onlar g\u0259li\u015fimizi s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259dikl\u0259rind\u0259n, bizi sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131lar. Knyaz qad\u0131nlar\u0131ndan biri Qarba\u011f\u0131n son hakimi Mehdiqulu xan\u0131n arvad\u0131, dig\u0259ri onun q\u0131z\u0131 idi. Anas\u0131na 40, q\u0131z\u0131na is\u0259 20 ya\u015f verm\u0259k olard\u0131. H\u0259r ikisi milli paltar geymi\u015fdi. Q\u0131z\u0131 bu bahal\u0131, h\u0259m d\u0259 z\u0259rif paltarda olduqca cazib\u0259dar g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u00d6z anas\u0131 kimi geyinmi\u015f 3-4 ya\u015fl\u0131 q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furan iri qara g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 biz\u0259 bax\u0131rd\u0131. H\u0259m\u00e7inin 5-6 ya\u015fl\u0131 o\u011flan n\u0259n\u0259sinin dizi \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturub, instinktiv olaraq h\u0259r c\u00fcr t\u0259sad\u00fcf\u0259 haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u00f6z x\u0259nc\u0259rinin d\u0259st\u0259yind\u0259n yap\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fi iti olan h\u0259qiqi x\u0259nc\u0259ri frans\u0131z ana he\u00e7 vaxt u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 verm\u0259z. Heyr\u0259t edir\u0259m ki, tatar (az\u0259rbaycanl\u0131-Z.\u018f.) analar \u00fc\u00e7\u00fcn bu bir u\u015faq oyunca\u011f\u0131 idi. Atalar\u0131 Xasay xan Usmiyev&#8230; Andreyova k\u0259ndind\u0259 do\u011fulmu\u015f, 35 ya\u015fl\u0131, yara\u015f\u0131ql\u0131, m\u0259\u011frur bir ki\u015fi idi. Frans\u0131zca \u0259sl parisli kimi dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. O, \u0259ynin\u0259 qara kostyum geymi\u015f, ba\u015f\u0131na z\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f sivri uclu \u015fapka qoymu\u015fdu. Belind\u0259n fil s\u00fcm\u00fcy\u00fcnd\u0259n d\u0259st\u0259si v\u0259 q\u0131z\u0131la tutulmu\u015f q\u0131n\u0131 olan x\u0259nc\u0259r as\u0131lm\u0131\u015fd\u0131&#8221; (A.D\u00fcma.Kavkaz (Pute\u015festvie Aleksandra D\u00fcma). Tiflis, 1861, s\u0259h. 285).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">B\u0259li, dediyimiz kimi, 1872-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc, Nat\u0259van\u0131n k\u00f6m\u0259kliyi v\u0259 maddi t\u0259minat\u0131 il\u0259 &#8220;M\u0259clisi-\u00fcns&#8221; (&#8220;Dostluq m\u0259clisi&#8221;) adl\u0131 \u0259d\u0259bi m\u0259clis t\u0259\u015fkil edilir. \u015eu\u015fa ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259v\u0259sl\u0259 toplan\u0131b \u015feirl\u0259\u015fdiyi bu m\u0259clisin r\u0259hb\u0259rliyini v\u0259 b\u00fct\u00fcn x\u0259rcl\u0259rini Nat\u0259van \u00f6z \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u0259clis\u0259 \u015fairl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r, musiqi bilicil\u0259ri v\u0259 ifa\u00e7\u0131lar\u0131 da topla\u015f\u0131r, \u015feirl\u0259 musiqinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259si bar\u0259d\u0259 \u0259d\u0259bi, elmi s\u00f6hb\u0259tl\u0259r apar\u0131rd\u0131lar. Bel\u0259 canl\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6str\u0259m\u0259si Nat\u0259van\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 cilalay\u0131r, istedad\u0131n\u0131 daha da p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fdirirdi. Onun \u015f\u00f6hr\u0259ti Qaraba\u011f\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini a\u015faraq \u015eamax\u0131ya, Bak\u0131ya, Tiflis\u0259, Ir\u0259vana, Kr\u0131ma &#8211; Bax\u00e7asaraya yay\u0131l\u0131rd\u0131. \u018flia\u00e7\u0131q oldu\u011fu, s\u0259n\u0259t adamlar\u0131na ehtiram g\u00f6st\u0259rdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r yerd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcasirl\u0259ri onun \u015feirl\u0259rini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir, poetik isteda\u00add\u0131n\u0131 t\u0259rifl\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Nat\u0259van \u015fairlikl\u0259 yana\u015f\u0131, musiqiy\u0259, r\u0259ssaml\u0131\u011fa v\u0259 b\u0259dii tikm\u0259y\u0259, par\u00e7a \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u0259z\u0259kli \u015f\u0259kill\u0259r \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 d\u0259 meyl g\u00f6st\u0259rirdi. O, naturadan \u00e7\u0259km\u0259y\u0259, obyekti birba\u015fa t\u0259svir\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir, real r\u0259ssaml\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yarad\u0131rd\u0131. Onun \u00e7\u0259kdiyi &#8220;Budaq&#8221;, &#8220;\u00dcz\u00fcm salx\u0131m\u0131&#8221;, &#8220;A\u011fac&#8221;, &#8220;Ev&#8221;, &#8220;G\u00fcl&#8221;, &#8220;\u00c7i\u00e7\u0259k&#8221; r\u0259sml\u0259ri t\u0259bii, lirik v\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 ovqat\u0131 il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">1873-c\u00fc ild\u0259 Nat\u0259van \u015eu\u015fadan yeddi kilometr aral\u0131 olan Sar\u0131 Baba t\u0259p\u0259sind\u0259ki su m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u015f\u0259h\u0259r\u0259 su k\u0259m\u0259ri \u00e7\u0259kdirimi\u015f, sonra b\u00f6y\u00fck su anbar\u0131 tikdirmi\u015f, hovuz, hamam v\u0259 buzxana d\u00fcz\u0259ltdirmi\u015fdi. \u015e\u0259h\u0259r \u0259halisinin g\u0259zintisi v\u0259 istirah\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evin g\u00fcnbatan\u0131nda ba\u011f sald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">1885-ci ild\u0259 Nat\u0259vana a\u011f\u0131r bir b\u0259db\u0259xtlik \u00fcz vermi\u015fdi; onun ikinci \u0259ri Seyid H\u00fcseynd\u0259n olan 17 ya\u015fl\u0131 o\u011flu Mirabbas x\u0259st\u0259l\u0259nib v\u0259fat etmi\u015f, bu hadis\u0259 \u015fair\u0259ni tamam sars\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. \u018fziz \u00f6vlad\u0131n\u0131n vaxts\u0131z \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sars\u0131laraq d\u0259rin iztirablar, m\u0259n\u0259vi b\u00f6hranlar ke\u00e7ir\u0259n ana \u00f6z\u00fcn\u00fcn daxili \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u0259rini, o\u011ful itkisind\u0259n do\u011fan q\u00fcss\u0259 v\u0259 k\u0259d\u0259rini \u015feirl\u0259rind\u0259 \u0259ks etdirirdi. Onun &#8220;A\u011flar&#8221;, &#8220;\u018ffsus&#8221;, &#8220;Getm\u0259&#8221;, &#8220;S\u0259nsiz&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259ll\u0259ri o\u011flunun \u00f6l\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Y\u00fcks\u0259k s\u0259n\u0259tkarl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri olan bu \u015feirl\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u0259dii m\u0259zmununa, poetik g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 XIX \u0259srin bir s\u0131ra s\u00f6z ustalar\u0131n\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015f, Az\u0259rbaycan \u015fairl\u0259rind\u0259n Seyid \u018fzim \u015eirvani, A\u011fa\u0259li b\u0259y Naseh, Molla A\u011fa Bixud, \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n Vaqif, Ibrahim b\u0259y Az\u0259r v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 &#8220;A\u011flar&#8221;, &#8220;\u018ffsus&#8221;, &#8220;Getm\u0259&#8221;, &#8220;S\u0259nsiz&#8221; , &#8220;\u00d6l\u00fcr\u0259m&#8221;, &#8220;B\u00fclb\u00fcl&#8221;, &#8220;Ne\u00e7in g\u0259lm\u0259z&#8221; \u015feirl\u0259rind\u0259n t\u0259sirl\u0259n\u0259r\u0259k, onlara cavab-n\u0259zir\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015f\u0131ar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>Tarixi aray\u0131\u015f:<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">O\u011flunun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259rin m\u0259n\u0259vi iztirablar ke\u00e7ir\u0259n Nat\u0259van daxili \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u0259r, iztirablar n\u0259tic\u0259sind\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k bir il\u0259 q\u0259d\u0259r yataqda qalm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0259hh\u0259ti bir q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131qdan sonra Tiflis\u0259 gedib, h\u0259kiml\u0259rin m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t orada m\u00fcalic\u0259 olunmu\u015fdur. Ancaq \u015fair\u0259nin s\u0259hh\u0259ti getdikc\u0259 pisl\u0259\u015fir, o, g\u00fcnl\u0259rl\u0259, b\u0259z\u0259n h\u0259ft\u0259l\u0259rl\u0259 x\u0259st\u0259 olurdu. 1891-ci ild\u0259 \u0259rinin \u00f6lm\u0259si Nat\u0259van\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini daha da pisl\u0259\u015fdirdi. O, Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvaba g\u00f6nd\u0259rdiyi bir m\u0259nzum m\u0259ktubda \u00f6z v\u0259ziyy\u0259tini t\u0259svir edib yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u0259mi-\u0259yyamid\u0259n \u00e7ox Nat\u0259van\u0259m,<br \/>\n\u018flil\u0259m, naxo\u015fam, \u0259fs\u00fcrd\u0259 can\u0259m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">X\u0259st\u0259lik v\u0259 m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 birinci \u0259rind\u0259n olan \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 ikinci \u0259rind\u0259n olan u\u015faqlar\u0131 aras\u0131nda torpaq-m\u00fclk ixtilaflar\u0131 Nat\u0259van\u0131n onsuz da \u00e7\u0259tin olan v\u0259ziyy\u0259tini daha da a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131r. El\u0259 bu ill\u0259rd\u0259 onun evind\u0259n xeyirxah m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lm\u0131\u015f bir sand\u0131q q\u0131z\u0131l pul v\u0259 qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar o\u011furlan\u0131r. Bu hadis\u0259 Nat\u0259van\u0131n Arazdan Mil d\u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kdirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 arx\u0131n K\u0259ng\u0259rli m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q qalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u015eair\u0259nin h\u0259yat\u0131n\u0131n son ill\u0259ri daha ac\u0131nacaql\u0131 ke\u00e7mi\u015fdir. O, yaylaqlar\u0131n\u0131 v\u0259 yararl\u0131 torpaqlar\u0131n\u0131 itir\u0259r\u0259k var-yoxdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, borca d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259tta m\u0259tbuatda x\u0259b\u0259r verildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 o, a\u011f\u0131r maddi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n, ev \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131, zin\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q sat\u0131\u015fa qoymu\u015fdu. (Bax: &#8220;Bakinskie quberrnckie vedomosti&#8221; q\u0259zeti, \u00b9 43; Yen\u0259 orada, 1896, \u00b9 5.)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00a0B\u00fct\u00fcn bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi s\u0131x\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 Nat\u0259van\u0131n x\u0259st\u0259liyi v\u0259 daxili iztirablar\u0131 getdikc\u0259 \u015fidd\u0259tl\u0259nmi\u015f, v\u0259 o, 1897-ci il oktyabr ay\u0131n\u0131n 1-d\u0259 \u015eu\u015fada v\u0259fat etmi\u015fdir. D\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n camaat, h\u00f6rm\u0259t \u0259lam\u0259ti olaraq, \u015fair\u0259nin c\u0259naz\u0259sini \u015eu\u015fadan A\u011fdama q\u0259d\u0259r piyada aparm\u0131\u015f, Xan q\u0131z\u0131 A\u011fdamda &#8220;Imar\u0259t&#8221; deyil\u0259n ail\u0259 q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Nat\u0259van\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc m\u00fcasirl\u0259rini, x\u00fcsusil\u0259 ziyal\u0131lar\u0131, \u015fair v\u0259 \u0259dibl\u0259ri \u00fcr\u0259kd\u0259n k\u0259d\u0259rl\u0259ndirmi\u015f, Tiflisd\u0259 \u00e7\u0131xan &#8220;Kafkaz&#8221;, Ba\u011f\u00e7asaryda \u00e7\u0131xan &#8220;T\u0259rc\u00fcman&#8221; q\u0259zeti onun v\u0259fat\u0131n\u0131 \u00f6z oxucular\u0131na t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 bildirmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan \u015fairl\u0259rind\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa M\u00fc\u015ft\u0259ri, Mirz\u0259 R\u0259him F\u0259na v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 Nat\u0259van\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 m\u0259rsiy\u0259 v\u0259 n\u00f6vh\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Xur\u015fidbanu Nat\u0259van b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini klassik s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin \u0259d\u0259bi t\u0259siri il\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eairin q\u0259mli, k\u0259d\u0259rli h\u0259yat\u0131, \u00e7\u0259kdiyi m\u00f6hn\u0259tl\u0259r, ke\u00e7irdiyi iztirablar, k\u00f6n\u00fcl narahatl\u0131\u011f\u0131 onu ruh\u0259n F\u00fczuliy\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Ustad\u0131n q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 Nat\u0259van \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcr\u0259k t\u0259rc\u00fcman\u0131n\u0131, q\u0259lb duy\u011fular\u0131n\u0131n ifad\u0259sini g\u00f6rm\u00fc\u015f, buna g\u00f6r\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 F\u00fczuli \u015feirinin poetik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, b\u0259dii leksikas\u0131ndan, t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rind\u0259n gen-bol b\u0259hr\u0259l\u0259nmi\u015f, b\u0259z\u0259n h\u0259tta m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259l\u0259ri t\u0259krar etmi\u015fdi. (Bu haqda \u0259trafl\u0131 bax: Mirza\u011fa Quluzad\u0259. F\u00fczulinin lirikas\u0131. B., 1965, s.394-395)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">F\u00fczulinin \u0259d\u0259bi t\u0259siri Nat\u0259van\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259t \u015feirl\u0259rind\u0259 daha g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. Dahi s\u0259l\u0259finin \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini davam etdir\u0259n Nat\u0259van m\u0259h\u0259bb\u0259ti y\u00fcks\u0259k b\u0259\u015f\u0259ri hiss, insan\u0131 ucaldan \u0259xlaqi keyfiyy\u0259t kimi qiym\u0259tl\u0259ndirir. Onun v\u0259sf etdiyi m\u0259h\u0259bb\u0259t insanlara s\u0259daq\u0259t, v\u0259fa, etbar, inam hissl\u0259ri a\u015f\u0131lay\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u015eairin s\u0259mimi m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 sev\u0259n lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan F\u00fczuli q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 t\u0259svir olunan a\u015fiqi xat\u0131rlad\u0131r. H\u0259mi\u015f\u0259 v\u00fcsal arzusu il\u0259 ya\u015fayan bu g\u0259nc ist\u0259yin\u0259 \u00e7ata bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259zab-\u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir, iztirab ke\u00e7irir. Hicran, ayr\u0131l\u0131q q\u0259mind\u0259n onun k\u00f6n\u00fcl m\u00fclk\u00fc viran olur. O, \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, b\u00fct\u00fcn rahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ititrir. Buna baxmayaraq, m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n d\u00f6nm\u00fcr. E\u015fq yolunda h\u0259yat\u0131n\u0131 qurban verm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinmir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Dilb\u0259ra, d\u0259rdi-dilimd\u0259n bel\u0259 \u00fcnvan etdim,<br \/>\nKi q\u0259mi hicrd\u0259 dil m\u00fclk\u00fcn\u00fc viran etdim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">M\u00fcmk\u00fcn olmaz m\u0259n\u0259 v\u0259slin, bilir\u0259m, h\u0259\u015fr\u0259 kimi<br \/>\nOl s\u0259b\u0259b m\u0259sk\u0259nimi kuh\u00fc biyaban etdim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">E\u015fq sultan\u0131 m\u0259nim q\u0259tlim\u0259 f\u0259rman g\u0259tirib,<br \/>\nEtm\u0259dim t\u0259rki-v\u0259fa, ta\u0259ti-f\u0259rman etdim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">S\u0259ri-kuyind\u0259 qoyub ba\u015f\u0131m\u0131 bir uf dem\u0259dim,<br \/>\nS\u0259ri-sidq il\u0259 dil\u00fc can\u0131m\u0131 qurban etdim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00a0Nat\u0259van\u0131n q\u0259z\u0259ll\u0259rinin m\u0259rk\u0259zind\u0259 insanp\u0259rv\u0259rlik, xeyirxahl\u0131q, s\u0259mimi \u00fclf\u0259t, dostluq ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fc dayan\u0131r. &#8220;Ey dost&#8221;, &#8220;Xudahafiz&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 o, bir-birini sev\u0259n insanlar aras\u0131na t\u0259friq\u0259, ayr\u0131l\u0131q salma\u011fa c\u0259hd ed\u0259n r\u0259qibin xain, yaramaz \u0259m\u0259lini pisl\u0259yir. M\u00fcasirl\u0259rin\u0259 riyakar, iki\u00fczl\u00fc, aravuran adamlardan uzaq g\u0259zm\u0259yi t\u0259kidl\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 edir. \u015eair, eyni zamanda, dostluq \u00fclf\u0259tini tutan k\u0259sl\u0259ri ehtiyatl\u0131 olma\u011fa, r\u0259qib fitn\u0259sin\u0259 uymama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. &#8220;Xudahafiz&#8221; q\u0259z\u0259lind\u0259 ayr\u0131l\u0131q vaxt\u0131n\u0131n \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyaraq, vidala\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yar-yolda\u015f\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131na toplam\u0131\u015f x\u0259st\u0259, g\u00fccs\u00fcz bir a\u015fiqin \u0259hval\u0131 t\u0259svir edilir. H\u0259yatdan &#8220;getm\u0259k n\u00f6vb\u0259ti&#8221; \u00e7atm\u0131\u015f bu a\u015fiqin dilind\u0259n s\u00f6yl\u0259n\u0259n q\u0259z\u0259l d\u00fcnyada qalanlara v\u0259siyy\u0259t kimi s\u0259sl\u0259nir. M\u0259\u015fuq\u0259sinin bigan\u0259liyind\u0259n, mehrsizliyind\u0259n inciy\u0259n a\u015fiq onu ba\u015fa sal\u0131r ki, sev\u0259n k\u0259sl\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 bir-birin\u0259 v\u0259fa g\u00f6st\u0259rm\u0259li, dostlu\u011fun, m\u0259h\u0259bb\u0259tin q\u0259drini bilm\u0259lidirl\u0259r.Insanlar xudbin hissl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259li, mehriban olmal\u0131, bir-birinin q\u0259drini bilm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u0259z\u0259ld\u0259 v\u0259sl\u0259 yet\u0259 bilm\u0259y\u0259n g\u00f6z\u00fc ya\u015fl\u0131 nakam a\u015fiqin iztirablar\u0131 da \u00e7ox t\u0259sirli verilmi\u015fdir. \u00d6mr\u00fcn\u00fc sevgilisinin x\u0259yalil\u0259 ke\u00e7irmi\u015f bu g\u0259ncin s\u0259bri v\u0259 taq\u0259ti kimi, a\u011f\u0131l v\u0259 hu\u015fu da t\u00fck\u0259nmi\u015fdir. O, h\u0259yatdan \u0259lini tamam \u00fczm\u00fc\u015f, \u00fcmidini itirmi\u015fdir. D\u00fcnyadan \u00fcr\u0259yi q\u0259mli, ciy\u0259ri qanl\u0131, yana-yana ayr\u0131l\u0131r:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">R\u0259qibl\u0259r qoymad\u0131 yetsin \u0259lim bir dam\u0259ni-v\u0259sl\u0259,<br \/>\nX\u0259yalinl\u0259 ke\u00e7irdim \u00f6mr\u00fcm\u00fc nalan, xudahafiz!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u0259 s\u0259br\u00fc taq\u0259tim qald\u0131, n\u0259 \u0259ql\u00fc hu\u015f bilm\u0259rr\u0259,<br \/>\nOnun\u00e7\u00fcn \u00e7e\u015fmi-p\u00fcrxunim olur giryan, xudahafiz!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00dcz\u00fcb \u0259l Nat\u0259van candan, ki ta \u00fcmmidi-v\u0259sl etm\u0259z,<br \/>\nDili q\u0259mgin, cig\u0259r p\u00fcrxun, olub suzan xudahafiz!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Nat\u0259van\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259t m\u00f6vzusunda yazd\u0131\u011f\u0131 q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 h\u0259yatdan \u015fikay\u0259t, pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q, yalvar\u0131\u015f, nigaran\u00e7\u0131l\u0131q, t\u0259\u0259ss\u00fcf hissl\u0259ri, z\u0259man\u0259d\u0259n, d\u00f6vrandan naraz\u0131l\u0131q motivl\u0259rin\u0259 d\u0259 gen-bol yer verilmi\u015fdir. \u0130nsan taleyin\u0259 h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015fan \u015fair ictimai \u0259dal\u0259tsizliy\u0259, m\u0259n\u0259vi buxovlara qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq, oxucusuna z\u00fclmkarl\u0131qdan, xudp\u0259s\u0259ndlikd\u0259n uzaq olub, e\u015fqi, m\u0259h\u0259bb\u0259ti \u0259ziz tutma\u011f\u0131, \u015f\u0259r\u0259f v\u0259 l\u0259yaq\u0259tl\u0259 ya\u015fam\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir. Arzulad\u0131qlar\u0131n\u0131 h\u0259yatda g\u00f6rm\u0259y\u0259n \u015fair lirik q\u0259hr\u0259man\u0131n dili il\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259ldiyin\u0259, sevib-sevildiyin\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf edir. Bu ruh &#8220;Olayd\u0131&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259lind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc ayd\u0131n b\u00fcruz\u0259 verir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u0130lahiy\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259 deyil\u0259n bu q\u0259z\u0259ld\u0259 \u015fairin lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi al\u0259md\u0259 qar\u015f\u0131al\u015fd\u0131\u011f\u0131 ziddiyy\u0259tl\u0259r\u0259 &#8211; &#8220;e\u015fq i\u00e7r\u0259&#8221; \u015fadl\u0131qdan sonra axan g\u00f6z ya\u015flar\u0131na, s\u0259rv boylu g\u00f6z\u0259l qam\u0259tin \u0259l\u00e7atmaz olmas\u0131na, b\u00fclb\u00fcl\u00fcn g\u00fcld\u0259n k\u0259narda, g\u00fcl\u00fcn is\u0259 xar \u0259lind\u0259 qalmas\u0131na etiraz edir. O, h\u0259yatdak\u0131 ziddiyy\u0259tl\u0259rin s\u0259b\u0259bini g\u00f6yl\u0259rin irad\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcr, hicranla v\u00fcsal\u0131n, g\u00fcl\u015f\u0259nl\u0259 b\u00fclb\u00fcl\u00fcn m\u00f6hn\u0259tinin, \u015fadl\u0131q v\u0259 sevincl\u0259 b\u0259lan\u0131n bir yerd\u0259 olmas\u0131na t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259nir. Yar v\u00fcsal\u0131ndan, g\u00fcl\u015f\u0259n seyrind\u0259n sonra g\u0259l\u0259n h\u0259sr\u0259t iztirablar\u0131n\u0131, ayr\u0131l\u0131q d\u00f6z\u00fclm\u0259zliyini, h\u0259yat\u0131n insana zindan k\u0259sildiyini g\u00f6r\u0259nd\u0259 a\u015fiq b\u0259dbinl\u0259\u015fir, r\u0259hmsiz d\u00f6vran\u0131n alt-\u00fcst olmas\u0131n\u0131, \u0259dal\u0259tsiz c\u0259miyy\u0259tin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259yir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u0259 m\u0259n olayd\u0131m, ilahi, n\u0259 d\u0259 bu al\u0259m olayd\u0131!<br \/>\nN\u0259 d\u0259 bu al\u0259m ara dil m\u00fcq\u0259yy\u0259di-q\u0259m olayd\u0131!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u0259z\u0259ld\u0259 c\u0259fake\u015f a\u015fiqin taleyi klassik \u0259d\u0259biyyatda m\u0259\u015fhur olan \u0259fsan\u0259vi Y\u0259qub, Yusif, Z\u00fcleyxa kimi m\u0259h\u0259bb\u0259t, inam, s\u0259daq\u0259t v\u0259 g\u00f6z\u0259llik q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n ad\u0131 v\u0259 taleyi il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edilir. H\u0259min \u0259fsan\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 k\u0259nanl\u0131 Y\u0259qub pey\u011f\u0259mb\u0259rin ist\u0259kli o\u011flu Yusifi qarda\u015flar\u0131 pax\u0131ll\u0131qdan kor bir quyuya atm\u0131\u015f, o\u011flunun ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na a\u011flamaqdan atas\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259rin\u0259 a\u011f g\u0259lmi\u015fdir. Misir\u0259 ged\u0259n karvan\u0131n adamlar\u0131 t\u0259sad\u00fcf\u0259n Yusifi g\u00f6r\u00fcb quyudan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, \u00f6zl\u0259ri il\u0259 Misir\u0259 apar\u0131b, orada qul kimi satm\u0131\u015flar. Onu alan \u018fziz l\u0259q\u0259bli v\u0259zirin arvad\u0131 Z\u00fcleyxa Yusifin g\u00f6z\u0259lliyini g\u00f6r\u0259nd\u0259 bu g\u0259nc\u0259 vurulmu\u015fdur. Lakin Yusif Z\u00fcleyxan\u0131n arzusunu yerin\u0259 yetirm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn qad\u0131n ona b\u00f6htan atm\u0131\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259, Yusif zindana sal\u0131naraq yeddi il orada qalm\u0131\u015fd\u0131r. Bu hadis\u0259 Z\u00fcleyxan\u0131 k\u0259d\u0259rl\u0259ndirmi\u015f, onu q\u0259m d\u0259ryas\u0131na q\u0259rq etmi\u015fdir. &#8220;Olayd\u0131&#8221; q\u0259z\u0259linin son beytl\u0259rind\u0259 Nat\u0259van\u0131n lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 bu hadis\u0259l\u0259ri xat\u0131rlayaraq, h\u0259r sevincd\u0259 h\u00f6km\u0259n bir k\u0259d\u0259rin, h\u0259r g\u00fcl\u00fc\u015fd\u0259 bir g\u00f6z ya\u015f\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. H\u0259m d\u0259 k\u0259d\u0259r, q\u0259m h\u0259mi\u015f\u0259 sevincd\u0259n, \u015fadl\u0131qdan sonra ba\u015flan\u0131r. M\u0259hz bu x\u00fcsusiyy\u0259t onu daxil\u0259n b\u0259dbinl\u0259\u015fdirir, m\u0259yus edir v\u0259 o, k\u0259d\u0259rl\u0259, q\u0259ml\u0259, m\u0259yusluqla n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n sevinci, \u015fadl\u0131\u011f\u0131 ist\u0259m\u0259yib onlardan imtina edir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u0259 Misr olayd\u0131, n\u0259 K\u0259nan, n\u0259 h\u0259sr\u0259ti-Y\u0259qub,<br \/>\nN\u0259 xar olub q\u0259mi-hicranda, q\u0259rqi-mat\u0259m olayd\u0131!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u0259 \u00e7ah olayd\u0131, n\u0259 zindan, n\u0259 karvan g\u00fcz\u0259ri,<br \/>\nN\u0259 Yusifi bu b\u0259lada g\u00f6r\u0259n bir ad\u0259m olayd\u0131!<\/p>\n<p>N\u0259 b\u0259zm olayd\u0131, n\u0259 bazari-Yusif \u0259hval\u0131,<br \/>\nN\u0259 r\u0259hg\u00fcz\u0259rd\u0259 Z\u00fcleyxa q\u0259ml\u0259 h\u0259md\u0259m olayd\u0131!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u0259 ah olayd\u0131, n\u0259 \u0259fsus, n\u0259 par\u0259-par\u0259 k\u00f6n\u00fcl,<br \/>\nN\u0259 Nat\u0259van\u0131n, ilahi, h\u0259v\u0259si d\u0259rh\u0259m olayd\u0131!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan lirikas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan &#8220;Olayd\u0131&#8221; q\u0259z\u0259linin d\u0259rin ictimai m\u0259zmunu vard\u0131r. XX \u0259srin g\u00f6rk\u0259mli s\u00f6z ustad\u0131 S\u0259m\u0259d Vur\u011fun &#8220;Xur\u015fidbanu Nat\u0259van&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 bu \u015feiri &#8220;b\u00f6y\u00fck insan\u0131n q\u00fcss\u0259 v\u0259 k\u0259d\u0259ri&#8221; kimi m\u0259naland\u0131raraq demi\u015fdir: &#8220;\u015eair\u0259mizin bu ac\u0131 s\u0259tirl\u0259rind\u0259 feodal d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 hiss adamlar\u0131na n\u0259 q\u0259d\u0259r darl\u0131q etdiyini g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Onlar\u0131n k\u0259d\u0259ri ictimai \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 qar\u015f\u0131, insan\u0131n k\u00f6l\u0259liliyin\u0259 v\u0259 onun l\u0259yaq\u0259tinin al\u00e7ald\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 olan protest formalar\u0131ndan biridir&#8221;. (S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, \u018fs\u0259rl\u0259ri, 6 cildd\u0259, 5-ci cild, B., 1972, s 147)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">M. F\u00fczuli poeziyas\u0131n\u0131n t\u0259siri Nat\u0259van\u0131n \u015feirl\u0259rinin yaln\u0131z m\u0259zmununda, m\u00f6vzu v\u0259 ideyalar al\u0259mind\u0259 deyil, onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n formas\u0131nda, b\u0259dii strukturunda, q\u0259z\u0259ll\u0259rinin v\u0259znind\u0259, daxili b\u00f6lg\u00fcs\u00fcnd\u0259, habel\u0259 poetik dilind\u0259, t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 sistemind\u0259 d\u0259 ayd\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Onun &#8220;Bilin yaran, bu d\u00fcnyada h\u0259r\u0259 bir kar il\u0259n oynar&#8221;, &#8220;Olmu\u015fam d\u0259hri-b\u0259la i\u00e7r\u0259 bu g\u00fcn divan\u0259 m\u0259n&#8221;, &#8220;Dilb\u0259ra, d\u0259rdi-dilimd\u0259n bel\u0259 \u00fcnvan etdim&#8221;, &#8220;Z\u0259man\u0259 sald\u0131 \u0259c\u0259b m\u00f6hn\u0259t\u00fc m\u0259lal\u0259 m\u0259ni&#8221; misralar\u0131 il\u0259 ba\u015flanan q\u0259z\u0259ll\u0259ri bilavasit\u0259 F\u00fczulinin t\u0259siri il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f, Nat\u0259van ustad\u0131n s\u0259n\u0259tkarl\u011f\u0131ndan y\u00fcks\u0259k bacar\u0131qla b\u0259hr\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u015eairin &#8220;Olan k\u00f6nl\u00fcm&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259li d\u0259 F\u00fczulinin &#8220;K\u00f6nl\u00fcm&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259lin\u0259 n\u0259zir\u0259 kimi yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fc\u0259llif \u00f6z\u00fcn\u00fcn daxili t\u0259lat\u00fcml\u0259rini, k\u00f6n\u00fcl \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, q\u0259lb d\u00fcnyas\u0131n\u0131n t\u0259zadlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259rk\u0259n dahi s\u0259l\u0259finin poetik t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n, b\u0259dii idrak v\u0259 inikas \u00fcsullar\u0131ndan, fikri ifad\u0259 etm\u0259k, oxucuya \u00e7atd\u0131rmaq t\u0259rzind\u0259n faydalanm\u0131\u015fd\u0131r. Nat\u0259van\u0131n \u015feirind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n r\u0259dif v\u0259 qafiy\u0259l\u0259rin bir qismi, x\u00fcsusil\u0259 &#8220;m\u0259nim bu \u015fad olan k\u00f6nl\u00fcm&#8221;, &#8220;ustad olan k\u00f6nl\u00fcm&#8221;, &#8220;abad olan k\u00f6nl\u00fcm&#8221; kimi ifad\u0259l\u0259r d\u0259rhal F\u00fczulinin \u201cTutu\u015fdu q\u0259m oduna \u015fad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm k\u00f6nl\u00fcm\u201d misras\u0131 il\u0259 ba\u015flanan q\u0259z\u0259lini yada sal\u0131r. Ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Nat\u0259van F\u00fczulinin poetik cazib\u0259sind\u0259n uzaqla\u015fa bilmir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259nin, f\u00fczuliyan\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f q\u0259z\u0259lin g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n bu q\u0259z\u0259ld\u0259 Nat\u0259van\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu da n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. S\u0259l\u0259find\u0259n f\u0259rqli olaraq o, daxili qafiy\u0259d\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259, misralardak\u0131 poetik y\u00fck\u00fc daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f, \u015feirin ax\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yen\u0259, ya r\u0259b, n\u0259 q\u0259mgindir m\u0259nim bu \u015fad olan k\u00f6nl\u00fcm,<br \/>\nR\u00fcmuzi-e\u015fqd\u0259n agah olub, ustad olan k\u00f6nl\u00fcm.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">G\u00f6r\u00fcbd\u00fcr yari \u0259\u011fyar\u0259, olubdur m\u0259hvi-n\u0259zzar\u0259,<br \/>\nEdibdir sin\u0259sin par\u0259, m\u0259nim abad olan k\u00f6nl\u00fcm.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Niy\u0259 peyman\u0259d\u0259n ke\u00e7din, niy\u0259 z\u0259ncird\u0259n qa\u00e7d\u0131n?<br \/>\nN\u0259d\u0259ndir \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcn, m\u0259nim b\u0259rbad olan k\u00f6nl\u00fcm?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">F\u0259raq\u0131n ruzi-m\u0259h\u015f\u0259rdir, s\u0259ras\u0259r m\u00f6hn\u0259ti-q\u0259mdir,<br \/>\nO z\u00fclf\u00fcn kimi d\u0259rh\u0259mdir, m\u0259nim azad olan k\u00f6nl\u00fcm.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bax\u0131n bu Nat\u0259van zar\u0259, g\u00fcn\u00fc b\u0259xtim kimi qar\u0259,<br \/>\nG\u0259z\u0259r M\u0259cnun t\u0259k avar\u0259, m\u0259nim na\u015fad olan k\u00f6nl\u00fcm.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\nNat\u0259van\u0131n t\u0259bi\u0259t g\u00f6z\u0259lliyin\u0259, b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259y\u0259, q\u0259r\u0259nfil\u0259, b\u00fclb\u00fcl\u0259 h\u0259sr etdiyi \u015feirl\u0259ri d\u0259 vard\u0131r. Do\u011fma t\u0259bi\u0259tin g\u00f6z\u0259llikl\u0259rind\u0259n ilham alan \u015fair d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rinin b\u0259dii inikas\u0131 kimi yarad\u0131lan bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n h\u0259yat \u0259tri, g\u00fcl\u00fcn, \u00e7i\u00e7\u0259yin xo\u015f rayih\u0259si g\u0259lir. \u015eair t\u0259bi\u0259t g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini sev\u0259n a\u015fiqin m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131, qay\u011f\u0131lar\u0131 il\u0259 t\u0259masda, m\u00f6hk\u0259m \u0259laq\u0259d\u0259 t\u0259svir edir. T\u0259bi\u0259t g\u00f6z\u0259llikl\u0259rinin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr edilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu \u015feirl\u0259rd\u0259 h\u0259m d\u0259 g\u00fccl\u00fc bir insan \u0259hval-ruhuyy\u0259si vard\u0131r. Onlarda insana v\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r, \u0259yilm\u0259y\u0259n, m\u0259\u011frur m\u0259n\u0259viyyat, n\u0259cib duy\u011fular, inc\u0259 hissl\u0259r, ehtiras v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 dolu h\u0259yat, hicran, v\u00fcsal, etiraf, naraz\u0131l\u0131q, g\u00f6z ya\u015flar\u0131, yalvar\u0131\u015f, \u00fcmid, nisgil, s\u0259ad\u0259t h\u0259sr\u0259ti g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu \u015feirl\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 insan \u0259hval-ruhiyy\u0259si, onun k\u00f6n\u00fcl d\u00fcnyas\u0131, m\u0259n\u0259vi t\u0259l\u0259bat\u0131 dayan\u0131r. \u015eairin t\u0259bi\u0259t g\u00f6z\u0259llikl\u0259rinin t\u0259svir v\u0259 t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00e7\u00f6l, \u00e7\u0259m\u0259n, g\u00fcl, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259svirl\u0259r \u00e7ox vaxt sev\u0259n a\u015fiqin \u00fcr\u0259k \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131, ke\u00e7irdiyi hiss v\u0259 duy\u011fularla \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir; bu \u015feirl\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 insan, onun b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc v\u0259 \u0259v\u0259zsizliyi ideyas\u0131 dayan\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Nat\u0259van\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u015feirinin lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 b\u0259dii struktur bax\u0131m\u0131ndan daha da z\u0259nginl\u0259\u015fir; bu t\u0259rkib\u0259 \u0259vv\u0259lki a\u015fiq v\u0259 m\u0259\u015fuq\u0259 sur\u0259tl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259n\u0259n tamam yeni bir insan &#8211; d\u0259rdli, k\u0259d\u0259rli ana sur\u0259ti daxil olur. \u018flb\u0259tt\u0259, bu sur\u0259tl\u0259 a\u015fiq sur\u0259ti aras\u0131nda ox\u015far, \u00fcmumi c\u0259h\u0259tl\u0259r tapmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Romantik hiss v\u0259 duy\u011fularla ya\u015fayan, s\u0259mimi v\u0259 odlu m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 sev\u0259n, lakin \u0259li m\u0259\u015fuq\u0259sin\u0259 \u00e7atmayan a\u015fiq kimi ana sur\u0259ti d\u0259 k\u0259d\u0259rli v\u0259 d\u0259rdlidir. Onlar\u0131n ikisini d\u0259 hicran a\u011fr\u0131d\u0131r, ikisi d\u0259 ayr\u0131l\u0131qdan iztirab \u00e7\u0259kir, qovrulur. Lakin kimin hicrin\u0259 a\u011fr\u0131maq, kimin h\u0259sr\u0259tini \u00e7\u0259km\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 bu sur\u0259tl\u0259r bir-birind\u0259n se\u00e7ilirl\u0259r. A\u015fiqi sevgilisinin, anan\u0131 is\u0259, d\u00fcnyadan cavan k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f \u00f6vlad\u0131n\u0131n ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 yand\u0131r\u0131r. Onun sin\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131n-\u00e7arpaz bir o\u011ful da\u011f\u0131 \u00e7\u0259kilmi\u015fdir ki, yaras\u0131 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz g\u00f6yn\u0259yib s\u0131z\u0131ldayaraq, ana q\u0259lbinin f\u0259ryadlar\u0131na \u00e7evrilir. &#8220;\u018ffsus&#8221;, &#8220;S\u0259nsiz&#8221;, &#8220;Getdi&#8221;, &#8220;Getm\u0259&#8221; r\u0259difli v\u0259 &#8220;Yanar can\u0131m, o\u011ful, daim s\u0259nin nari-f\u0259ra\u011f\u0131nda&#8221; misras\u0131 il\u0259 ba\u015flanan q\u0259z\u0259ll\u0259ri h\u0259min f\u0259ryadlar\u0131n b\u0259dii \u0259ksi kimi yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Bu \u015feirl\u0259rin h\u0259r misras\u0131nda m\u00fcsib\u0259t i\u00e7ind\u0259 olan anan\u0131n odlu q\u0259lbi \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Nat\u0259van\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 ana sur\u0259tinin prototipi \u015fairin \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 xat\u0131rlanan \u00f6vlad-o\u011ful is\u0259 ikidir. Onlardan biri \u00f6mr\u00fcn\u00fcn bahar \u00e7a\u011f\u0131nda, yeniyetm\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259yata \u0259lvida demi\u015f, torpa\u011fa qovu\u015fmu\u015fdur. Ikincisi is\u0259, anan\u0131 h\u0259sr\u0259td\u0259 qoyaraq, uzaq bir diyara getmi\u015fdir. Bu \u00f6vladlardan birincisi Mir Abbas, ikincisi is\u0259 Mehdiqulu xand\u0131r. \u015eairin &#8220;\u018ffsus&#8221;, &#8220;S\u0259nsiz&#8221;, &#8220;Getm\u0259&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259ll\u0259ri Mir Abbas\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu \u015feirl\u0259rin birincisind\u0259 anan\u0131n bahar f\u0259slind\u0259, t\u0259bi\u0259tin canland\u0131\u011f\u0131, g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdiyi bir vaxtdak\u0131 \u0259hval\u0131-ruhiyy\u0259si t\u0259svir olunmu\u015f, t\u0259bi\u0259tin \u015fadl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ana q\u0259lbinin k\u0259d\u0259ri aras\u0131nda q\u00fcvv\u0259tli b\u0259dii t\u0259zad yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130kinci \u015feird\u0259 is\u0259 Nat\u0259van \u00f6z k\u0259d\u0259rini bilavasit\u0259 d\u00fcnyan\u0131n, cahan\u0131n v\u0259 insanlar\u0131n v\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. H\u0259yat\u0131n gedi\u015fat\u0131ndan, m\u00f6vcud \u015f\u0259raitd\u0259n naraz\u0131 qalan k\u0259d\u0259rli ana g\u00f6rd\u00fckl\u0259rin\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u015eair klassik \u0259d\u0259biyyatda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k o\u011flunun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00fcl m\u00f6vs\u00fcm\u00fcn\u00fcn ke\u00e7m\u0259si, bahar\u0131n solub getm\u0259si, b\u00fclb\u00fcl\u00fcn x\u0259st\u0259 halda t\u0259k-t\u0259nha qalmas\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edir. Ana o\u011flunu \u0259z\u0259m\u0259t v\u0259 \u015f\u0259raf\u0259t ba\u011f\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, lakin d\u00f6vran\u0131n ba\u011fban\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ox tez qopard\u0131lm\u0131\u015f g\u00fcl\u0259 b\u0259nz\u0259dir. O\u011flunu h\u0259zin, k\u0259d\u0259rli bir dill\u0259 yu\u011flayan ana torpa\u011fa yalvararaq bu &#8220;g\u00fclb\u0259d\u0259n&#8221; cavan\u0131 \u0259ziz saxlama\u011f\u0131 xahi\u015f edir:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ke\u00e7ibdi m\u00f6vsimi-g\u00fcl, getdi n\u00f6vbahar, \u0259fsus!<br \/>\nQal\u0131bd\u0131 b\u00fclb\u00fcli-bi\u00e7ar\u0259 xar\u00fc zar, \u0259fsus!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Riyazi-izz\u00fc \u015f\u0259raf\u0259td\u0259 bir g\u00fcl a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131,<br \/>\nQopard\u0131 ol g\u00fcl\u00fc g\u00fcl\u00e7ini-ruzigar, \u0259fsus!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">O g\u00fclb\u0259d\u0259n ki ip\u0259k k\u00f6yn\u0259k incid\u0259rdi onu,<br \/>\nOlubdur indi o, torpaqla xakisar \u0259fsus!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">S\u0259n Allah, ey qara torpaq, onu \u0259ziz saxla!<br \/>\nOdur m\u0259nim g\u00f6z\u00fcm\u00fcn nuru, ey m\u0259zar, \u0259fsus!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">O\u011flunun \u00f6l\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259r Nat\u0259van\u0131n m\u00fcasirl\u0259rin\u0259 d\u0259rin t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f, Qaraba\u011f \u015fairl\u0259rind\u0259n Mirz\u0259 R\u0259him F\u0259na, Mirz\u0259 Sadiq Piran, Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab, Katib v\u0259 ba\u015fqalar\u0131, \u015eamax\u0131dan Seyid \u018fzim, Bixud, Bak\u0131dan V\u0259hd\u0259ti, Dilxun, M\u00fcniri, Qubadan X\u0259yali N\u0259tavana n\u0259zir\u0259l\u0259r yaz\u0131b, ona t\u0259s\u0259lli v\u0259 t\u0259skinlik vermi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu Mehdiqulu xana h\u0259sr etdiyi \u015feirl\u0259rd\u0259 \u00f6vlad\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dar\u0131xan, onu g\u00f6rm\u0259y\u0259, ba\u011fr\u0131na basma\u011fa can atan, lakin arzusu g\u00f6z\u00fcnd\u0259 qalan anan\u0131n daxili iztirablar\u0131 \u0259ks olunmu\u015fdur. H\u0259min \u015feirl\u0259rd\u0259 Nat\u0259van m\u00fcq\u0259dd\u0259s ana-o\u011ful m\u0259h\u0259bb\u0259tini a\u015fiq-m\u0259\u015fuq dastanlar\u0131 s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131r v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 qad\u0131n-ana ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u00f6vlad v\u0259slin\u0259 yetm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn var\u0131ndan, h\u0259tta \u015f\u0259xsi \u00f6mr\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259n f\u0259dakar a\u015fiq zirv\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lir. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n &#8220;\u00d6l\u00fcr\u0259m&#8221; r\u0259difli q\u0259z\u0259li s\u0259ciyy\u0259vidir. \u00d6vlad\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131rp\u0131nan anan\u0131n dilind\u0259n deyil\u0259n bu q\u0259z\u0259ld\u0259 onun daxili-m\u0259n\u0259vi al\u0259mi, h\u0259sr\u0259t v\u0259 intizar\u0131 real b\u0259dii l\u00f6vh\u0259l\u0259rl\u0259 verilir. \u00a0Y\u00fcks\u0259k b\u0259diilikl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bu \u015feirin misralar\u0131nda &#8220;f\u0259raqdan gec\u0259l\u0259r s\u0259bah\u0259 kimi&#8221; yatmayan, ayr\u0131l\u0131qdan &#8220;bahar lal\u0259si t\u0259k ba\u011fr\u0131 qan&#8221; olub \u0259li qoynunda qalan, sin\u0259si d\u0259rdl\u0259 dolu anan\u0131n k\u00f6vr\u0259k q\u0259lbi, h\u0259sr\u0259t g\u00f6zl\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr:<\/p>\n<p>Var\u0131md\u0131 sin\u0259d\u0259 d\u0259rd\u00fc q\u0259mi-n\u0259han, \u00f6l\u00fcr\u0259m,<br \/>\nF\u0259da olum s\u0259n\u0259, g\u0259l eyl\u0259 imt\u0259han, \u00f6l\u00fcr\u0259m.<\/p>\n<p>F\u0259raqdan gec\u0259l\u0259r yatmaram s\u0259bah\u0259 kimi,<br \/>\nX\u0259yali &#8211; z\u00fclf\u00fcn\u0259 ba\u011fl\u0131 gedibdir can, \u00f6l\u00fcr\u0259m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c7\u0259kirdim h\u0259sr\u0259tini, g\u00f6rm\u0259dim, xudahafiz!<br \/>\nOlubdur indi i\u015fim nal\u0259v\u00fc f\u0259\u011fan, \u00f6l\u00fcr\u0259m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n dig\u0259r g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri kimi, Nat\u0259van da \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dini m\u00f6vzulara m\u00fc\u0259yy\u0259n yer vermi\u015fdir. Onun &#8220;\u018fli \u018fsg\u0259r&#8221;, &#8220;Zeyn\u0259b&#8221;, &#8220;Qasim&#8221;, &#8220;G\u0259lm\u0259sin&#8221; r\u0259difli \u015feirl\u0259ri K\u0259rb\u0259la hadis\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 imamlar\u0131n m\u00fcsib\u0259tin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015fdir. M\u00fcs\u0259lman ad\u0259tl\u0259rini, dini ayin v\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri yax\u015f\u0131 bil\u0259n, islam tarixin\u0259 yax\u0131ndan b\u0259l\u0259d olan \u015fair K\u0259rb\u0259la hadis\u0259l\u0259rini t\u0259svir etm\u0259kl\u0259 m\u00fcasirl\u0259rin\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259mizlik, \u0259xlaqi g\u00f6z\u0259llik, xeyirxahl\u0131q, insanp\u0259rv\u0259rlik duy\u011fular\u0131 a\u015f\u0131lamaq ist\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Nat\u0259van\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri b\u0259dii s\u0259n\u0259tkarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan kamil \u015feir n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir. \u0130nc\u0259 m\u0259tl\u0259bl\u0259ri, d\u0259rin hissl\u0259ri q\u00fcvv\u0259tli lirika, poetik co\u015fqunluqla cana g\u0259tirm\u0259k, \u015feird\u0259 ifad\u0259 y\u0131\u011fcaml\u0131\u011f\u0131, fikir \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u0259na d\u0259rinliyi yaratmaq onun s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259ziyy\u0259tl\u0259ridir. \u015eifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan v\u0259 klassik irsd\u0259n ustal\u0131qla b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259n \u015fair, yeri g\u0259ldikc\u0259 b\u0259dii sual, xitab v\u0259 nidalar i\u015fl\u0259tm\u0259kl\u0259, lirik q\u0259hr\u0259man\u0131n daxili al\u0259mini, onun hiss v\u0259 duy\u011fular\u0131n\u0131, heyr\u0259t, h\u0259y\u0259can, yalvar\u0131\u015f v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259rini canl\u0131, t\u0259sirli \u0259ks etdir\u0259 bilmi\u015fdir. \u015eeirl\u0259rind\u0259ki b\u0259dii ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 t\u0259krirl\u0259r, qo\u015fa qafiy\u0259l\u0259r, r\u0259difl\u0259r, metafora v\u0259 t\u0259\u015fbehl\u0259r onun \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u015feiriyy\u0259tini, b\u0259dii-estetik t\u0259sirini daha da q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirir. B\u00fct\u00fcn bu keyfiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n poeziyas\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri arzularla, t\u0259miz v\u0259 pak hissl\u0259rl\u0259, y\u00fcks\u0259k \u0259m\u0259ll\u0259rl\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n q\u0259lbini, ruhunu ox\u015fay\u0131r, onlar\u0131n m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"7539\">Yaz\u0131ya 1544 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa XIX \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259 ba\u015flayan Xur\u015fidbanu Nat\u0259van Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda F\u00fczuli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini davam etdir\u0259n g\u00f6rk\u0259mli \u015fair\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259zin, s\u0259mimi lirika, t\u0259bi\u0259t g\u00f6z\u0259llikl\u0259rinin v\u0259 insan\u0131n k\u00f6n\u00fcl d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u0259z\u0259n ger\u00e7\u0259k, b\u0259z\u0259n is\u0259 romantik, t\u0259sirli poetik vasit\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sviri onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u00f6z\u0259llikl\u0259rind\u0259ndir. &nbsp; Nat\u0259van Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai h\u0259yat\u0131nda, x\u00fcsus\u0259n Qaraba\u011f\u0131n m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131nda, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin abadla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00f6n\u0259mli xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7539"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7539"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7539\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7542,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7539\/revisions\/7542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}