{"id":7968,"date":"2015-01-28T20:45:07","date_gmt":"2015-01-28T16:45:07","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=7968"},"modified":"2015-01-28T20:46:24","modified_gmt":"2015-01-28T16:46:24","slug":"bir-boluyun-manifesti-kitabinin-oxucularla-gorusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=7968","title":{"rendered":"\u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d kitab\u0131n\u0131n oxucularla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/1209042_951626358182924_1540441724672411233_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter wp-image-7969\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/1209042_951626358182924_1540441724672411233_n.jpg\" alt=\"1209042_951626358182924_1540441724672411233_n\" width=\"409\" height=\"478\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u018fs\u0259dulla Qurbanov,<br \/>\nf\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri doktoru, professor<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><strong>(Kitab haqq\u0131nda q\u0259na\u0259t v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131m)<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d s\u0259n\u0259dli o\u00e7erki, bundan \u0259vv\u0259l \u201cElm v\u0259 T\u0259hsil\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n cinay\u0259t-prosessual qanunvericiliyinin m\u0259nb\u0259l\u0259rinin konseptual \u015f\u0259kild\u0259, elmi-n\u0259z\u0259ri v\u0259 h\u00fcquqi, eyni zamanda f\u0259ls\u0259fi \u0259saslarla t\u0259dqiq olundu\u011fu v\u0259 bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifinin f\u0259ls\u0259fi aspektl\u0259ri \u00fczr\u0259 elmi m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi v\u0259 r\u0259y\u00e7isi oldu\u011fu \u201cCinay\u0259t-prosessual qanunvericiliyin m\u0259nb\u0259l\u0259rinin elmi-n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131 v\u0259 h\u00fcquqi xarakteristikas\u0131\u201d adl\u0131 monoqrafiyas\u0131 il\u0259 milli h\u00fcquq elmimiz\u0259, \u0259l\u0259x\u00fcsus onun \u00e7ox az t\u0259dqiq olunmu\u015f cinay\u0259t prosessual h\u00fcquq sah\u0259sin\u0259 qiym\u0259tli t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f g\u0259nc, perspektivli m\u00fct\u0259x\u0259ssis Qaya \u018fliyevin oxucularla n\u00f6vb\u0259ti g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. \u018fg\u0259r birinci kitab \u00f6n\u0259mli yarad\u0131c\u0131l\u0131q d\u00f6vr\u00fc ke\u00e7ir\u0259n Qaya \u018fliyevin s\u0131rf elmi idrak\u0131n\u0131n v\u0259 akademik h\u00fcquq d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin m\u0259hsulu idis\u0259, hal-haz\u0131rda d\u0259y\u0259rli oxucular\u0131m\u0131za t\u0259qdim olunan \u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d s\u0259n\u0259dli o\u00e7erki is\u0259, \u0259d\u0259bi-b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131q v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 n\u0259sr sah\u0259sind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n o\u00e7erk janr\u0131nda q\u0259l\u0259mini s\u0131nayan m\u00fc\u0259llifin daha \u00e7ox b\u0259dii t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn\u00fcn, estetik \u015f\u00fcurunun, emosional idrak\u0131n\u0131n, f\u0259ls\u0259fi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn v\u0259 bilavasit\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00f6vqeyinin inikas\u0131d\u0131r.<br \/>\nKitabda \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fcn t\u0259l\u0259bkar oxucular\u0131na r\u0259\u015fad\u0259tli ordumuzun bir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin timsal\u0131nda do\u011fma v\u0259t\u0259n namin\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olan Qaraba\u011f\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda m\u0259rdlikl\u0259 vuru\u015fan v\u0259t\u0259n o\u011fullar\u0131n\u0131n dol\u011fun obrazlar\u0131 t\u0259qdim olunmu\u015fdur.<br \/>\nHe\u00e7 bir qiym\u0259tli \u0259s\u0259r t\u0259sad\u00fcf\u0259n meydana g\u0259lmir. H\u0259r bir d\u0259y\u0259rli kitab\u0131n \u00f6z \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259, biblioqrafik h\u0259yata v\u0259siq\u0259 qazanma tarix\u00e7\u0259si var. Bu bax\u0131mdan, hesab edir\u0259m ki, s\u00f6z\u00fcged\u0259n \u0259s\u0259rin yaranma tarix\u00e7\u0259si d\u0259 h\u00f6rm\u0259tli oxucular\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 olard\u0131. Tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259 onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259r \u201cisti izl\u0259rl\u0259\u201d, canl\u0131 \u015fahidl\u0259rinin v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259yatda oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 yaz\u0131lmayanda, h\u0259m tez unudulur, hafiz\u0259l\u0259rd\u0259n silinib gedir, h\u0259m d\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nsa bel\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 faktlar v\u0259 onlara subyektiv yana\u015fmalar kontekstind\u0259 bitib-t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259n, g\u0259rgin m\u00fcbahis\u0259l\u0259r predmetin\u0259 \u00e7evrilir. Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259rini \u00f6z g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f, 4 il a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 bilavasit\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f ke\u00e7mi\u015f b\u00f6l\u00fck komandiri \u015e\u0259msi H\u00fcseynov da, \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 bu qanunauy\u011funlu\u011fu ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, Qaraba\u011f\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Yasamal taborunun II b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn v\u0259 h\u0259min b\u00f6l\u00fcy\u00fcn ayr\u0131-ayr\u0131 h\u0259rb\u00e7il\u0259rinin ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli d\u00f6y\u00fc\u015f yolu haqq\u0131nda kitab yaz\u0131lmas\u0131, \u0259n yeni tariximiz\u0259 aid olan h\u0259min hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259rin vaxt\u0131nda i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 niyy\u0259tini b\u0259nd\u0259niz\u0259 bildirdi. \u015e\u0259msi H\u00fcseynovun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc b\u0259y\u0259n\u0259r\u0259k ona bu m\u0259suliyy\u0259tli i\u015fin \u00f6hd\u0259sind\u0259n layiqinc\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259c\u0259k, sistemli, analitik v\u0259 akademik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259, universal biliy\u0259 v\u0259 geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n iti q\u0259l\u0259m\u0259 malik bir g\u0259nc h\u00fcquq\u015f\u00fcnas kimi Qaya \u018fliyevi t\u00f6vsiy\u0259 etdim. T\u0259klifim\u0259 m\u00fcsb\u0259t yana\u015fan \u015e\u0259msi H\u00fcseynov tezlikl\u0259, komandiri oldu\u011fu b\u00f6l\u00fcy\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri bar\u0259d\u0259 z\u0259ruri m\u0259lumatlarla Qaya \u018fliyevi t\u0259min etdi. Heyk\u0259lt\u0259ra\u015f\u0131n sal da\u015flar\u0131 yonaraq onlardan canl\u0131 b\u00fcstl\u0259r, \u0259z\u0259m\u0259tli heyk\u0259ll\u0259r \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirdiyi kimi, Qaya \u018fliyev d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, b\u0259nd\u0259nizin \u00fcmidl\u0259rini v\u0259 etimad\u0131n\u0131 layiqinc\u0259 do\u011fruldaraq, \u015e\u0259msi H\u00fcseynovun ona t\u0259qdim etdiyi bu informasiya xammal\u0131 \u0259sas\u0131nda bel\u0259 bir sanball\u0131 tarixi o\u00e7erk meydana g\u0259tirmi\u015f oldu.<br \/>\nKitab\u0131n m\u0259zmunu il\u0259 yana\u015f\u0131, onun ad se\u00e7imi d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu bax\u0131mdan, \u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d \u0259s\u0259rinin yaranma tarix\u00e7\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, onun ad\u0131n\u0131n genezisin\u0259 d\u0259 toxunma\u011f\u0131 vacib hesab edir\u0259m. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, kitab\u0131n ad\u0131 g\u00f6rk\u0259mli nasir, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas alim v\u0259 pedaqoq Mir C\u0259lal Pa\u015fayevin m\u0259\u015fhur \u201cBir g\u0259ncin manifesti\u201d roman\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. Bu da t\u0259sad\u00fcfi deyildir. B\u00f6y\u00fck, ustad yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259d\u0259bi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f manifest istilah\u0131, daha sonra g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan diplomat\u0131 Hafiz Pa\u015fayevin m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu \u201cBir s\u0259firin manifesti\u201d \u0259s\u0259ri il\u0259 \u0259d\u0259bi m\u0259kanda \u00f6z m\u00f6vqeyini daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndir\u0259r\u0259k, idiomatik deyim\u0259 \u00e7evrilmi\u015f v\u0259 frazeologiya kimi \u0259d\u0259bi dilimiz\u0259 v\u0259siq\u0259 qazanm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, bu \u0259d\u0259bi \u0259n\u0259n\u0259ni davam etdir\u0259r\u0259k \u00e7oxsayl\u0131 ad versiyalar\u0131 aras\u0131ndan m\u0259hz \u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d ad\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m s\u00f6z\u00fcged\u0259n aspektd\u0259n, h\u0259m d\u0259 kitab\u0131n m\u0259zmununun lakonik \u015f\u0259kild\u0259, tam, h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 obrazl\u0131 ifad\u0259 edilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fc\u0259llifin \u0259s\u0259r\u0259 ad se\u00e7imini kifay\u0259t q\u0259d\u0259r u\u011furlu hesab etm\u0259k olar.<br \/>\n\u00d6lk\u0259mizin \u0259razisinin 20 faizinin erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131nda olmas\u0131n\u0131, 1 milyondan art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn h\u0259yat\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 ald\u0131qda, hesab edir\u0259m ki, bu fundamental \u0259s\u0259rin aktuall\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 geni\u015f dan\u0131\u015fma\u011fa ehtiyac yoxdur. Bu bax\u0131mdan, \u00dcmummilli Liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin 22 sentyabr 1993-c\u00fc ild\u0259 g\u0259ncl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 s\u0259sl\u0259ndirdiyi bu d\u0259rin m\u0259zmunlu, geni\u015f m\u00fcnd\u0259ric\u0259li fikirl\u0259rini qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi: &#8230;\u018fsas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 g\u0259ncl\u0259rimiz aras\u0131nda v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissini geni\u015f t\u0259bli\u011f etm\u0259kdir. Bu, t\u0259kc\u0259 ona g\u00f6r\u0259 deyil ki, biz indi m\u00fcharib\u0259 apar\u0131r\u0131q. H\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olmal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r \u00f6z v\u0259t\u0259nini, torpa\u011f\u0131n\u0131, xalq\u0131n\u0131 sevm\u0259s\u0259n, \u00f6z xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 sadiq olmasan, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, d\u00fcnyada ba\u015fqa \u015feyl\u0259ri d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bilm\u0259zs\u0259n. \u0130ndiki d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik \u0259n aktual m\u0259s\u0259l\u0259dir.\u201d (Heyd\u0259r \u018fliyev. M\u00fcst\u0259qilliyimiz \u0259b\u0259didir: \u00e7\u0131x\u0131\u015flar, nitql\u0259r, b\u0259yanatlar, m\u0259ktublar, m\u00fcsahib\u0259l\u0259r. Birinci kitab: iyun, 1993 \u2013 may, 1994 \/ bur. m\u0259sul R. Mehdiyev. \u2013 Bak\u0131: Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1997. s\u0259h. 113)<br \/>\nEl\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, Ulu \u00d6nd\u0259rimizin h\u0259l\u0259 ill\u0259r \u00f6nc\u0259 qar\u015f\u0131m\u0131za qoydu\u011fu v\u0259zif\u0259nin yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 &#8211; g\u0259ncl\u0259rimiz aras\u0131nda v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissinin geni\u015f t\u0259bli\u011fin\u0259, \u0259l\u0259x\u00fcsus g\u0259nc n\u0259slin h\u0259rbi-v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunda t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n, indiki d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u0259n aktual m\u0259s\u0259l\u0259si olan v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik m\u00f6vzusunda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f \u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d \u0259s\u0259ri son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fch\u00fcm ictimai-siyasi v\u0259 didaktik \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<br \/>\nGeni\u015f oxucu k\u00fctl\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f bu sanball\u0131 \u0259s\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tini \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 onun \u00e7oxfunksiyal\u0131 s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, bu \u0259s\u0259r;<br \/>\n&#8211; \u0259n yeni tariximizin Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si s\u0259hif\u0259l\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 milli h\u0259rb tariximizin \u0259n yeni d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u00f6yr\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fcasir tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm bir m\u0259x\u0259zdir.<br \/>\n&#8211; eyni zamanda h\u00fcquq ictimaiyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn, Transmilli cinay\u0259t h\u00fcququ sah\u0259si \u00fczr\u0259 bir g\u0259nc ixtisasl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssis kimi m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n XX \u0259srin sonlar\u0131nda xalq\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 20 Yanvar faci\u0259si, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131, Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc kimi cinay\u0259tl\u0259rin beyn\u0259lxalq h\u00fcquqi t\u00f6vsifinin verildiyi v\u0259 Qaraba\u011f konfliktinin h\u00fcquqi aspektl\u0259rinin \u015f\u0259rh olundu\u011fu konseptual m\u0259nb\u0259dir.<br \/>\n&#8211; habel\u0259 jurnalistika, politologiya v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259nin ist\u0259r daxilind\u0259ki, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 xaricind\u0259ki bir s\u0131ra ictimai, siyasi, ideoloji hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259rin konfliktoloji, politoloji, sosioloji, geopolitik v\u0259 s. aspektl\u0259rd\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 tarixi, xarici siyas\u0259t v\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, diplomatiya prizmas\u0131ndan \u0259trafl\u0131, h\u0259rt\u0259r\u0259fli, m\u00fcf\u0259ss\u0259l, analitik \u015f\u0259rhinin verildiyi, siyasi publisistika elementl\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259hsuludur.<br \/>\n&#8211; h\u0259m\u00e7inin, filosoflar, kulturoloqlar, din\u015f\u00fcnaslar, pedaqoqlar, etika v\u0259 estetika sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn, q\u0259dim Roma filosofu Senekadan, b\u00f6y\u00fck \u015e\u0259rq m\u00fct\u0259f\u0259kkiri \u018fbu Turxana, klassik alman f\u0259ls\u0259f\u0259sinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259, Kant, Hegel, Fixtey\u0259, milli f\u0259ls\u0259fi fikir tariximizin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n &#8211; Akademik H.H\u00fcseynovdan, Akademik R.Mehdiyev\u0259 kimi b\u00f6y\u00fck filosoflar\u0131n v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin m\u00f6vzu \u00fczr\u0259 fikirl\u0259rinin, m\u00fclahiz\u0259l\u0259rinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s Qurani-K\u0259rimd\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 ay\u0259l\u0259rin, habel\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259f\u0259kkiri v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi H\u0259zr\u0259ti \u018flinin k\u0259lamlar\u0131n\u0131n \u0259ks olundu\u011fu, m\u0259n\u0259vi borc anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, f\u0259ls\u0259f\u0259nin h\u0259yat, \u00f6l\u00fcm, \u00f6lm\u0259zlik probleml\u0259rinin, dialektikan\u0131n kateqoriyalar\u0131 v\u0259 qanunlar\u0131, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissl\u0259rinin, \u015f\u0259hidlik m\u0259kt\u0259binin v\u0259 bu kimi dig\u0259r ayr\u0131-ayr\u0131 anlay\u0131\u015f v\u0259 m\u0259fhumlar\u0131n fonunda m\u00fcxt\u0259lif q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin f\u0259ls\u0259fi aksioloji, etik v\u0259 estetik, sosioloji v\u0259 kulturoloji, m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 pedaqoji v\u0259 s. aspektl\u0259rd\u0259n t\u0259hlil v\u0259 t\u0259bli\u011f edildiyi, m\u00fcasir v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik t\u0259rbiy\u0259si metodikas\u0131na dair m\u00fch\u00fcm elmi m\u00fclahiz\u0259l\u0259rin \u0259ks olundu\u011fu t\u0259rbiy\u0259vi-didaktik \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u0259v\u0259zsiz f\u0259ls\u0259fi, ideoloji, estetik, kulturoloji v\u0259saitdir.<br \/>\n&#8211; h\u0259m d\u0259 filoloqlar \u00fc\u00e7\u00fcn, b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk \u015fairi v\u0259 \u0259d\u0259bi t\u0259nqid\u00e7isi O.\u015e.G\u00f6kyaydan, XIX \u0259sr Frans\u0131z yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 filosofu E.Renana, Misir yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 A.M.Akkaddan, Amerikal\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131 J.Flet\u00e7er\u0259, Cek Londona, dahi \u015fairimiz M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulid\u0259n, m\u00fchacir \u015fairimiz Almas \u0130ld\u0131r\u0131ma, b\u00f6y\u00fck alman \u015fair-dramaturqu, m\u00fct\u0259f\u0259kkiri \u0130.V.H\u00f6tey\u0259, XX \u0259sr Az\u0259rbaycan elminin, \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, t\u0259hsilinin inki\u015faf\u0131nda misilsiz xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f Mir C\u0259lal Pa\u015fayevd\u0259n, ustad \u015fairl\u0259rimiz S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, M\u0259mm\u0259d Araz, B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 v\u0259 Cabir Novruza, XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli klassiki H\u00fcseyn Cavidd\u0259n, \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259tkar\u0131m\u0131z, nakam \u015fairimiz Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq\u0259, B\u00f6y\u00fck t\u00fcrk \u015fairi Mithat Camal Kuntaydan, korifey dramaturqumuz C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131ya kimi d\u00fcnya v\u0259 milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n onlarca dig\u0259r klassikinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan v\u0259 \u0259d\u0259bi irsind\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni irsind\u0259n \u2013 alban, yapon, t\u00fcrk v\u0259 dig\u0259r xalqlar\u0131n atalar s\u00f6zl\u0259rind\u0259n, z\u0259rbi m\u0259s\u0259ll\u0259rind\u0259n, klassik lat\u0131n deyiml\u0259rind\u0259n, milli folklorumuzun d\u0259y\u0259rli n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik m\u00f6vzusu \u00fczr\u0259 d\u0259rin m\u0259zmunlu, ibr\u0259tamiz, didaktik xarakterli, tutarl\u0131 v\u0259 yerind\u0259 iqtibaslar\u0131n g\u0259tirildiyi d\u0259y\u0259rli m\u00fcnt\u0259x\u0259batd\u0131r.<br \/>\n&#8211; h\u0259tta dem\u0259k olar ki, h\u0259rb\u00e7il\u0259r, h\u0259rbi k\u0259\u015ffiyyat v\u0259 \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat, h\u0259rbi strategiya, h\u0259rbi rabit\u0259 v\u0259 s. bu q\u0259bild\u0259n olan sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn, Yasamal taborunun II b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn ke\u00e7diyi d\u00f6y\u00fc\u015f yolu t\u0259hlil olunark\u0259n m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259\u015fhur Prussiya general\u0131 Helmut fon Moltked\u0259n, h\u0259rb s\u0259n\u0259tinin d\u00fchas\u0131 Napoleon Bonaparta, b\u00f6y\u00fck \u00c7in h\u0259rbi strateq Sun Tsz\u0131dan, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu, \u0259fsan\u0259vi komandan M.K.Atat\u00fcrk\u0259, \u201cQafqaz qartal\u0131\u201d \u015eeyx \u015eamild\u0259n, Rusiya h\u0259rb tarixin\u0259 \u00f6z d\u0259rin izl\u0259rini qoymu\u015f general Baryatinskiy\u0259 v\u0259 general Belyayevskiy\u0259, Alman h\u0259rb s\u0259n\u0259tinin g\u00f6rk\u0259mli xadiml\u0259ri general Falkenheymd\u0259n, mar\u015fal Liman fon Sanders\u0259, II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Leninqrad, Volxovsk v\u0259 2-ci Belarus c\u0259bh\u0259sind\u0259 at\u0131c\u0131 diviziyas\u0131n\u0131n rabit\u0259 r\u0259isi kimi fa\u015fizm\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259lledici d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 f\u0259all\u0131\u011f\u0131 v\u0259 c\u0259sar\u0259ti il\u0259 se\u00e7ilmi\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259li \u00e7ekist D.G.B\u0131strovdan, \u0130ki d\u0259f\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, c\u0259mi 34 ya\u015f\u0131nda ik\u0259n tank qo\u015funlar\u0131 qvardiya general-mayoru olmu\u015f Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259fsan\u0259vi o\u011flu H\u0259zi Aslanova kimi d\u00fcnya h\u0259rb tarixin\u0259 ad\u0131n\u0131 q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yazm\u0131\u015f g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin h\u0259rbi taktika v\u0259 strategiya, h\u0259rbi idar\u0259etm\u0259, h\u0259rbi kadr siyas\u0259ti, h\u0259rbi rabit\u0259, h\u0259rbi k\u0259\u015ffiyyat v\u0259 \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat f\u0259aliyy\u0259ti \u00fczr\u0259 d\u0259y\u0259rli fikirl\u0259rin\u0259 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin\u0259, h\u0259rb elmin\u0259 aid bu kimi dig\u0259r fundamental m\u00fcdd\u0259alara v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 XIX \u0259sr \u015eimali Qafqaz m\u00fcharib\u0259si, I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 m\u0259\u015fhur \u00c7anaqqala d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc, H\u0259l\u0259bin m\u00fcdafi\u0259si, II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si kimi d\u00fcnya h\u0259rb tarixi \u00fczr\u0259 m\u00fch\u00fcm n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t edildiyi, eyni zamanda d\u00fcnya h\u0259rb tarixinin g\u00f6rk\u0259mli simalar\u0131ndan\u2013 Amerikan\u0131n istiqlaliyy\u0259t m\u00fcharib\u0259sind\u0259 ingilisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yaxalanaraq edam edilmi\u015f 21 ya\u015fl\u0131 Amerikan k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131s\u0131 N.Heyd\u0259n, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130taliyan fa\u015fizmin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u0259tan\u0259tl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015f Liviya xalq\u0131n\u0131n \u0259fsan\u0259vi lideri \u00d6m\u0259r Muxtara, Kokand xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zb\u0259k \u0259silli s\u0259rk\u0259rd\u0259si, b\u00fct\u00fcn m\u0259nal\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fc \u015e\u0259rqi T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 h\u0259sr etmi\u015f Yaqub b\u0259y\u0259 kimi, Milli h\u0259rb tariximizin parlaq simalar\u0131ndan &#8211; generallar H\u00fcseyn M\u0259mm\u0259dov, T\u0259rlan \u018fliyarb\u0259yov v\u0259 Monqolustan\u0131n Xalq Q\u0259hr\u0259man\u0131 S\u00f6hb\u0259t Quliyevd\u0259n, B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 rabit\u0259 sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck r\u0259\u015fad\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f \u018fl\u0259kb\u0259r X\u0259lilov, M\u0259h\u0259r S\u00fcleymanov v\u0259 Pir\u0259li Pir\u0259liyev kimi milli rabit\u0259\u00e7i kadrlar\u0131m\u0131za, Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259n torpaqlar\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 vahid d\u00f6vl\u0259t h\u00fcdudlar\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259n h\u00f6kmdar, g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259 v\u0259 islam\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s yerl\u0259ri u\u011frunda \u015f\u0259hid olmu\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc kimi daxil olan Saci h\u00f6kmdar\u0131 Yusif ibn \u018fbu Sac Divdaddan, do\u011fma torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n yadelli i\u015f\u011fal\u0131ndan m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda ged\u0259n qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 son damla qan\u0131nad\u0259k vuru\u015fub q\u0259hr\u0259mancas\u0131na h\u0259lak olmu\u015f G\u0259nc\u0259 xan\u0131 Cavad xana q\u0259d\u0259r xat\u0131rland\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi tarixi-n\u0259z\u0259ri-konseptual materiald\u0131r.<br \/>\n&#8211; o c\u00fcml\u0259d\u0259n, d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n, s\u00f6z x\u0259zin\u0259sind\u0259n, kulturoloji irsind\u0259n, elmi, f\u0259ls\u0259fi, dini, mifoloji d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t, r\u0259ngar\u0259ng s\u00f6z \u00e7\u0259l\u0259ngidir.<br \/>\n&#8211; \u018fn \u0259sas\u0131 is\u0259 bu kitab m\u00fcasir oxucular\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fctali\u0259sin\u0259 t\u0259qdim olunmu\u015f, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Yasamal taborunun II b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259rkibind\u0259 vuru\u015fmu\u015f igid o\u011fullar\u0131m\u0131z\u0131n ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli \u00f6m\u00fcr v\u0259 \u015fanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f yolunun b\u0259dii boyalarla i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 oxunaql\u0131 bir b\u0259dii n\u0259sr n\u00fcmun\u0259sidir.<br \/>\n\u018flb\u0259tt\u0259, \u0259s\u0259r bar\u0259d\u0259 bu q\u0259bild\u0259n olan m\u00fclahiz\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131 art\u0131rmaq da olard\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l qeyd etm\u0259k ist\u0259rdik ki, bu d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259r m\u0259n\u0259vi-ideoloji mahiyy\u0259ti etibaril\u0259, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda h\u0259lak olmu\u015f \u015f\u0259hidl\u0259rimiz\u0259 ithaf olunmu\u015f \u0259b\u0259diyy\u0259t simfoniyas\u0131, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u00fcca\u0259t v\u0259 misilsiz q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar g\u00f6st\u0259rmi\u015f Yasamal taborunun II b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn igid d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin\u0259 s\u00f6zd\u0259n qoyulmu\u015f abid\u0259dir.<br \/>\nYasamal taborunun II b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn ke\u00e7diyi d\u00f6y\u00fc\u015f yolu haqq\u0131nda tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u0259ks etdir\u0259n ilk, bir q\u0259d\u0259r romantik t\u0259rzd\u0259 v\u0259 b\u0259dii \u00fcslubda yaz\u0131lm\u0131\u015f bu \u0259s\u0259rd\u0259, b\u0259lk\u0259 d\u0259 h\u0259l\u0259 tariximiz\u0259 b\u0259lli olmayan m\u0259lumatlar, tarixi faktlar v\u0259 hadis\u0259l\u0259r \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Bu \u0259s\u0259rin \u00fcr\u0259k qan\u0131 il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 46 n\u0259f\u0259r m\u0259rd, \u015f\u00fcca\u0259tli, c\u0259sur, \u00f6l\u00fcm\u00fcn g\u00f6z\u00fcn\u0259 dik baxan, v\u0259t\u0259n namin\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n sin\u0259sini d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259sinin qaba\u011f\u0131na ver\u0259n igid o\u011fullar\u0131m\u0131z\u0131n, I Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli d\u00f6y\u00fc\u015f yolu ke\u00e7\u0259n Yasamal taborunun II b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin \u00fcr\u0259yi \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131r.<br \/>\nKitabda b\u00fct\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin bir ali m\u0259ram u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si q\u0131rm\u0131z\u0131 bir x\u0259tt kimi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259n ke\u00e7ib gedir. V\u0259t\u0259n\u0259 sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259t, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 bar\u0131\u015fmaz kin, nifr\u0259t hissi. Z\u0259ngin, r\u0259ngar\u0259ng boyalarla g\u0259rgin hadis\u0259l\u0259rin fonunda h\u0259r bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn xarakterik real obraz\u0131 ustal\u0131qla \u0259ks etdirilir. Onlar\u0131n ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli d\u00f6y\u00fc\u015f yolu haqq\u0131nda s\u0259tirl\u0259ri oxuduqca sanki, tanklar\u0131n vahim\u0259li n\u0259riltisini, a\u011f\u0131r h\u0259rbi texnikan\u0131n, artilleriyan\u0131n t\u00fck\u00fcrp\u0259dici u\u011fultusunu, g\u00fcll\u0259 s\u0259sl\u0259rini e\u015fitm\u0259k olur. \u00abBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u00bb \u0259s\u0259rind\u0259 bir m\u0259qam x\u00fcsusi il\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. M\u00fc\u0259llif hadis\u0259l\u0259ri t\u0259svir etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, b\u0259dii-publisistlik formada h\u0259r bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn h\u0259yat v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f yolunu izl\u0259yir v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 onlar\u0131n m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131n\u0131n v\u0259hd\u0259tini yarad\u0131r. Eyni zamanda, \u0259s\u0259rd\u0259 h\u0259r bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn ke\u00e7diyi \u00f6m\u00fcr v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f yolunun timsal\u0131nda b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 b\u00f6l\u00fcy\u00fcn h\u0259rbi-psixoloji panoramas\u0131 yarad\u0131l\u0131r, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 b\u00f6l\u00fcy\u00fcn h\u0259rbi-psixoloji mozaikas\u0131 fonunda is\u0259, h\u0259r bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn psixoloji portreti canland\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\nYeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd ed\u0259k ki, \u0259s\u0259rin h\u0259r s\u0259hif\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llifin z\u0259ngin m\u00fctali\u0259y\u0259, m\u00fcxt\u0259lif elml\u0259r\u0259, f\u0259ls\u0259f\u0259y\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n teologiyaya dair ensiklopedik biliy\u0259, geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 malik olmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin, xalq\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu N\u0259riman N\u0259rimanovun, T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n qurucusu v\u0259 \u0259v\u0259zsiz lideri M.K.Atat\u00fcrk\u00fcn, el\u0259c\u0259 d\u0259 Bosniya xalq\u0131n\u0131n lideri v\u0259 Bosniya-Herseqovinan\u0131n ilk prezidenti Aliya \u0130zz\u0259tb\u0259yovi\u00e7in, XIX \u0259sr Almaniyan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli diplomat\u0131 v\u0259 kansleri Otto fon Bismark\u0131n, g\u00f6rk\u0259mli frans\u0131z s\u0259rk\u0259rd\u0259si v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi N.Bonapart\u0131n, T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n 2-ci prezidenti, briqada general\u0131 \u0130sm\u0259t \u0130n\u00f6n\u00fcn\u00fcn v\u0259 d\u00fcnya tarixin\u0259 parlaq izl\u0259rini qoymu\u015f onlarca dig\u0259r siyasi xadiml\u0259rin irsin\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olmas\u0131 v\u0259 ba\u015fqa m\u00fcsb\u0259t keyfiyy\u0259tl\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. \u018fs\u0259rd\u0259n iqtibas g\u0259tirdiyimiz t\u0259kc\u0259 el\u0259 bu s\u0259tirl\u0259r m\u00fc\u0259llifin Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, elmin\u0259 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tin\u0259 dair n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259ngin v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli biliy\u0259 malik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 kifay\u0259t edir:<\/p>\n<p>\u201cX\u0131z\u0131 rayonu. C\u0259nn\u0259t Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131n dilb\u0259r gu\u015f\u0259si. Korifey dramaturqumuz C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131, istedadl\u0131 \u015fairimiz Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqi, g\u00f6rk\u0259mli b\u0259st\u0259kar\u0131m\u0131z M\u00fcsl\u00fcm Maqomayevin \u00ab\u015eah \u0130smay\u0131l\u00bb operas\u0131n\u0131n liberettosunun m\u00fc\u0259llifi, \u015fair v\u0259 m\u00fc\u0259llim Mirz\u0259 \u018fbd\u00fclq\u0259dir V\u00fcsaqini (M.M\u00fc\u015ffiqin atas\u0131), m\u00fcasir Az\u0259rbaycan n\u0259srinin v\u0259 dramaturgiyas\u0131n\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 kino v\u0259 teatr s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f g\u00f6rk\u0259mli nasir v\u0259 dramaturqumuz Seyf\u0259ddin Da\u011fl\u0131n\u0131, Xalq \u015fairimiz Cabir Novruzu, XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 \u0259d\u0259bi t\u0259nqidinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynam\u0131\u015f, milli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n klassiki, akademik M\u0259mm\u0259d Arif Dada\u015fzad\u0259ni, ilk d\u0259f\u0259 milli folklorumuzun q\u0259dim n\u00fcmun\u0259si olan meyxanan\u0131 televiziya ekranlar\u0131na \u00e7\u0131xaran, musiqili meyxana janr\u0131n\u0131n banisi, ustad meyxana\u00e7\u0131 Nizami R\u0259mzini yetir\u0259n diyar.\u201d<\/p>\n<p>M\u0259hz, bu \u015f\u0259xsi intellektual imkanlar\u0131ndan m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n m\u00fc\u0259llif sovet tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131ndan miras qalm\u0131\u015f r\u0259vay\u0259t\u00e7ilik, primitiv salnam\u0259\u00e7ilik, arxiv materiallar\u0131n\u0131n bir-birinin ard\u0131nca d\u00fcz\u00fcl\u0259r\u0259k t\u0259hlil edilm\u0259d\u0259n t\u0259qdim edilm\u0259si, \u00e7oxsayl\u0131 statistika, quru sxematiklik kimi hallarla oxucunu yormadan, usand\u0131rmadan v\u0259 m\u00f6vzudan bezdirm\u0259d\u0259n onun diqq\u0259tini tarixi hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259r\u0259 c\u0259lb edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, oxucu Qaraba\u011f \u015f\u0259hidi M.S\u0259m\u0259dovun \u00f6m\u00fcr yolu bar\u0259d\u0259 s\u0259tirl\u0259ri m\u00fctali\u0259 ed\u0259rk\u0259n yorulmur, \u00e7\u00fcnki burada o, t\u0259kc\u0259 \u015f\u0259hid haqq\u0131nda orta statistik t\u0259rc\u00fcmeyi-hal g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri il\u0259 yox, eyni zamanda bu kontekstd\u0259 onun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm tap\u0131nt\u0131 olan N.N\u0259rimanovun h\u0259l\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259tinin yenic\u0259 qurulma\u011fa ba\u015fland\u0131\u011f\u0131, d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ateizmin geni\u015f t\u0259bli\u011f olundu\u011fu, \u0130slam dininin v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin t\u0259qib olundu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259 \u0130mam H\u00fcseyni t\u0259nqid ed\u0259n h\u0259mkar\u0131na \u201cUcqarlarda inqilab\u0131m\u0131z\u0131n tarixi\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 verdiyi ibr\u0259tamiz cavabla, habel\u0259 onun \u00fc\u00e7\u00fcn maraq do\u011furacaq elmi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 \u2013 \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 onun formala\u015fmas\u0131n\u0131n sosial-psixoloji aspektl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkir Con Lokkun \u00aba\u011f l\u00f6vh\u0259\u00bb n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 v\u0259 dig\u0259r bu kimi r\u0259ngar\u0259ng m\u0259lumatlarla tan\u0131\u015f olur. M\u00fc\u0259llif m\u00f6vzu daxilind\u0259 m\u00fcqayis\u0259li analizl\u0259r, maraql\u0131 paralell\u0259r, m\u00fcxt\u0259lif analogiyalar v\u0259 s. m\u0259ntiqi idrak metodlar\u0131 il\u0259 z\u0259ngin ha\u015fiy\u0259l\u0259rl\u0259 oxucunu d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir. M\u0259s\u0259l\u0259n:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7ox maraql\u0131d\u0131r ki, do\u011fma Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131zla yana\u015f\u0131, Mirhabil Rzayevin vaxtil\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u018ffqan\u0131standa da, Kabil \u015f\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 Baqram aviabazas\u0131n\u0131n 20 km c\u0259nub \u015f\u0259rqind\u0259 Qaraba\u011f adl\u0131 b\u00f6lg\u0259 m\u00f6vcuddur.\u201d<\/p>\n<p>V\u0259 yaxud:<\/p>\n<p>\u201cMisir yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Abbas Mahmud Akkad yaz\u0131r\u0131d\u0131 ki, m\u0259hz, K\u0259rb\u0259la hadis\u0259sind\u0259n sonra, \u018fm\u0259vil\u0259r xan\u0259danl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fc orta statistik bir insan \u00f6mr\u00fc q\u0259d\u0259r bel\u0259 davam ed\u0259 bilm\u0259di. \u0130mam H\u00fcseynin \u015f\u0259had\u0259ti il\u0259 bu s\u0259lt\u0259n\u0259tin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc aras\u0131nda c\u0259mi 60 il vaxt interval\u0131 oldu. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, \u0130mam H\u00fcseyn \u015f\u0259hidlik m\u0259kt\u0259binin yetirm\u0259l\u0259ri olan M\u0259mm\u0259da\u011fa kimi v\u0259t\u0259n o\u011fullar\u0131n\u0131n da qanlar\u0131 yerd\u0259 qalmayacaq v\u0259 onlar\u0131n \u015f\u0259had\u0259t tarixi il\u0259 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n araba\u011f\u0131m\u0131zdak\u0131 i\u015f\u011fal rejiminin \u00f6mr\u00fc aras\u0131ndak\u0131 vaxt interval\u0131 bundan da q\u0131sa \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k.\u201d<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n tarixin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan tarixin\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r tarixin\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olan m\u00fc\u0259llif ayr\u0131-ayr\u0131 hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259ri komporativ \u0259saslarla t\u0259hlil edib. D\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k, \u0259n yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fimizd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259ri bu spektrd\u0259, m\u00fcqayis\u0259li analiz metodu il\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131ran m\u00fc\u0259llif u\u011furlu tarixi paralell\u0259r apar\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u00fc\u0259llifin Bosniya-Herseqovinan\u0131n ilk prezidenti A.\u0130zz\u0259tb\u0259yovi\u00e7in 1995-ci ild\u0259 Bosniyada m\u00fcharib\u0259ni ba\u015fa \u00e7atd\u0131ran Deyton m\u00fcqavil\u0259si haqq\u0131nda ibr\u0259tamiz d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri il\u0259, \u00dcmummilli Liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin 1994-c\u00fc ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 c\u0259bh\u0259 boyu at\u0259\u015fk\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan Bi\u015fkek protokolu bar\u0259d\u0259 m\u00fcdrik fikirl\u0259ri aras\u0131nda, Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f konflikti il\u0259, tarixi Fransa-Almaniya, Elzas m\u00fcnaqi\u015f\u0259si aras\u0131nda, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 xalq\u0131n\u0131n tarixinin 1920-ci il Sevr m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n 1923-c\u00fc il Lozanna sazi\u015fin\u0259 q\u0259d\u0259r olan tarixi revan\u015f d\u00f6vr\u00fc il\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin f\u0259al m\u00fcharib\u0259 fazas\u0131n\u0131n ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 1994-c\u00fc ild\u0259n sonrak\u0131 revan\u015f imkanlar\u0131 aras\u0131nda apard\u0131\u011f\u0131 tarixi paralell\u0259r v\u0259 komporativ t\u0259hlill\u0259r x\u00fcsusi maraq do\u011furur.<br \/>\nBir s\u00f6zl\u0259, \u0259s\u0259r oxucunun b\u0259dii-estetik z\u00f6vq\u00fc il\u0259 yana\u015f\u0131, m\u0259ntiqi idrak\u0131na v\u0259 elmi, f\u0259ls\u0259fi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 d\u0259 xitab edir.<br \/>\nEyni zamanda, m\u00fc\u0259llifin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus metodikas\u0131 v\u0259 spesifik yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u00fcslubu da x\u00fcsusi maraq do\u011furur. \u018fs\u0259rin strukturuna diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259r yetirdikd\u0259 ayd\u0131n olur ki, o\u00e7erkin t\u0259rkib hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n h\u0259r bir b\u00f6lm\u0259nin s\u0259rl\u00f6vh\u0259si h\u0259min b\u00f6lm\u0259nin h\u0259sr olundu\u011fu q\u0259hr\u0259man\u0131n \u00f6m\u00fcr yolundan ana x\u0259tt kimi ke\u00e7\u0259n m\u00fch\u00fcm n\u00fcans\u0131 ehtiva edir. Daha sonra, m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259zmun etibaril\u0259 h\u0259min s\u0259rl\u00f6vh\u0259 il\u0259 sinxronla\u015fan m\u00fcvafiq aforizm verilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259s\u0259rin Qaraba\u011fda d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u018ffqan\u0131stan m\u00fcharib\u0259si veteran\u0131 Mirhabil Rzayevd\u0259n b\u0259hs ed\u0259n b\u00f6lm\u0259si \u201c\u018ffqan\u0131stan m\u00fcharib\u0259sind\u0259n Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 (Beyn\u0259lmil\u0259l missiyadan v\u0259t\u0259n borcuna)\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259si il\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259rin \u018fliyevin 4 noyabr 1993-c\u00fc ild\u0259 beyn\u0259lmil\u0259l\u00e7i d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan verilmi\u015f m\u00fcvafiq iqtibasla davam edir. Yaxud, \u0259s\u0259rin a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 yaralanmas\u0131na baxmayaraq yenid\u0259n v\u0259t\u0259nin m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 at\u0131lan Nurbala \u018fliyevd\u0259n b\u0259hs ed\u0259n b\u00f6lm\u0259si q\u0259hr\u0259man\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f yolundan q\u0131rm\u0131z\u0131 x\u0259tt kimi ke\u00e7\u0259n bu m\u00fch\u00fcm n\u00fcansa m\u00fcvafiq olaraq m\u0259\u015fhur atalar s\u00f6z\u00fc \u0259sas\u0131nda, \u201c\u0130gid odur, atdan d\u00fc\u015f\u0259 atlana\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259si il\u0259 t\u0259qdim olunmu\u015fdur.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin, m\u00fc\u0259llif ayr\u0131-ayr\u0131 h\u0259rb\u00e7il\u0259rin \u00f6m\u00fcr v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f yolundan b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n, q\u0259hr\u0259man\u0131n canl\u0131 portretini yaratmaq v\u0259 onun bar\u0259sind\u0259 oxucuda tam, dol\u011fun v\u0259 real t\u0259s\u0259vv\u00fcr formala\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birba\u015fa m\u0259nb\u0259y\u0259 &#8211; c\u0259bh\u0259 yolda\u015flar\u0131n\u0131n xatir\u0259l\u0259rin\u0259, s\u0259ng\u0259r dostlar\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131na m\u00fcraci\u0259t edir. Lakin, bununla bel\u0259, m\u00fc\u0259llif bu xatir\u0259l\u0259ri v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 k\u0259nardan, passiv \u015f\u0259kild\u0259 izl\u0259mir, yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 \u201cm\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259r\u0259k\u201d onlar\u0131 \u015f\u0259rh edir, b\u0259z\u0259n ilk bax\u0131\u015fda adi g\u00f6r\u00fcn\u0259n m\u0259qamlarda bel\u0259 qeyri-adi n\u00fcanslar a\u015fkar edir v\u0259 oxucunun diqq\u0259tini h\u0259min n\u00fcanslara c\u0259lb edir:<\/p>\n<p>\u00ab&#8230;D\u00f6y\u00fc\u015f u\u011furla ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra b\u00f6l\u00fck dinc\u0259lm\u0259li idi. Ancaq, C\u0259lal n\u0259d\u0259ns\u0259 narahat idi. M\u0259n\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131b bildirdi ki, komandir, yax\u0131nl\u0131qda UAZ ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131 vurublar. \u0130\u00e7\u0259risind\u0259 xeyli h\u0259rbi sursat var. M\u0259n gedib o ma\u015f\u0131n\u0131 g\u0259tir\u0259c\u0259y\u0259m. Bunu deyib ma\u015f\u0131na t\u0259r\u0259f gedir. O, ma\u015f\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 sal\u0131b, geri qay\u0131danda d\u00fc\u015fm\u0259n snayperi onu at\u0259\u015f\u0259 tutur. C\u0259lal aya\u011f\u0131ndan v\u0259 d\u00f6\u015f nahiy\u0259sind\u0259n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralan\u0131r. H\u0259min ma\u015f\u0131nda qalan 2 yaral\u0131 \u0259sg\u0259r\u0259 son s\u00f6z\u00fc bu olur ki, siz gedin, k\u00f6m\u0259kl\u0259 g\u0259lin. M\u0259n t\u0259k qala da bil\u0259r\u0259m. Yaral\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n e\u015fitdiyim bu k\u0259lm\u0259l\u0259ri, h\u0259l\u0259 d\u0259 unuda bilmir\u0259m.\u00bb (Komandirin xatir\u0259l\u0259rind\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, adic\u0259 h\u0259min UAZ markal\u0131 avtomobild\u0259ki h\u0259rbi sursat\u0131 bel\u0259 V\u0259t\u0259nin m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259nim\u0259t bil\u0259n C\u0259lal, bu yolda \u00f6z \u015firin can\u0131n\u0131 is\u0259 he\u00e7\u0259 saym\u0131\u015fd\u0131. \u2013 Q.\u018f)<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131na v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n z\u0259ngin s\u00f6z x\u0259zin\u0259sin\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olan m\u00fc\u0259llif bu \u201cx\u0259zin\u0259nin\u201d \u201cqiym\u0259tli da\u015flar\u0131ndan\u201d, \u201cl\u0259l v\u0259 cavahiratlar\u0131ndan\u201d m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u0259s\u0259rin q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n \u00f6m\u00fcr yolunun v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f salnam\u0259sinin m\u00fcxt\u0259lif epizodlar\u0131n\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 b\u00f6y\u00fck \u015fairl\u0259rimizin, s\u00f6z bahad\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6lm\u0259z misralar\u0131n\u0131n fonunda i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r. B\u0259z\u0259n bu v\u0259 paralell\u0259r o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259qiq v\u0259 adekvat olur ki, bir oxucu kimi heyr\u0259tini gizl\u0259tm\u0259y\u0259 bilmirs\u0259n. M\u0259s\u0259l\u0259n:<\/p>\n<p>\u201c&#8230;M\u0259hz, bu nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f xidm\u0259tl\u0259ri y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f, \u00abAz\u0259rbaycan Bayra\u011f\u0131\u00bb ordenin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. T\u0259ltif olundu\u011fu F\u0259xri F\u0259rmanlar, t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcrnam\u0259l\u0259r H\u00fcseynin r\u0259\u015fad\u0259tli v\u0259 qorxmaz bir k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131 kimi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar\u0131n r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259ki inikas\u0131d\u0131r. Xalq \u015eairimiz M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n bu \u00f6lm\u0259z misralar\u0131nda deyildiyi kimi:<\/p>\n<p>He\u00e7 bir m\u00fckafat\u0131n yetm\u0259di m\u0259n\u0259,<br \/>\nBirc\u0259 \u201csa\u011f olun\u201d da b\u0259simdi, v\u0259t\u0259n!<br \/>\nB\u0259simdir, h\u0259r s\u0259h\u0259r t\u0259ltif yerin\u0259<br \/>\nQap\u0131mda k\u00fcl\u0259yin \u0259sibdi, v\u0259t\u0259n!\u201d<\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n is\u0259, m\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rin ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi \u00f6m\u00fcr v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f yolu il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi prosesl\u0259rini d\u0259 ustad \u015fairl\u0259rimizin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 fraqmentl\u0259rin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda, m\u00fcxt\u0259lif ibr\u0259tamiz misralar\u0131n fonunda t\u0259qdim edir. M\u0259s\u0259l\u0259n:<\/p>\n<p>\u201cB\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir, istedadl\u0131 \u015fair v\u0259 g\u00f6rk\u0259mli dramaturqumuz H\u00fcseyn Cavidin 1922-ci ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cPey\u011f\u0259mb\u0259r\u201d tarixi dram\u0131nda Ba\u015f kahin obraz\u0131n\u0131n dilind\u0259n s\u0259sl\u0259ndirilmi\u015f bu m\u0259\u015fhur sual, \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, 90-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259 Respublikam\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc a\u011f\u0131r ictimai-siyasi v\u0259ziyy\u0259tin fonunda v\u0259 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fc kontekstind\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>Ah, \u015fu m\u00fcq\u0259dd\u0259s yurdumuz<br \/>\nD\u00fc\u015fmanlara oyuncaqm\u0131?\u201d<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rin Qaraba\u011f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc \u0130.Piriyevd\u0259n b\u0259hs ed\u0259n b\u00f6lm\u0259sini is\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u0259dibimiz Mir C\u0259lal Pa\u015fayev t\u0259r\u0259find\u0259n B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (1942-ci ild\u0259) h\u0259rbi-v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik m\u00f6vzusunda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f m\u0259\u015fhur \u201cV\u0259t\u0259n yaralar\u0131\u201d hekay\u0259sinin akkordlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6kl\u0259yib. Bel\u0259 ki, \u0259s\u0259rin h\u0259min b\u00f6lm\u0259sini Mir C\u0259lal Pa\u015fayevin s\u00f6z\u00fcged\u0259n hekay\u0259sinin s\u0259rl\u00f6vh\u0259si il\u0259 adland\u0131ran m\u00fc\u0259llif, b\u00f6y\u00fck m\u0259har\u0259tl\u0259 Qaraba\u011f d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin ayr\u0131-ayr\u0131 fraqmentl\u0259ri il\u0259 h\u0259min hekay\u0259d\u0259 b\u0259dii boyalarla t\u0259svir olunmu\u015f m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6y\u00fc\u015f epizodlar\u0131 aras\u0131nda u\u011furlu paralell\u0259r apar\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, m\u00fc\u0259llif b\u00f6y\u00fck ustal\u0131qla Mir C\u0259lal Pa\u015fayevin \u201cV\u0259t\u0259n yaralar\u0131\u201d hekay\u0259sinin m\u0259ntiqi sonlu\u011funu t\u0259\u015fkil ed\u0259n m\u0259\u015fhur \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu g\u00fcn\u00fcm\u00fczl\u0259 d\u0259 b\u0259dii \u0259laq\u0259sini v\u0259 m\u0259ntiqi rabit\u0259sini quraraq onun aktuall\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259ti c\u0259lb edir:<\/p>\n<p>\u201c\u0130brahimin h\u0259min qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 ba\u015f\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 fiziki yara tibbi m\u00fcalic\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 sa\u011falsa da, \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, v\u0259t\u0259n torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259lbind\u0259ki qaysaq ba\u011flamaq bilm\u0259y\u0259n v\u0259t\u0259n yaras\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 sa\u011falmay\u0131b. Bu \u00fcr\u0259k yaras\u0131n\u0131n \u201cm\u00fcalic\u0259si\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 yaln\u0131z bir \u201cresept\u201d var. Bu \u201cresept\u201d-in m\u0259zmunu is\u0259, eynil\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259dibimiz Mir C\u0259lal Pa\u015fayevin haqq\u0131nda b\u0259hs etdiyimiz \u201cV\u0259t\u0259n yaralar\u0131\u201d hekay\u0259sinin son s\u0259tirl\u0259rind\u0259ki kimidir: \u201cSa\u011f olaq, torpa\u011f\u0131m\u0131za soxulan t\u0259cav\u00fczkarlar\u0131 m\u0259hv ed\u0259k! Analar\u0131m\u0131z sevinsin, arxay\u0131n ya\u015fas\u0131nlar. Ana V\u0259t\u0259n bizd\u0259n raz\u0131 qals\u0131n.\u201d<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llifin orijinal yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u00fcslubunu s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u0259s\u0259rin q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi \u00f6m\u00fcr v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f yolunun bilavasit\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 s\u00f6z ustadlar\u0131m\u0131z\u0131n dill\u0259r\u0259 \u0259zb\u0259r olan m\u0259\u015fhur \u015feirl\u0259rinin \u00f6lm\u0259z misralar\u0131ndak\u0131 spesifik obrazlar, orijinal ifad\u0259l\u0259r v\u0259 b\u0259dii q\u0259libl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 oxucuya t\u0259qdim edilm\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u00fc\u0259llif a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u0259tirl\u0259rd\u0259 Qaraba\u011f \u015f\u0259hidi C\u0259lal Qurbanovu sanki, \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259tkar\u0131m\u0131z M.M\u00fc\u015ffiqin m\u0259\u015fhur \u201cH\u0259yat sevgisi\u201d \u015feirinin dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olan misralar\u0131n\u0131n ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131na \u00e7evirir.<\/p>\n<p>\u201cBir anl\u0131q bel\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n, g\u00f6z\u00fcn\u00fc q\u0131rpmadan c\u0259mi 25 ya\u015f\u0131nda, \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259tkar\u0131m\u0131z Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u00abk\u00f6nl\u00fcn \u2013 h\u0259yat, h\u0259yat! &#8211; dey\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nan\u00bb \u00e7a\u011flar\u0131nda \u00abg\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 bu g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015f\u0259n i\u015f\u0131ql\u0131 d\u00fcnyadan\u00bb doymadan, \u00abh\u0259yat dedikl\u0259ri bu ke\u015fm\u0259ke\u015fd\u0259n\u00bb, \u00abq\u0259lbind\u0259, qan\u0131nda yanan at\u0259\u015fd\u0259n\u00bb usanmadan, \u00abbu yerl\u0259 \u00e7arp\u0131\u015fan, g\u00f6yl\u0259 \u0259ll\u0259\u015f\u0259n dostdan, a\u015finadan\u00bb ayr\u0131laraq, \u00abgec\u0259d\u0259n, g\u00fcnd\u00fczd\u0259n, aydan g\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n\u00bb, \u00abbu \u0259ngin f\u0259zadan\u00bb \u00ab\u0259l \u00e7\u0259kib\u00bb do\u011fma torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda ged\u0259n qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 at\u0131lan v\u0259 bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259sin\u0259 qurban ged\u0259r\u0259k \u015f\u0259hid olan C\u0259lal, xalq\u0131m\u0131z\u0131n iftixar m\u0259nb\u0259yi v\u0259 q\u00fcrur yeri olmaqla yana\u015f\u0131, M\u0259leyk\u0259 xalan\u0131n \u00f6vlad h\u0259sr\u0259ti il\u0259 al\u0131\u015f\u0131b-yanan k\u00f6vr\u0259k ana \u00fcr\u0259yind\u0259 ill\u0259r ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq h\u0259l\u0259 d\u0259 qaysaq ba\u011flamam\u0131\u015f yarad\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Yaxud, m\u00fc\u0259llif Qaraba\u011f \u015f\u0259hidi As\u0259f Xal\u0131qovun ke\u00e7diyi \u015fanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f yolunu b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk \u015fairi O.\u015e.G\u00f6kyay\u0131n m\u0259\u015fhur \u201cBu V\u0259t\u0259n kimin?\u201d \u015feirinin misralar\u0131 fonunda el\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r ki, \u0259s\u0259rin h\u0259min b\u00f6lm\u0259sini m\u00fctali\u0259 ed\u0259rk\u0259n, bir anl\u0131q insanda el\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcrat yaran\u0131r ki, sanki \u015fair h\u0259min misralar\u0131 il\u0259 el\u0259, m\u0259hz Qaraba\u011f \u015f\u0259hidi As\u0259f Xal\u0131qovu t\u0259r\u0259nn\u00fcm edib:<\/p>\n<p>\u201cUstad \u015fair O.\u015e.G\u00f6kyay\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u201ctorpa\u011f\u0131n qara ba\u011fr\u0131nda s\u0131ra da\u011flar kimi duran\u201d, \u201ch\u00fcdudlarda q\u0259za bayraqlar\u0131ndan aln\u0131na i\u015f\u0131q vuran\u201d, \u201card\u0131na baxmadan yollara d\u00fc\u015f\u0259n\u201d, \u201ch\u00fcduddan h\u00fcduda yol bulub qo\u015fan\u201d,<br \/>\n\u201cc\u0259bh\u0259d\u0259n c\u0259bh\u0259ni soran\u201d v\u0259 Respublikam\u0131z\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda ged\u0259n qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 m\u0259nfur d\u00fc\u015fm\u0259n \u00fcz\u0259rin\u0259 sell\u0259r kimi at\u0131lark\u0259n \u0259rc\u0259sin\u0259 k\u00f6ks\u00fcnd\u0259n vurularaq \u201cbir g\u00fcl ba\u011f\u00e7as\u0131na gir\u0259rc\u0259sin\u0259\u201d qara torpa\u011fa gir\u0259r\u0259k \u015f\u0259hidlik zirv\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n igid o\u011fullar\u0131m\u0131zdan biri d\u0259 As\u0259f Xal\u0131qov idi.\u201d<br \/>\nM\u00fc\u0259llif, t\u0259kc\u0259 \u0259s\u0259rin q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi \u00f6m\u00fcr yolu il\u0259 ustad \u015fairl\u0259rimizin v\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin motivl\u0259ri aras\u0131nda m\u00fcdhi\u015f analogiyalar, d\u0259qiq paralell\u0259r aparmaqla kifay\u0259tl\u0259nmir. H\u0259tta o, b\u0259z\u0259n s\u00f6z\u00fcn m\u00fcsb\u0259t m\u0259nas\u0131nda, bir q\u0259d\u0259r d\u0259 ir\u0259li ged\u0259r\u0259k, yarad\u0131c\u0131l\u0131q irsin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdiyi ayr\u0131-ayr\u0131 ustad s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259yat yolunun q\u0131rm\u0131z\u0131 cizgil\u0259ri il\u0259 \u0259s\u0259rin q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n \u00f6m\u00fcr salnam\u0259sinin m\u00fch\u00fcm n\u00fcanslar\u0131 aras\u0131nda ilk bax\u0131\u015fdan diqq\u0259ti c\u0259lb etm\u0259y\u0259n, lakin y\u00fcks\u0259k analitik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u0259 v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 malik m\u00fc\u0259llifin diqq\u0259tind\u0259n yay\u0131nmayan ox\u015far m\u0259qamlar a\u015fkar ed\u0259r\u0259k oxucuya t\u0259qdim edir:<\/p>\n<p>\u201c\u015eeir-s\u0259n\u0259t oca\u011f\u0131 olan bu diyar\u0131n yetirm\u0259si M\u00fc\u015ffiqimiz h\u0259l\u0259 XX \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259 Sovet imperiyas\u0131n\u0131n amans\u0131z q\u0131rm\u0131z\u0131 terror ma\u015f\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00aboxu tar\u00bb dey\u0259 hayq\u0131raraq xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00abac\u0131s\u0131-\u015f\u0259rb\u0259ti\u00bb, \u00abalovlu s\u0259n\u0259ti\u00bb olan tar\u0131m\u0131z\u0131 susma\u011fa qoymam\u0131\u015f v\u0259 bu yolda, g\u0259nc \u00f6mr\u00fcn\u00fc f\u0259da ed\u0259r\u0259k, c\u0259mi 29 ya\u015f\u0131nda repressiya qurban\u0131 olmu\u015fdur. T\u0259xmin\u0259n yar\u0131m \u0259sr sonra, XX \u0259srin sonlar\u0131nda bu diyar\u0131n dig\u0259r yetirm\u0259si olan Namiq \u018fliyev is\u0259, \u00abQafqaz\u0131n konservatoriyas\u0131\u00bb v\u0259 mu\u011fam\u0131n be\u015fiyi olan Qaraba\u011f\u0131m\u0131zda tar\u0131m\u0131z\u0131n, kaman\u0131m\u0131z\u0131n susmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn silaha sar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu yolda, t\u0259xmin\u0259n M\u00fc\u015ffiql\u0259 eyni ya\u015fda &#8211; 28 ya\u015f\u0131nda<br \/>\n\u015f\u0259hid olmu\u015fdur. \u018fziz oxucum, bu s\u0259tirl\u0259ri diqq\u0259tl\u0259 oxu. Diqq\u0259tl\u0259 oxu ki, biz bir daha tar\u0131m\u0131z\u0131n, kaman\u0131m\u0131z\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131zda, \u0259b\u0259di v\u0259 \u0259z\u0259li d\u0259d\u0259-baba torpaqlar\u0131m\u0131zda, Qaraba\u011f\u0131m\u0131zda susmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istedadl\u0131 \u00f6vladlar\u0131m\u0131z\u0131, igid o\u011fullar\u0131m\u0131z\u0131 qurban verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur qalmayaq.\u201d<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n t\u0259kc\u0259 o\u00e7erkin q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n \u00f6m\u00fcr salnam\u0259sini v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f yolunu i\u015f\u0131qland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259dii fon v\u0259 \u201c\u0259d\u0259bi xammal\u201d kimi istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir. O, s\u00f6z\u00fcged\u0259n s\u0259n\u0259tkarl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin m\u0259zmununu o\u00e7erkin ayr\u0131-ayr\u0131 fraqmentl\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif aspektl\u0259rd\u0259n \u015f\u0259rh edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u00fc\u0259llif o\u00e7erkin bir b\u00f6lm\u0259sind\u0259 M.M\u00fc\u015ffiqin \u201cTorpaq\u201d \u015feirinin misralar\u0131n\u0131n m\u0259zmununun elmi, f\u0259ls\u0259fi, dini, mifoloji, filoloji, didaktik yozumunu verir, bu ibr\u0259tamiz misralar\u0131n m\u0259zmunun a\u00e7\u0131lmas\u0131nda m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u201cQurani-K\u0259rim\u201d-in Taha v\u0259 \u018fl-Muminun sur\u0259l\u0259rinin m\u00fcvafiq ay\u0259l\u0259rin\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 tibb elminin m\u00fcdd\u0259alar\u0131na, h\u0259m\u00e7inin q\u0259dim yunan mifologiyas\u0131n\u0131n Herakl v\u0259 Antey personajlar\u0131na, habel\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir v\u0259 h\u0259min misralar\u0131n kompleks t\u0259fsirind\u0259n sonra o\u00e7erkin m\u00fcvafiq b\u00f6lm\u0259sinin q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131n h\u0259yat yoluna m\u0259har\u0259tl\u0259 ke\u00e7id edir:<\/p>\n<p>\u201cM\u0259hz el\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, \u015fair \u00abG\u00f6z\u0259l torpaq, s\u0259n\u0259 \u00e7ox borcluyam, \u00e7ox\u00bb dey\u0259 insan\u0131n ana torpa\u011fa olan \u00f6vladl\u0131q borcunu xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. Bu borcu b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259, d\u0259rind\u0259n d\u0259rk ed\u0259n, q\u0259lbi v\u0259t\u0259n e\u015fqi il\u0259 d\u00f6y\u00fcn\u0259n Namiq do\u011fma yurdundan uzaqlarda, yad ell\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc Herakl t\u0259r\u0259find\u0259n ana torpaqla rabit\u0259si k\u0259silmi\u015f Antey kimi hiss edirdi.\u201d<\/p>\n<p>\u018fs\u0259r d\u0259rin elmi, f\u0259ls\u0259fi, b\u0259dii, siyasi, h\u00fcquqi, tarixi, kulturoloji, didaktik v\u0259 teoloji m\u0259zmunu il\u0259 yana\u015f\u0131, \u00fcslub z\u0259nginliyi v\u0259 forma m\u00fcxt\u0259lifliyi il\u0259 d\u0259 se\u00e7ilir. Az\u0259rbaycan dilini m\u00fck\u0259mm\u0259l bil\u0259n, onun leksik v\u0259 terminoloji imkanlar\u0131na d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olan m\u00fc\u0259llif o\u00e7erkd\u0259 \u00f6z d\u0259st x\u0259ttini, f\u0259rdi \u00fcslubunu yarad\u0131b. Mahiyy\u0259t etibaril\u0259, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin m\u00fcxt\u0259lif funksional \u00fcslublar\u0131n\u0131n qov\u015fa\u011f\u0131 olan bu \u00fcslub, b\u0259dii, publisistik, elmi, r\u0259smi-i\u015fg\u00fczar v\u0259 s. \u00fcslublar\u0131n sintezin\u0259 \u0259saslan\u0131r. Bel\u0259 ki, o\u00e7erkd\u0259 h\u0259m b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri, frazeoloji birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r v\u0259 m\u0259tnalt\u0131 m\u0259nalarla z\u0259ngin, obrazl\u0131, emosional fraqmentl\u0259r\u0259 \u0259saslanan b\u0259dii \u00fcsluba aid c\u00fcml\u0259l\u0259r\u0259, h\u0259m milli elmi t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn m\u0259hsulu olan, m\u0259ntiqiliy\u0259, ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011fa, d\u0259qiqliy\u0259, konkretliy\u0259 v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b sah\u0259vi terminologiyaya s\u00f6yk\u0259n\u0259n elmi \u00fcsluba aid m\u0259tnl\u0259r\u0259, h\u0259m d\u0259 milli ictimai t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn ifad\u0259si olan, geni\u015f oxucu k\u00fctl\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f ayd\u0131n, anla\u015f\u0131ql\u0131, t\u0259sirli c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t, \u00fcmumxalq dan\u0131\u015f\u0131q dilind\u0259 v\u0259 yaxud \u201cK\u0130V dilind\u0259\u201d q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f publisistik \u00fcsluba aid hiss\u0259l\u0259r\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t \u00fcslubunun n\u00fcmun\u0259l\u0259ri olan s\u0259rb\u0259st, sad\u0259 v\u0259 y\u0131\u011fcam dialoqlara, habel\u0259 trafaret m\u0259tnl\u0259ri, m\u00fcr\u0259kk\u0259b sintaktik konstruksiyalar\u0131 v\u0259 haz\u0131r q\u0259libl\u0259ri ehtiva ed\u0259n r\u0259smi-i\u015fg\u00fczar \u00fcslub n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259, eyni zamanda s\u00f6z\u00fcged\u0259n funksional \u00fcslublar\u0131n elmi-publisistik \u00fcslub v\u0259 b\u0259dii-publisistik \u00fcslub kimi alt\u00fcslublar\u0131na m\u0259xsus par\u00e7alara da rast g\u0259lm\u0259k olar. Kitab\u0131n bu spesifik \u00fcslub z\u0259nginliyi onu g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131 v\u0259 pe\u015f\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcxt\u0259lif \u00fcslublar\u0131na m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259t, ixtisas v\u0259 pe\u015f\u0259 sahibl\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin ist\u0259r orta, ist\u0259r orta-ixtisas, ist\u0259r ali, ist\u0259r magistratura v\u0259 doktorantura pill\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 t\u0259hsil\u0259, m\u00fcxt\u0259lif d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 v\u0259 intellektual s\u0259viyy\u0259y\u0259 malik b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259n olan oxucular \u00fc\u00e7\u00fcn dil v\u0259 forma bax\u0131m\u0131ndan \u0259l\u00e7atan \u0259s\u0259r\u0259 \u00e7evirir. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, qeyd etm\u0259liyik ki, \u0259s\u0259r dilinin maksimum m\u00fck\u0259mm\u0259lliyi, fikrin tam ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 elmi, f\u0259ls\u0259fi, m\u0259ntiqi, b\u0259dii v\u0259 s. c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n \u0259sasl\u0131l\u0131\u011f\u0131, s\u00f6zl\u0259rin v\u0259 ifad\u0259l\u0259rin birm\u0259nal\u0131l\u0131\u011f\u0131, dil y\u0131\u011fcaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 dig\u0259r \u00fcslubi keyfiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yadda qal\u0131r. Eyni zamanda, Az\u0259rbaycan dilinin leksik resurslar\u0131ndan, s\u00f6z\u00fcn poetik, terminoloji funksiyalar\u0131ndan v\u0259 dig\u0259r imkanlar\u0131ndan maksimum istifad\u0259 ed\u0259n m\u00fc\u0259llif Yasamal taborunun II b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259yat h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini b\u00f6y\u00fck u\u011furla s\u0259n\u0259t h\u0259qiq\u0259tin\u0259 \u00e7evir\u0259 bilmi\u015fdir.<br \/>\nM\u00fc\u0259llifin dili forma etibaril\u0259, Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcxt\u0259lif funksional \u00fcslublar\u0131n\u0131n sintezi s\u0259ciyy\u0259si da\u015f\u0131sa da, m\u0259nsub oldu\u011fu \u0259d\u0259bi janr (s\u0259n\u0259dli o\u00e7erk) etibaril\u0259, \u0259s\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox b\u0259dii \u00fcslub elementl\u0259ri \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Bel\u0259 ki, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259hr\u0259manlar\u0131 haqq\u0131nda orta statistik t\u0259rc\u00fcmeyi-hal s\u0259ciyy\u0259li m\u0259lumatlar\u0131 m\u0259har\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f m\u00fc\u0259llif, maraql\u0131 t\u0259\u015fbehl\u0259r, simvollar, b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259r, metaforalar, metonimiyalar v\u0259 s. b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rind\u0259n ustal\u0131qla istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k bu statistik m\u0259lumatlara \u0259d\u0259bi-b\u0259dii h\u0259yat vermi\u015fdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, pe\u015f\u0259kar h\u0259rb\u00e7i Z\u0259f\u0259r K\u0259rimovun u\u011furlu d\u00f6y\u00fc\u015f yolundan b\u0259hs ed\u0259n b\u00f6lm\u0259ni \u201cZ\u0259f\u0259rin z\u0259f\u0259r yolu\u201d adland\u0131ran m\u00fc\u0259llif maraql\u0131 poetik kombinasiya \u2013 u\u011furlu alliterasiya yaratm\u0131\u015fd\u0131r. V\u0259 yaxud, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u0259tirl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 edilmi\u015f b\u0259dii t\u0259zada diqq\u0259t yetir\u0259k:<\/p>\n<p>\u201cU\u015faql\u0131q ill\u0259rinin Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 h\u0259zin xatir\u0259l\u0259ri, g\u0259nclik ill\u0259rinin Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 odlu-alovlu m\u00fcharib\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olundu, Oqtay \u00fc\u00e7\u00fcn. U\u015faql\u0131q ill\u0259rind\u0259 qu\u015flar\u0131n c\u0259hc\u0259hini, \u00e7aylar\u0131n \u015f\u0131r\u0131lt\u0131s\u0131n\u0131 e\u015fitdiyi yerl\u0259rd\u0259n, indi tanklar\u0131n n\u0259riltisini, h\u0259rbi texnikan\u0131n u\u011fultusunu, silah s\u0259sl\u0259ri e\u015fdirdi.\u201d<\/p>\n<p>Yaxud, \u00e7oxm\u0259nal\u0131 \u201cyol\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bu leksik xass\u0259sind\u0259n ustal\u0131qla istifad\u0259 ed\u0259n m\u00fc\u0259llif yaz\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cBu g\u00fcn Qurban, bir igid d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc kimi Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 ke\u00e7diyi \u015fanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f yolu il\u0259 q\u00fcrur duymaqla yana\u015f\u0131, eyni zamanda, bir pe\u015f\u0259kar m\u00fch\u0259ndis v\u0259 ixtisasl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssis kimi tikintisind\u0259 i\u015ftirak etdiyi, Respublikam\u0131z\u0131n n\u0259qliyyat infrastrukturunun \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n, h\u0259r g\u00fcn minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n \u00f6z arzular\u0131na do\u011fru t\u0259l\u0259sdiyi yollara bax\u0131b iftixar hissi ke\u00e7irir.\u201d<\/p>\n<p>Bu s\u0259tirl\u0259rd\u0259 is\u0259 m\u00fc\u0259llif ayr\u0131-ayr\u0131 bitkil\u0259rin v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259k n\u00f6vl\u0259rinin t\u0259bii xass\u0259l\u0259ri il\u0259 d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi prosesl\u0259rinin xarakteri aras\u0131ndak\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n b\u0259dii b\u0259nz\u0259rlik a\u015fkar ed\u0259r\u0259k, maraql\u0131 t\u0259\u015fbeh yarad\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cT\u0259z\u0259c\u0259 qar\u0131 \u0259rim\u0259y\u0259 ba\u015flayan da\u011f yamaclar\u0131nda, qar\u0131n alt\u0131ndan do\u011fma xalq\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qillik, suverenlik v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik arzular\u0131 kimi yenic\u0259 ba\u015f qald\u0131ran novruzg\u00fcl\u00fcn\u00fc qoxlad\u0131, yurd-yuvas\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ata-baba torpaqlar\u0131 i\u015f\u011fal olunmu\u015f, s\u0259rv\u0259tl\u0259ri talanm\u0131\u015f el-obas\u0131 kimi boynub\u00fck\u00fck b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259nin \u0259trini duydu.\u201d<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, m\u00fc\u0259llifin yaratd\u0131\u011f\u0131 b\u0259dii analogiya n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 t\u0259qdir\u0259layiqdir:<\/p>\n<p>\u201cG\u0259nc\u0259nin sonuncu xan\u0131 Cavad xan, 1804-c\u00fc ilin yanvar\u0131n 2-d\u0259n 3-\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259, yadellil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qeyri-b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 q\u0259hr\u0259mancas\u0131na h\u0259lak olark\u0259n 56 ya\u015f\u0131nda idi. Haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t a\u00e7aca\u011f\u0131m\u0131z Dilav\u0259r \u0130brahimov da, v\u0259t\u0259nin dar g\u00fcn\u00fcnd\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131na s\u0259s ver\u0259r\u0259k Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sin\u0259 yollanark\u0259n Cavad xanla eyni ya\u015fda \u2013 56 ya\u015f\u0131nda idi.\u201d<\/p>\n<p>Kitab\u0131 oxunaql\u0131 ed\u0259n c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u00fc\u0259llifin ilk bax\u0131\u015fda adi g\u00f6r\u00fcn\u0259n h\u0259yat hadis\u0259l\u0259rini bel\u0259 qeyri-adi, orijinal formada q\u0259l\u0259m\u0259 almas\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n:<\/p>\n<p>\u201cAnas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131b Ana V\u0259t\u0259ninin haray\u0131na gedirdi C\u0259lal. N\u0259 bil\u0259ydi ki, bu g\u00fcn sad\u0259c\u0259 bir evin, bir ail\u0259nin o\u011flu kimi do\u011fulub boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 h\u0259y\u0259tl\u0259rinin qap\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b ilk add\u0131m\u0131n\u0131 atd\u0131\u011f\u0131 bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s yol, bir g\u00fcn onu b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 bir v\u0259t\u0259nin, bir xalq\u0131n \u015f\u0259hid \u00f6vlad\u0131 kimi yen\u0259 h\u0259min qap\u0131dan i\u00e7\u0259ri ke\u00e7irib, bu h\u0259y\u0259t\u0259 geri qaytaracaqd\u0131.\u201d<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131da iqtibas g\u0259tirdiyimiz el\u0259 t\u0259kc\u0259 bu fraqment \u0259s\u0259rin dilinin n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259ngin v\u0259 dol\u011fun oldu\u011funun, ictimai-siyasi hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259rin b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rinin imkanlar\u0131 il\u0259 \u0259d\u0259bi-b\u0259dii aspektd\u0259n nec\u0259 ustal\u0131qla oxucuya \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259sidir:<\/p>\n<p>\u201cBildiyimiz kimi, 1991-ci ild\u0259 \u00f6lk\u0259miz XX \u0259srd\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fdu. Bel\u0259likl\u0259, min-bir qurbanlar, itkil\u0259r, m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r bahas\u0131na da olsa, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259, imzalar i\u00e7ind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n da imzas\u0131 qoyuldu, BMT-d\u0259 d\u00f6vl\u0259t bayraqlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda d\u00f6vl\u0259timizin d\u0259 \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131 dal\u011faland\u0131, d\u00fcnyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizin qartalab\u0259nz\u0259r x\u0259rit\u0259si d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapd\u0131. Lakin, \u00e7ox ke\u00e7m\u0259di ki, bu \u201cqartal\u201d bir t\u0259r\u0259fd\u0259n ba\u015f\u0131nda (Respublikam\u0131z\u0131n paytaxt\u0131 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri co\u011frafi x\u0259rit\u0259d\u0259 n\u0259h\u0259ng bir qartal\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n t\u0259svirini yarad\u0131r) Brutlar\u0131n x\u0259nc\u0259rinin, qanadlar\u0131nda \u201csap\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n olan baltalar\u0131n\u201d z\u0259rb\u0259l\u0259rinin, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259, g\u00f6vd\u0259sind\u0259 amans\u0131z ov\u00e7u (m\u0259nfur d\u00fc\u015fm\u0259n) g\u00fcll\u0259l\u0259rinin a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 yaralar\u0131n sanc\u0131lar\u0131n\u0131 hiss etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u018ffsuslar olsun ki, v\u0259t\u0259n\u0259 vurulmu\u015f bu yaralara, ba\u015fda bir qismi q\u0259fl\u0259t, dig\u0259r qismi d\u0259lal\u0259t, ba\u015fqa bir qismi is\u0259, x\u0259yan\u0259t i\u00e7ind\u0259 olan o d\u00f6vrk\u00fc \u201cidrak\u0131 s\u00f6n\u00fck ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u201d olmaqla bir \u00e7oxlar\u0131 \u201cm\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc\u201d t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc il\u0259 etinas\u0131z yana\u015fd\u0131.\u201d<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu misallar \u0259s\u0259rin s\u0259n\u0259tkarl\u0131q d\u0259y\u0259rini s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirir.<br \/>\n\u018fs\u0259rin b\u0259dii-t\u0259dqiqat obyekti \u2013 q\u0259hr\u0259manlar, hadis\u0259l\u0259r, \u00fcmumi cizgil\u0259r, x\u0259tl\u0259r, psixoloji portretl\u0259r v\u0259 s.-d\u0131r. M\u00fc\u0259llifin ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259hr\u0259manlar\u0131 b\u0259dii c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib onlar\u0131n nec\u0259 q\u0259hr\u0259man kimi formala\u015fmas\u0131 sual\u0131na cavab axtarmas\u0131, h\u0259r bir f\u0259rdi q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131n sosial-psixoloji genezisin\u0259 varmas\u0131, ilk bax\u0131\u015fda o q\u0259d\u0259r d\u0259 c\u0259lbedici g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n, lakin son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n v\u0259 q\u0259hr\u0259man\u0131n xarakterini a\u00e7an detallara oxucunun diqq\u0259tini c\u0259lb etm\u0259si, yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif aspektl\u0259rd\u0259n geni\u015f, \u0259trafl\u0131 v\u0259 m\u00fcf\u0259ss\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 \u015f\u0259rh etdiyi halda, m\u00fc\u0259yy\u0259n hallarda is\u0259, oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259tl\u0259bl\u0259ri simvollar vasit\u0259sil\u0259 ustal\u0131qla kodla\u015fd\u0131rmas\u0131 \u0259s\u0259rin orijinall\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. Bu v\u0259 ya dig\u0259r fakt\u0131n, hadis\u0259 v\u0259 prosesin funksional obraz\u0131n\u0131 t\u0259qdim ed\u0259n m\u00fc\u0259llif, daha sonra onun mahiyy\u0259tin\u0259 var\u0131r, daxili dramatizmini, ziddiyy\u0259tl\u0259rini spektrl\u0259\u015fdirir. \u018fs\u0259rin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii yeniliyini s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u0259n\u0259n\u0259vi yaz\u0131 maneras\u0131n\u0131n yekn\u0259s\u0259k axar\u0131n\u0131 c\u0259sar\u0259tl\u0259 pozmas\u0131, yeni b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rin\u0259, kompozisiya elementl\u0259rin\u0259 yer verm\u0259si, hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259ri qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi yana\u015fmalar, doqmatizmi v\u0259 yersiz m\u00fchafiz\u0259karl\u0131\u011f\u0131 r\u0259dd ed\u0259n analitik bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131ndan t\u0259hlil etm\u0259sidir. Ehkam\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fchafiz\u0259karl\u0131\u011f\u0131 r\u0259dd ed\u0259n, praqmatizm\u0259 v\u0259 qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi yana\u015fmalara \u0259saslanan bu analitik bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259llifin h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259, m\u00fcxt\u0259lif ontoloji v\u0259 qneseoloji probleml\u0259r\u0259 dair f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f, h\u0259rbi-v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik t\u0259rbiy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 pedaqoji bax\u0131\u015flar\u0131na, m\u00f6vzu \u00fczr\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 aforizmik xarakter da\u015f\u0131yan m\u00fclahiz\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f, tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259, d\u00fcnyada, regionda v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 ged\u0259n ictimai-siyasi prosesl\u0259r\u0259 dair siyasi icmallar\u0131na, politoloji analizl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r, \u0259s\u0259rin h\u0259r b\u00f6lm\u0259sind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Do\u011frudur bu individual d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rd\u0259, icmallarda, \u015f\u0259rhl\u0259rd\u0259, analizl\u0259rd\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 predmet, hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259r\u0259 bax\u0131\u015flarda raz\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259qamlar da var. Lakin, etiraf etm\u0259liyik ki, m\u00fc\u0259llif \u00f6z m\u00f6vqeyini ciddi, konkret v\u0259 tutarl\u0131 arqumentl\u0259rl\u0259 \u0259sasland\u0131ra bilmi\u015fdir.<br \/>\nBurada dig\u0259r bir amili d\u0259 vur\u011fulamaq ist\u0259rdik. Qaraba\u011f u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 k\u0259d\u0259r, t\u0259\u0259ss\u00fcf, r\u0259\u011fb\u0259t, nikbinlik, inam. Bu c\u0259h\u0259tl\u0259r m\u00fc\u0259llifin m\u0259n\u0259vi al\u0259minin inikas\u0131 kimi kitab\u0131n ruhuna hopub, onun h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nc\u0259, insani duy\u011fular\u0131n\u0131, humanizmini saf, b\u0259\u015f\u0259ri keyfiyy\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\n\u018fminlikl\u0259 dem\u0259k olar ki, yeni t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u0259 \u00fcnvanlanm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 aid hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259r\u0259 yeni tarixi yana\u015fma n\u00fcmun\u0259si olan \u00abBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u00bb \u0259s\u0259ri Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin b\u0259dii-publisistlik salnam\u0259si olmaqla yana\u015f\u0131, b\u00f6y\u00fcm\u0259kd\u0259 olan g\u0259nc n\u0259slin h\u0259rbi-v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynayacaq. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, m\u00fc\u0259llif bu m\u00f6vzuda yeni-yeni maraql\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 oxucular\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"7968\">Yaz\u0131ya 880 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fs\u0259dulla Qurbanov, f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri doktoru, professor (Kitab haqq\u0131nda q\u0259na\u0259t v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131m) \u201cBir b\u00f6l\u00fcy\u00fcn manifesti\u201d s\u0259n\u0259dli o\u00e7erki, bundan \u0259vv\u0259l \u201cElm v\u0259 T\u0259hsil\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n cinay\u0259t-prosessual qanunvericiliyinin m\u0259nb\u0259l\u0259rinin konseptual \u015f\u0259kild\u0259, elmi-n\u0259z\u0259ri v\u0259 h\u00fcquqi, eyni zamanda f\u0259ls\u0259fi \u0259saslarla t\u0259dqiq olundu\u011fu v\u0259 bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifinin f\u0259ls\u0259fi aspektl\u0259ri \u00fczr\u0259 elmi m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi v\u0259 r\u0259y\u00e7isi oldu\u011fu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7969,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7968"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7968"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7968\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7972,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7968\/revisions\/7972"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}